{"id":6932,"date":"2020-06-01T00:44:22","date_gmt":"2020-05-31T20:44:22","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=6932"},"modified":"2020-06-01T00:44:29","modified_gmt":"2020-05-31T20:44:29","slug":"ataturku-agladan-mahni-seirin-r%c9%99sulzad%c9%99si-talan-olan-diyar-s%c9%99hid-ziyali","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=6932","title":{"rendered":"Atat\u00fcrk\u00fc a\u011fladan mahn\u0131, \u201c\u015feirin R\u0259sulzad\u0259si\u201d, talan olan diyar&#8230; \u2013 \u015e\u0259hid ziyal\u0131"},"content":{"rendered":"\n<p><em><strong>\u201c\u015e\u0259hid\u201d dey\u0259nd\u0259 birba\u015fa g\u00fcll\u0259 qaba\u011f\u0131nda \u015f\u0259hid olanlardan getm\u0259y\u0259c\u0259k s\u00f6hb\u0259t. Onlar haqq\u0131nda da layih\u0259l\u0259rimiz var, amma bu layih\u0259 el-oba, v\u0259t\u0259n yolunda elmi, s\u0259n\u0259ti, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si il\u0259 m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131b, bu yolda f\u0259da olanlar haqq\u0131ndad\u0131r.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/lent.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\"><strong><em><\/em><\/strong><\/a><strong><em><a href=\"https:\/\/lent.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Lent.az&nbsp;<\/a><\/em><\/strong><em><strong>-\u0131n \u201c\u015e\u0259hid ziyal\u0131lar\u0131m\u0131z\u201d layih\u0259sind\u0259 bud\u0259f\u0259ki q\u0259hr\u0259man\u0131m\u0131z<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>\u018fhm\u0259d Cavadd\u0131r&#8230; h\u0259min o imzas\u0131 f\u0259xri ad\u0131 olan, t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n o\u011flu \u018fhm\u0259d Cavad.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Nazirl\u0259r Kabinetinin 7 may 2019-cu il tarixli, 211 n\u00f6mr\u0259li Q\u0259rar\u0131 il\u0259 \u018fhm\u0259d Cavad Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda \u0259s\u0259rl\u0259ri d\u00f6vl\u0259t varidat\u0131 elan edil\u0259n m\u00fc\u0259llifl\u0259rin siyah\u0131s\u0131na daxil edilib.<\/p>\n\n\n\n<p>Haqs\u0131zl\u0131q yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 \u0259n d\u0259h\u015f\u0259tli a\u011fr\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnki fiziki deyil, m\u0259n\u0259vi a\u011f\u0131rl\u0131qd\u0131r. \u00c7\u0259kilm\u0259si \u00e7ox \u00e7\u0259tindir. \u018fvv\u0259l-ax\u0131r haqq yerini tap\u0131r, lakin bu, \u00e7ox gec d\u0259 ola bil\u0259r. Bu yolda itkil\u0259r h\u0259dsiz olar. B\u0259z\u0259n onun yerini tapmas\u0131 bel\u0259 mahiyy\u0259tini itir\u0259r, amma h\u0259r bir halda haqq qalib g\u0259l\u0259r. Dan\u0131\u015faca\u011f\u0131m hekay\u0259td\u0259 d\u0259 \u00e7ox gec, 82 il sonra haqq yerini tap\u0131r. T\u0259kc\u0259 bir insan \u00f6mr\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, b\u0259lk\u0259 d\u0259 b\u00fct\u00f6v bir n\u0259sil \u00fc\u00e7\u00fcn gec olsa bel\u0259, insanl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259s\u0259llidir\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>\u018flyazmalar\u0131 bel\u0259 m\u0259hv edil\u0259n, yaln\u0131z xan\u0131m\u0131n oturdu\u011fu k\u0259tilin \u00fcst\u00fcnd\u0259 qalan bir d\u0259ft\u0259r, bir d\u0259 yax\u0131n dostunun yadda\u015f\u0131nda qalan \u015feiri biz\u0259 g\u0259lib \u00e7\u0131xan b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259t v\u0259 yazar\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259ri indi d\u00f6vl\u0259tin varidat\u0131 kimi qorunur. 1937-d\u0259 cism\u0259n m\u0259hv edilir, ail\u0259si darmada\u011f\u0131n edilir. 1955-ci ild\u0259 b\u0259ra\u0259t qazan\u0131r, dil\u0259 g\u0259tirm\u0259k \u00e7\u0259tin olan a\u011f\u0131r itkil\u0259rd\u0259n sonra\u2026<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ww.lent.az\/upload\/images\/news\/2020\/may\/28\/big\/1590653243456_pbt4bwjh.jpeg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u018fhm\u0259d Cavad 1892-ci il may ay\u0131n\u0131n 5-d\u0259 \u015e\u0259mkirin Seyf\u0259li k\u0259ndind\u0259&nbsp;ruhani ail\u0259sind\u0259 anadan olub.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fhm\u0259d Cavad\u0131n bir t\u0259r\u0259fi C\u0259nubi Az\u0259rbaycandan, bir t\u0259r\u0259fi Bor\u00e7al\u0131dand\u0131r. Atas\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259li \u015e\u0259mkir mahal\u0131nda savadl\u0131 adam say\u0131lard\u0131 &#8212; axund idi. G\u0259nc\u0259basarda&nbsp;ruhani ail\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fcm\u00fc\u015fd\u00fc. Babalar\u0131 k\u00f6kl\u00fc tacir v\u0259 ziyal\u0131 olublar. Cavad\u0131n ata babas\u0131 C\u0259nubi Az\u0259rbaycandan olub, \u018fr\u0259bistanda oxuyub qay\u0131tm\u0131\u015f m\u00fcct\u0259hid idi. G\u0259nc\u0259d\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fhm\u0259d Cavad\u0131n anas\u0131 Yax\u015f\u0131 xan\u0131m xalq \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131, folkloru g\u00f6z\u0259l bilirmi\u015f. \u018fhm\u0259d Cavad onun laylalar\u0131 il\u0259 b\u00f6y\u00fcy\u00fcb, b\u00f6y\u00fcd\u00fckc\u0259 na\u011f\u0131llar\u0131, dastanlar\u0131 onun n\u0259qlind\u0259n e\u015fidib.<\/p>\n\n\n\n<p>Cavad ilk t\u0259hsilini molla yan\u0131nda al\u0131b. \u018fr\u0259b v\u0259 fars dill\u0259rini \u00f6yr\u0259nib, Qurani-K\u0259rimi&nbsp;orijinaldan oxuyur, sur\u0259l\u0259ri \u0259zb\u0259r bilirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Atas\u0131 onun t\u0259hsilin\u0259 \u00f6n\u0259m verirdi, o\u011flunun oxumas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lind\u0259n g\u0259l\u0259ni edirdi. N\u0259 yaz\u0131q ki, d\u00fcnyadan tez k\u00f6\u00e7\u00fcb. 1900-cu ild\u0259 G\u0259nc\u0259d\u0259 \u00e7ov\u011funa d\u00fc\u015f\u00fcb, soyuqlay\u0131b, az sonra r\u0259hm\u0259t\u0259 gedib.