{"id":7055,"date":"2020-06-03T03:58:57","date_gmt":"2020-06-02T23:58:57","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=7055"},"modified":"2021-11-01T11:53:20","modified_gmt":"2021-11-01T07:53:20","slug":"rusiyanin-simalinda-uran-yatagini-k%c9%99sf-etmis-az%c9%99rbaycan-geoloqu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=7055","title":{"rendered":"Rusiyan\u0131n \u015fimal\u0131nda uran yata\u011f\u0131n\u0131 k\u0259\u015ff etmi\u015f Az\u0259rbaycan geoloqu"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Az\u0259rbaycan\u00a0tarixind\u0259 ba\u015f vermi\u015f \u0259n a\u011fr\u0131l\u0131 v\u0259 k\u0259d\u0259rli hadis\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 \u00f6t\u0259n \u0259srin 20-ci ill\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq, 30 il\u0259 yax\u0131n davam ed\u0259n repressiyalar olmu\u015fdur. Bu ill\u0259rd\u0259 dig\u0259r Sovet Respublikalar\u0131nda oldu\u011fu kimi\u00a0Az\u0259rbaycan\u00a0Respublikas\u0131 \u0259razisind\u0259 insan h\u00fcquqlar\u0131na zidd olan qanunlar \u0259sas\u0131nda totalitar d\u00f6vl\u0259t rejiminin t\u00f6r\u0259tdiyi \u00f6zba\u015f\u0131nal\u0131q \u00a0v\u0259 zorak\u0131l\u0131qlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 g\u00fcnahs\u0131z insan milli \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rk v\u0259 milli d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259qid\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 repressiyalara m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131r.\u018fslind\u0259 bu d\u0259h\u015f\u0259tl\u0259r, uzun m\u00fcdd\u0259t davam ets\u0259 d\u0259, 30-cu ill\u0259rd\u0259 amans\u0131zl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 x\u00fcsusi il\u0259 se\u00e7ilmi\u015fdir.B\u0259s bu amans\u0131zl\u0131qlar\u0131n, repressiyalar\u0131n k\u00f6k\u00fc harada idi? Haradan qaynaqlan\u0131rd\u0131 bunlar?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0Uzun zaman \u0259rzind\u0259 t\u0259b\u0259si oldu\u011fumuz\u00a0Rusiya\u00a0\u0130mperiyas\u0131nda 1917-ci ilin fevral inqilab\u0131n\u0131n insanlara verdiyi &#171;azadl\u0131q, b\u0259rab\u0259rlik v\u0259 qarda\u015fl\u0131q&#187; v\u0259di c\u0259miyy\u0259tin b\u00fct\u00fcn t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f bir ruh y\u00fcks\u0259kliyin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu. Ham\u0131 c\u0259miyy\u0259tin siyasi v\u0259 iqtisadi h\u0259yat\u0131nda \u0259sasl\u0131 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r g\u00f6zl\u0259yirdi. Lakin, yeni yarad\u0131lm\u0131\u015f h\u00f6kum\u0259t m\u00fcharib\u0259l\u0259rd\u0259n \u0259ld\u0259n d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f v\u0259 ac insanlar\u0131n h\u0259yat\u0131nda m\u00fcsb\u0259t d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259 nail ola bilm\u0259di.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;Bol\u015fevikl\u0259rin 25 oktyabr 1917-ci ild\u0259 t\u0259\u015fkil etdiyi silahl\u0131 \u00fcsyan zaman\u0131 m\u0259\u015fhur &#171;Avrora&#187; kreyserind\u0259n a\u00e7\u0131lan yayl\u0131m at\u0259\u015fi Petroqradda \u0130mperator ail\u0259si ya\u015fayan Q\u0131\u015f saray\u0131n\u0131n \u0259l\u0259 ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 bir siqnal oldu ki, bu da ucsuz-bucaqs\u0131z&nbsp; \u0130mperiyan\u0131n tarixind\u0259 yeni bir s\u0259hif\u0259 a\u00e7d\u0131. Bu tarixd\u0259n sonra v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n \u015f\u0259xsi azadl\u0131q haqlar\u0131na yer qalmad\u0131. Art\u0131q 1918-ci ilin bahar-yay\u0131nda \u00f6lk\u0259d\u0259 \u0259rzaq diktaturas\u0131 t\u0259yin edildi, az sonra is\u0259 proletariat\u0131n diktaturas\u0131 b\u0259rq\u0259rar oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp; Kommunist Partiyas\u0131n\u0131n t\u00f6r\u0259tdiyi ilk siyasi repressiya qurbanlar\u0131 da m\u0259hz, \u00e7ar s\u00fclal\u0259sinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri idi. 1918-ci il iyun ay\u0131n\u0131n 16-dan 17-\u0259 ke\u00e7\u0259n gec\u0259 imperator II Nikolay\u0131n b\u00fct\u00fcn ail\u0259 \u00fczvl\u0259ri, m\u0259hk\u0259m\u0259 v\u0259 istintaqs\u0131z uzaq Yekaterinburqda g\u00fcll\u0259l\u0259ndil\u0259r. El\u0259 h\u0259r \u015fey d\u0259m\u0259hz buradan ba\u015flad\u0131!