{"id":71149,"date":"2022-05-22T04:02:54","date_gmt":"2022-05-22T00:02:54","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=71149"},"modified":"2022-05-22T07:25:54","modified_gmt":"2022-05-22T03:25:54","slug":"erm%c9%99nil%c9%99rin-x%c9%99z%c9%99r-sahill%c9%99rind%c9%99-m%c9%99skunlasdirilmasi-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=71149","title":{"rendered":"Erm\u0259nil\u0259rin X\u0259z\u0259r sahill\u0259rind\u0259 m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Erm\u0259nil\u0259rin X\u0259z\u0259r sahill\u0259rind\u0259 m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, Rusiyan\u0131n Qafqazda \u0259l\u0259 ke\u00e7irdiyi \u0259razil\u0259rin \u0259ld\u0259 saxlamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n yax\u015f\u0131 vasit\u0259 idi.<br><br>XX \u0259srin \u0259vv\u0259lind\u0259 Rusiya \u0130mperiyas\u0131 C\u0259nubi Qafqaz\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u015eimali Az\u0259rbaycan\u0131 i\u015f\u011fal etm\u0259y\u0259 ba\u015flayark\u0259n erm\u0259nil\u0259r\u0259 b\u00f6y\u00fck \u00fcmid b\u0259sl\u0259yirdi. Bu se\u00e7im he\u00e7 d\u0259 t\u0259sad\u00fcfi deyildi.<br><br>Birinci n\u00f6vb\u0259d\u0259, m\u00fcs\u0259lman \u015e\u0259rqinin xristian \u0259halisinin \u0259h\u0259miyy\u0259tli hiss\u0259sini t\u0259\u015fkil ed\u0259n erm\u0259nil\u0259r, \u0259sas\u0259n, Rusiya \u0130mperiyas\u0131n\u0131n Qafqaz u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259d\u0259 \u0259sas r\u0259qibl\u0259ri olan \u0130ran\u0131n v\u0259 x\u00fcsus\u0259n Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tinin \u0259razisind\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131. \u0130kincisi, erm\u0259nil\u0259r g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 bu r\u0259qibl\u0259rl\u0259 Rusiyan\u0131n r\u0259qab\u0259tind\u0259 faydal\u0131 ola bil\u0259rdi, \u00e7\u00fcnki onlar \u0130ran v\u0259 Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin daxilin\u0259, onlar\u0131n b\u00fct\u00fcn z\u0259if v\u0259 g\u00fccl\u00fc c\u0259h\u0259tl\u0259rin\u0259 b\u0259l\u0259d idi. Rusiya d\u00f6vl\u0259t xadiml\u0259ri h\u0259l\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycan\u0131n i\u015f\u011fal\u0131ndan \u0259vv\u0259l bu \u015f\u0259rq xristianlar\u0131n\u0131 Qafqaza k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259k fikrin\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. Rusiya h\u00f6k\u00fcm\u0259ti h\u0259l\u0259 rus \u00e7ar\u0131 I Pyotrun vaxt\u0131ndan \u0130rana v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 y\u00f6n\u0259lmi\u015f geostrateji planlar\u0131nda erm\u0259nil\u0259ri \u00f6zl\u0259rinin etibarl\u0131 daya\u011f\u0131 hesab edirdil\u0259r. Rusiya \u0130mperiyas\u0131 h\u0259l\u0259 o vaxt T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 \u0130ranla s\u0259rh\u0259dd\u0259 erm\u0259nil\u0259rd\u0259n, assuriyal\u0131lardan v\u0259 ba\u015fqa xristian xalqlardan ibar\u0259t bufer yaratmaq siyas\u0259ti yeridirdi. \u0130talyan t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131 Luici Villari yaz\u0131rd\u0131: \u2015M\u0259krli Romanov \u00f6z\u00fcn\u00fcn Yax\u0131n v\u0259 Orta \u015e\u0259rq siyas\u0259tini h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 \u0130randa geni\u015f m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015f erm\u0259ni xalq\u0131n\u0131 laz\u0131mi anda bu d\u00f6vl\u0259tl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 istifad\u0259 edil\u0259 bil\u0259c\u0259k faydal\u0131 vasit\u0259 hesab edirdi\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/T5c3SP.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-71152\" width=\"1097\" height=\"789\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/T5c3SP.jpg 435w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/T5c3SP-300x216.