<\/p>\n\n\n\n<p>Atas\u0131n\u0131n v\u0259fat\u0131ndan sonra ba\u015fs\u0131z qalm\u0131\u015f anas\u0131 Yax\u015f\u0131 xan\u0131m Cavad\u0131 da g\u00f6t\u00fcr\u00fcb G\u0259nc\u0259y\u0259 &#8212; \u0259vv\u0259lki \u0259rind\u0259n olan u\u015faqlar\u0131n\u0131n yan\u0131na gedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu tarix bar\u0259d\u0259 sonralar \u015fairin ilk \u015feirl\u0259rind\u0259n biri olan, t\u0259rc\u00fcmeyi-hal xarakterli 1908-ci il sentyabr\u0131n 9-da yaz\u0131lm\u0131\u015f \u201cG\u0259ldim G\u0259nc\u0259y\u0259\u201d \u015feirind\u0259 rast g\u0259linir.<\/p>\n\n\n\n<p>Misralardan hiss olunur ki, balaca Cavad art\u0131q \u00e7iyinl\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n y\u00fck\u00fcn f\u0259rqind\u0259dir Seyf\u0259li k\u0259ndind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131b G\u0259nc\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259si onun h\u0259yat yolunun ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131d\u0131r, \u0259slind\u0259. \u00d6z\u00fc h\u0259yat tarix\u00e7\u0259sind\u0259 bu yolun seminariyadan ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazsa da&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Yax\u015f\u0131 xan\u0131m xal\u00e7a sexind\u0259 i\u015f\u0259 d\u00fcz\u0259lir, Z\u0259rrabi k\u00fc\u00e7\u0259sind\u0259, ke\u00e7mi\u015fd\u0259 \u018fli Rzayevin m\u00fclki kimi tan\u0131nan binada m\u0259nzil kiray\u0259l\u0259yir v\u0259 o\u011flu Cavadla burada ya\u015fay\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Cavad\u0131n \u015f\u0259h\u0259r bazar\u0131nda d\u0259mir\u00e7i i\u015fl\u0259y\u0259n \u00f6gey qarda\u015flar\u0131 M\u0259sim v\u0259 Qulu Cavad\u0131 1906-c\u0131 ild\u0259 \u015eah Abbas m\u0259scidi n\u0259zdind\u0259ki Yelizavetpol (G\u0259nc\u0259) M\u00fcs\u0259lman-Ruhani Seminariyas\u0131na oxuma\u011fa qoyurlar.&nbsp;Ona \u0259la qiym\u0259tl\u0259rl\u0259 oxudu\u011funa g\u00f6r\u0259 \u201cXeyriyy\u0259\u201d c\u0259miyy\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259r ay yeddi dinar q\u0131z\u0131l pul m\u0259bl\u0259\u011find\u0259 t\u0259qa\u00fcd verilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Seminariyada Cavad Abdulla Sur, H\u00fcseyn Cavid v\u0259 Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiqin h\u0259yat yolda\u015f\u0131 Dib\u0259r Axundzad\u0259nin \u0259misi \u0130dris Axundzad\u0259d\u0259n d\u0259rs al\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n G\u0259nc\u0259y\u0259 g\u0259lmi\u015f Savad Cavad adl\u0131 m\u00fc\u0259llim Cavad\u0131n inki\u015faf\u0131nda b\u00f6y\u00fck rol oynay\u0131b. \u015eeiriyy\u0259ti Cavada \u00f6yr\u0259dib. Onunla tan\u0131\u015fl\u0131qdan sonra Cavad\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 \u015feirl\u0259rd\u0259 \u015feirin qayda-qanunu yerind\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p>Seminaristin ilk q\u0259l\u0259m t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259ri m\u00fc\u0259lliml\u0259rinin diqq\u0259tini \u00e7\u0259kir. 1910-cu ild\u0259 Cavad\u0131n m\u00fc\u0259llimi Abdulla Tofiq\u00a0dostu Abdulla \u015eaiq\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi m\u0259ktubda\u00a0yaz\u0131rd\u0131: \u201cT\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rimin i\u00e7ind\u0259 Cavad adl\u0131 g\u0259nc bir \u015fair var. M\u0259n\u0259 oxudu\u011fu ilk m\u0259nzum\u0259l\u0259ri g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 b\u00f6y\u00fck \u00fcmdil\u0259r verir. Lisan\u0131 sad\u0259 v\u0259 g\u00f6z\u0259ldir.\u00a0&#171;<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ww.lent.az\/upload\/images\/news\/2020\/may\/28\/big\/1590653243758_tGbTKbNw.jpeg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u018fhm\u0259d Cavad seminariyada alt\u0131 il t\u0259hsil al\u0131r v\u0259 1912-ci ild\u0259 t\u0259hsilini ba\u015fa vurur. 1912-ci il may\u0131n 27-d\u0259 \u018fhm\u0259d Cavada t\u0259qdim olunmu\u015f \u015f\u0259had\u0259tnam\u0259d\u0259 10 f\u0259nd\u0259n \u2013 dill\u0259rd\u0259n v\u0259 tarixd\u0259n \u0259la, \u00fc\u00e7 f\u0259nd\u0259n yax\u015f\u0131 yaz\u0131l\u0131b \u2013 h\u0259nd\u0259s\u0259, c\u0259br v\u0259 riyaziyyatdan. \u015eairin haqq \u2013 hesab\u0131 olmaz, \u015feiriyy\u0259ti, hissl\u0259ri olar.<\/p>\n\n\n\n<p>1912-ci ild\u0259 \u018fhm\u0259d Cavad G\u0259nc\u0259 seminariyas\u0131nda \u00f6z t\u0259hsilini qurtaran d\u00f6vrd\u0259 m\u00fc\u0259llimi Abdulla Sur d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fir. M\u00fc\u0259lliml\u0259rini \u00e7ox sev\u0259n \u015fair onun \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n \u00e7ox t\u0259sirl\u0259nir. X\u00fcsus\u0259n Abdulla Surun \u018fhm\u0259d Cavad\u0131n h\u0259yat\u0131nda b\u00f6y\u00fck rolu var. Onun t\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck turan m\u0259h\u0259bb\u0259tinin k\u00f6k\u00fcnd\u0259 d\u0259 m\u00fc\u0259lliminin, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n g\u0259lib G\u0259nc\u0259d\u0259 d\u0259rs dey\u0259n m\u00fc\u0259lliml\u0259rin sevgisi durur.<\/p>\n\n\n\n<p>1913-c\u00fc ild\u0259 \u018fhm\u0259d Cavad G\u0259nc\u0259d\u0259 ilk pe\u015f\u0259kar m\u00fc\u0259llim kimi 1 n\u00f6mr\u0259li Q\u0131z m\u0259kt\u0259bind\u0259 t\u00fcrk v\u0259 fars dill\u0259rind\u0259n d\u0259rs dem\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>1910-cu ild\u0259n lirik \u015feirl\u0259r v\u0259 m\u0259qal\u0259l\u0259rl\u0259, x\u00fcsus\u0259n t\u0259nqidi materiallarla q\u0259zet v\u0259 jurnallarda \u00e7ap olunub.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fhm\u0259d Cavad\u0131n b\u00fct\u00fcn \u015feiriyy\u0259tinin \u0259sas\u0131nda b\u00fct\u00fcn \u015feir formalar\u0131ndan daha art\u0131q qo\u015fma v\u0259 bayat\u0131 durur. Anas\u0131n\u0131n s\u00fcd\u00fc il\u0259, avaz\u0131 il\u0259 ax\u0131b damaralar\u0131na dolub sanki.&nbsp;\u201cYaz\u0131m g\u0259l!\u201d, \u201cYuxuma g\u0259lmi\u015fdin\u201d, \u201cSevgi candan ayr\u0131lmaz\u201d, \u201cS\u0259h\u0259r-s\u0259h\u0259r\u201d, \u201cOlmaz\u201d bayat\u0131lar v\u0259 ox\u015famalard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cQo\u015fma\u201d adl\u0131 ilk \u015feirl\u0259r kitab\u0131 1916-c\u0131 ild\u0259 Bak\u0131da, \u201cA\u00e7\u0131q s\u00f6z\u201d m\u0259tb\u0259\u0259sind\u0259 n\u0259\u015fr&nbsp;edilir.