<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0\u00d6t\u0259n \u0259srin 20-ci ill\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq,\u00a0Az\u0259rbaycanda da insanlar\u0131 &#171;\u0259ksinqilab\u00e7\u0131&#187;, &#171;trotski\u00e7i&#187;, &#171;casus&#187;, \u201cm\u00fcsavat\u00e7\u0131\u201d, &#171;mill\u0259t\u00e7i&#187;, &#171;\u00fcsyan\u00e7\u0131&#187; v\u0259 s. kimi ittihamlarla k\u00fctl\u0259vi repressiyalara m\u0259ruz qoydular. Repressiya ill\u0259rind\u0259\u00a0Az\u0259rbaycan\u00a0\u0259razisind\u0259n 100 mind\u0259n art\u0131q ziyal\u0131, h\u0259rb\u00e7i, m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t xadimi, alim, yaz\u0131\u00e7\u0131, m\u00fc\u0259llim, din xadimi Sibir\u0259,\u00a0Qazax\u0131stana v\u0259 dig\u0259r yerl\u0259r\u0259 s\u00fcrg\u00fcn\u0259 g\u00f6nd\u0259rilmi\u015fdil\u0259r. Bununla da\u00a0Az\u0259rbaycan\u00a0c\u0259miyy\u0259tinin a\u011f\u0131ll\u0131, elmli, istedadl\u0131, \u0259m\u0259ksev\u0259r, m\u0259n\u0259viyyatl\u0131 t\u0259b\u0259q\u0259sinin \u00e7ox b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si m\u0259hv edildi. Bu da faktd\u0131r ki, \u0259halinin h\u0259r min n\u0259f\u0259r\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n repressiya qurbanlar\u0131n\u0131n say\u0131na g\u00f6r\u0259\u00a0Az\u0259rbaycan\u00a0dig\u0259r sovet respublikalar\u0131 aras\u0131nda \u0259vv\u0259linci yerl\u0259rd\u0259n birini tuturdu.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0Az\u0259rbaycanda \u00a01930-1950-ci ill\u0259rd\u0259 repressiya edil\u0259nl\u0259rin i\u00e7\u0259risind\u0259 t\u0259kc\u0259 29 min n\u0259f\u0259r se\u00e7m\u0259 ziyal\u0131 olmu\u015fdur. 1937-ci ild\u0259 16\u00a0Az\u0259rbaycan\u00a0general\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirilib. Repressiyaya m\u0259ruz qalanlar i\u00e7\u0259risind\u0259 Abbas Mirz\u0259 \u015e\u0259rifzad\u0259, B\u0259kir \u00c7obanzad\u0259, C\u0259m\u015fid Nax\u00e7\u0131vanski, H\u00fcseyn Cavid, Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiq, Yusif V\u0259zir \u00c7\u0259m\u0259nz\u0259minli, \u018fhm\u0259d Cavad v\u0259 s. kimi g\u00f6rk\u0259mli elm, m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 ictimai xadiml\u0259r olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>30-cu ild\u0259 siyasi repressiyaya m\u0259ruz qalaraq uzaq Sibir\u0259 g\u00f6nd\u0259rilmi\u015f, yuxar\u0131da\u00a0 qeyd etdiyimiz siyah\u0131dak\u0131 g\u00f6rk\u0259mli insanlar\u0131m\u0131z \u00a0s\u0131ras\u0131nda yer tutma\u011fa layiq olan, f\u0259q\u0259t, geni\u015f ictimaiyy\u0259tin h\u0259l\u0259 laz\u0131mi s\u0259viyy\u0259d\u0259 tan\u0131ya bilm\u0259diyi\u00a0 \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n biri d\u0259\u00a0\u00a0<a href=\"http:\/\/yerveinsan.az\/search.php?search=SSR%C4%B0\">SSR\u0130<\/a>\u00a0Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n\u00a0Az\u0259rbaycan\u00a0filial\u0131n\u0131n R\u0259yas\u0259t Hey\u0259tinin s\u0259dr m\u00fcavini,\u00a0Almaniyan\u0131n \u0259n se\u00e7m\u0259 akademiyalar\u0131ndan birind\u0259 t\u0259hsil alm\u0131\u015f, alim &#8212; geoloq, h\u0259tta uzaq Komid\u0259 h\u0259bsd\u0259 olark\u0259n Barens d\u0259nizi sahill\u0259rin\u0259 yax\u0131n yerd\u0259, o zaman Sovet \u0130ttifaq\u0131nda \u0259n iri uran yataqlar\u0131ndan birini \u00a0k\u0259\u015ff etm\u0259kl\u0259 \u00f6lk\u0259nin n\u00fcv\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini t\u0259min