{"id":6992,"date":"2020-06-02T02:11:21","date_gmt":"2020-06-01T22:11:21","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=6992"},"modified":"2020-06-02T03:35:25","modified_gmt":"2020-06-01T23:35:25","slug":"erm%c9%99ni-dovl%c9%99ti-nec%c9%99-yarandi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=6992","title":{"rendered":"ERM\u018fN\u0130 D\u00d6VL\u018fT\u0130 NEC\u018f YARANDI?"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Zabit Babayev<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>1516-c\u0131 ild\u0259 erm\u0259ni Kilikiya \u00e7arl\u0131\u011f\u0131 l\u0259\u011fv edildikd\u0259n sonra erm\u0259nil\u0259rin he\u00e7 bir d\u00f6vl\u0259ti olmam\u0131\u015fd\u0131r.M\u00fcst\u0259qil Erm\u0259nistan D\u00f6vl\u0259ti yaratmaq ideyas\u0131n\u0131 ilk d\u0259f\u0259 1887-ci ild\u0259 yaranm\u0131\u015f &#171;Qncaq&#187; (h\u0259yat) partiyas\u0131 ir\u0259li s\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Qncaqlar T\u00fcrkiy\u0259 \u0259razisind\u0259 erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti yaratmaq ist\u0259yirdil\u0259r.1890-c\u0131 ild\u0259 meydana g\u0259l\u0259n &#171;Da\u015fnaksutyun&#187; (ittifaq) partiyas\u0131 Aral\u0131q d\u0259nizind\u0259n X\u0259z\u0259r d\u0259nizin\u0259 q\u0259d\u0259r olan \u0259razid\u0259 M\u00fcst\u0259qil Erm\u0259nistan Respublikas\u0131 yaratmaq ideyas\u0131n\u0131 ir\u0259li s\u00fcrd\u00fc. Da\u015fnaklar bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 Rusiya, Fransa v\u0259 \u0130ngilt\u0259r\u0259 il\u0259 \u0259laq\u0259 yaratd\u0131lar. 1912-1913-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 Balkan m\u00fcharib\u0259l\u0259rind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin d\u00fc\u00e7ar oldu\u011fu \u00e7\u0259tin v\u0259ziyy\u0259td\u0259n Rusiya, \u0130ngilt\u0259r\u0259 v\u0259 Fransa istifad\u0259 edib T\u00fcrkiy\u0259 \u0259razisind\u0259 erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259tinin \u0259sas\u0131n\u0131 qoyma\u011fa c\u0259hd etdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/lh3.googleusercontent.com\/proxy\/kcZ75Rylht9DyVdPOIDWihwD8CTssBtqmQh_cLJ97KaBL-7-6vesntVEskJN8OxaWUp1PO_cbj6LYtgaQFJujHZt3MlQY6zHVTL88yVElj627GLRemP2vyZ8dfXCTaSosueL-uNmE7wqLY4Mqd5blnG4G7tnZq6iavxqKh4LWRs9RNUxoRAR5ZQ-AOtL50sSEE-5LavitzfsuiCGd35CNlLsd_cmpih_JPAUUmehL8EV0JNeoNIQxIoHWi1hA-2MLe-k_BvjPRAbzmL8fJkDkK5KS-BrVentw3V9vYtoQB1Reo2xh-ds9yZuyfVoButOZaGpA-psaiPvLV0JTuWLVK2Uv4wsGI9JJHaAFjjTCSbtgzoad33urHrtTrITYQnGd9D8RQHkKA6L9Q3HEuWVK2IS2ybhZhtzLdy__75h1iVuJ2qtQYQf5X2yBzolpz20KhjwDRFannsnJ6lCbxB6W5a57ZFlw2mWtZnBZLG_SGx7mFTMJiLxKc4vRox_UJqa0H7r5Ry0VmpR6iiD3dZdHRcd0w54PYr1weaOMrpfiOx5B96YzTjieYUkeBXhvHG2UcY48QdTjz3mZuwsLLtd8m-_KQ4a4lIpJ8HAQy1s2katdyiAidWztwXgkw0l7yuGDgElu8_54LNAflUw11gBpAPOsjC2sure2neL-JPGEbnK4kRTgzGfzAD_hK3XU4MMYXxeRJ9y-MAooOsnM6uqS2BaUFDGZvXwM8oSb6fSG2KEHizA9SAhco7ukuEjqnJfLLD9npLG-yMq-jb9rcN35E3Q5yoKPcQlXE4YZFsMommpAZgc-1chrYLTO-twcdRAic-LOBijxtBTCNQvavOOAi2pW2bx9VMOLXnjbMx-TmRtIj69F6tT8HNP4gYILXGTku6JyJ3QmWh9UcMhEof_aZ3A\" alt=\"\u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131 - U\u015faq Bilik Portal\u0131\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p> Lakin I D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259sinin ba\u015flanmas\u0131 v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin Almaniya t\u0259r\u0259fd\u0259 m\u00fcharib\u0259y\u0259 qo\u015fulmas\u0131 onlar\u0131n plan\u0131n\u0131 pozdu.Bu zaman erm\u0259nil\u0259r Rusiya imperiyas\u0131 \u0259razisind\u0259 1828-ci ild\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f \u0130r\u0259van &#171;Erm\u0259ni Vilay\u0259tind\u0259&#187; erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259tini t\u0259sis etm\u0259k fikrini ortaya atd\u0131lar.