{"id":72740,"date":"2022-06-09T03:27:04","date_gmt":"2022-06-08T23:27:04","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=72740"},"modified":"2022-06-09T18:20:35","modified_gmt":"2022-06-09T14:20:35","slug":"72740","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=72740","title":{"rendered":"\u00dczd\u0259niraq erm\u0259ni fa\u015fisti &#8212; Qaregin Njde"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em><span class=\"has-inline-color has-vivid-cyan-blue-color\">Redaksiyadan: <\/span>Maraql\u0131d\u0131r ki, erm\u0259nil\u0259rin b\u00fct\u00fcn &#171;q\u0259hr\u0259manlar\u0131&#187; gey \u00fczd\u0259niraqlard\u0131r. Madumazel Andronikd\u0259n tutmu\u015f, Monte Melkonyanad\u0259k. El\u0259 Njde d\u0259 onlardan biridir. \u00dczd\u0259niraq v\u0259 qani\u00e7\u0259n Njde haqq\u0131nda Lev Trotski bolqar sosial-demokratlar\u0131na \u00fcnvanlad\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubunda yaz\u0131rd\u0131: \u00abYolda\u015f Njdenin \u0259m\u0259ll\u0259rini duydum v\u0259 onunla b\u0259lk\u0259 d\u0259 f\u0259xr etm\u0259k olard\u0131. H\u0259r halda o, imperialistl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 pis vuru\u015fmur. Lakin yolda\u015flar bildirirl\u0259r ki, d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259n sonra yolda\u015f Njde iki t\u00fcrk g\u0259ncini \u00f6ld\u00fcrm\u0259m\u0259yi \u0259mr edib, onlar\u0131 m\u00fcv\u0259qq\u0259ti q\u0259rargah etdiyi k\u0259ndli daxmas\u0131na apar\u0131b. M\u0259n\u0259 \u00e7atan m\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, yolda\u015f Njde h\u0259min ax\u015fam o t\u00fcrk g\u0259ncl\u0259rd\u0259n onu \u00absevm\u0259l\u0259rini\u00bb t\u0259l\u0259b edib, \u00f6z\u00fc qad\u0131n paltar\u0131 geyib v\u0259 s\u0259h\u0259r\u0259d\u0259k \u00abt\u0259cav\u00fcz\u0259\u00bb m\u0259ruz qal\u0131b. S\u0259h\u0259r a\u00e7\u0131landa is\u0259 h\u0259min t\u00fcrkl\u0259ri g\u00fcll\u0259l\u0259yib. Bu hadis\u0259 biab\u0131r\u00e7\u0131l\u0131qd\u0131r v\u0259 \u00fcmid edir\u0259m ki, g\u0259r\u0259kli n\u0259tic\u0259l\u0259r \u00e7\u0131xar\u0131lacaq\u00bb.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>1919-1920-ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan k\u0259ndl\u0259rin\u0259 divan tutan Poqos Ter-Davityan\u0131n 1921-ci ild\u0259 Smon Vrasyana \u00fcnvanlad\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubunda yaz\u0131rd\u0131: \u00ab\u2026 Njdenin murdarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kim bilmir ki?! Tatev kils\u0259sind\u0259 otura bil\u0259rsiniz, Gorusda 32 tatar k\u0259ndini yand\u0131r\u0131b k\u00fcl etm\u0259yinizl\u0259 q\u00fcrr\u0259l\u0259n\u0259 bil\u0259rsiniz. Amma m\u0259n bilir\u0259m Njdenin kim oldu\u011funu. O, m\u0259n yav\u0259ri olanda d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 \u00abg\u0259l, bu gec\u0259 s\u0259nin g\u00f6z\u0259l\u00e7\u0259n olaca\u011fam, m\u0259n\u0259 \u0259zab ver, incit m\u0259ni, sev m\u0259ni\u00bb dey\u0259rdi. Yaz\u0131qlar olsun siz\u0259 ki, ba\u015f\u0131n\u0131zda zahiri ki\u015fi, i\u00e7i is\u0259 k\u00fc\u00e7\u0259 fahi\u015f\u0259si olan adam durur\u00bb.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>2022-ci il yanvar\u0131n sonunda Moskvada bir qalmaqal ba\u015f verdi. Bu, SAR-\u0131n G\u0259ncl\u0259r M\u0259rk\u0259zind\u0259 (Moskva) \u201cQaregin Njde\u201d (2013, \u00c7.Xamatova v\u0259 M.Efremovun i\u015ftirak\u0131 il\u0259) filminin n\u00fcmayi\u015fi il\u0259 ba\u011fl\u0131 idi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/imgpreview-22.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-72741\" width=\"1027\" height=\"657\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/imgpreview-22.jpg 630w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/imgpreview-22-300x192.