ed\u0259nl\u0259rd\u0259n biri olmu\u015f C\u0259f\u0259r \u018fl\u0259sg\u0259r o\u011flu Kaz\u0131movdur. O, 21 dekabr 1896-c\u0131 ild\u0259\u00a0Bak\u0131da ziyal\u0131 ail\u0259sind\u0259 anadan olmu\u015fdu. H\u0259l\u0259 u\u015faq ik\u0259n valideynl\u0259ri\u00a0 v\u0259fat etmi\u015fdi. Onu b\u00f6y\u00fck qarda\u015f\u0131 b\u00f6y\u00fctm\u00fc\u015f v\u0259 m\u00fck\u0259mm\u0259l t\u0259hsil vermi\u015fdi. Bak\u0131\u00a0real m\u0259kt\u0259bini 1916-c\u0131 ild\u0259\u00a0 \u00a0bitirdikd\u0259n sonra\u00a0Moskva\u00a0Kommersiya \u0130nstitutunda t\u0259hsil alm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0Az\u0259rbaycan\u00a0Demokratik Respublikas\u0131 1920-ci ilin yanvar\u0131nda xaricd\u0259 t\u0259hsil almaq \u00fc\u00e7\u00fcn 100 n\u0259f\u0259r se\u00e7m\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259 g\u00f6nd\u0259r\u0259nd\u0259 onlar\u0131n aras\u0131nda C\u0259f\u0259r Kaz\u0131mov da vard\u0131. \u00a0O, ilk \u00f6nc\u0259\u00a0Almaniyada Darm\u015ftad Texniki Universitetind\u0259 oxuma\u011fa ba\u015flad\u0131. Qeyd ed\u0259k ki, bu t\u0259dris m\u00fc\u0259ssis\u0259si 1877-ci ild\u0259 Darm\u015ftad Texniki M\u0259kt\u0259bi \u00a0ad\u0131 il\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131 v\u0259\u00a0 d\u00fcnyada ilk d\u0259f\u0259 elektrotexnika f\u0259nni d\u0259 (1882-ci ild\u0259) m\u0259hz, burada t\u0259dris olunmu\u015fdu. O, eyni zamanda\u00a0Avropan\u0131n \u0259n tan\u0131nm\u0131\u015f texniki universitetl\u0259rind\u0259n say\u0131l\u0131r. Bu texniki universitet &#171;bizim g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rimiz v\u0259 \u0259ld\u0259 etdiyimiz yenilikl\u0259r d\u00fcnyan\u0131 d\u0259yi\u015fdirdi&#187; dey\u0259r\u0259k indi d\u0259 f\u0259xr edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Darm\u015ftad Universitetind\u0259 laz\u0131mi texniki savada yiy\u0259l\u0259ndikd\u0259n sonra, &nbsp;C\u0259f\u0259r Kaz\u0131mov t\u0259hsilini d\u00fcnyan\u0131n \u0259n q\u0259dim da\u011f-m\u0259d\u0259n t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259n olan Frayburq Da\u011f-M\u0259d\u0259n Akademiyas\u0131nda davam etdirir. Qeyd etm\u0259k yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259r &nbsp;ki, m\u0259hz, bu akademiyada 2 kimy\u0259vi element indium v\u0259 germanium k\u0259\u015ff edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u0259f\u0259r Kaz\u0131mov 1925-ci ild\u0259 akademiyan\u0131 y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 bitir\u0259r\u0259k da\u011f m\u00fch\u0259ndis geoloqu ixtisas\u0131na yiy\u0259l\u0259ndikd\u0259n sonra do\u011fma\u00a0Az\u0259rbaycana qay\u0131tm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259l\u0259\u00a0Moskvada Kommersiya \u0130nstitutunda oxuyarkan sosial-demokrat ideyalar\u0131na yoluxmu\u015f\u00a0 C. Kaz\u0131mov,\u00a0Almaniyadan v\u0259t\u0259n\u0259 Kommunist Partiyas\u0131n\u0131n m\u0259tin \u00fczv\u00fc kimi qay\u0131tm\u0131\u015fd\u0131.\u00a0Az\u0259rbaycan\u00a0Kommunist Partiyas\u0131n\u0131n tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 il\u0259 o, \u0259vv\u0259lc\u0259\u00a0Bak\u0131n\u0131n\u00a0Suraxan\u0131\u00a0sah\u0259sind\u0259 m\u0259d\u0259n m\u00fcdirinin m\u00fcavini, 1927-1930-cu ill\u0259rd\u0259 N.N\u0259rimanov ad\u0131na S\u0259naye Texnikumunda direktor m\u00fcavini, eyni zamanda mineralogiya, petroqrafiya v\u0259 qazma i\u015fl\u0259ri f\u0259nnl\u0259ri \u00fczr\u0259 m\u00fc\u0259llim i\u015fl\u0259mi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>1931-1932-ci ill\u0259rd\u0259\u00a0Az\u0259rbaycan\u00a0SSR D\u00f6vl\u0259t Plan Komit\u0259sind\u0259 S\u0259naye b\u00f6lm\u0259sinin s\u0259dri v\u0259 R\u0259yas\u0259t hey\u0259tinin \u00fczv\u00fc olmu\u015fdur.