{"id":72704,"date":"2022-06-09T00:51:36","date_gmt":"2022-06-08T20:51:36","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=72704"},"modified":"2022-06-09T00:53:26","modified_gmt":"2022-06-08T20:53:26","slug":"qazil%c9%99r-az%c9%99rbaycan-xalqindan-gorduyumuz-qaygini-dovl%c9%99timizd%c9%99n-gorm%c9%99k-ist%c9%99yirik-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=72704","title":{"rendered":"Qazil\u0259r: \u201cAz\u0259rbaycan xalq\u0131ndan g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz qay\u011f\u0131n\u0131 d\u00f6vl\u0259timizd\u0259n g\u00f6rm\u0259k ist\u0259yirik&#187;"},"content":{"rendered":"\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><strong>Ayg\u00fcl Mehman<\/strong><\/li><li><strong>BBC News Az\u0259rbaycanca<\/strong><\/li><\/ul>\n\n\n\n<p><em><strong>13 Yanvar 2021<\/strong><\/em><strong><em>-ci il<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-cyan-blue-color\">Redaksiyadan: G\u00fcn\u00fcm\u00fczl\u0259 s\u0259sl\u0259\u015fdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 bu m\u0259qal\u0259ni diqq\u0259tiniz\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r\u0131q&#8230;<\/span><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#171;M\u00fcharib\u0259d\u0259 g\u00fcnl\u0259r, d\u0259qiq\u0259l\u0259r daha d\u0259y\u0259rli olur. Ondan da d\u0259y\u0259rlisi orada qazad\u0131\u011f\u0131m\u0131z dostlar\u0131m\u0131z oldu. Ancaq onlar\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc o q\u0259d\u0259r a\u011fr\u0131l\u0131 oldu ki. Komandirimin yan\u0131mda \u00fcz\u00fcnd\u0259 t\u0259b\u0259ss\u00fcml\u0259 \u015f\u0259hid olmas\u0131 m\u0259n\u0259 el\u0259 t\u0259sir etmi\u015fdi ki. H\u0259yat\u0131mda o q\u0259d\u0259r a\u011flamam\u0131\u015fd\u0131m&#187;.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130kinci Qaraba\u011f M\u00fcharib\u0259sinin i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 olmu\u015f Bab\u0259k M\u00fcrs\u0259lov oktyabr\u0131n 18-d\u0259 C\u0259bray\u0131l rayonundan k\u00f6n\u00fcll\u00fc xidm\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>O, Qubadl\u0131n\u0131n A\u011fasoltanl\u0131 k\u0259ndind\u0259 iki erm\u0259ni q\u0131r\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n bombardman\u0131na d\u00fc\u015f\u0259r\u0259k oradan salamat \u00e7\u0131xsa da, Q\u0131zart\u0131 da\u011f\u0131 yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 a\u011f\u0131r yaralan\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>O deyir ki, m\u00fcharib\u0259d\u0259 \u0259n \u00e7ox qorxdu\u011fu m\u0259qam yaral\u0131 v\u0259ziyy\u0259td\u0259 \u0259sir d\u00fc\u015fm\u0259k olub v\u0259 bu hiss onda yaraland\u0131qdan sonra yaran\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ndi evd\u0259 \u00f6z hesab\u0131na m\u00fcalic\u0259 ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 dey\u0259n ke\u00e7mi\u015f d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc bildirir ki, m\u00fcharib\u0259d\u0259n qay\u0131dan h\u0259rb\u00e7il\u0259rin m\u00fcalic\u0259sinin n\u0259tic\u0259si h\u0259m d\u0259 d\u00f6vl\u0259t qay\u011f\u0131s\u0131ndan as\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130kinci Qaraba\u011f M\u00fcharib\u0259sind\u0259n t\u0259xmin\u0259n iki ay sonra Az\u0259rbaycan\u0131n bir h\u0259rbi qulluq\u00e7usu m\u00fcalic\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 psixiatrik x\u0259st\u0259xanada, dig\u0259r bir h\u0259rbi qulluq\u00e7u is\u0259 evind\u0259 intihar edib.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcxt\u0259lif vaxtlarda \u0259sg\u0259r ail\u0259l\u0259rind\u0259n, \u0259sg\u0259r yax\u0131nlar\u0131ndan m\u00fcharib\u0259d\u0259 vuru\u015faraq \u0259lillik qazanm\u0131\u015f v\u0259 ya yaralanm\u0131\u015f \u0259sg\u0259rl\u0259rin fiziki sa\u011flaml\u0131qlar\u0131n\u0131n, el\u0259c\u0259 d\u0259 psixoloji v\u0259ziyy\u0259tinin normala qaytar\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn k\u00f6m\u0259k ist\u0259yil\u0259 ba\u011fl\u0131 videoqeydl\u0259r yay\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Az-qal\u0131rlar-desinl\u0259r-ki-get-s\u0259ni-vuran-erm\u0259nini-tap-g\u0259tir\">&#171;Az