{"id":6841,"date":"2020-05-30T03:12:14","date_gmt":"2020-05-29T23:12:14","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=6841"},"modified":"2020-05-30T03:12:20","modified_gmt":"2020-05-29T23:12:20","slug":"k%c9%99rb%c9%99layi-q%c9%99hr%c9%99man-b%c9%99y-arif-soz-al%c9%99minin-q%c9%99hr%c9%99mani-v%c9%99-arifi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=6841","title":{"rendered":"K\u0259rb\u0259lay\u0131 Q\u0259hr\u0259man b\u0259y Arif: S\u00f6z al\u0259minin q\u0259hr\u0259man\u0131 v\u0259 arifi"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>\u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259ri Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259dim m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n biri olmu\u015fdur. T\u0259briz, \u018frd\u0259bil, Bak\u0131, G\u0259nc\u0259, \u0130r\u0259van, Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 oldu\u011fu kimi, \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 m\u0259\u015fhur \u015fairl\u0259r, nasirl\u0259r, elm v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t xadiml\u0259ri yeti\u015fmi\u015fdir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Q\u0259dim v\u0259 orta \u0259srl\u0259rd\u0259 oldu\u011fu kimi XIX \u0259srd\u0259 d\u0259 \u0259d\u0259biyyatda ba\u015fl\u0131ca yeri poeziya tuturdu. O, \u00fc\u00e7 m\u00fch\u00fcm ideya-\u00fcslubi istiqam\u0259td\u0259 davam v\u0259 inki\u015faf edirdi: lirika, epik \u015feir v\u0259 realist satira. Bu \u00fc\u00e7 x\u0259td\u0259n \u0259n q\u00fcvv\u0259tlisi lirika idi. XIX \u0259srin lirik \u015ferind\u0259 d\u00f6vrandan naraz\u0131l\u0131q, z\u0259man\u0259d\u0259n \u015fikay\u0259t motivl\u0259ri d\u0259 geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. \u015eairl\u0259r h\u0259m m\u0259h\u0259bb\u0259t\u0259 dair q\u0259z\u0259l v\u0259 qo\u015fmalar\u0131nda, h\u0259m d\u0259 r\u00fcbai, m\u00fcx\u0259mm\u0259s, g\u0259rayl\u0131, bayat\u0131 janrlar\u0131nda yazd\u0131qlar\u0131 ba\u015fqa \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 tez-tez feodal c\u0259miyy\u0259tinin qanun-qaydalar\u0131n\u0131, sosial b\u0259rab\u0259rsizliyi pisl\u0259yir, b\u0259z\u0259n d\u0259 \u015f\u0259xsiyy\u0259t azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259bli\u011f ed\u0259n humanist fikirl\u0259r ir\u0259li s\u00fcr\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Onlardan biri d\u0259 K\u0259rb\u0259lay\u0131 Q\u0259hr\u0259man b\u0259y Arif idi.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u0259rb\u0259lay\u0131 Q\u0259hr\u0259man b\u0259y Qaraba\u011fda, \u015eu\u015fada tan\u0131nan heyd\u0259rb\u0259yovlar soyuna ba\u011fl\u0131 idi. Bu soyun ulu babas\u0131 Heyd\u0259r b\u0259ydir. Heyd\u0259r b\u0259y XVIII y\u00fczilin sonlar\u0131nda \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rinin G\u0259lm\u0259l\u0259r m\u0259h\u0259ll\u0259sind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131. \u015e\u0259h\u0259rd\u0259 A\u011fa Heyd\u0259r kimi tan\u0131n\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Heyd\u0259r b\u0259yin Q\u0259hr\u0259man b\u0259y, Cahanb\u0259x\u015f b\u0259y, N\u0259riman b\u0259y, Abbas b\u0259y adl\u0131 o\u011flanlar\u0131 vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Q\u0259hr\u0259man b\u0259y A\u011fa Heyd\u0259r b\u0259y o\u011flu 1780-ci ild\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015fdu. \u0130btidai t\u0259hsilini molla yan\u0131nda alm\u0131\u015fd\u0131. Sonra m\u0259dr\u0259s\u0259d\u0259 oxumu\u015fdu. M\u00fcq\u0259dd\u0259s K\u0259rb\u0259la torpa\u011f\u0131n\u0131 ziyar\u0259t etmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u0259rb\u0259lay\u0131 Q\u0259hr\u0259man b\u0259y \u015fair idi. Arif t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fc il\u0259 xo\u015ft\u0259b \u015feirl\u0259r yaz\u0131rd\u0131. Satirik, kinay\u0259li, z\u0259man\u0259sini qam\u00e7\u0131layan \u015feirl\u0259rin\u0259 d\u0259 rast g\u0259linir. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vr\u00fcn ictimai-siyasi hadis\u0259l\u0259rin\u0259 h\u0259m romantik, h\u0259m d\u0259 satirik s\u0259pkid\u0259 m\u00fcnasib\u0259t bildirilir. Onun poeziyas\u0131nda lirik, romantik duy\u011fularla satirik, yumoristik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 v\u0259hd\u0259td\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6vh\u0259r a\u011fa \u0130brahimx\u0259lil xan q\u0131z\u0131 1824-c\u00fc ild\u0259 \u0259misio\u011flu Xanki\u015fi b\u0259y M\u0435hr\u0259li xan o\u011flu Sar\u0131cal\u0131-Cavan\u015firl\u0259 ail\u0259 qurmu\u015fdu. Bu izdivacla ba\u011fl\u0131 \u015fair K\u0259rb\u0259lay\u0131 Q\u0259hr\u0259man b\u0259y A\u011fa H\u0435yd\u0259r b\u0259y o\u011flu Arif yaz\u0131rd\u0131:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>X\u0259rm\u00f6hr\u0259y\u0259 layiq olmayan x\u0259r,<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>S\u0259d h\u0435yf cahanda tapd\u0131 