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/imgpreview-22-150x96.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/imgpreview-22-115x73.jpg 115w\" sizes=\"auto, (max-width: 1027px) 100vw, 1027px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Bir ne\u00e7\u0259 ictimai t\u0259\u015fkilat d\u0259rhal buna k\u0259skin etiraz etdi v\u0259 IVI onlayn kinoteatr\u0131 bu filmi \u00f6z kinoteatr\u0131ndan \u00e7\u0131xard\u0131. \u201cRusiya Veteranlar\u0131\u201d ictimai h\u0259r\u0259kat\u0131 Ba\u015f Prokuror Krasnova m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k SAR-\u0131n f\u0259aliyy\u0259tini yoxlamaq xahi\u015fi il\u0259 m\u00fcraci\u0259t edib.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259s bu Qaregin Njde kimdir v\u0259 n\u0259 il\u0259 m\u0259\u015fhurdur ki, onun ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259km\u0259kl\u0259 ba\u011fl\u0131 qalmaqallar yaran\u0131r? H\u0259r bir ara\u015fd\u0131rmada \u0259fsan\u0259 v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u0259 deyil, s\u0259n\u0259dl\u0259rl\u0259 t\u0259sdiq edilmi\u015f tarixi faktlara \u0259saslanmaq vacibdir. Faktlar inadkar \u015feyl\u0259rdir.<\/p>\n\n\n\n<p>2019-cu ilin avqustunda Rusiya Federasiyas\u0131 FSB-nin M\u0259rk\u0259zi Arxivind\u0259 t\u0259snifat Qaregin Njdenin i\u015find\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131. H\u0259min ana q\u0259d\u0259r bu \u015f\u0259xsin b\u00fct\u00fcn f\u0259aliyy\u0259ti m\u00fc\u0259yy\u0259n dair\u0259l\u0259rd\u0259 he\u00e7 bir g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 gedilm\u0259mi\u015f mifl\u0259r, f\u0259rziyy\u0259l\u0259r v\u0259 t\u0259rifl\u0259rl\u0259 b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>1944-c\u00fc il sentyabr\u0131n 31-d\u0259 SMER\u015e H\u0259rbi \u018fks-k\u0259\u015ffiyyat \u0130dar\u0259si Qaregin Njde kimi tan\u0131nan Bolqar\u0131stan v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 Qaregin Ter-Arutyunyan\u0131n h\u0259bsi \u00fc\u00e7\u00fcn order verdi.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259min vaxt Njde art\u0131q Bolqar\u0131stan qanunvericiliyinin \u201cd\u00f6vl\u0259t\u0259 x\u0259yan\u0259t\u201d madd\u0259si il\u0259 Sofiyan\u0131n M\u0259rk\u0259zi Sofiya h\u0259bsxanas\u0131nda saxlan\u0131l\u0131rd\u0131. H\u0259bs q\u0259rar\u0131 \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131qdan v\u0259 Bolqar\u0131stan t\u0259r\u0259fin\u0259 t\u0259qdim edildikd\u0259n sonra Ter-Arutyunyan 1944-c\u00fc il oktyabr\u0131n 2-d\u0259 Sovet \u0259ks-k\u0259\u015ffiyyat\u0131na t\u0259hvil verilib.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259r\u0259ncamda h\u0259bsin t\u0259f\u0259rr\u00fcat\u0131 g\u00f6st\u0259rilib:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cErm\u0259ni Da\u015fnaks\u00fctyun partiyas\u0131n\u0131n liderl\u0259rind\u0259n biri v\u0259 da\u015fnak ordusunun general\u0131 olan Ter-Arutyunyan 1921-ci ild\u0259 Rusiyadan xaric\u0259 m\u00fchacir\u0259t edib. Yuxar\u0131dak\u0131 partiyan\u0131n lideri kimi Bolqar\u0131standa ya\u015fayan Ter-Arutyunyan Sovet \u0130ttifaq\u0131na qar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik f\u0259aliyy\u0259ti h\u0259yata ke\u00e7irib.1941-ci ild\u0259 c\u0259nab Ter-Arutyunyan alman k\u0259\u015ffiyyat\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259 yaratd\u0131, sonuncunun g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 Balkanlarda mill\u0259t\u00e7il\u0259r aras\u0131ndan yeni agentl\u0259r toplad\u0131 v\u0259 onlar\u0131 alman k\u0259\u015ffiyyat\u0131n\u0131n t\u0259xribat m\u0259kt\u0259bl\u0259rin\u0259 