qal\u0131rlar desinl\u0259r ki, get, s\u0259ni vuran erm\u0259nini tap g\u0259tir&#187;<\/h2>\n\n\n\n<p>&#171;Psixoloji d\u0259st\u0259y\u0259 ehtiyac\u0131m\u0131z var, \u0259lb\u0259tt\u0259. Ancaq o d\u0259st\u0259yi biz\u0259 xalq verir. Mill\u0259tin i\u00e7in\u0259 \u00e7\u0131xanda o qay\u011f\u0131, o h\u00f6rm\u0259t bizi psixoloji m\u00fcalic\u0259 edir. F\u0259xr edir\u0259m ki, n\u0259 yax\u015f\u0131 bu g\u00fcnl\u0259ri g\u00f6r\u0259 bildik. Eyni qay\u011f\u0131n\u0131 biz h\u00f6kum\u0259timizd\u0259n d\u0259 g\u00f6rm\u0259k ist\u0259yirik. G\u00fcman edir\u0259m ki, h\u00f6kum\u0259td\u0259n d\u0259 o qay\u011f\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259k,&#187; ke\u00e7mi\u015f d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc \u00fcmidlidir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/287139154_172928071815905_3559565546732125532_n.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-72705\" width=\"1031\" height=\"580\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/287139154_172928071815905_3559565546732125532_n.jpg 800w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/287139154_172928071815905_3559565546732125532_n-300x169.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/287139154_172928071815905_3559565546732125532_n-150x84.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/287139154_172928071815905_3559565546732125532_n-768x432.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1031px) 100vw, 1031px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Bab\u0259k M\u00fcrs\u0259lov deyir ki, s\u0259hh\u0259ti yax\u015f\u0131 deyil: &#171;B\u0259d\u0259nimd\u0259n q\u0259lp\u0259l\u0259rin b\u0259zil\u0259rini \u00e7\u0131xar\u0131blar, amma qalanlar\u0131n say\u0131 daha \u00e7oxdur. A\u011fr\u0131lar\u0131m da \u00e7oxdur&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0131\u011fortas\u0131n\u0131 h\u0259l\u0259 d\u0259 ala bilm\u0259diyini dey\u0259n \u0130kinci Qaraba\u011f M\u00fcharib\u0259si d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcs\u00fc s\u0259n\u0259dl\u0259rinin arxas\u0131nca get-g\u0259l\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fcn\u00fc bildirir.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;S\u0131\u011fortan\u0131 verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn az qal\u0131rlar desinl\u0259r ki, get, s\u0259ni vuran erm\u0259nini tap g\u0259tir,&#187; o gileyl\u0259nir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bab\u0259k M\u00fcrs\u0259lov deyir ki, onun \u0259sas ist\u0259yi &#171;d\u00f6vl\u0259tin v\u0259t\u0259n\u0259 can\u0131n\u0131 qoyan n\u0259inki qazil\u0259r\u0259, h\u0259m d\u0259 indi s\u0259ng\u0259rd\u0259 yatan Az\u0259rbaycan \u0259sg\u0259rin\u0259 qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259sini g\u00f6rm\u0259kdir&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;\u0130st\u0259yir\u0259m ki, Az\u0259rbaycan \u0259sg\u0259ri layiq oldu\u011fu ada g\u00f6r\u0259 d\u0259 qay\u011f\u0131 g\u00f6rs\u00fcn. Qay\u011f\u0131n\u0131n \u00e7ox t\u0259r\u0259fl\u0259ri var. Bu qay\u011f\u0131 \u0259sg\u0259r ail\u0259l\u0259rinin probleml\u0259rini \u0259hat\u0259 etm\u0259lidir. \u0130ndi d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 dayanan \u0259sg\u0259rin ail\u0259sin\u0259 kommunal taarifl\u0259ri endirsinl\u0259r he\u00e7 olmasa. Bu m\u00fcharib\u0259 onsuz da bitm\u0259yib. Gec ya tez erm\u0259ni il\u0259 bizim aram\u0131zda 100 ild\u0259n bir d\u0259 olsa m\u00fcnaqi\u015f\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r. Biz Az\u0259rbaycan xalq\u0131ndan, v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131m\u0131zdan g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz qay\u011f\u0131n\u0131 d\u00f6vl\u0259timizd\u0259n g\u00f6rm\u0259k ist\u0259yirik&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycanla Erm\u0259nistan aras\u0131nda sentyabr\u0131n 27-d\u0259 ba\u015flam\u0131\u015f \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si 44 g\u00fcn davam edib v\u0259 noyabr\u0131n 10-da Rusiyan\u0131n da i\u015ftirak\u0131 il\u0259 \u00fc\u00e7 \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda at\u0259\u015fk\u0259s\u0259 dair b\u0259yanat imzalan\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Reabilitasiya-ke\u00e7s\u0259ydim-h\u0259yat\u0131m-daha-f\u0259rqli-olard\u0131\">&#171;Reabilitasiya ke\u00e7s\u0259ydim h\u0259yat\u0131m daha f\u0259rqli olard\u0131&#187;<\/h2>\n\n\n\n<p>&#171;Birinci Qaraba\u011f M\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra biz he\u00e7 vaxt reabilitasiya ke\u00e7m\u0259dik. T\u0259s\u0259vv\u00fcr edin ki, kimins\u0259 qon\u015fuda h\u00fczr\u00fc d\u00fc\u015f\u0259nd\u0259 o a\u011fla\u015fma insana t\u0259sir edir, psixologiyas\u0131n\u0131 pozur. Bir d\u0259 m\u00fcharib\u0259ni d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. M\u00fcharib\u0259 bunlar\u0131n \u0259n a\u011f\u0131r\u0131d\u0131r. Orada h\u0259r d\u0259qiq\u0259 insanlar \u00f6l\u00fcr, parampar\u00e7a olur, \u0259lini-aya\u011f\u0131n\u0131 itirir. \u018fsir d\u00fc\u015f\u00fcr&#8230;&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p>Birinci Qaraba\u011f M\u00fcharib\u0259sind\u0259 Milli Q\u0259hr\u0259man \u015eirin Mirz\u0259yevin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 93-94-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 &#171;ba\u015f serjant&#187; r\u00fctb\u0259si il\u0259 tibb bac\u0131s\u0131 kimi 5-ci batalyonun t\u0259rkibind\u0259 b\u0259zi d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 i\u015ftirak etmi\u015f &#171;Tutu&#187; l\u0259q\u0259bli Ruxsar\u0259 Cumayeva BBC News Az\u0259rbaycancaya dan\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcharib\u0259nin ya\u015fana bil\u0259c\u0259k &#171;\u0259n a\u011f\u0131r \u015fey&#187; oldu\u011funu dey\u0259n Ruxsar\u0259 Cumayeva m\u00fcharib\u0259d\u0259n sonra psixoloji reabilitasiya ke\u00e7m\u0259m\u0259yin onun b\u00fct\u00fcn h\u0259yat\u0131na t\u0259sir etdiyini vur\u011fulay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;M\u0259n \u00e7ox \u0259s\u0259biy\u0259m. Ail\u0259 h\u0259yat\u0131ma da t\u0259sir etdi m\u00fcharib\u0259d\u0259n qalan travmalar. B\u0259lk\u0259 reabilitasiya ke\u00e7s\u0259ydim h\u0259yat\u0131m daha f\u0259rqli olard\u0131. Y\u0259qin \u00e7ox, \u00e7ox f\u0259rqli olard\u0131&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p>O bildirir ki, m\u00fcharib\u0259d\u0259n qay\u0131tm\u0131\u015f \u015f\u0259xsl\u0259r m\u00fctl\u0259q reabilitasiya ke\u00e7m\u0259lidir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/287144771_172927978482581_5176752811607167922_n.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-72706\" width=\"1029\" height=\"579\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/287144771_172927978482581_5176752811607167922_n.jpg 800w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/287144771_172927978482581_5176752811607167922_n-300x169.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/287144771_172927978482581_5176752811607167922_n-150x84.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/287144771_172927978482581_5176752811607167922_n-768x432.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1029px) 100vw, 1029px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>&#171;Biz ke\u00e7m\u0259dik, amma m\u0259n ist\u0259rdim ki, indiki m\u00fcharib\u0259d\u0259n g\u0259l\u0259n g\u0259ncl\u0259rimiz adaptasiya ke\u00e7sinl\u0259r. \u018fn az\u0131ndan ona g\u00f6r\u0259 ki, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 o psixoloji durumun verdiyi a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 \u00f6vlad\u0131na, qon\u015fusuna yans\u0131tmas\u0131n. \u00d6vladlar\u0131 x\u0259st\u0259 do\u011fulmas\u0131n. Bu, bir yarad\u0131r. \u00d6z\u00fc d\u0259 m\u00fcharib\u0259nin vurdu\u011fu yaralar onsuz da sa\u011falm\u0131r. \u00d6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 he\u00e7 sa\u011falas\u0131 deyil&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p>O deyir ki, &#171;bu yaralar\u0131 sa\u011faltmaq \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259t d\u0259, v\u0259t\u0259nda\u015f da \u0259ll\u0259rind\u0259n g\u0259l\u0259ni etm\u0259lidir&#187;.