\u00a0 1932-ci ild\u0259 o \u0259vv\u0259lc\u0259\u00a0SSR\u0130\u00a0Elml\u0259r Akademiyas\u0131 ZaQafqaziya filial\u0131n\u0131n\u00a0Az\u0259rbaycan\u00a0b\u00f6lm\u0259sinin, 1933-c\u00fc ild\u0259 is\u0259\u00a0SSR\u0130\u00a0EA\u00a0Az\u0259rbaycan\u00a0filial\u0131n\u0131n R\u0259yas\u0259t Hey\u0259tinin s\u0259dr m\u00fcavini olmu\u015f, bir s\u0131ra elmi t\u0259dqiqat m\u0259rk\u0259zl\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131nda yax\u0131ndan i\u015ftirak etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>1935-ci ild\u0259 \u00a0Akademiya filial\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti bar\u0259d\u0259 geni\u015f hesabat\u0131n m\u0259ruz\u0259\u00e7isi d\u0259 C\u0259f\u0259r Kaz\u0131mov olmu\u015fdu.Arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259rind\u0259n g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi\u00a0 o, geologiya \u00fczr\u0259 ciddi elmi t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri aparm\u0131\u015f\u00a0 v\u0259 &#171;Az\u0259rbaycan\u0131n yeralt\u0131 s\u0259rv\u0259tl\u0259ri&#187; adl\u0131 monoqrafiya yazm\u0131\u015fd\u0131. Lakin bu d\u0259y\u0259rli \u0259s\u0259r o, h\u0259bs olunark\u0259n dig\u0259r \u0259lyazmalar\u0131 il\u0259 birg\u0259 m\u00fcsadir\u0259 olunmu\u015f v\u0259 yoxa \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131. 1937-ci ilin may-iyul aylar\u0131nda\u00a0SSR\u0130-d\u0259 XVII Beyn\u0259lxalq Geoloji\u00a0Konqres\u00a0ke\u00e7irilirdi. C. Kaz\u0131mov da bacar\u0131ql\u0131 elm t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 geologiya sah\u0259si \u00fczr\u0259 g\u00f6rk\u0259mli m\u00fct\u0259x\u0259ssis oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn bu forumun T\u0259\u015fkilat Komit\u0259sin\u0259 \u00fczv se\u00e7ilmi\u015fdi. Lakin,\u00a0Konqres\u00a0ba\u015fa \u00e7atmam\u0131\u015f onu h\u0259m T\u0259\u015fkilat Komit\u0259sind\u0259n, h\u0259m d\u0259 Akademiyada tutdu\u011fu v\u0259zif\u0259d\u0259n uzaqla\u015fd\u0131rd\u0131lar.\u00a0Az\u0259rbaycan\u00a0M\u0259rk\u0259zi \u0130craiyy\u0259 Komit\u0259sinin \u00fczv\u00fc n\u0259inki h\u0259m alim v\u0259 d\u00f6vl\u0259t xadimi s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259rini, eyni zamanda adi insan h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 da itirdi. Bununla da,\u00a0Almaniyadan v\u0259t\u0259n\u0259 qay\u0131dandan sonra 12 il \u0259rzind\u0259 davam ed\u0259n qaynar v\u0259 xo\u015fb\u0259xt h\u0259yata son qoyuldu v\u0259 o, evd\u0259 oturaraq n\u0259 zaman h\u0259bs olunaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259m\u0259li oldu. N\u0259hay\u0259t ki, 279 g\u00fcnd\u0259n sonra (!) &#8212; 4 aprel 1938-ci ild\u0259 onu h\u0259bs etdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0C\u0259f\u0259r Kaz\u0131movun b\u00f6y\u00fck qarda\u015f\u0131 &#8212;\u00a0Az\u0259rbaycan\u00a0KP MK R\u0259yas\u0259t hey\u0259tinin \u00fczv\u00fc, S\u0259hiyy\u0259 nazirinin m\u00fcavini A\u011fah\u00fcseyn Kaz\u0131movu is\u0259 1937-ci ild\u0259 xalq d\u00fc\u015fm\u0259ni kimi h\u0259bs ed\u0259r\u0259k g\u00fcll\u0259l\u0259mi\u015fdil\u0259r. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, A\u011fah\u00fcseyn Kaz\u0131mov 1916-c\u0131 ild\u0259\u00a0Kiyev\u00a0D\u00f6vl\u0259t Universitetinin Tibb fakult\u0259sini bitirmi\u015fdi. I D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259sind\u0259 h\u0259kim kimi i\u015ftirak etmi\u015fdi. Kommunist ideyalar\u0131na sadiq bir insan idi.\u00a0Az\u0259rbaycanda sovet hakimiyy\u0259ti qurulan zaman ilk S\u0259hiyy\u0259 Komissar\u0131 olmu\u015fdu. 1937-ci ild\u0259 tam g\u00fcc\u00fc il\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n repressiya ma\u015f\u0131n\u0131 onu da &#171;\u00fcy\u00fctd\u00fc&#187;. Sonralar b\u0259ra\u0259t alandan sonra 1 N:-li\u00a0Bak\u0131\u00a0\u015f\u0259h\u0259r poliklinikas\u0131na A. Kaz\u0131movun ad\u0131 verildi.