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/T5c3SP-150x108.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1097px) 100vw, 1097px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br><br>Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 1722-1723-cu ill\u0259rd\u0259 X\u0259z\u0259r sahill\u0259rini i\u015f\u011fal etmi\u015f I Pyotr tezlikl\u0259 erm\u0259nil\u0259ri orada m\u0259skunla\u015fd\u0131rd\u0131. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 I Pyotr 1722-ci ild\u0259 Kartliy\u0259 (G\u00fcrc\u00fcstan) g\u00f6nd\u0259rilmi\u015f podpor\u00fc\u00e7ik N. Tolstoya tap\u015f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131 ki, orada D\u0259rb\u0259nd v\u0259 \u015eamax\u0131 h\u0259nd\u0259v\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcb getm\u0259k ist\u0259y\u0259n sakinl\u0259r olub-olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259nsin. \u041e bel\u0259 hesab edirdi ki, erm\u0259nil\u0259rin X\u0259z\u0259r sahill\u0259rind\u0259 m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 Rusiyan\u0131n Qafqazda \u0259l\u0259 ke\u00e7irdiyi \u0259razil\u0259rin \u0259ld\u0259 saxlamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n yax\u015f\u0131 vasit\u0259dir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>1724-cu il sentyabr\u0131n 24-d\u0259 \u0130mperator \u0130stanbula el\u00e7i g\u00f6nd\u0259rilmi\u015f A. Rumyantsev\u0259 g\u00f6st\u0259ri\u015f vermi\u015fdi ki, erm\u0259nil\u0259ri dil\u0259 tutaraq \u0425\u0259z\u0259ryan\u0131 \u0259razil\u0259r\u0259 k\u00f6\u00e7m\u0259y\u0259 raz\u0131 sals\u0131n. Bu halda yerli sakinl\u0259r oradan k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259li, onlar\u0131n torpaqlar\u0131 is\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259 verilm\u0259lidir. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 dini m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r milli m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n daha art\u0131q \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edirdi. T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 \u0130ran is\u0259 \u0130mperiyaya d\u00fc\u015fm\u0259n d\u00f6vl\u0259tl\u0259r say\u0131l\u0131rd\u0131. Bununla \u0259laq\u0259dar, b\u00fct\u00fcn sonrak\u0131 \u00e7arlar da m\u00fcs\u0259lmanlara m\u00fcnasib\u0259td\u0259 bu siyas\u0259ti f\u0259al davam etdirmi\u015fdil\u0259r. H\u0259min siyas\u0259t sonralar \u2013 II Yekaterinan\u0131n v\u0259 I Aleksandr\u0131n d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 d\u0259 davam etdirilmi\u015fdir. M\u0259s\u0259l\u0259n, I Aleksandr\u0131n 21 dekabr 1802-ci il tarixli f\u0259rman\u0131nda \u201conun \u0259cdadlar\u0131n\u0131n erm\u0259ni xalq\u0131na b\u0259x\u015f etdiyi b\u00fct\u00fcn h\u00fcquqlar\u0131n v\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259rin q\u00fcvv\u0259d\u0259 qalmas\u0131 t\u0259sdiq edilirdi\u201d .<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/xBK7Oa.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-71151\" width=\"1094\" height=\"783\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/xBK7Oa.jpg 500w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/xBK7Oa-300x215.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/xBK7Oa-150x107.