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"14-il-s\u0259ras\u0259r-m\u00fcalic\u0259-ald\u0131m\">&#171;14 il s\u0259ras\u0259r m\u00fcalic\u0259 ald\u0131m&#187;<\/h2>\n\n\n\n<p>H\u0259r iki Qaraba\u011f M\u00fcharib\u0259sinin i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131, h\u0259rb\u00e7i, Birinci Qaraba\u011f M\u00fcharib\u0259si veteran\u0131 Rasim \u0130brahimov deyir ki, Birinci Qaraba\u011f M\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra &#171;qapal\u0131 k\u0259ll\u0259-beyin travmas\u0131 al\u0131b v\u0259 14 il s\u0259ras\u0259r qospitallarda yat\u0131b, m\u00fcalic\u0259 al\u0131b&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p>Lakin m\u00fcalic\u0259sinin davam etm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, o, h\u0259l\u0259 d\u0259 yuxuda d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 &#171;say\u0131qlad\u0131\u011f\u0131n\u0131, q\u0131\u015fq\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131&#187; deyir.<\/p>\n\n\n\n<p>Rasim \u0130brahimov deyir ki, tibbi yard\u0131m almasayd\u0131, indi v\u0259ziyy\u0259tinin nec\u0259 ola bil\u0259c\u0259yin\u0259 dair bir s\u00f6z dey\u0259 bilmir.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;T\u0259bii ki, d\u00f6vl\u0259tin qay\u011f\u0131s\u0131 olmasayd\u0131, m\u0259n bilmir\u0259m nec\u0259 olard\u0131 n\u0259tic\u0259si. D\u00f6vl\u0259tin qay\u011f\u0131s\u0131 daha yax\u015f\u0131d\u0131r. \u015e\u0259rt o deyil ki, g\u0259tirib pul verm\u0259lidir. Xeyr! Diqq\u0259t \u00e7ox vacibdir. M\u0259n bu d\u0259qiq\u0259 maa\u015f al\u0131ram, o maa\u015fdansa, ald\u0131\u011f\u0131m veteran pulu m\u0259n\u0259 daha \u0259zizdir. \u00c7\u00fcnki o m\u0259nim qan pulumdur, \u00f6l\u00fcm pulumdur. Qanl\u0131-qadal\u0131 g\u00fcnl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcrd\u00fcr&#187;.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Psixososial-reabilitasiya-ilk-3-ayda-ba\u015flamal\u0131d\u0131r\">&#171;Psixososial reabilitasiya ilk 3 ayda ba\u015flamal\u0131d\u0131r&#187;<\/h2>\n\n\n\n<p>Psixoloq Azad \u0130sazad\u0259 deyir ki, n\u0259inki \u0259sg\u0259rl\u0259r, m\u00fcharib\u0259 g\u00f6rm\u00fc\u015f v\u0259 travma alm\u0131\u015f h\u0259r k\u0259s ilkin psixoloji yard\u0131m almal\u0131 v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 ehtiyac yarand\u0131qda psixososial reabilitasiya ke\u00e7m\u0259lidir.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;\u00c7\u00fcnki ke\u00e7iril\u0259n travma formala\u015fana q\u0259d\u0259r bir m\u00fcdd\u0259t vaxt ke\u00e7ir. Ona g\u00f6r\u0259 bu travma tam formala\u015fmadan isti-isti g\u00f6st\u0259ril\u0259n yard\u0131m \u00e7ox \u00f6n\u0259mlidir. Bir m\u00fcdd\u0259t ke\u00e7dikd\u0259n sonra o travma oturu\u015fub, hans\u0131sa simptomlar\u0131 \u00fcz\u0259 vuranda biz m\u0259cburuq d\u0259rin, pe\u015f\u0259kar s\u0259viyy\u0259d\u0259 psixoloji reabilitasiyan\u0131, psixoterapiyan\u0131 ke\u00e7irm\u0259y\u0259&#187;, o deyir.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Psixososial reabilitasiya ilk \u00fc\u00e7 ay \u0259rzind\u0259 ba\u015flamal\u0131d\u0131r. Bir ild\u0259n bir ne\u00e7\u0259 il\u0259d\u0259k \u00e7\u0259k\u0259 bil\u0259r bunun m\u00fcdd\u0259ti. Bu vaxt \u0259rzind\u0259 ba\u015flanm\u0131rsa, o travma oturur v\u0259 onun n\u0259tic\u0259l\u0259rini aradan qald\u0131rmaq daha \u00e7\u0259tin olur&#187;, psixoloq \u0130sazad\u0259 \u0259lav\u0259 edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Qrup terapiyas\u0131n\u0131n bel\u0259 hallarda uy\u011fun oldu\u011funu dey\u0259n psixoloq hesab edir ki, bel\u0259 m\u0259qamlarda travma alm\u0131\u015f \u015f\u0259xsl\u0259r daha a\u011f\u0131r v\u0259ziyy\u0259td\u0259 olan adamlar\u0131 g\u00f6rd\u00fckc\u0259 v\u0259ziyy\u0259tl\u0259ri bir q\u0259d\u0259r y\u00fcng\u00fcll\u0259\u015fir.