g\u00f6nd\u0259rdi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"630\" height=\"843\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/imgpreview-21.jpg\" alt=\"\" data-id=\"72742\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=72742\" class=\"wp-image-72742\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/imgpreview-21.jpg 630w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/imgpreview-21-224x300.jpg 224w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/imgpreview-21-112x150.jpg 112w\" sizes=\"auto, (max-width: 630px) 100vw, 630px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"270\" height=\"405\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/270px-Garegin_Nzhdeh_3.jpg\" alt=\"\" data-id=\"72743\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/270px-Garegin_Nzhdeh_3.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=72743\" class=\"wp-image-72743\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/270px-Garegin_Nzhdeh_3.jpg 270w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/270px-Garegin_Nzhdeh_3-200x300.jpg 200w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/270px-Garegin_Nzhdeh_3-100x150.jpg 100w\" sizes=\"auto, (max-width: 270px) 100vw, 270px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p>Bundan ba\u015fqa, Ter-Arutyunyan Berlind\u0259 alman k\u0259\u015ffiyyat\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n almanlar\u0131n t\u0259\u015fkil etdiyi \u201cerm\u0259ni komit\u0259si\u201d adlanan quruma t\u0259qdim edilmi\u015f v\u0259 bu komit\u0259nin \u00fczv\u00fc kimi xaricd\u0259 ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259r aras\u0131nda Sovet \u0130ttifaq\u0131na qar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik f\u0259aliyy\u0259ti aparm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bolqar\u0131stan t\u0259r\u0259fi m\u0259hbusla birlikd\u0259 onu m\u00fc\u015fayi\u0259t ed\u0259n s\u0259n\u0259dl\u0259ri d\u0259 t\u0259hvil verdi. Bu s\u0259n\u0259dl\u0259r aras\u0131nda m\u00fctt\u0259him Ter-Arutunyan\u0131n Bolqar\u0131stan h\u0259bsxanas\u0131n\u0131n zindanlar\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 avtobioqrafiyas\u0131 da var idi. Sonuncu s\u0259hif\u0259d\u0259 o, tutulmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259rini \u015f\u0259xs\u0259n qeyd edib:<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Sovet ordusu g\u0259ldi v\u0259 g\u00f6zl\u0259nil\u0259n ba\u015f verdi. Yarad\u0131lan \u00e7a\u015fq\u0131nl\u0131qdan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k bir ne\u00e7\u0259 erm\u0259ni (\u2026) art\u0131q i\u015f\u0259 ba\u015flay\u0131blar. Onlar &#8212; \u0259sas\u0259n \u00e7\u0259km\u0259\u00e7il\u0259r &#8212; polis agenti kimi, silahl\u0131 bolqar polisinin m\u00fc\u015fayi\u0259ti il\u0259 evl\u0259rin\u0259 gedib m\u0259ni axtar\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259mi\u015f\u0259 \u00f6z qaranl\u0131q m\u0259qs\u0259dl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z aciz b\u0259dxahlar\u0131n\u0131 doydurmaq v\u0259 h\u0259mv\u0259t\u0259nl\u0259ri aras\u0131nda \u00f6z \u201cd\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rini\u201d m\u0259hv etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn xarici q\u00fcvv\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 etmi\u015f h\u0259mi\u015f\u0259lik m\u0259nfur qullar!<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/imgpreview-24.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-72744\" width=\"1024\" height=\"831\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/imgpreview-24.jpg 630w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/imgpreview-24-300x243.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/imgpreview-24-150x122.