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1094px) 100vw, 1094px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br><br>Erm\u0259nil\u0259rin C\u0259nubi Qafqaz \u0259razisin\u0259 k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si siyas\u0259ti h\u0259l\u0259 \u00e7ar I Nikolay\u0131n d\u00f6vr\u00fcnd\u0259, Rusiya-\u0130ran (1826-1828) v\u0259 Rusiya-Osmanl\u0131 (1828-1829) m\u00fcharib\u0259l\u0259ri ba\u015fa \u00e7atandan sonra h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259y\u0259 ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131. Rusiya erm\u0259nil\u0259ri \u015eimali Az\u0259rbaycana k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259kl\u0259, onlar\u0131 burada y\u0131\u011fcam k\u00fctl\u0259 kimi yerl\u0259\u015fdirm\u0259k, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 \u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn etibarl\u0131 etnik-konfessional dayaq yaratmaq niyy\u0259tind\u0259 idi. Bu plan yerli \u0259halinin \u2013 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n v\u0259 onlar\u0131n torpaqlar\u0131n\u0131n hesab\u0131na h\u0259yata ke\u00e7irilirdi. Erm\u0259nil\u0259r \u0259sas\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n \u0130r\u0259van v\u0259 Nax\u00e7\u0131van xanl\u0131qlar\u0131 \u0259razisind\u0259, h\u0259m\u00e7inin Qaraba\u011fda yerl\u0259\u015fdirilirdi.<br><br>Bu plan\u0131n icra\u00e7\u0131lar\u0131 Senat\u0131n 21 mart 1828-ci il tarixli \u201cAli F\u0259rman\u0131n\u0131\u201d \u0259sas tuturdu. H\u0259min s\u0259n\u0259dd\u0259 deyilirdi: \u201c\u0130ran il\u0259 10 fevral 1828-ci ild\u0259 ba\u011flanm\u0131\u015f Traktata \u0259sas\u0259n, Rusiyaya birl\u0259\u015fdirilmi\u015f \u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 Nax\u00e7\u0131van xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bundan sonra b\u00fct\u00fcn i\u015fl\u0259rd\u0259 erm\u0259ni vilay\u0259ti adland\u0131rma\u011f\u0131 \u0259mr edirik\u201d. Bel\u0259likl\u0259, \u0130mperiyan\u0131n m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7ilik siyas\u0259tinin \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259si \u2013 i\u015f\u011fal edilmi\u015f d\u00fc\u015fm\u0259n, yad m\u0259zh\u0259bli, ba\u015fqa dil\u0259 v\u0259 ba\u015fqa etnosa m\u0259nsub olan v\u0259 h\u0259l\u0259 tan\u0131\u015f olmayan \u0259razid\u0259 \u00f6z hakimiyy\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn dayaq yaratmaq m\u0259s\u0259l\u0259si h\u0259ll edilmi\u015f olurdu. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259 des\u0259k, erm\u0259nil\u0259r\u0259 Rusiya \u0130mperiyas\u0131n\u0131n yeni i\u015f\u011fal etdiyi, \u201cdinsizl\u0259rin\u201d, indiki halda Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 torpaqlarda Rusiya \u0130mperiyas\u0131n\u0131n m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7ilik siyas\u0259tinin \u201cxristian vektoru\u201dnun realla\u015fmas\u0131n\u0131n i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131ndan biri kimi, ayr\u0131ca yer verilirdi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Erm\u0259nil\u0259rin \u015eimali Az\u0259rbaycana k\u00f6\u00e7\u00fcrulm\u0259si az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n do\u011fma yurdlar\u0131ndan \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 il\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olunurdu. 1828-1830-cu ill\u0259rd\u0259, y\u0259ni faktiki olaraq, \u00fc\u00e7 il \u0259rzind\u0259 \u0130ran v\u0259 Osmanl\u0131 \u0130mperiyalar\u0131ndan \u015eimali Az\u0259rbaycana k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f erm\u0259nil\u0259rin \u00fcmumi say\u0131 t\u0259qrib\u0259n 21.600 ail\u0259 v\u0259 ya 119,5 min n\u0259f\u0259r idi. Bu, erm\u0259nil\u0259rin planla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, k\u00fctl\u0259vi v\u0259 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nlu \u015f\u0259kild\u0259 C\u0259nubi Qafqaza, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 v\u0259 \u0259sas\u0259n, \u015eimali Az\u0259rbaycana