&nbsp;Bu kitabda \u015fairin \u0259sas\u0259n 1912-1916-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 qo\u015fdu\u011fu qo\u015fmalar toplan\u0131r. &#171;Qo\u015fma&#187; T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 d\u0259 r\u0259\u011fb\u0259tl\u0259 qar\u015f\u0131lan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 demi\u015f, \u018fhm\u0259d Cavad\u0131n T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 yeri bir ba\u015fqad\u0131r. Onun q\u0259lbind\u0259 t\u00fcrk\u00fcn yeri q\u0259d\u0259r, y\u0259qin.<\/p>\n\n\n\n<p>Anas\u0131n\u0131n laylas\u0131, m\u00fc\u0259lliml\u0259rinin verdiyi t\u0259hsill\u0259 ona a\u015f\u0131lanan v\u0259t\u0259n sevgisi, t\u00fcrk a\u015fiqliyi damarlar\u0131nda qana \u00e7evrilmi\u015fdi. Yazd\u0131\u011f\u0131 \u015feirl\u0259rl\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 m\u00fcst\u0259qil, T\u00fcrk \u00f6lk\u0259l\u0259rini birlikd\u0259 g\u00f6rm\u0259yi t\u0259lqin edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Osmanl\u0131 T\u00fcrkiy\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 1912-ci ild\u0259 Balkan yar\u0131madas\u0131 \u0259traf\u0131nda m\u00fcharib\u0259 ba\u015flayanda \u0259sas&nbsp;az\u0259rbaycanl\u0131lardan ibar\u0259t x\u00fcsusi bir Qafqaz k\u00f6n\u00fcll\u00fc d\u0259st\u0259si c\u0259bh\u0259y\u0259 gedir. H\u0259min k\u00f6n\u00fcll\u00fc d\u0259st\u0259nin t\u0259rkibind\u0259 \u018fhm\u0259d Cavad da (1912-1913) \u0259qid\u0259 dostlar\u0131 \u0130.Axundzad\u0259, \u0130sa \u018flizad\u0259, \u018fli \u018fs\u0259dulla il\u0259 birlikd\u0259 i\u015ftirak edirdi. Onda&nbsp;Cavad\u0131n 20 ya\u015f\u0131 vard\u0131. Bu m\u00fcharib\u0259d\u0259n T\u00fcrkiy\u0259nin qalib \u00e7\u0131xmas\u0131 \u018fhm\u0259d Cavad\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sind\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k t\u00fcrk birliyin\u0259 \u00f6z\u00fcl ola bil\u0259rdi.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcharib\u0259d\u0259n sonra \u018fhm\u0259d Cavad yarad\u0131c\u0131l\u0131q imkanlar\u0131n\u0131n geni\u015fliyini v\u0259d ed\u0259n \u0130stanbulda qalmaq ist\u0259yir. H\u0259m d\u0259 x\u0259yal\u0131nda qurdu\u011fu b\u00f6y\u00fck T\u00fcrk birliyinin m\u0259hz \u0130stanbuldan t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl tapaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Dostluq etdiyi, d\u00f6vr\u00fcn m\u00fct\u0259f\u0259kkiri, \u0259sl\u0259n az\u0259rbaycandan olan Yusuf Ak\u00e7ura Az\u0259rbaycanda onun kimi t\u0259hsilli, azad d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259li k\u0259s\u0259 b\u00f6y\u00fck ehtiyac oldu\u011funu deyir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eair G\u0259nc\u0259y\u0259 qay\u0131d\u0131b m\u00fc\u0259llimliyini davam etdirir. G\u0259ncl\u0259r\u0259 t\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck ruhunda, t\u00fcrk birliyinin vacibliyini a\u015f\u0131layaraq t\u0259hsil verir.&nbsp;T\u0259ss\u00fcf ki, h\u0259yat\u0131nda daha bir m\u00fcharib\u0259d\u0259 i\u015ftirak etm\u0259k varm\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fd\u0259biyyata romantik \u015fair kimi g\u0259l\u0259n \u018fhm\u0259d Cavad\u0131n d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si \u0259sasl\u0131 d\u0259yi\u015fiklik edib. \u015eeirl\u0259rind\u0259n b\u0259lli olur ki, m\u00fcharib\u0259d\u0259 i\u015ftirak\u0131ndan sonra q\u0259l\u0259mi daha \u00e7ox realizm\u0259 meyl edir.<\/p>\n\n\n\n<p>1914-c\u00fc ild\u0259n &#171;A\u00e7\u0131q s\u00f6z&#187; q\u0259zetinin m\u00fcxbiri kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;A\u00e7\u0131q s\u00f6z&#187; q\u0259zeti M\u00fcsavat Partiyas\u0131n\u0131n orqan\u0131 idi, M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin v\u0259 M\u0259mm\u0259d\u0259li R\u0259sulzad\u0259l\u0259rin r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131. M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259 il\u0259 dostlu\u011fu, milli ideallara ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u018f.Cavad\u0131 bu q\u0259zet\u0259 g\u0259tirmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fhm\u0259d Cavad m\u00fcharib\u0259 vaxt\u0131&nbsp;xeyriyy\u0259\u00e7ilikl\u0259, z\u0259r\u0259r\u00e7\u0259k\u0259nl\u0259r\u0259 yard\u0131m etm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, g\u00f6rd\u00fckl\u0259rini silsil\u0259 \u015f\u0259klind\u0259 \u00e7ap etdirirdi. \u015eeird\u0259n d\u0259 \u0259l \u00fczm\u00fcrd\u00fc, yaz\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Onun publisistik &#171;Xuda q\u0259bul n\u0259k\u0259&#187; hekay\u0259si real hadis\u0259 \u0259sas\u0131nda yaz\u0131l\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fhm\u0259d Cavad 1914-1918-ci ill\u0259rd\u0259 Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 olark\u0259n Batumda m\u00fcnt\u0259z\u0259m sur\u0259td\u0259 ax\u015fam kurslar\u0131nda d\u0259rs deyib. Bak\u0131dan M\u00fcs\u0259lman Xeyriyy\u0259 c\u0259miyy\u0259tinin x\u0259tti il\u0259 ora g\u00f6nd\u0259ril\u0259n \u018fhm\u0259d Cavad h\u0259m d\u0259 t\u0259hsil verm\u0259kl\u0259 xeyriyy\u0259\u00e7ilik edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fctkiy\u0259y\u0259, x\u00fcsus\u0259n Qarad\u0259niz sahill\u0259rin\u0259 xeyriyy\u0259\u00e7ilik \u00fc\u00e7\u00fcn yolu tez-tez d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu s\u0259f\u0259rl\u0259rd\u0259n yaranann bir \u00e7ox \u015feirl\u0259ri var. T\u00fcrk birliyin\u0259\u00a0m\u0259h\u0259bb\u0259tini izhar ed\u0259n \u0259n m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259mi 1914-c\u00fc ilin noyabr\u0131nda G\u0259nc\u0259d\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 \u201c\u00c7\u0131rp\u0131n\u0131rd\u0131n Qara d\u0259niz\u201d \u015feiridir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ww.lent.az\/upload\/images\/news\/2020\/may\/28\/big\/1590653244273_EDuAShVj.jpeg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 b\u00f6y\u00fck \u015f\u00f6hr\u0259t qazanm\u0131\u015f v\u0259 \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yovun 1918-ci ild\u0259 Qafqaz \u0130slam Ordusu Bak\u0131n\u0131 azad etdikd\u0259n sonra musiqisini b\u0259st\u0259l\u0259diyi \u201c\u00c7\u0131rp\u0131n\u0131rd\u0131n, Qara d\u0259niz\u201d \u015feiri T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 \u0259n \u00e7ox \u201cYol ver t\u00fcrk\u00fcn bayra\u011f\u0131na\u201d ad\u0131yla m\u0259\u015fhurdur.