<\/p>\n\n\n\n<p>Azad \u0130sazad\u0259 deyir ki, bel\u0259 \u015f\u0259xsl\u0259rin travmas\u0131n\u0131n aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131, onlar\u0131n sosial reabilitasiyas\u0131 da \u00f6n\u0259mli m\u0259s\u0259l\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Travman\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131b, amma c\u0259miyy\u0259t\u0259 inteqrasiya olunmam\u0131sansa, onun f\u0259sadlar\u0131 yenid\u0259n ba\u015f qald\u0131ra bil\u0259r. \u0130\u015f yeri, hans\u0131sa pe\u015f\u0259y\u0259 c\u0259lb edilm\u0259k, sosial t\u0259l\u0259bl\u0259rd\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolu tapmaq, \u0259lil olubsa, yaral\u0131d\u0131rsa \u0259lilliyin t\u0259yin olunmas\u0131 v\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n \u00f6d\u0259ni\u015fl\u0259r edilm\u0259si d\u0259 sosial reabilitasiya hesab oluna bil\u0259r. \u015e\u0259xsin t\u0259hsilin\u0259 davam etm\u0259si d\u0259 reabilitasiya yollar\u0131ndan biridir&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p>Azad \u0130sazad\u0259 deyir ki, sosial reabilitasiyan\u0131n yollar\u0131 \u00e7oxdur. &#171;Sad\u0259c\u0259, konkret v\u0259ziyy\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 davranmaq laz\u0131md\u0131r. B\u00f6y\u00fckl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn ayr\u0131, u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn ayr\u0131ca, qazil\u0259r v\u0259 ke\u00e7mi\u015f h\u0259rb\u00e7il\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 ayr\u0131ca psixososial reabilitasiya olmal\u0131d\u0131r&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p>Birinci Qaraba\u011f M\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra ya\u015fananlar\u0131 xat\u0131rladan psixoloq apar\u0131lan i\u015fl\u0259rin davaml\u0131 v\u0259 uzunm\u00fcdd\u0259tli olmas\u0131n\u0131n yararl\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 bildirir. &#171;Yad\u0131mdad\u0131r, Birinci Qaraba\u011f M\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra biz m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u0259rin \u00e7ad\u0131r \u015f\u0259h\u0259rciyin\u0259 gedir, onlarla i\u015f aparma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131q. 5-7 il h\u0259min o psixososial reabilitasiya davam etdi. Orada el\u0259 insanlar var idi ki, o reabilitasiya onlar \u00fc\u00e7\u00fcn davam ets\u0259ydi pis olmazd\u0131,&#187; c\u0259nab \u0130sazad\u0259 deyir.<\/p>\n\n\n\n<p>O vur\u011fulay\u0131r ki, n\u0259inki m\u00fcharib\u0259d\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 adi vaxtda kims\u0259 n\u0259 vaxtsa travma al\u0131rsa v\u0259 o \u015f\u0259xs bir m\u00fcdd\u0259t ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 hadis\u0259ni yuxuda g\u00f6r\u00fcb sonra da unudursa &#171;daha sonra o travma h\u0259min \u015f\u0259xsd\u0259 h\u0259y\u0259can yaradacaq. Bir q\u0259d\u0259r sonra is\u0259 \u015f\u0259xs depressiyaya d\u00fc\u015f\u0259c\u0259k, daha sonra is\u0259 onda aqressiya \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xacaq&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p>Azad \u0130sazad\u0259 Az\u0259rbaycanda h\u0259rbi psixologiya il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan \u015f\u0259xsl\u0259rin olmamas\u0131n\u0131 vur\u011fulay\u0131r v\u0259 deyir ki, indiy\u0259d\u0259k m\u00fcharib\u0259 sonras\u0131 travmalarla i\u015fl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fct\u0259x\u0259ssis haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259rait &#171;yarad\u0131lmay\u0131b&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p>Lakin o h\u0259m d\u0259 vur\u011fulay\u0131r ki, indi \u0259vv\u0259lkind\u0259n f\u0259rqli olaraq d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131nda psixoloqlar f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir v\u0259 h\u0259rbi psixoloqlar\u0131n yeti\u015fdirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn proses art\u0131q ba\u015flan\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130kinci Qaraba\u011f M\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra intihar etmi\u015f iki qazinin m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 toxunan \u0130sazad\u0259 deyir ki, psixoloji v\u0259 psixiatrik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri &#171;qar\u0131\u015fd\u0131rmaq laz\u0131m deyil, intihar etmi\u015f \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259n biri psixiatrik