k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259sinin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 idi. Erm\u0259nil\u0259rin k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si prosesi b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 XIX \u0259srd\u0259 v\u0259 XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Rusiyaya xidm\u0259t ed\u0259n y\u00fcks\u0259k v\u0259zif\u0259li erm\u0259nil\u0259rin f\u0259al i\u015ftirak\u0131 il\u0259 Rusiyan\u0131n h\u0259rbi v\u0259 m\u00fclki administrasiyas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdi.<br><br>N\u0259tic\u0259d\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259halisinin t\u0259rkibind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin nisbi pay\u0131 k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 artm\u0131\u015fd\u0131. Bel\u0259 ki, XIX \u0259srin ilk 25 ilind\u0259 erm\u0259nil\u0259r \u00f6lk\u0259 sakinl\u0259rinin 9,37%-ni t\u0259\u015fkil etdiyi halda XX \u0259srin \u0259vv\u0259lind\u0259 bu r\u0259q\u0259m 32,6%-\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r. T\u0259qrib\u0259n 100 il \u0259rzind\u0259, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 erm\u0259nil\u0259rin mexaniki yerd\u0259yi\u015fm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycanda onlar\u0131n say\u0131 24 d\u0259f\u0259 artm\u0131\u015f v\u0259 1916-c\u0131 ild\u0259 1.211.145 n\u0259f\u0259r olmu\u015fdur (h\u0259min ild\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycan\u0131n tarixi torpaqlar\u0131 olan \u0130r\u0259van, Yelizavetpol v\u0259 Bak\u0131 quberniyalar\u0131n\u0131n \u0259razil\u0259rind\u0259 ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259rin say\u0131 bu r\u0259q\u0259ml\u0259 ifad\u0259 olunurdu. \u2013 M\u00fc\u0259llif) .<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qafqazda yerl\u0259\u015fdirilmi\u015f erm\u0259nil\u0259r\u0259 yerli \u0259halinin hesab\u0131na fiskal v\u0259 ba\u015fqa g\u00fcz\u0259\u015ftl\u0259r, \u043e c\u00fcml\u0259d\u0259n \u0259n yax\u015f\u0131 torpaqlar verilirdi. Bu prosesin 100 il uzanmas\u0131 is\u0259 onun n\u0259tic\u0259si idi ki, erm\u0259nil\u0259ri eyni \u0259razid\u0259 m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131rd\u0131lar v\u0259 onlan h\u0259m \u015faquli, h\u0259m d\u0259 \u00fcf\u00fcqi yerli infrastruktura uy\u011funla\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u0259yy\u0259n vaxt laz\u0131m idi. Bu halda n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131n\u0131rd\u0131 ki, erm\u0259nil\u0259rin adaptasiyas\u0131 yad m\u0259zh\u0259bli m\u00fcs\u0259lmanlar v\u0259 \u00f6zg\u0259 dilli t\u00fcrkl\u0259r m\u00fchitind\u0259 ba\u015f verirdi. G\u0259lm\u0259l\u0259r t\u0259kc\u0259 konfessiyaya v\u0259 dil\u0259 g\u00f6r\u0259 deyil, h\u0259m\u00e7inin mentalitet\u0259 v\u0259 m\u0259nlik \u015f\u00fcuruna, maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u0259 h\u0259min m\u00fchit \u00fc\u00e7\u00fcn yabanc\u0131, d\u00fc\u015fm\u0259n elementi say\u0131l\u0131rd\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/dTeGSJ.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-71150\" width=\"1095\" height=\"822\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/dTeGSJ.jpg 530w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/dTeGSJ-300x225.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/dTeGSJ-150x113.