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eeirin sevilm\u0259 s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n biri \u015fairin t\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fcy\u00fc, t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131na r\u0259\u011fb\u0259ti, sevgisi il\u0259 ba\u011fl\u0131 idis\u0259, bir s\u0259b\u0259bi d\u0259 1912-ci ild\u0259 d\u0259niz sava\u015f\u0131nda T\u00fcrkiy\u0259nin m\u0259\u015fhur &#171;H\u0259midiyy\u0259&#187; zirehli g\u0259misinin Yunan\u0131stan\u0131n &#171;Averof&#187; h\u0259rbi g\u0259misini m\u0259hv etm\u0259sidir. Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 admiral Rauf Orbay \u00f6z ixtiyar\u0131ndak\u0131 &#171;H\u0259midiyy\u0259&#187; zirehli g\u0259misi il\u0259 gec\u0259 Odessa liman\u0131na girir v\u0259 ruslar\u0131n d\u0259niz qo\u015funlar\u0131n\u0131n Osmanl\u0131 donanmas\u0131n\u0131 vurma\u011fa haz\u0131rlad\u0131qlar\u0131 &#171;Kazbek&#187; v\u0259 &#171;Kaqul&#187; adl\u0131 h\u0259rbi g\u0259mil\u0259rini qeyri-b\u0259rab\u0259r d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 m\u0259hv edib suda bat\u0131r\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Odessa liman\u0131n\u0131 bombardman edir. Cavad da 1912-ci ild\u0259 ba\u015f vermi\u015f bu hadis\u0259d\u0259n ilhamlanaraq, 1914-c\u00fc ild\u0259 h\u0259min \u015feiri yaz\u0131r. \u015eeir Rusiyan\u0131n &#171;Kazbek&#187; v\u0259 &#171;Kaqul&#187; h\u0259rbi zirehli g\u0259misin\u0259 meydan oxuyan m\u0259\u015fhur &#171;H\u0259midiyy\u0259&#187; h\u0259rbi g\u0259misinin v\u0259 onun h\u0259rbi hey\u0259tinin q\u0259hr\u0259manl\u0131\u011f\u0131 m\u00fcnasib\u0259til\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131n\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u0259minin kapitan\u0131 Atat\u00fcrkl\u0259 yax\u0131n olub. Ba\u015fbakanl\u0131q v\u0259 B\u00f6y\u00fck el\u00e7ilik v\u0259zif\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f admiral Rauf Orbay bu h\u00fcn\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 &#171;H\u0259midiyy\u0259&#187; q\u0259hr\u0259man\u0131 kimi \u015f\u00f6hr\u0259t qazan\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00c7\u0131rp\u0131n\u0131rd\u0131n, Qara d\u0259niz,<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bax\u0131b T\u00fcrk\u00fcn bayra\u011f\u0131na!<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#171;Ah!&#8230;&#187; dey\u0259rdin, he\u00e7 \u00f6lm\u0259zdim,<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>D\u00fc\u015f\u0259 bils\u0259m aya\u011f\u0131na!<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u015eair R\u0259fiq Z\u0259ka X\u0259ndan bu bar\u0259d\u0259 deyirdi:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cBu \u015f\u0259rqini dahi Atat\u00fcrk \u00e7ox sevirdi. \u015e\u0259rqini ilk d\u0259f\u0259 dinl\u0259rk\u0259n Atat\u00fcrk\u00fcn g\u00f6zl\u0259ri ya\u015farm\u0131\u015fd\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Atat\u00fcrk demi\u015fk\u0259n, \u018fhm\u0259d Cavad\u0131n \u201cQo\u015fma\u201d v\u0259 \u201cDal\u011fa\u201d kitablar\u0131 Atat\u00fcrk\u00fcn masa\u00fcst\u00fc kitablar\u0131ndan.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 \u018fhm\u0259d Cavad\u0131n 1919-cu ild\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 Az\u0259rbaycan mar\u015f\u0131n\u0131 (himni) Atat\u00fcrk\u00fcn \u00c7anaqqala sava\u015f\u0131nda \u0259sg\u0259rl\u0259rin\u0259 \u201cM\u0259n siz\u0259 h\u00fccum etm\u0259yi deyil, m\u0259n siz\u0259 \u00f6lm\u0259yi \u0259mr edir\u0259m\u201d \u2013 s\u00f6z\u00fcnd\u0259n ilhamlan\u0131b yaz\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fhm\u0259d Cavad 1916-c\u0131 ild\u0259 H.Z.Ta\u011f\u0131yevin maliyy\u0259 d\u0259st\u0259yi il\u0259 Batumid\u0259 ya\u015fayan 2500-\u0259 q\u0259d\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131 ail\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259kt\u0259b a\u00e7\u0131r. \u018fhm\u0259d Cavad yegan\u0259 adam olub ki, Ta\u011f\u0131yev he\u00e7 bir imza, s\u0259n\u0259d t\u0259l\u0259b etm\u0259d\u0259n ona maliyy\u0259 ver\u0259rmi\u015f ki, xeyriyy\u0259 i\u015fl\u0259rini g\u00f6rs\u00fcn. D\u00fczg\u00fcn adam oldu\u011fundan bu inam\u0131 qazan\u0131b \u015fair. Yeni m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 h\u0259m d\u0259 m\u00fc\u0259llimlikl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olurdu. 1917-ci ild\u0259 Cavad\u0131n vasit\u0259si il\u0259 2500 n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7ox t\u00fcrk qa\u00e7q\u0131n v\u0259 did\u0259rgin G\u0259nc\u0259 v\u0259 Bak\u0131 \u0259traf\u0131nda yerl\u0259\u015fdirilib.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Vicdan\u0131m \u0259mr etdi imdada g\u0259ldim<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259zlum s\u0259si duydum m\u0259n dada g\u0259ldim&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u015eeirl\u0259rind\u0259 \u0259n \u00e7ox i\u015fl\u0259n\u0259n s\u00f6zl\u0259r, dil, bayraq, v\u0259t\u0259n, h\u00fcrriyy\u0259tdir. T\u00fcrkiy\u0259r\u0259 ona \u015feirin R\u0259sulzad\u0259si deyirmi\u015fl\u0259r. Y\u0259ni siyas\u0259td\u0259 R\u0259sulzad\u0259 nec\u0259 is\u0259, \u015feird\u0259 \u018fhm\u0259d Cavad odur.