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Bununla bel\u0259, yaln\u0131z ad\u0131 hallanan mill\u0259t\u00e7il\u0259r daha az iyr\u0259ncdir. Bazar \u0259xlaq\u0131na malik m\u0259xluqlar olaraq, eqoizml\u0259rind\u0259 v\u0259h\u015filik s\u0259viyy\u0259sin\u0259 enibl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Tan\u0131\u015flar, dostlar, qohumlar &#8212; belind\u0259 Nazarene xa\u00e7\u0131, qanl\u0131 aln\u0131nda tikan \u00e7\u0259l\u0259ngi il\u0259 onlara s\u0131\u011f\u0131nsa bel\u0259, he\u00e7 kim onun \u00fcz\u00fcn\u0259 qap\u0131 a\u00e7maz.<\/p>\n\n\n\n<p>Unutdular, ham\u0131 unutdu ki, yaln\u0131z m\u0259nim s\u0259yl\u0259rim say\u0259sind\u0259 y\u0259hudil\u0259rin aqib\u0259tini \u00e7\u0259km\u0259dil\u0259r v\u0259 d\u00f6rd il \u0259rzind\u0259 daha da varland\u0131lar. D\u00fcn\u0259n s\u0259nin bax\u0131\u015f\u0131n\u0131, salam\u0131n\u0131 axtaranlar, bu g\u00fcn t\u0259k s\u0259nin ad\u0131ndan, k\u00f6lg\u0259nd\u0259 bel\u0259 qa\u00e7\u0131r\u2026\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Qaregin Ter-Arutunyan Sofiyadak\u0131 erm\u0259ni diasporunun n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n Bolqar\u0131stan t\u0259r\u0259fin\u0259 t\u0259hvil verilib. Bolqarlar is\u0259 bu v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 nasistl\u0259rl\u0259 i\u015fbirliyin\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u00fchakim\u0259 ed\u0259c\u0259kdil\u0259r. Lakin sovet t\u0259r\u0259finin arqumentl\u0259ri daha inand\u0131r\u0131c\u0131 oldu v\u0259 bolqarlar \u015f\u00fcbh\u0259lini sovet t\u0259r\u0259fin\u0259 verdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>SMER\u015e h\u0259rbi \u0259ks-k\u0259\u015ffiyyat\u0131n\u0131n SSR\u0130-y\u0259 qar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik f\u0259aliyy\u0259ti haqq\u0131nda \u00fcmumi ifad\u0259l\u0259r istisna olmaqla, erm\u0259ni \u0259silli Bolqar\u0131stan v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131na qar\u015f\u0131 daha n\u0259l\u0259ri var idi?<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-2 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"630\" height=\"841\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/imgpreview-25.jpg\" alt=\"\" data-id=\"72746\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=72746\" class=\"wp-image-72746\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/imgpreview-25.jpg 630w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/imgpreview-25-225x300.jpg 225w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/imgpreview-25-112x150.jpg 112w\" sizes=\"auto, (max-width: 630px) 100vw, 630px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"458\" height=\"600\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/nzhde-2-1_0.jpg\" alt=\"\" data-id=\"72747\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/nzhde-2-1_0.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=72747\" class=\"wp-image-72747\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/nzhde-2-1_0.jpg 458w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/nzhde-2-1_0-229x300.jpg 229w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/nzhde-2-1_0-115x150.jpg 115w\" sizes=\"auto, (max-width: 458px) 100vw, 458px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p>Oktyabr Sosialist \u0130nqilab\u0131na q\u0259d\u0259r Qaregin Njde erm\u0259ni v\u0259 makedon xalq\u0131n\u0131n t\u00fcrk boyunduru\u011fundan azad edilm\u0259si u\u011frunda d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcb.<\/p>\n\n\n\n<p>Lakin h\u0259rbi \u0259ks-k\u0259\u015ffiyyat\u0131n m\u00fcst\u0259ntiql\u0259rini Ter-Arutunyan\u0131n inqilabdan \u0259vv\u0259l v\u0259 Birinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259sinin c\u0259bh\u0259l\u0259rind\u0259ki q\u0259hr\u0259man ke\u00e7mi\u015fi maraqland\u0131rm\u0131rd\u0131. Onlar 1920-ci ild\u0259n ba\u015flayaraq, da\u015fnak Erm\u0259nistan\u0131nda Qaregin Njdenin 1920-ci il dekabr\u0131n 25-d\u0259 \u201c\u00dcmumi Z\u0259ng\u0259zur\u201d qurultay\u0131nda i\u015ftirak ed\u0259rk\u0259n sonrak\u0131 hadis\u0259l\u0259ri \u00f6yr\u0259nirdil\u0259r. Tatevd\u0259 (\u015e\u0259rqi Erm\u0259nistan) Kafan rayonunda erm\u0259ni da\u015fnak qo\u015funlar\u0131n\u0131n sparapeti (ba\u015f komandan\u0131) t\u0259yin edilmi\u015f v\u0259 Z\u0259ng\u0259zurda yerli kommunistl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 repressiyalar h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>1947-ci ilin avqust-sentyabr aylar\u0131ndak\u0131 dindirm\u0259 protokollar\u0131nda Qaregin Ter-Arutunyan bu hadis\u0259l\u0259rd\u0259 h\u0259r hans\u0131 neqativ i\u015ftirak\u0131n\u0131 inkar edirdi. Deyirl\u0259r, b\u0259li, t\u0259yin olunub, \u0259ksin\u0259, kommunistl\u0259rl\u0259 insanp\u0259rv\u0259r, s\u0259daq\u0259tli davran\u0131b, onlar\u0131 m\u0259hv olmaq ehtimal\u0131ndan xilas edib, Erm\u0259nistan\u0131n Sovet Rusiyas\u0131n\u0131n t\u0259rkibin\u0259 qat\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 x\u0259yal edib.<\/p>\n\n\n\n<p>Daha sonra Njdenin 2 sentyabr 1947-ci il tarixli 7 sayl\u0131 dindirilm\u0259si protokolundan:<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcst\u0259ntiq: &#8212; 27 sentyabr 1920-ci il tarixli ultimatumunuzda yazm\u0131s\u0131n\u0131z: \u201cM\u0259n t\u00fcrkl\u0259ri v\u0259 ruslar\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259n k\u0259narda m\u0259mnuniyy\u0259tl\u0259 m\u0259hv edir\u0259m\u201d. \u0130ndi d\u0259 deyirs\u0259n: \u201cRus xalq\u0131na m\u00fcnasib\u0259tim daha humanist idi, \u00e7\u00fcnki m\u0259n Q\u0131rm\u0131z\u0131 Ordu \u0259sg\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 qeyri-insani r\u0259ftar\u0131na d\u00f6z\u0259 bilm\u0259dim\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, s\u0259n\u0259dl\u0259r istintaq zaman\u0131 qeyri-s\u0259mimi davran\u0131\u015f\u0131n\u0131zdan x\u0259b\u0259r verir. \u0130stintaq Z\u0259ng\u0259zurda sizin sifari\u015finizl\u0259 apar\u0131lan l\u0259\u011fvetm\u0259l\u0259r bar\u0259d\u0259 sizd\u0259n s\u0259mimi ifad\u0259 t\u0259l\u0259b edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Njde: \u201cM\u0259n t\u00fcrkl\u0259ri v\u0259 ruslar\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259n k\u0259narda b\u00f6y\u00fck m\u0259mnuniyy\u0259tl\u0259 m\u0259hv edir\u0259m\u201d s\u00f6zl\u0259rimin psixologiyas\u0131 ondan ibar\u0259tdir ki, Q\u0131rm\u0131z\u0131 Ordu il\u0259 qar\u015f\u0131durmadan qa\u00e7maq v\u0259 t\u0259xribat\u00e7\u0131lar\u0131 ruhdan salmaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259d\u0259-qorxu il\u0259 dan\u0131\u015fmal\u0131 oldum. K\u00fcrdk\u0259nd\u0259 g\u0259l\u0259nl\u0259r\u0259 K\u00fcrdk\u0259ndi t\u0259rk etm\u0259yi t\u0259klif etdim.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcst\u0259ntiq: B\u0259s sizin g\u00f6st\u0259ri\u015finizl\u0259 \u201cd\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259n k\u0259nar\u201d ne\u00e7\u0259 n\u0259f\u0259r m\u0259hv edilib?