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1095px) 100vw, 1095px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br><br>\u00c7ar Rusiyas\u0131 Osmanl\u0131 T\u00fcrkiy\u0259sin\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k m\u00fcdaxil\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn erm\u0259nil\u0259rd\u0259n bir istehkam kimi istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, eyni zamanda Asiyada erm\u0259nil\u0259rin m\u00fcst\u0259sna \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259r\u0259 malik oldu\u011fu \u0259razi yaratmaq ideyas\u0131na qar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131q \u00e7\u0131x\u0131\u015f edirdi. Rusiya \u0130mperator Saray\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri a\u00e7\u0131q deyirdil\u0259r: \u201cBiz\u0259 erm\u0259nil\u0259r yox, Erm\u0259nistan (T\u00fcrkiy\u0259 Erm\u0259nistan\u0131. \u2013 M\u00fc\u0259llif)\u201d, y\u0259ni Osmanl\u0131 \u0130mperiyas\u0131n\u0131n erm\u0259ni \u0259halisi deyil, bu imperiyan\u0131n bir hiss\u0259si laz\u0131md\u0131r.<br><br>Rusiya \u0130mperiyas\u0131n\u0131n xarici i\u015fl\u0259r naziri knyaz Loban\u00f6v-Rostovski Rusiyan\u0131n erm\u0259nil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn muxtariyy\u0259t verilm\u0259si ideyas\u0131ndan imtina etm\u0259sinin s\u0259b\u0259bini bel\u0259 izah edirdi: \u201cM\u0259n ist\u0259mir\u0259m ki, T\u00fcrkiy\u0259 Erm\u0259nistan\u0131 ikinci Bolqar\u0131stana \u00e7evirsin v\u0259 Rusiya erm\u0259nil\u0259ri T\u00fcrkiy\u0259nin protektorat\u0131 alt\u0131nda erm\u0259ni muxtariyy\u0259tinin yaradaca\u011f\u0131 t\u0259sisatlardan biz\u0259 qar\u015f\u0131 istifad\u0259 etsinl\u0259r\u201d.<br><br>Rus qafqaz\u015f\u00fcnas\u0131 V. Veli\u00e7ko da knyaz Lobanov-Rostovskinin bu m\u00f6vqeyini y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259r\u0259k yaz\u0131rd\u0131: \u201cO, bizim diplomatiyan\u0131n erm\u0259nil\u0259r\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259 qon\u015fu \u0130randa v\u0259 x\u00fcsus\u0259n T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 biz\u0259 dost v\u0259 faydal\u0131 element kimi \u0259sass\u0131z bax\u0131\u015f\u0131n\u0131 birinci olaraq laxlatm\u0131\u015f, lakin t\u0259\u0259ssuf ki, k\u00f6k\u00fcnd\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131b atmam\u0131\u015fd\u0131r\u201d.<br><br>Bel\u0259likl\u0259, erm\u0259nil\u0259r Rusiya \u0130mperiyas\u0131n\u0131 yaln\u0131z b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259tl\u0259rl\u0259 oyunda siyasi kart kimi maraqland\u0131r\u0131rd\u0131.<br><br>Eldar \u018fzizovun \u201cDifai (XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 erm\u0259ni-az\u0259rbaycanl\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin ilkin tarixi \u015f\u0259rtl\u0259ri v\u0259 s\u0259b\u0259bl\u0259ri)\u201d kitab\u0131ndan. Bak\u0131, 2009)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Erm\u0259nil\u0259rin X\u0259z\u0259r sahill\u0259rind\u0259 m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, Rusiyan\u0131n Qafqazda \u0259l\u0259 ke\u00e7irdiyi \u0259razil\u0259rin \u0259ld\u0259 saxlamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n yax\u015f\u0131 vasit\u0259 idi. XX \u0259srin \u0259vv\u0259lind\u0259 Rusiya \u0130mperiyas\u0131 C\u0259nubi Qafqaz\u0131, o<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":71153,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-71149","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71149","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=71149"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71149\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":71155,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71149\/revisions\/71155"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/71153"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=71149"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=71149"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=71149"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}