\u0130mperiya \u0259razisind\u0259 qar\u0131\u015f\u0131ql\u0131q yarad\u0131lmas\u0131na yol verm\u0259k ist\u0259m\u0259y\u0259n II Nikolay erm\u0259nil\u0259r\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 \u0259razisind\u0259 d\u00f6vl\u0259t yaratmalar\u0131na \u015f\u0259rait yaradaca\u011f\u0131n\u0131 bildirdi v\u0259 erm\u0259nil\u0259ri t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r\u0259 c\u0259lb etdi. T\u00fcrkiy\u0259 ordusunda xidm\u0259t ed\u0259n erm\u0259ni h\u0259rb\u00e7il\u0259ri ruslar t\u0259r\u0259f\u0259 ke\u00e7ib t\u00fcrk \u0259halisini q\u0131rma\u011fa ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Qaro Pasd\u0131rmacyan 1915-ci ild\u0259 ruslar\u0131n k\u00f6m\u0259kliyi il\u0259 Van\u0131 tutub may ay\u0131nda T\u00fcrkiy\u0259nin \u015f\u0259rqind\u0259 erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259tini yaratd\u0131lar. Aram Manukyan Van qubernatoru t\u0259yin edildi. Lakin iyul ay\u0131nda t\u00fcrkl\u0259r onlara z\u0259rb\u0259 vurub Van\u0131 qaytarma\u011fa nail oldular. T\u00fcrkiy\u0259 \u0259razisind\u0259ki erm\u0259nil\u0259rin C\u0259nubi Qafqaza ax\u0131n\u0131 ba\u015fland\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Onlar Stepan \u015eaumyan ba\u015fda olmaqla 1917-ci ilin 2 noyabr\u0131nda Bak\u0131da rus-erm\u0259ni rejimini yarad\u0131b 1918-ci ilin mart\u0131ndan etibar\u0259n C\u0259nubi Qafqazda m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131n\u0131na ba\u015flad\u0131lar. Bu zaman T\u00fcrkiy\u0259 Zaqafqaziya Seymind\u0259n Rusiyadan asl\u0131 olmama\u011f\u0131 v\u0259 milli q\u0131r\u011f\u0131na qar\u015f\u0131 t\u0259dbir g\u00f6rm\u0259yi t\u0259l\u0259b etdi. Seymin bundan imtina etm\u0259si T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 m\u00fcharib\u0259y\u0259 s\u0259b\u0259b oldu. 1918-ci il 13- 22 aprel aras\u0131nda olan bu m\u00fcharib\u0259 Seymin m\u0259qlubiyy\u0259til\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi.<\/p>\n\n\n\n<p>Aprelin 25-d\u0259 t\u00fcrkl\u0259r G\u00fcmr\u00fcn\u00fc tutdular. Zaqafqaziya Seymi \u00f6z\u00fcn\u00fc C\u0259nubi Qafqaz M\u00fcst\u0259qil Federativ Respublikas\u0131 elan etdi. Lakin 26 may 1918-ci ild\u0259 g\u00fcrc\u00fcl\u0259rin seymd\u0259n \u00e7\u0131x\u0131b \u00f6zl\u0259rin\u0259 m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t yaratmalar\u0131 il\u0259 bu respublika da\u011f\u0131ld\u0131. 28 mayda Az\u0259rbaycan Xalq Cumhuriyy\u0259tini yaradan m\u00fcs\u0259lman fraksiyas\u0131 erm\u0259nil\u0259rin davam etdirdiyi q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 m\u00fcraci\u0259t edib k\u00f6m\u0259k ist\u0259di.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u0259nubi Qafqaz \u0259razisind\u0259 \u00f6zl\u0259rin\u0259 d\u00f6vl\u0259t yaratmaqda q\u0259rarl\u0131 olan erm\u0259nil\u0259r d\u0259 \u0259razi iddialar\u0131na son verm\u0259kl\u0259 \u0130r\u0259van m\u0259rk\u0259z olmaqla &#171;Ararat Respublikas\u0131&#187;n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131n\u0131 ir\u0259li s\u00fcrd\u00fcl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>May\u0131n 29-da erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti meydana g\u0259ldi. M\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259y\u0259 malik erm\u0259nil\u0259r qar\u015f\u0131s\u0131nda h\u0259rbi g\u00fcc\u00fc olmayan Az\u0259rbaycan Xalq Cumhuriyy\u0259ti \u0130r\u0259van\u0131 erm\u0259nil\u0259r\u0259 g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 getm\u0259y\u0259 m\u0259cbur oldu.