x\u0259st\u0259xanada olub&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p>35 ya\u015fl\u0131 \u0130kinci Qaraba\u011f M\u00fcharib\u0259si i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131, h\u0259m\u00e7inin m\u00fcdd\u0259td\u0259n art\u0131q h\u0259rbi xidm\u0259t h\u0259rbi qulluq\u00e7usu V\u00fcsal Musayev yanvar\u0131n 6-da \u00f6z\u00fcn\u00fc m\u00fcalic\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259rin Ba\u015f Klinik Hospital\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u00fc asaraq intihar edib. O, sentyabr\u0131n 29-da Goranboy rayonunun G\u00fcl\u00fcstan k\u0259ndi istiqam\u0259tind\u0259 at\u0131lan m\u0259rmi partlay\u0131\u015f\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 x\u0259sar\u0259t al\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259rbi qulluq\u00e7unun diaqnozu &#171;partlay\u0131\u015f travmas\u0131, ba\u015f-beyin silk\u0259l\u0259nm\u0259sind\u0259n sonrak\u0131 v\u0259ziyy\u0259t&#187; olub.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti \u0130kinci Qaraba\u011f M\u00fcharib\u0259sind\u0259 yaralanan qazil\u0259r\u0259 psixoloji yard\u0131mlar edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn pe\u015f\u0259kar m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin c\u0259lb olunaca\u011f\u0131n\u0131 bildirib. M\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, psixoloji k\u00f6m\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n 15 pe\u015f\u0259kar h\u0259kim m\u00fcharib\u0259 sonras\u0131 stress pozuntular\u0131 ya\u015fayan \u015f\u0259xsl\u0259ri m\u00fcalic\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yanvar\u0131n 20-d\u0259 Az\u0259rbaycana g\u0259l\u0259c\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"G\u00fcnd\u0259-45-m\u00fcraci\u0259t\">G\u00fcnd\u0259 4-5 m\u00fcraci\u0259t<\/h2>\n\n\n\n<p>Qaraba\u011f \u018flill\u0259r C\u0259miyy\u0259tinin 1994-c\u00fc ild\u0259n \u00fczv\u00fc olan Rey K\u0259rimo\u011flu BBC News Az\u0259rbaycancaya deyir ki, &#171;94-98-ci ill\u0259r aras\u0131nda 50-y\u0259 yax\u0131n Birinci Qaraba\u011f M\u00fcharib\u0259si qazisi intihar edib&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p>Rey K\u0259rimo\u011flu deyir ki, h\u0259r g\u00fcn 4-5 qazi \u015f\u0259xs\u0259n ona m\u00fcraci\u0259t edir v\u0259 bu \u015f\u0259xsl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti ba\u015f\u0131ndan travma al\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/287117176_172927771815935_969974407971474223_n.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-72707\" width=\"1025\" height=\"577\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/287117176_172927771815935_969974407971474223_n.jpg 800w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/287117176_172927771815935_969974407971474223_n-300x169.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/287117176_172927771815935_969974407971474223_n-150x84.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/287117176_172927771815935_969974407971474223_n-768x432.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1025px) 100vw, 1025px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>O bildirir ki, \u0259n a\u011f\u0131r travman\u0131 ya\u015fayanlar dostu yan\u0131nda h\u0259lak olmu\u015f \u0259sg\u0259rl\u0259rdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Rey K\u0259rimo\u011flu &#171;\u00f6z t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259n ir\u0259li g\u0259l\u0259r\u0259k bu \u015f\u0259xsl\u0259ri t\u0259k qoymama\u011f\u0131n \u00f6n\u0259mli oldu\u011funu&#187; deyir.