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u0259f\u0259r Kaz\u0131movun is\u0259 \u0259n \u0259zabl\u0131 g\u00fcnl\u0259ri d\u0259 m\u0259hz, h\u0259bsd\u0259n sonra ba\u015flad\u0131 v\u0259 bu 1 il 10 ay 15 g\u00fcn davam etdi. Maraql\u0131d\u0131r ki, m\u00fcst\u0259ntiql\u0259r onun &#171;xalq d\u00fc\u015fm\u0259ni&#187; olmas\u0131n\u0131 s\u00fcbut ed\u0259c\u0259k he\u00e7 bir d\u0259lil tapa bilmirdil\u0259r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan\u00a0Xalq Daxili \u0130\u015fl\u0259r Komissar\u0131n\u0131n m\u00fc\u015faviri 1940-c\u0131 ild\u0259\u00a0Moskvaya ezam olundu v\u0259 o d\u00f6vr \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 uzanan bu i\u015f\u0259 n\u0259hay\u0259t ki, yekun vuruldu. H\u0259min il yanvar\u0131n 26-da &#171;xalq d\u00fc\u015fm\u0259ni&#187; C\u0259f\u0259r Kaz\u0131mava 5 il i\u015f k\u0259sil\u0259r\u0259k Komi MSSR-\u0259, Uxta \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n\u00a0 Q\u00fctb d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259sin\u0259 g\u00f6nd\u0259rildi. O da dig\u0259r m\u0259hbuslar kimi, \u00e7ox hiss\u0259si bataql\u0131qlardan ibar\u0259t olan \u0259razil\u0259rd\u0259 \u0259sas\u0259n me\u015f\u0259l\u0259rin q\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 \u00a0ba\u015fqa a\u011f\u0131r i\u015fl\u0259rl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015fdu.H\u0259r t\u0259r\u0259f buzla, maviy\u0259 \u00e7alan qarla \u00f6rt\u00fcls\u0259 d\u0259 i\u015f g\u00fcn\u00fc 12 saatdan az olmurdu. Bel\u0259 \u015f\u0259raitd\u0259 m\u0259hbuslar yorulub \u0259ld\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcr, \u00f6l\u00fcmc\u00fcl v\u0259ziyy\u0259td\u0259 olurdular. C\u0259f\u0259r Kaz\u0131movun milliyy\u0259tc\u0259\u00a0Pol\u015fal\u0131 olan h\u0259yat yolda\u015f\u0131 v\u0259\u00a0Bak\u0131da \u0259n h\u00f6rm\u0259tli c\u0259rrahlardan biri hesab olunan Mariya xan\u0131m \u0259rin\u0259 m\u0259hbus \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n z\u0259ruri olan \u00e7\u0259km\u0259, corab, isti paltar v\u0259 gizli yerd\u0259-\u00e7\u0259km\u0259nin daban\u0131nda 1000 rubl pul g\u00f6nd\u0259rir. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, C\u0259f\u0259r Kaz\u0131mov o pullar\u0131 tapa bilmir&#8230;&#187;Xalq d\u00fc\u015fm\u0259ni&#187; kimi h\u0259bs olunmu\u015f insanlar\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259 qay\u011f\u0131ke\u015f v\u0259 r\u0259hmdilli insanlara tez-tez rast g\u0259linirdi. Onlardan m\u0259\u015fhur\u00a0Bak\u0131l\u0131 geoloq-alim V. Boqa\u00e7ev v\u0259 M. A\u011famirov C. Kaz\u0131mova \u00e7ox qay\u011f\u0131ke\u015flik etmi\u015f, m\u0259n\u0259vi dayaq olmu\u015fdular.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0O zaman\u00a0 h\u0259bs d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rind\u0259 alim v\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 bel\u0259 bir ssenari t\u0259tbiq olunurdu: &#171;\u0259vv\u0259lc\u0259 onlar\u0131 a\u011f\u0131r v\u0259 al\u00e7ald\u0131c\u0131 i\u015fl\u0259r\u0259 c\u0259lb edir, sonra is\u0259 &#171;x\u00fcsusi r\u0259hmdillik \u0259lam\u0259ti&#187; olaraq h\u0259bs\u0259 q\u0259d\u0259r m\u0259\u015f\u011ful olduqlar\u0131na ox\u015far i\u015f\u0259 c\u0259lb edirdil\u0259r. N\u0259hay\u0259t ki, C\u0259f\u0259r Kaz\u0131mova da bel\u0259c\u0259 &#171;m\u0259rh\u0259m\u0259t&#187; g\u00f6st\u0259rildi v\u0259 onu Uxta Kombinat\u0131n\u0131n M\u0259rk\u0259zi elmi-t\u0259dqiqat laboratoriyas\u0131nda elmi \u0259m\u0259kda\u015f ke\u00e7irdil\u0259r v\u0259 1945-ci ilin oktyabr\u0131nad\u0259k orada i\u015fl\u0259di. Xo\u015fb\u0259xtlikd\u0259n laboratoriya r\u0259isi g\u0259nc\u00a0az\u0259rbaycanl\u0131 geoloq R\u00fcst\u0259m V\u0259kilov idi.