\u00d6z varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 qoruyub saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn 4 iyun 1918-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq Cumhuriyy\u0259ti Batumda T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 h\u0259rbi sazi\u015f imzalad\u0131. Erm\u0259nil\u0259r q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259n sonra &#171;Da\u015fnaksutyun&#187; partiyas\u0131n\u0131n taktikas\u0131na uy\u011fun olaraq &#171;B\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan&#187; yaratmaq planlar\u0131n\u0131 davam etdirdil\u0259r.Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n q\u0259rbd\u0259n Andronik,\u015f\u0259rqd\u0259n is\u0259 \u015eaumyan t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0131r\u011f\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irildi.T\u00fcrkiy\u0259 Qarab\u0259kir pa\u015fa v\u0259 Nuru pa\u015fan\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131lara k\u00f6m\u0259y\u0259 g\u00f6nd\u0259rdi. <\/p>\n\n\n\n<p>Qarab\u0259kir pa\u015fa Nax\u00e7\u0131van\u0131, \u018fhm\u0259d \u0259f\u0259ndi Quban\u0131, Nuru pa\u015fa is\u0259 Bak\u0131n\u0131 erm\u0259nil\u0259rd\u0259n azad etdi. \u00d6z\u00fcn\u0259 q\u00fcvv\u0259 toplayan Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti 1920-ci ilin mart\u0131na kimi erm\u0259nil\u0259rin i\u015f\u011fal\u015f\u0131l\u0131q s\u0259yl\u0259rini dayand\u0131rma\u011fa nail oldu.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Bu tarixi t\u0259fsilat Az\u0259rbaycan Xalq Cumhuriyy\u0259ti h\u00f6kum\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 son g\u00fcnl\u0259r ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u0259n ittihamlar\u0131n \u0259sass\u0131z oldu\u011funu bildirir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.virtualaz.org\/252534_src.jpg\" alt=\"V\u0130RTUAL AZ\u018fRBAYCAN\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Zabit Babayev 1516-c\u0131 ild\u0259 erm\u0259ni Kilikiya \u00e7arl\u0131\u011f\u0131 l\u0259\u011fv edildikd\u0259n sonra erm\u0259nil\u0259rin he\u00e7 bir d\u00f6vl\u0259ti olmam\u0131\u015fd\u0131r.M\u00fcst\u0259qil Erm\u0259nistan D\u00f6vl\u0259ti yaratmaq ideyas\u0131n\u0131 ilk d\u0259f\u0259 1887-ci ild\u0259 yaranm\u0131\u015f<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":6993,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-6992","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6992","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6992"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6992\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6994,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6992\/revisions\/6994"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6993"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6992"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6992"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6992"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}