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu qanl\u0131-qadal\u0131 ill\u0259rd\u0259, o vurhavurda \u018fhm\u0259d Cavad Batumda bir q\u0131z g\u00f6r\u00fcr. Qaranl\u0131qda i\u015f\u0131q kimi. Q\u0259lbind\u0259 v\u0259t\u0259n, azadl\u0131q sevgisinin yan\u0131nda bir ba\u015fqa sevginin c\u00fcc\u0259rtil\u0259ri ba\u015f qald\u0131r\u0131r. Batumun, b\u00fct\u00fcn Acaryan\u0131n sevdiyi \u018fhm\u0259d Cavad\u0131 Acaryal\u0131 S\u00fcleyman b\u0259y d\u0259 sev\u0259rdi, amma q\u0131z\u0131 \u015e\u00fckriyy\u0259ni Cavada verm\u0259k ist\u0259mir. A\u015fiq g\u0259ncl\u0259r qo\u015fulub bir-birin\u0259, qa\u00e7\u0131rlar Bak\u0131ya. Qar\u015f\u0131da 21 illik h\u0259yat yolunda n\u0259l\u0259r olacaqd\u0131&#8230; \u0130lk \u00f6vladlar\u0131 olandan sonra S\u00fcleyman b\u0259yin h\u00fczuruna gedirl\u0259r v\u0259 b\u0259y onlara xeyir-dua verir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u015e\u00fckriyy\u0259 taleyim, \u015f\u00fck\u00fcr xudaya<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>G\u00f6rd\u00fcy\u00fcm do\u011frudur, yoxsa bir r\u00f6ya?..<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Yazan \u015fairl\u0259 b\u0259y q\u0131z\u0131n\u0131n e\u015fq hekay\u0259si dill\u0259r\u0259 dastan olur. S\u0259daq\u0259t v\u0259 e\u015fq n\u00fcmun\u0259si kimi.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan m\u00fcst\u0259qillyin\u0259 qovu\u015fmaq \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 \u018fhm\u0259d Cavad h\u0259yat\u0131nda h\u0259r \u015feyin qaydas\u0131na d\u00fc\u015f\u0259c\u0259yi \u00fcmidind\u0259 idi. Onun h\u0259yat\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyi, t\u00fcrk birliyin\u0259 qovu\u015fmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 idi. Arzular\u0131 ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015f\u0259c\u0259k kimi g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fhm\u0259d Cavad\u0131n 1918-1920-ci ill\u0259r yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 bunu dikt\u0259 edir.&nbsp;&#171;Ey \u0259sk\u0259r&#187; (1918, Bak\u0131), &#171;\u0130ngilis&#187; (1918, Bak\u0131), &#171;Bismillah&#187; (1918, Bak\u0131), &#171;R\u00f6yas\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcm&#187; (1919, Hac\u0131k\u0259nd), &#171;Qalx&#187;, &#171;\u015e\u0259hidl\u0259r\u0259&#187; (1919, G\u0259nc\u0259), &#171;B\u0259n kim\u0259m&#187; (1919, G\u0259nc\u0259), &#171;A\u015fiqin d\u0259rdi&#187;, &#171;N\u0259d\u0259n yarand\u0131n&#187;, &#171;G\u0259lm\u0259&#187;, &#171;Da\u011flar&#187;, &#171;Mar\u015f&#187; (1918, 14 avqust), &#171;T\u00fcrk ordusuna&#187; (1918, G\u0259nc\u0259) adl\u0131 \u015feirl\u0259r m\u0259hz h\u0259min d\u00f6vr\u00fcn m\u0259hsuludur.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eairin 1918-ci ild\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 \u015feirl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 &#171;Bismillah&#187; adlan\u0131r. &#171;Bismillah&#187; \u015feiri 1918-ci ild\u0259, sentyabr ay\u0131n\u0131n 15-d\u0259 Bak\u0131n\u0131n Qafqaz \u0130slam Ordusu t\u0259r\u0259find\u0259n ruslardan v\u0259 erm\u0259ni da\u015fnaq q\u00fcvv\u0259l\u0259rind\u0259n, h\u0259m\u00e7inin ingilis \u0259sg\u0259rl\u0259rind\u0259n tam azad edilm\u0259sin\u0259 h\u0259sr edilib. Bak\u0131da \u015f\u0259hidl\u0259r abid\u0259sinin t\u0259m\u0259lqoyma m\u0259rasimind\u0259 Az\u0259rbaycan u\u011frunda d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 h\u0259lak olmu\u015f t\u00fcrk \u0259s\u0259rg\u0259rl\u0259rin\u0259 h\u0259sr etdiyi&nbsp;&#171;Qalx&#187; \u015feirini oxuyub.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qalx, qalx, sarma\u015f\u0131ql\u0131 m\u0259zar alt\u0131ndan<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>G\u0259lmi\u015f ziyar\u0259t\u0259, q\u0131zlar, g\u0259linl\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ey karvan ke\u00e7idi, yollar \u00fcst\u00fcnd\u0259<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>H\u0259r g\u0259l\u0259n yol\u00e7uya yol soran \u0259sg\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ww.lent.az\/upload\/images\/news\/2020\/may\/28\/big\/1590653244494_VwWtqFMZ.jpeg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Az\u0259rbaycan bayra\u011f\u0131&#187; adl\u0131 \u015feiri is\u0259 t\u0259rt\u0259miz v\u0259t\u0259n\u0259 sevgid\u0259n yo\u011frulub :<\/p>\n\n\n\n<p><strong>T\u00fcrk\u00fcstan ell\u0259ri \u00f6p\u00fcb aln\u0131n\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>S\u00f6yl\u0259yir d\u0259rdini sana bayra\u011f\u0131m.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00dc\u00e7 r\u0259ngli \u0259ksini Quz\u011fun d\u0259nizi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u018frm\u0259\u011fan yollas\u0131n yara, bayra\u011f\u0131m.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u018fhm\u0259d Cavad AXC d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n, yeni g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc \u0259dib v\u0259 m\u00fch\u0259rrirl\u0259rin yaratd\u0131\u011f\u0131, 100-d\u0259n art\u0131q \u0259dibi v\u0259 \u015fairi \u00f6z \u0259traf\u0131nda birl\u0259\u015fdir\u0259n &#171;Ya\u015f\u0131l q\u0259l\u0259ml\u0259r&#187; d\u0259rn\u0259yinin \u00fczv\u00fc idi. Bu c\u0259miyy\u0259t \u0130stanbuldak\u0131 &#171;T\u00fcrk oca\u011f\u0131&#187;n\u0131n Bak\u0131da a\u00e7\u0131lan \u015f\u00f6b\u0259si \u0259sas\u0131nda yaranm\u0131\u015fd\u0131. Az\u0259rbaycada b\u00fct\u00fcn i\u015fl\u0259r \u0259sas\u0259n &#171;Ya\u015f\u0131l q\u0259l\u0259m&#187; \u0259d\u0259bi c\u0259miyy\u0259ti vasit\u0259sil\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilirdi. Burada M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259, \u00dc.Hac\u0131b\u0259yli, S.H\u00fcseyn, \u00d6.Faiq, N.V\u0259zirov, \u018f.Haqverdiyev, H.Cavid, M.Hadi, A.