g\u00f6vh\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>T\u0259qdiri-q\u0259zaya q\u0131l tama\u015f\u0259,<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ax\u0131r s\u0259ni verdi c\u0259hr\u0259ba\u015f\u0259<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eair yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ilk ill\u0259rind\u0259 ustad\u0131 A\u011fa H\u00fcseyn Arif\u0259 n\u0259zir\u0259l\u0259r yazm\u0131\u015f, \u0259n\u0259n\u0259vi b\u0259dii obrazlarla ictimai fikirl\u0259rini, maarif\u00e7i ideyalar\u0131n\u0131 \u0259ks etdirmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259lum oldu\u011fu kimi, K\u0259rb\u0259lay\u0131 Q\u0259hr\u0259man b\u0259y Arifin h\u0259yat\u0131 v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 m\u00fck\u0259mm\u0259l \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259dqiq edilm\u0259yib.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eu\u015fada formala\u015fan \u0259d\u0259bi proses d\u00f6vr\u0259 xas ictimai-sosial v\u0259 m\u0259d\u0259ni m\u00fchitin formala\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 dini-ideoloji, \u0259qli-m\u0259n\u0259vi v\u0259 ba\u015fqa d\u0259y\u0259rl\u0259rl\u0259 s\u0131x\u0131 sur\u0259td\u0259 ba\u011fl\u0131 idi.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u0259rb\u0259lay\u0131 Q\u0259hr\u0259man b\u0259y Arifin t\u0259nqid h\u0259d\u0259fi \u00e7ox geni\u015f olmu\u015fdur. O naqisliyi, nadanl\u0131\u011f\u0131, cahilliyi, dini xurafat\u0131, zal\u0131ml\u0131\u011f\u0131 v\u0259 z\u00fclm\u00fc, irtica v\u0259 m\u00fcrt\u0259celiyi k\u0259skin t\u0259nqid at\u0259\u015fin\u0259 tutmu\u015f, insanlar\u0131 i\u015f\u0131ql\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259, nurlu sabaha s\u0259sl\u0259mi\u015fdir. Onun satiralar\u0131 b\u00f6y\u00fck sosial \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u0259rb\u0259lay\u0131 Q\u0259hr\u0259man b\u0259y Arif \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus b\u0259dii \u00fcslubu, k\u0259s\u0259rli t\u0259nqidi, ictimai h\u0259yata f\u0259al, c\u0259sar\u0259tli m\u00fcdaxil\u0259si il\u0259 tan\u0131nan \u015fairl\u0259rd\u0259n olmu\u015fdur. O, istedadl\u0131 \u015fair, xo\u015fx\u0259tt x\u0259ttat, mahir m\u00fcz\u0259hhib, ictimai xadim kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015f, milli m\u0259d\u0259niyy\u0259tin inki\u015faf\u0131 yolunda arams\u0131z \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. Lirik v\u0259 satirik \u0259s\u0259rl\u0259ri onun ictimai, f\u0259ls\u0259fi g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rinin ifad\u0259si, m\u0259nal\u0131, m\u0259zmunlu h\u0259yat\u0131n\u0131n \u0259d\u0259bi s\u0259hif\u0259l\u0259ridir.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u0259rb\u0259lay\u0131 Q\u0259hr\u0259man b\u0259y P\u0259ri xan\u0131mla ail\u0259 qurmu\u015fdu. Sad\u0131q b\u0259y, H\u00fcseynqulu b\u0259y adl\u0131 o\u011flanlar\u0131 vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fgyd4-2.fna.fbcdn.net\/v\/t1.0-9\/27079_101022619941568_360270_n.jpg?_nc_cat=106&amp;_nc_sid=210fed&amp;_nc_ohc=AZSDoJq6y1cAX-58PpU&amp;_nc_ht=scontent.fgyd4-2.fna&amp;oh=635bba379a094e8939ada62e429e5000&amp;oe=5EDB762A\" alt=\"\u041d\u0430 \u0438\u0437\u043e\u0431\u0440\u0430\u0436\u0435\u043d\u0438\u0438 \u043c\u043e\u0436\u0435\u0442 \u043d\u0430\u0445\u043e\u0434\u0438\u0442\u044c\u0441\u044f: \u043e\u0434\u0438\u043d \u0438\u043b\u0438 \u043d\u0435\u0441\u043a\u043e\u043b\u044c\u043a\u043e \u0447\u0435\u043b\u043e\u0432\u0435\u043a \u0438 \u0447\u0430\u0441\u0442\u044c \u0442\u0435\u043b\u0430 \u043a\u0440\u0443\u043f\u043d\u044b\u043c \u043f\u043b\u0430\u043d\u043e\u043c\" width=\"135\" height=\"180\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>\u018fnv\u0259r \u00c7ingizo\u011flu, jurnalist-etnoqraf<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259ri Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259dim m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n biri olmu\u015fdur. T\u0259briz, \u018frd\u0259bil, Bak\u0131, G\u0259nc\u0259, \u0130r\u0259van, Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 oldu\u011fu kimi, \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 m\u0259\u015fhur \u015fairl\u0259r, nasirl\u0259r, elm v\u0259<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5782,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-6841","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6841","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6841"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6841\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6842,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6841\/revisions\/6842"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5782"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6841"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6841"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6841"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}