\u00a0 Sonralar,\u00a0 60-70-ci ill\u0259rd\u0259\u00a0Az\u0259rbaycanda y\u00fcks\u0259k v\u0259zif\u0259 tutacaq, \u0259sil-n\u0259cab\u0259tli, son d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 ziyal\u0131 v\u0259 \u0259dal\u0259tli insan olan\u00a0 R. V\u0259kilov yeni i\u015f\u00e7isin\u0259 x\u00fcsusi qay\u011f\u0131ke\u015flik g\u00f6st\u0259rir, onunla s\u0259mimi r\u0259ftar edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;1945-ci ilin oktyabr\u0131ndan &nbsp;Uxtakombinat\u0131n \u015eimal\u0131 Timan Ekspedisiyas\u0131na R. V\u0259kilovu r\u0259is t\u0259yin etdil\u0259r. C. Kaz\u0131mov bu ekspedisiyan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 uzunm\u00fcdd\u0259tli geoloji axtar\u0131\u015f i\u015fl\u0259rind\u0259 2 d\u0259f\u0259 i\u015ftirak etdi;-ilk d\u0259f\u0259 14 ay, sonra is\u0259 9 ay. Ekspedisiyan\u0131n ba\u015f geoloqu A. \u0130vanovun verdiyi xasiyy\u0259tnam\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 C. Kaz\u0131mov &#171;Tundra \u015f\u0259raitind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc i\u015fg\u00fczar, bacar\u0131ql\u0131 v\u0259 d\u00f6z\u00fcml\u00fc bir i\u015f\u00e7i kimi g\u00f6st\u0259rib. O, v\u0259zif\u0259 borclar\u0131n\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259 vicdanla, s\u0259liq\u0259li v\u0259 d\u00fczg\u00fcn icra edib.&#187;<\/p>\n\n\n\n<p>1947-ci il C. Kaz\u0131mov \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox u\u011furlu olur. R. V\u0259kilovun r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda ekspedisiya b\u00f6y\u00fck nailiyy\u0259t \u0259ld\u0259 etdi: &#8212; Q\u00fctb\u0259 yax\u0131n yerd\u0259 ilk Sovet uran\u0131 yata\u011f\u0131 tap\u0131ld\u0131! Sovet d\u00f6vl\u0259tinin m\u00fcdafi\u0259 qabiliyy\u0259tinin y\u00fcks\u0259lm\u0259si yolunda bu k\u0259\u015ffin \u00a0d\u0259y\u0259rio d\u00f6vr \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 bir \u00f6l\u00e7\u00fcy\u0259 g\u0259lmirdi. Bu k\u0259\u015ffin \u0259sas m\u00fc\u0259llifi \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, haql\u0131 olaraq C.Kaz\u0131mov hesab \u00a0edilirdi.D\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259k olard\u0131 ki, bununla da h\u0259r \u015fey yoluna qoyuldu. B\u00f6y\u00fck \u00a0z\u0259hm\u0259t v\u0259 g\u0259rgin \u0259m\u0259k bahas\u0131na qazan\u0131lm\u0131\u015f bu misilsiz nailiyy\u0259t C.Kaz\u0131movu ruhland\u0131rd\u0131 v\u0259 o,\u00a0Moskvaya, Sovet r\u0259hb\u0259rliyin\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k v\u0259t\u0259n\u0259-Az\u0259rbaycana burax\u0131lmas\u0131n\u0131 xahi\u015f etdi. F\u0259q\u0259tm\u00fcsb\u0259t cavab ala bilm\u0259di.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0N\u0259hay\u0259t, 1948-ci ilin sonlar\u0131nda\u00a0SSR\u0130-nin Barens d\u0259nizi sahilind\u0259, Tundrada n\u0259h\u0259ng ehtiyatlara malik uran yata\u011f\u0131n\u0131n\u00a0Az\u0259rbaycanl\u0131 fatehin\u0259 m\u0259zuniyy\u0259t g\u00f6t\u00fcr\u0259r\u0259k v\u0259t\u0259n\u0259 g\u0259lm\u0259k \u015fans\u0131 verilir. \u0130lahi, bu m\u00f6c\u00fcz\u0259dirmi? &#171;Xalq d\u00fc\u015fm\u0259ni kimi\u00a0Rusiyan\u0131n \u0259n ucqar\u0131na g\u00f6nd\u0259ril\u0259n alim, m\u0259hbus, v\u0259t\u0259n\u0259 \u0259sil fateh kimi d\u00f6n\u00fcr\u201d. H\u0259tta q\u0131z\u0131 Leylaya\u00a0Moskvada qol saat\u0131 da almaq ist\u0259yir. O, nec\u0259 d\u0259 sevinir, n\u0259hay\u0259t, sevimli q\u0131z\u0131n\u0131, h\u0259yat yolda\u015f\u0131 Mariya xan\u0131m\u0131 v\u0259 dig\u0259r yax\u0131nlar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259c\u0259k. El\u0259 bu zaman d\u0259h\u015f\u0259tli bir hadis\u0259 ba\u015f verir. Sibirin k\u0259sici soyuqlar\u0131na,\u00a0m\u0259\u015f\u0259qq\u0259tl\u0259rl\u0259 dolu d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259 h\u0259yat\u0131na m\u0259tan\u0259tl\u0259 d\u00f6zm\u0259kl\u0259 \u0259sil q\u0259hr\u0259manl\u0131q n\u00fcmayi\u015f etdirmi\u015f insan\u0131n- C\u0259f\u0259r Kaz\u0131movun b\u0259d\u0259ninin sa\u011f t\u0259r\u0259fi q\u0259fl\u0259t\u0259n iflic olur ki, bu da onun \u00f6m\u00fcrl\u00fck \u0259lil qalmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. Bu a\u011f\u0131r x\u0259b\u0259ri onun \u00f6m\u00fcr yolda\u015f\u0131 Mariya xan\u0131m Kaz\u0131mova-Siosinskayaya C\u0259f\u0259r Kaz\u0131movun r\u0259isi v\u0259 yax\u0131n dostuR\u00fcst\u0259m V\u0259kilov m\u0259ktubunda \u00a0ehtiyatla, m\u0259n\u0259vi c\u0259h\u0259td\u0259n yaralamaqdan ehtiyat ed\u0259-ed\u0259 bildirir. A\u011f\u0131r x\u0259st\u0259olan C\u0259f\u0259r Kaz\u0131mova n\u0259hay\u0259t ki, 1949-cu ild\u0259\u00a0Az\u0259rbaycana qay\u0131tma\u011fa icaz\u0259 verilir. Onu Uxtadan\u00a0Bak\u0131ya h\u0259yat yolda\u015f\u0131 Mariya xan\u0131m \u00fcmumi vaqonda g\u0259tirm\u0259li olur. Maraql\u0131d\u0131r ki, k\u00f6m\u0259ksiz he\u00e7 bir add\u0131m bel\u0259 ata bilm\u0259y\u0259n insana\u00a0Bak\u0131da ya\u015fama\u011fa bel\u0259 icaz\u0259 vermirl\u0259r v\u0259 o,\u00a0\u015eamax\u0131da m\u0259skunla\u015fma\u011fa m\u0259cbur olur. Lakin, qay\u011f\u0131ke\u015f v\u0259 sadiq h\u0259yat yolda\u015f\u0131 onu tez-tez gizli olaraq\u00a0Bak\u0131ya g\u0259tirirdi. B\u0259z\u0259n, h\u0259tta bo\u015fbo\u011faz qon\u015fulardan kims\u0259 milis\u0259 x\u0259b\u0259r ver\u0259n\u0259d\u0259k lap aylarla ail\u0259sinin yan\u0131nda ya\u015fay\u0131rd\u0131. O,\u00a0Bak\u0131ya h\u0259mi\u015f\u0259lik yaln\u0131z 1955-ci ild\u0259 tam b\u0259ra\u0259t qazanandan sonra qay\u0131da bildi.<\/p>\n\n\n\n<p>Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri Nikita Xru\u015f\u015fovun g\u0259li\u015find\u0259n sonra insanlar, \u201cm\u00fclayiml\u0259\u015fm\u0259\u201d ab-havas\u0131 \u00a0hiss\u00a0 ed\u0259n zaman\u00a0 o, d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 t\u0259miz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lmaq &#8212; tam b\u0259ra\u0259t qazanmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcraci\u0259t etdi v\u0259 n\u0259hay\u0259t, \u00a0partiya s\u0131ralar\u0131na da b\u0259rpa olundu. F\u0259q\u0259t, ac\u0131 olsa da art\u0131q onun f\u0259al h\u0259yat ya\u015famaq \u015fans\u0131 s\u0131f\u0131ra enmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0Bak\u0131da \u00a0m\u0259\u015fhur c\u0259rrah olan Mariya xan\u0131m C\u0259f\u0259r Kaz\u0131movun fiziki v\u0259 m\u0259n\u0259vi \u0259zablar\u0131n\u0131n y\u00fcng\u00fcll\u0259\u015fm\u0259si namin\u0259 \u0259lind\u0259n g\u0259l\u0259ni etdi. Xalq\u0131m\u0131z\u0131n g\u00f6rk\u0259mli o\u011flu C\u0259f\u0259r \u018fl\u0259sg\u0259r o\u011flu Kaz\u0131mova 1967-ci ild\u0259\u00a0SSR\u0130\u00a0Ali Soveti R\u0259yas\u0259t Hey\u0259tinin F\u0259rman\u0131 il\u0259 Q\u0131rm\u0131z\u0131 \u018fm\u0259k Bayra\u011f\u0131 Ordeni verildi. Bu d\u00f6vl\u0259t t\u0259ltifi onun \u00a0xidm\u0259tl\u0259ri v\u0259 haqs\u0131z olaraq \u00e7\u0259kdiyi \u0259zablar\u0131n m\u00fcqabilind\u0259\u00a0 \u00a0qism\u0259n d\u0259 olsa m\u0259n\u0259vi t\u0259skinlik idi.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;<strong>1968-ci ild\u0259 C\u0259f\u0259r Kaz\u0131mov bu amans\u0131z d\u00fcnyaya g\u00f6zl\u0259rini \u0259b\u0259di olaraq yumdu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;<strong>&nbsp;S\u00f6zard\u0131:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Art\u0131q n\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131 var, n\u0259 d\u0259 repressiyalar; bunlar ham\u0131s\u0131 \u00e7ox da uzaq olmayan ke\u00e7mi\u015fd\u0259, yax\u0131n \u00a0tarixd\u0259 \u00a0qal\u0131b&#8230; \u00d6t\u0259n \u0259srin 30-40-c\u0131 ill\u0259rind\u0259\u00a0SSR\u0130-d\u0259\u00a0 ba\u015f ver\u0259n siyasi repressiyalar\u0131n n\u0259 q\u0259d\u0259r insan\u0131 qan\u0131na q\u0259ltan etdiyi, n\u0259 q\u0259d\u0259r ail\u0259ni ba\u015fs\u0131z qoydu\u011fu, n\u0259 q\u0259d\u0259r u\u015fa\u011f\u0131, anan\u0131 v\u0259 sevimli insanlar\u0131 g\u00f6z\u00fc ya\u015fl\u0131 