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;\u0130ll\u0259rdir bu problem m\u00f6vcuddur. \u0130ll\u0259rdir biz bunu s\u0259sl\u0259ndiririk ki, bu probleml\u0259r h\u0259ll olunmal\u0131d\u0131r. T\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259r ki, h\u0259l\u0259 d\u0259 qal\u0131r bu probleml\u0259r. Biz ayr\u0131, biz he\u00e7, biz \u00f6yr\u0259\u015fmi\u015fik. Ancaq bu \u015f\u0259xsl\u0259r m\u00fcharib\u0259d\u0259n yenic\u0259 qay\u0131d\u0131b g\u0259libl\u0259r v\u0259 \u00f6yr\u0259nc\u0259li deyill\u0259r. Biz bunlar\u0131n h\u0259r birini \u00f6yd\u00fck. Can ver\u0259nd\u0259, can alanda, qan t\u00f6k\u0259nd\u0259 balam\u0131zs\u0131n\u0131z, qarda\u015f\u0131m\u0131zs\u0131n\u0131z, q\u0259hr\u0259man\u0131m\u0131zs\u0131n\u0131z dedik. Bu g\u00fcn is\u0259 qazinin \u015f\u0259hid qarda\u015f\u0131n\u0131n m\u0259zar\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fc g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259yib. H\u0259kiml\u0259rin \u0259m\u0259yini g\u00f6zard\u0131 etm\u0259k ist\u0259mir\u0259m, h\u0259m m\u00fcharib\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259, h\u0259m d\u0259 indi \u00e7ox i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcbl\u0259r. Amma bu 5-10 h\u0259kimin, bir x\u0259st\u0259xanan\u0131n i\u015fi deyil. Bu \u015f\u0259xsl\u0259r x\u0259st\u0259xanalarda ciddi \u015f\u0259kild\u0259 m\u00fcalic\u0259 olunmal\u0131d\u0131r&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p>Rey K\u0259rimo\u011flunun vur\u011fulad\u0131\u011f\u0131 bir m\u0259s\u0259l\u0259 d\u0259 qazil\u0259rin sosialla\u015fmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bir m\u0259rk\u0259zin olmamas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Qazil\u0259r bir-birind\u0259n t\u0259s\u0259lli tap\u0131r, d\u0259st\u0259k al\u0131r. 90-ci ill\u0259rd\u0259 bir qazi vard\u0131, qolu yox idi. \u0130ntihar etm\u0259k ist\u0259yirdi. G\u0259tirdim onu bizim c\u0259miyy\u0259t\u0259 g\u00f6rd\u00fc ki, ondan da a\u011f\u0131r v\u0259ziyy\u0259td\u0259 olanlar var. Uy\u011funla\u015fd\u0131 v\u0259ziyy\u0259tin\u0259. Bel\u0259 misallar \u00e7oxdur. G\u0259lin g\u00f6r\u0259k, bu g\u00fcn onlar\u0131n birl\u0259\u015fdiyi yer varm\u0131? Biz qazil\u0259ri birl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 haz\u0131r\u0131q. Amma Qaraba\u011f Qazil\u0259r Birliyinin topla\u015fma\u011fa yeri yoxdur,&#187; c\u0259nab K\u0259rimo\u011flu deyir.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan Statistika Komit\u0259sind\u0259n BBC News Az\u0259rbaycancaya bildiribl\u0259r ki, Komit\u0259d\u0259 birinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259 \u0259lillik qazanm\u0131\u015f, intihar etmi\u015f \u015f\u0259xsl\u0259rin say\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 statistik m\u0259lumatlar yoxdur.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"H\u00f6kum\u0259t-n\u0259-edir\">H\u00f6kum\u0259t n\u0259 edir?<\/h2>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycanda haz\u0131rda Buzovna Sanator-Kurort ReabilitasiyaM\u0259rk\u0259zinin \u0130kinci Qaraba\u011f M\u00fcharib\u0259sind\u0259 vuru\u015fub yaralanm\u0131\u015f \u015f\u0259xsl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259y\u0259 verildiyi bildirilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rtag agentliyi yaz\u0131r ki, indiy\u0259d\u0259k burada &#171;200-d\u0259n \u00e7ox qaziy\u0259 xidm\u0259t g\u00f6st\u0259rilib, onlardan y\u00fcz n\u0259f\u0259ri m\u00fcalic\u0259l\u0259rini bitirdikd\u0259n sonra \u00f6z ail\u0259sin\u0259 v\u0259 ya xidm\u0259ti yerin\u0259 yola sal\u0131n\u0131b. Haz\u0131rda s\u0259hiyy\u0259 oca\u011f\u0131nda 70-\u0259 yax\u0131n qazi m\u00fcalic\u0259sini davam etdirir&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p>Agentliyin x\u0259b\u0259rind\u0259 m\u0259rk\u0259zd\u0259 \u0130kinci Qaraba\u011f M\u00fcharib\u0259sind\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fm\u00fc\u015f \u015f\u0259xsl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn nevroloji v\u0259 psixoloji m\u00fcalic\u0259l\u0259r, fizioterapiya, bolneoterapiya, hidro-masaj, m\u00fcalic\u0259vi masaj, m\u00fcalic\u0259vi b\u0259d\u0259n t\u0259rbiy\u0259si, loqoped xidm\u0259ti (\u0259g\u0259r nitq qusurlar\u0131 varsa) t\u0259\u015fkil olundu\u011fu bildirilib.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcharib\u0259d\u0259 v\u0259 ya m\u00fcharib\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 travma alm\u0131\u015f \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 yard\u0131m g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan Sosial Xidm\u0259tl\u0259r Agentliyind\u0259n 5 psixoloqun cavabland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 qaynar x\u0259ttin yarad\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bildirilib.