\u015eaiq, C.Cabbarl\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 \u018f.Cavad da yax\u0131ndan i\u015ftirak edirdi. D\u0259rn\u0259yin \u00fczvl\u0259ri yeni h\u00f6kum\u0259tin d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259tinin inki\u015faf\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qil g\u0259l\u0259c\u0259yi \u00fc\u00e7\u00fcn, m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fhm\u0259d Cavad\u0131n &#171;G\u0259nc\u0259d\u0259 istiqlal g\u00fcn\u00fc&#187; m\u0259qal\u0259si Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin yarad\u0131lmas\u0131n\u0131n ilk ild\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u0259 h\u0259sr olunub.&nbsp;Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, \u018fhm\u0259d Cavad Nuru Pa\u015fa il\u0259 G\u0259nc\u0259d\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcb- 1918-ci ild\u0259.&nbsp;Ona \u201cQo\u015fma\u201d kitab\u0131n\u0131 da h\u0259diyy\u0259 edib.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fhm\u0259d Cavad h\u0259l\u0259 m\u00fcharibd\u0259 oldu\u011fu d\u00f6vrd\u0259 m\u0259hz M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259nin t\u0259klifi il\u0259 M\u00fcsavat partiyas\u0131na v\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin Parlamentinin&nbsp;\u00fczv\u00fc v\u0259 katibi se\u00e7ilib.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eairin Milli h\u00f6kum\u0259tin daxili v\u0259 xarici f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 i\u015ftirak\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn 1918-ci ild\u0259 ona G\u0259nc\u0259 qubernatoru t\u0259r\u0259find\u0259n dekabr ay\u0131n\u0131n 22-d\u0259 xarici pasport da verilir.&nbsp;O, azad sur\u0259td\u0259 \u0130rana v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 gedib-g\u0259l\u0259 bil\u0259rdi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fhm\u0259d Cavad AXC-nin G\u00fcrc\u00fcstanda, Da\u011f\u0131standa f\u00f6vq\u0259lad\u0259 v\u0259 s\u0259lahiyy\u0259tli n\u00fcmay\u0259nd\u0259si kimi diplomatik i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcb. 1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259, 26-28 ya\u015flar\u0131nda Az\u0259rbaycan milli istiqlal\u0131n\u0131n t\u0259bli\u011fat\u00e7\u0131s\u0131 olub.<\/p>\n\n\n\n<p>1920-ci il deyir\u0259m v\u0259 d\u0259h\u015f\u0259t m\u0259ni b\u00fcr\u00fcy\u00fcr. Bu sadalad\u0131qlar\u0131m Sovet i\u015f\u011fal\u0131ndan sonra onun ba\u015f\u0131na n\u0259l\u0259rin g\u0259l\u0259c\u0259yind\u0259n x\u0259b\u0259r verir, zat\u0259n. Bu da Sovet i\u015f\u011fal\u0131. U\u011frunda \u00f6lm\u0259y\u0259 haz\u0131r oldu\u011fu C\u00fcmhuriyy\u0259tin darmada\u011f\u0131n edilm\u0259si, arzular\u0131n pu\u00e7 oldu\u011fu il.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fhm\u0259d Cavad yaz\u0131lar\u0131na v\u0259 siyasi g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 repressiyaya m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vr\u0259 q\u0259d\u0259r art\u0131q 3 d\u0259f\u0259 h\u0259bs olunmu\u015fdu. \u015eair ilk d\u0259f\u0259 1923-c\u00fc ild\u0259 h\u0259bs olunub, bir ne\u00e7\u0259 ay h\u0259bsd\u0259 saxlan\u0131l\u0131b. Cavad Axundzad\u0259nin MTN arxivind\u0259ki 1923-c\u00fc il, PR \u2013 20942 sayl\u0131 istintaq i\u015find\u0259n ayd\u0131n olur ki, Az\u0259rbaycan F\u00f6vq\u0259lad\u0259 Komissiyas\u0131n\u0131n \u0259m\u0259liyyat m\u00fcv\u0259kkili \u0130van Makarov 1923-c\u00fc il dekabr ay\u0131n\u0131n 1-d\u0259 \u201cM\u00fcsavat\u201d partiyas\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259ri il\u0259 tan\u0131\u015f olur v\u0259 bel\u0259 q\u0259rara g\u0259lir ki, Cavad Axundzad\u0259 1918-ci ild\u0259n \u201cM\u00fcsavat\u201d partiyas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fcd\u00fcr. \u015eair Batumda olark\u0259n G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ya\u015fayan m\u0259kt\u0259b yolda\u015f\u0131 Abdulla A\u011fa\u0259li o\u011flu ona m\u0259ktub g\u00f6nd\u0259rir v\u0259 bu m\u0259ktubdan ayd\u0131n olur ki, \u201cM\u00fcsavat\u201d partiyas\u0131n\u0131n G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 yarad\u0131lmas\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkilind\u0259 \u018fhm\u0259d Cavad yax\u0131ndan i\u015ftirak edib. Bundan ba\u015fqa o, Quba \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 m\u00fc\u0259llim i\u015fl\u0259y\u0259rk\u0259n \u0259traf\u0131na m\u00fcsavat\u00e7\u0131lar toplam\u0131\u015f, m\u00fct\u0259madi olaraq Bak\u0131 m\u00fcsavat\u00e7\u0131lar\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259 saxlay\u0131b. H\u0259m\u00e7inin \u018fhm\u0259d Cavad Axundzad\u0259 m\u00fcsavat\u00e7\u0131, M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259nin silahda\u015flar\u0131ndan biri olan Mirz\u0259 Bala M\u0259mm\u0259dzad\u0259nin T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qa\u00e7\u0131b getm\u0259sini t\u0259\u015fkil edib.<\/p>\n\n\n\n<p>Onun bundan sonra ya\u015fad\u0131qlar\u0131n\u0131 n\u0259 m\u0259nim yazma\u011fa, n\u0259 d\u0259 oxucunun oxuma\u011fa iqtidar\u0131 \u00e7atmaz.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fslind\u0259 Sovet i\u015f\u011fal\u0131ndan sonra m\u00fc\u0259llimlik f\u0259aliyy\u0259tini davam etdirir, Qusarda i\u015fl\u0259yir, \u015feirl\u0259r yaz\u0131r. H\u0259tta t\u0259hsilini art\u0131r\u0131r, pedaqoji t\u0259hsil al\u0131r. \u015eeirl\u0259rinin T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 d\u0259 \u00e7ap olunmas\u0131, \u00f6z\u00fc bilm\u0259d\u0259n, onun haqq\u0131nda \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259ri art\u0131r\u0131r v\u0259 t\u0259bii ki, d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rinin d\u0259yirman\u0131na su t\u00f6k\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Qaynatas\u0131 S\u00fcleyman b\u0259y sizi T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qa\u00e7\u0131raq t\u0259klif ets\u0259 d\u0259 bir vaxtlar \u0130stanbulda ya\u015fama\u011f\u0131 arzu ed\u0259n \u018fhm\u0259d Cavad v\u0259t\u0259nin \u00e7\u0259tin g\u00fcnl\u0259rind\u0259 qa\u00e7ma\u011f\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 s\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131rmay\u0131b imtina edir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fhm\u0259d