qoydu\u011fu, y\u00fcz minl\u0259rl\u0259\u00a0 insan\u0131 fiziki v\u0259 m\u0259n\u0259vi c\u0259h\u0259td\u0259n \u015fik\u0259st etm\u0259si d\u0259 \u00a0faktd\u0131r&#8230; Biz b\u0259z\u0259n\u00a0 emosiyaya qap\u0131laraq h\u0259r \u015feyi M\u0259rk\u0259zin, Sovet h\u00f6kum\u0259ti r\u0259hb\u0259rliyinin \u00fcst\u00fcn\u0259 at\u0131r\u0131q, sanki bizd\u0259 he\u00e7 bir g\u00fcnah\u0131n sahibi olmayan insanlar\u0131n adlar\u0131n\u0131 b\u0259dnam \u201dNKVD\u201d-nin \u201cqara\u201dsiyah\u0131lar\u0131na sald\u0131ranlar, laz\u0131m g\u0259l\u0259nd\u0259allahs\u0131zcas\u0131na onlar\u0131n \u00fcz\u00fcn\u0259 duranlar\u00a0 azm\u0131 olmu\u015fdur?<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, b\u0259z\u0259n apar\u0131lm\u0131\u015f repressiyalara haqq qazand\u0131ranlar da olur.\u00d6t\u0259n tarixi m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 repressiya olunanlar\u0131n d\u0259rc olunmu\u015f xatir\u0259l\u0259rind\u0259n v\u0259 arxiv materiallar\u0131ndan b\u0259lliolur ki, bu hadis\u0259 h\u0259r bir v\u0259t\u0259nda\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn, h\u0259r bir ail\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn a\u011f\u0131r faci\u0259 idi. Amma, n\u0259tic\u0259d\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck z\u0259rb\u0259&nbsp; v\u0259t\u0259n\u0259, xalqa,\u00f6lk\u0259nin genofonduna d\u0259ydi.<\/p>\n\n\n\n<p>XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 m\u00fck\u0259mm\u0259l t\u0259hsil g\u00f6rm\u00fc\u015f ziyal\u0131, \u0259sil-n\u0259cab\u0259tli ail\u0259d\u0259 b\u00f6y\u00fcm\u00fc\u015f v\u0259 g\u0259nc ik\u0259n v\u0259t\u0259n\u0259 xidm\u0259ti il\u0259 f\u0259rql\u0259nmi\u015falim- geoloq C\u0259f\u0259r Kaz\u0131movun ail\u0259sinin m\u00fcsib\u0259ti h\u0259m bizim h\u0259r birimizin, h\u0259m d\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 V\u0259t\u0259nimizindir. Bu g\u00fcn biz\u00a0Az\u0259rbaycan\u00a0v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131 olaraq h\u0259rbir v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131m\u0131z\u00a0 \u00fc\u00e7\u00fcn Allah qar\u015f\u0131s\u0131nda cavabdehik. \u00c7\u00fcnki, h\u0259r bir d\u00f6vl\u0259tin \u0259n b\u00f6y\u00fck s\u0259rv\u0259ti intellektual s\u0259rv\u0259tdir. Bu s\u0259rv\u0259ti yuxar\u0131da qeyd etdiyimiz d\u00f6vrd\u0259 bizd\u0259n ald\u0131lar v\u0259&#8230;m\u0259hv etdil\u0259r&#8230;H\u0259min d\u0259y\u0259rl\u0259rin da\u00e7\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 bizim namuslu, qeyr\u0259tli insanlar\u0131m\u0131zd\u0131r. V\u0259 biz bu d\u0259y\u0259rl\u0259ri g\u00f6z-b\u0259b\u0259yi kimi qorumal\u0131 v\u0259\u00a0 el\u0259 etm\u0259liyik ki, 37-ci ilin faci\u0259si bir daha t\u0259krar olunmas\u0131n.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>A\u011famahmud S\u0259m\u0259dov<\/strong> (Yer&amp;\u0130nsan)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan\u00a0tarixind\u0259 ba\u015f vermi\u015f \u0259n a\u011fr\u0131l\u0131 v\u0259 k\u0259d\u0259rli hadis\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 \u00f6t\u0259n \u0259srin 20-ci ill\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq, 30 il\u0259 yax\u0131n davam ed\u0259n repressiyalar olmu\u015fdur. Bu ill\u0259rd\u0259<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-7055","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7055","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7055"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7055\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":52633,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7055\/revisions\/52633"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7055"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7055"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7055"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}