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;M\u00fcharib\u0259 g\u00f6rm\u00fc\u015f \u015f\u0259xsl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn &#8212; qazil\u0259r, m\u00fcharib\u0259d\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fm\u00fc\u015f \u015f\u0259xsl\u0259r v\u0259 onlar\u0131n ail\u0259l\u0259ri, qazi v\u0259 \u015f\u0259hid ail\u0259l\u0259ri, m\u00fcharib\u0259d\u0259n bu v\u0259 ya dig\u0259r formada t\u0259sirl\u0259nmi\u015f \u015f\u0259xsl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr bu qaynar x\u0259tt&#187;, telefon x\u0259ttinin dig\u0259r ucundan g\u0259l\u0259n qad\u0131n s\u0259si deyir.<\/p>\n\n\n\n<p>Qaynar x\u0259ttin operatoru bildirir ki, &#171;g\u0259l\u0259n z\u0259ngl\u0259r zaman\u0131 \u015f\u0259xs\u0259 v\u0259ziyy\u0259tinin d\u0259r\u0259c\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 onlayn psixoloji m\u00fcayin\u0259 t\u0259yin olunur. \u018fg\u0259r v\u0259ziyy\u0259ti a\u011f\u0131rd\u0131rsa, o zaman t\u0259cili v\u0259 yerind\u0259 m\u00fcayin\u0259 t\u0259yin edilir v\u0259 \u0259n yax\u0131ndak\u0131 psixoloqlar d\u00f6vr\u0259y\u0259 girir&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti bildirir ki, \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259 \u015f\u0259hid olan, m\u00fcharib\u0259d\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n, yaralanan \u0259sg\u0259rl\u0259rin ail\u0259l\u0259rin\u0259 d\u0259st\u0259k verilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn mexanizml\u0259r haz\u0131rlan\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ndiy\u0259 q\u0259d\u0259r 2700 n\u0259f\u0259r\u0259 sosial-psixoloji v\u0259 reabilitasiya xidm\u0259tl\u0259ri g\u00f6st\u0259rilib, r\u0259smi m\u0259lumatda deyilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Sosial mediada az\u0259rbaycanl\u0131 sosial i\u015f\u00e7il\u0259r, psixoloqlar m\u00fcharib\u0259 sonras\u0131 travma alm\u0131\u015f \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 k\u00f6m\u0259k etm\u0259k arzusunda olduqlar\u0131n\u0131 bildirirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259zil\u0259ri status yazaraq, dostluqlar\u0131nda olan \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259n psixoloji k\u00f6m\u0259y\u0259 ehtiyac\u0131 olan tan\u0131\u015flar\u0131n\u0131 \u00f6zl\u0259rin\u0259 y\u00f6nl\u0259ndirm\u0259yi t\u0259klif edirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259zi psixoloqlar is\u0259 &#171;m\u00fcharib\u0259 zaman\u0131 azalan intiharlar\u0131n m\u00fcharib\u0259d\u0259n sonra artaca\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6zl\u0259ntisi fonunda bu k\u00f6m\u0259yin \u00e7ox vacib oldu\u011funu&#187; vur\u011fulay\u0131rlar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ayg\u00fcl Mehman BBC News Az\u0259rbaycanca 13 Yanvar 2021-ci il Redaksiyadan: G\u00fcn\u00fcm\u00fczl\u0259 s\u0259sl\u0259\u015fdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 bu m\u0259qal\u0259ni diqq\u0259tiniz\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r\u0131q&#8230; &#171;M\u00fcharib\u0259d\u0259 g\u00fcnl\u0259r, d\u0259qiq\u0259l\u0259r daha d\u0259y\u0259rli olur. Ondan<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":72708,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[],"class_list":["post-72704","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sosial"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/72704","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=72704"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/72704\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":72711,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/72704\/revisions\/72711"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/72708"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=72704"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=72704"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=72704"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}