Cavad\u0131n sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 lirik \u015feirl\u0259rd\u0259n biri olan \u201cG\u00f6y g\u00f6l\u201d \u0259n \u00e7ox m\u00fczakir\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 t\u0259nqidi fikirl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olan \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n biri olub. S\u0259kkiz b\u0259ndd\u0259n ibar\u0259t olan \u015feir 1925-ci ild\u0259 n\u0259\u015fr olunub. M\u0259\u015fhur \u201cG\u00f6y g\u00f6l\u201d \u015feirin\u0259 bir qrup h\u0259mkar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259ksinqilabi \u015feir dam\u011fas\u0131 vurulur v\u0259 bununla da \u015fair h\u0259bsxanaya sal\u0131n\u0131r. \u018f.Cavad \u201cG\u00f6y g\u00f6l\u201d \u015feirin\u0259 g\u00f6r\u0259 5-6 ay h\u0259bsd\u0259 saxlan\u0131l\u0131r. \u0130ttihama s\u0259b\u0259b \u015fairin yazd\u0131\u011f\u0131 bu misralard\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>S\u0259nin g\u00f6z\u0259lliyin g\u0259lm\u0259z ki saya,<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qoynunda yer vard\u0131r y\u0131ld\u0131za, aya!<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Oldun s\u0259n onlara mehriban daya,<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>F\u0259l\u0259k b\u00fcsat\u0131n\u0131 qural\u0131, G\u00f6y g\u00f6l!<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1937-ci ilin mart ay\u0131nda \u015eota Rustavelinin \u201cP\u0259l\u0259ng d\u0259risi geymi\u015f p\u0259hl\u0259van\u201d \u0259s\u0259rinin t\u0259rc\u00fcm\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 ilk m\u00fckafata layiq g\u00f6r\u00fclm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, h\u0259min ilin 4 iyununda \u015fair m\u00fc\u0259llimi H.Cavid, t\u0259l\u0259b\u0259si M.M\u00fc\u015ffiq v\u0259 h\u0259myerlisi V.Xuluflu il\u0259 eyni vaxtda h\u0259bs edilir. Bu onun son h\u0259bsi olur.<\/p>\n\n\n\n<p>O q\u0259d\u0259r i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259ruz qal\u0131r ki, \u015e\u00fckr\u00fcyy\u0259 xan\u0131ma yazd\u0131\u011f\u0131 ki\u00e7ik ka\u011f\u0131z par\u00e7as\u0131nda 16 ya\u015f\u0131nda a\u011f\u0131r x\u0259st\u0259likd\u0259n itirdikl\u0259ri Almaz haqq\u0131nda deyir ki, n\u0259 yax\u015f\u0131 ki, Almaz tez getdi, bunlar\u0131 o da ya\u015fayacaqd\u0131 yoxsa.<\/p>\n\n\n\n<p>1937-ci il iyunun 3-d\u0259 \u015fairin m\u0259nzilin\u0259 girib axtar\u0131\u015f apar\u0131rlar. \u018fhm\u0259d Cavad\u0131n qal\u0131n bir cildd\u0259n ibar\u0259t olan \u015f\u0259xsi i\u015find\u0259 evini axtar\u0131\u015f zaman\u0131 m\u00fcsadir\u0259 olunan \u0259\u015fyalar qeyd olunur&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259min \u0259mlak siyah\u0131s\u0131nda M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259nin, Kautskinin, Buxarinin kitablar\u0131, H.Zeynall\u0131n\u0131n, V.Xuluflunun b\u0259zi \u0259s\u0259rl\u0259ri, &#171;T\u00fcrk s\u00f6z\u00fc&#187; q\u0259zeti, \u00f6z\u00fcn\u00fcn &#171;Dal\u011fa&#187; kitab\u00e7as\u0131, 3 qeyd d\u0259ft\u0259r\u00e7\u0259si, 15 m\u00fcxt\u0259lif m\u0259ktub, \u015e\u00fckriyy\u0259 xan\u0131m\u0131n q\u0131z\u0131l ziny\u0259t \u0259\u015fyalar\u0131, yeddi q\u0131z\u0131l be\u015fliyi, dostlar\u0131n\u0131n \u015fair\u0259 ba\u011f\u0131\u015flad\u0131\u011f\u0131 iki \u0259d\u0259d suvenir-x\u0259nc\u0259ri g\u00f6st\u0259rilir. \u018fhm\u0259d Cavad\u0131n 12493\/24 n\u00f6mr\u0259li i\u015f qovlu\u011funda \u0259ll\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f protokollar, \u015fahid ifad\u0259l\u0259ri, h\u00f6km, aray\u0131\u015f, \u00e7\u0131xar\u0131\u015f, m\u0259ktub, z\u0259man\u0259t, rus makinas\u0131nda nec\u0259 g\u0259ldi yaz\u0131lm\u0131\u015f \u201cG\u00f6y g\u00f6l\u201d \u015feiri saxlan\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/101382305_946138879140561_2636777467800453120_n.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-6933\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Ail\u0259si da\u011fl\u0131r, u\u015faqlar\u0131 zorla \u015e\u00fckr\u00fcyy\u0259 xan\u0131mdan al\u0131n\u0131b u\u015faq evin\u0259 verilir. Bol\u015fevik \u0259sg\u0259ri u\u015fa\u011f\u0131 zorla qamarlay\u0131b \u015e\u00fckriyy\u0259 xan\u0131m\u0131n quca\u011f\u0131ndan alanda anas\u0131ndan ayr\u0131lmaq ist\u0259m\u0259y\u0259n ya\u015f yar\u0131ml\u0131q o\u011flunun d\u0131rnaqlar\u0131 \u015e\u00fckriyy\u0259 xan\u0131m\u0131n sif\u0259tind\u0259 \u00fc\u00e7 d\u0259rin c\u0131z\u0131q qoyur. Sonradan n\u0259v\u0259sinin dan\u0131\u015fd\u0131qlar\u0131na g\u00f6r\u0259 \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna q\u0259d\u0259r o iz anan\u0131n \u00fcz\u00fcnd\u0259 qal\u0131rm\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u00fckriyy\u0259 xan\u0131m\u0131 is\u0259 h\u0259bs edirl\u0259r. S\u00fcrg\u00fcnd\u0259n \u0259vv\u0259l ona t\u0259klif edirl\u0259r ki, guya \u018fhm\u0259d Cavaddan ayr\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda s\u0259n\u0259d\u0259 qol \u00e7\u0259ks\u0259 onu \u00f6vladlar\u0131na qovu\u015fduracaqlar. Cayna\u011f\u0131nda oldu\u011fu rejimin hiyl\u0259sind\u0259n x\u0259b\u0259rdar olan \u015e\u00fckriyy\u0259 xan\u0131m q\u0259lbin\u0259 da\u015f bas\u0131b m\u0259n \u018fhm\u0259d Cavad\u0131m \u00fc\u00e7\u00fcn atam S\u00fcleyman b\u0259yd\u0259n ke\u00e7dim, ondan ke\u00e7im deyirsiniz. Onu sizin qur\u015fununuzdan \u00f6nc\u0259 m\u0259nim bu imzam \u00f6ld\u00fcr\u0259r-dey\u0259 cavab verir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fhm\u0259d Cavad is\u0259 DTX-n\u0131n zindan\u0131nda h\u0259dsiz i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259ruz qal\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259hay\u0259t, 12 oktyabrda ba\u015flanan m\u0259hk\u0259m\u0259 c\u0259mi 15 d\u0259qiq\u0259 davam edir. Ona h\u00f6km oxunur-g\u00fcll\u0259l\u0259nm\u0259. Oktyabr\u0131n 12-d\u0259n 13-n\u0259 ke\u00e7\u0259n gec\u0259 \u015fairi g\u00fcll\u0259l\u0259yirl\u0259r. H\u0259min gec\u0259 \u018fhm\u0259d Cavadla birlikd\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131 B\u00f6y\u00fcka\u011fa Tal\u0131bl\u0131 da daxil olmaqla, 46 n\u0259f\u0259r g\u00fcll\u0259l\u0259nib.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00fct\u00fcn repressiyaya u\u011frayan ziyal\u0131lar\u0131n ail\u0259l\u0259ri kimi \u015e\u00fckriyy\u0259 xan\u0131m\u0131 da Qazax\u0131stana s\u00fcrg\u00fcn edirl\u0259r. Qad\u0131n s\u0259kkiz illik c\u0259h\u0259nn\u0259m \u0259zab\u0131ndan sonra ald\u0131\u011f\u0131 b\u0259ra\u0259tl\u0259 u\u015faqlar\u0131n\u0131n\u0131n yan\u0131na qay\u0131da bilir. Bir m\u00fcsahib\u0259sini dinl\u0259mi\u015fsdim \u2013 rus dilind\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131, \u018fhm\u0259d Cavad\u0131 t\u0259rifl\u0259yib a\u011flay\u0131rd\u0131. 1955-ci ild\u0259 b\u0259ra\u0259t alan \u018fhm\u0259d Cavad \u00fc\u00e7\u00fcn a\u011flay\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259n bir qulam, y\u00fck alt\u0131nda \u0259zilmi\u015f\u0259m, qarda\u015f\u0131m,<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Sevin\u00e7 bilm\u0259z bir m\u0259xluqam, ahu-zard\u0131r sirda\u015f\u0131m<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Dam\u011fa vurub, z\u0259ncirl\u0259yib tullam\u0131\u015flar zindana,<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qarl\u0131-buzlu c\u0259h\u0259nn\u0259ml\u0259r m\u0259sk\u0259n olmu\u015fdur mana.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Mana dinm\u0259, sus deyirs\u0259n, ne vaxtacan susacam,<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>B\u00f6hranlar\u0131n, hicranlar\u0131n, m\u0259hb\u0259sind\u0259 qalacam?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Niy\u0259 susum, dan\u0131\u015fmay\u0131m, insanl\u0131qda pay\u0131m var,<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259nim ana v\u0259t\u0259nimdir talan olan bu diyar.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Niy\u0259 susum, dan\u0131\u015fmay\u0131m, T\u00fcrk yurdudur bu topraq,<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>O\u011fuzlar\u0131n, elxanlar\u0131n v\u0259t\u0259nind\u0259 kimdir, bax!<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bu d\u00fcnyada azadl\u0131\u011f\u0131 \u015fan-\u015f\u00f6hr\u0259td\u0259n \u00fcst\u00fcn tut,<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Al\u00e7aql\u0131\u011f\u0131, yaltaql\u0131\u011f\u0131, r\u0259zilliyi s\u0259n unut!<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Nec\u0259 susum, dan\u0131\u015fmay\u0131m, m\u0259n eyl\u0259yim x\u0259yan\u0259t?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Han\u0131 sevgi, han\u0131 v\u0259t\u0259n, de harda qald\u0131 mill\u0259t?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Men bir qulam, yerim altun, suyum g\u00fcm\u00fc\u015f, \u00f6z\u00fcm ac,<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Atam mahkum, anam sail, \u0259lim h\u0259r \u015fey\u0259 m\u00f6htac.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259n T\u00fcrk \u00f6vlad\u0131yam,d\u0259rin a\u011fl\u0131m,z\u0259kam var,<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ne vaxtacan \u00e7iynimizd\u0259g\u0259z\u0259c\u0259kdir ya\u011f\u0131lar?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>N\u0259 q\u0259d\u0259r ki,hakimlik var,m\u0259hkumluq var,m\u0259n varam,<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Z\u00fclm\u0259 qar\u015f\u0131 isyankaram,\u0259zils\u0259m d\u0259 susmaram.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u018fhm\u0259d Cavad he\u00e7 bir f\u0259aliyy\u0259ti olmasa bel\u0259, yaln\u0131z bu \u201cSusmaram\u201d \u015feirin\u0259 g\u00f6r\u0259 bol\u015fevik q\u0259z\u0259bin\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259kdi. Amma o \u015feiri bol\u015fevikl\u0259r g\u00f6rm\u0259yibl\u0259r, onu \u015fairin\u00a0bir dostu \u0259zb\u0259rl\u0259yib, v\u0259r\u0259qi \u0259l\u0259 ke\u00e7m\u0259sin dey\u0259 c\u0131r\u0131b. \u0130ll\u0259rl\u0259 \u015feiri \u00f6z o\u011fluna \u0259zb\u0259rl\u0259dib. M\u00fcst\u0259qillikd\u0259n sonra h\u0259min o\u011flan \u015feiri m\u0259tbuatda \u00e7ap etdirib. 67 il sonra ortaya \u00e7\u0131xan bu \u015feirl\u0259 ya\u015fay\u0131r \u018fhm\u0259d Cavad. \u015eairin h\u0259yat\u0131 bel\u0259 davam edir \u2013 Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t himnind\u0259, \u201c\u00c7\u0131rp\u0131n\u0131rd\u0131n, Qara d\u0259niz\u201d \u015f\u0259rqisind\u0259 , \u201c\u015e\u00fckriyy\u0259\u201d haray\u0131nda, bir d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131-t\u00fcrk\u00fc sev\u0259n h\u0259r k\u0259sin q\u0259lbind\u0259\u2026\/Lent.az\/<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed-youtube wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"\u00c7\u0131rp\u0131n\u0131rd\u0131n Qarad\u0259niz bax\u0131b T\u00dcRK&#039;\u00fcn bayra\u011f\u0131na.\" width=\"715\" height=\"402\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/NSJ2_cVVcjg?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201c\u015e\u0259hid\u201d dey\u0259nd\u0259 birba\u015fa g\u00fcll\u0259 qaba\u011f\u0131nda \u015f\u0259hid olanlardan getm\u0259y\u0259c\u0259k s\u00f6hb\u0259t. Onlar haqq\u0131nda da layih\u0259l\u0259rimiz var, amma bu layih\u0259 el-oba, v\u0259t\u0259n yolunda elmi, s\u0259n\u0259ti, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si il\u0259<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-6932","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6932","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6932"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6932\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6935,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6932\/revisions\/6935"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6932"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6932"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6932"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}