<\/p>\n\n\n\n<p>Njde: D\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259n k\u0259nar, m\u0259nim \u0259mriml\u0259 bir n\u0259f\u0259r d\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259yib \u2026<\/p>\n\n\n\n<p>Lakin h\u0259min hadis\u0259l\u0259rin \u015fahidl\u0259ri Ovannes Devecyan, Arsen Xoylunts, Avaq Canunts, Asatur Paronyan bunun \u0259ksini ir\u0259li s\u00fcr\u00fcbl\u0259r. Onlar ifad\u0259 verdil\u0259r ki, 1921-ci ilin may ay\u0131ndan etibar\u0259n Sovet da\u015fnaklara qar\u015f\u0131 qiyam\u0131n yat\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Xndzoresk, Kafan v\u0259 Tatevd\u0259 Qaredin Njde kommunistl\u0259r\u0259 v\u0259 inqilab\u00e7\u0131lara, t\u0259xmin\u0259n 400-500 (Canunts iddia edir ki, 263) Q\u0131rm\u0131z\u0131 Ordu \u0259sg\u0259ri, yerli kommunistl\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n sovet rejimin\u0259 r\u0259\u011fb\u0259t b\u0259sl\u0259y\u0259n f\u0259hl\u0259 v\u0259 k\u0259ndlil\u0259r onun g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 Tatev d\u0259r\u0259sinin u\u00e7urumuna at\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Lakin Njde h\u0259r \u015feyi t\u0259kzib etdi. \u015eahidl\u0259rl\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 o da \u00f6z m\u00f6vqeyind\u0259 qald\u0131. Bel\u0259 bir \u015fey yox idi v\u0259 u\u00e7uruma at\u0131lanlar, kommunist erm\u0259nil\u0259r deyil, q\u0131rm\u0131z\u0131 ordu formas\u0131 geyinmi\u015f t\u00fcrkl\u0259r idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Njde h\u0259m\u00e7inin 1933-c\u00fc ild\u0259 fa\u015fist t\u0259r\u0259fdar\u0131 olan \u201cTseqakron\u201d t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131nda i\u015ftirak\u0131n\u0131, nasist hakimiyy\u0259ti v\u0259 Abver k\u0259\u015ffiyyat\u0131 il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131, SSR\u0130 partizanlar\u0131na qar\u015f\u0131 repressiya m\u0259qs\u0259dil\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f \u201cErm\u0259ni legionu\u201dnun yarad\u0131lmas\u0131nda i\u015ftirak\u0131n\u0131 da inkar edib.<\/p>\n\n\n\n<p>O, \u201cKim Nasist Almaniyas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcr \u2013 Erm\u0259nistan \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcr\u201d s\u00f6zl\u0259rini yazmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 dil\u0259 g\u0259tirm\u0259diyini iddia edib. Baxmayaraq ki, bunun \u015fahidl\u0259ri v\u0259 s\u0259n\u0259dli s\u00fcbutlar\u0131 var idi.<\/p>\n\n\n\n<p>1947-ci ilin dekabr\u0131nda istintaq alt\u0131nda olan Njde Stalin\u0259 v\u0259 Erm\u0259nistan SSR D\u00f6vl\u0259t T\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi Naziri Krimyana m\u0259ktublar yaz\u0131r v\u0259 orada t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 v\u0259 yerli erm\u0259ni \u0259halisini sovety\u00f6nl\u00fc t\u0259\u015fvi\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn azadl\u0131\u011fa burax\u0131b xaric\u0259 g\u00f6nd\u0259rilm\u0259sini xahi\u015f edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nistan\u0131n d\u00f6vl\u0259t t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik naziri Krimyana yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubdan:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cBu m\u0259suliyy\u0259tli g\u00fcnl\u0259rd\u0259 m\u0259n yadelli erm\u0259nil\u0259rin \u015f\u00fcurlu v\u0259 \u015f\u00fcursuz olaraq v\u0259t\u0259nl\u0259rind\u0259n \u0259l \u00e7\u0259km\u0259m\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn onlar\u0131n \u015f\u00fcurunu, vicdan\u0131n\u0131 v\u0259 d\u00fc\u015f\u0259nc\u0259l\u0259rii oyatmaq \u00fc\u00e7\u00fcn azad olmal\u0131yam.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u0259t\u0259nda\u015f Nazir! Zaman s\u00fclh\u00fcn xeyrin\u0259 i\u015fl\u0259mir, n\u0259 q\u0259d\u0259r gec olsa, aidiyyat\u0131 qurumlar\u0131n\u0131za dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131m v\u0259zif\u0259l\u0259ri h\u0259ll etm\u0259k bir o q\u0259d\u0259r \u00e7\u0259tin olacaq. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n ciddi m\u00fcalic\u0259 t\u0259l\u0259b ed\u0259n s\u0259hh\u0259tim h\u0259r g\u00fcn pisl\u0259\u015fir. Buna \u0259saslanaraq, sual\u0131m\u0131n h\u0259llini s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirm\u0259nizi xahi\u015f edir\u0259m\u2026\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Njde 1948-ci il aprelin 24-d\u0259 Moskvada m\u0259hkum edilib. \u00c7\u00fcnki o zaman maksimum c\u0259za 25 il h\u0259bs idi &#8212; Njde s\u00fcbut olunmu\u015f ittihamlar \u0259sas\u0131nda 25 il h\u0259bs c\u0259zas\u0131na m\u0259hkum edilmi\u015f v\u0259 c\u0259zas\u0131n\u0131 Erm\u0259nistan h\u0259bsxanalar\u0131nda v\u0259 Vladimir h\u0259bsxanas\u0131nda \u00e7\u0259kmi\u015fdir. Vladimir h\u0259bsxanas\u0131nda Ter-Harutunyan h\u0259yat\u0131n\u0131 21 dekabr 1955-ci ild\u0259 ba\u015fa vuracaqd\u0131. Sovet h\u00f6kum\u0259ti onun t\u0259klif v\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259rind\u0259n istifad\u0259 etm\u0259di.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcasir Erm\u0259nistanda ultrasa\u011f mill\u0259t\u00e7i dair\u0259l\u0259rd\u0259 Njde 1920-21-ci ill\u0259rd\u0259 Q\u0131rm\u0131z\u0131 Orduya qar\u015f\u0131 repressiyalar\u0131ndan v\u0259 nasistl\u0259rl\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131qdan b\u0259hs etm\u0259d\u0259n milli q\u0259hr\u0259man v\u0259 q\u0259hr\u0259man hesab edilir.<\/p>\n\n\n\n<p>2017-ci il may\u0131n 29-da Armavird\u0259ki erm\u0259ni diasporu Armavir \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 \u201cerm\u0259ni milli azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n\u201d iki q\u0259hr\u0259man\u0131 \u2013 Andranik Ozanyan\u0131n v\u0259 Qaregin Njde Ter-Arutyunyan\u0131n xatir\u0259sin\u0259 xatir\u0259 l\u00f6vh\u0259si qura\u015fd\u0131r\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/imgpreview-23.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-72745\" width=\"1023\" height=\"768\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/imgpreview-23.jpg 630w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/imgpreview-23-300x225.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/imgpreview-23-150x113.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1023px) 100vw, 1023px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>MDB d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n A\u015fqabadda ke\u00e7iril\u0259n iclas\u0131nda Njdenin nasistl\u0259rl\u0259 \u00e7oxdan unudulmu\u015f \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilk olaraq, Az\u0259rbaycan prezidenti \u0130lham \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n xat\u0131rlad\u0131l\u0131b v\u0259 qeyd olunub ki, \u0130r\u0259van\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 onun \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 abid\u0259 ucald\u0131l\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>O, fa\u015fistl\u0259rl\u0259 f\u0259al \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q edib v\u0259 Erm\u0259nistan\u0131 \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Reyxin bir \u0259yal\u0259tin\u0259 \u00e7evirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Bundan sonra, 2019-cu ilin avqustunda Rusiya Federasiyas\u0131 FSB-nin direktoru Qaregin Njdenin i\u015find\u0259n m\u0259xfilik m\u00f6h\u00fcr\u00fcn\u00fc \u00e7\u0131xarmaq v\u0259 faktlar\u0131 ictimail\u0259\u015fdirm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259ldi.<\/p>\n\n\n\n<p>30 noyabr 2019-cu il tarixind\u0259 Armavir \u015f\u0259h\u0259rinin d\u00f6vl\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri erm\u0259ni diasporu il\u0259 dan\u0131\u015f\u0131b v\u0259 Armavird\u0259ki xatir\u0259 l\u00f6vh\u0259si s\u00f6k\u00fcl\u00fcb.<\/p>\n\n\n\n<p>Balkanlardak\u0131 t\u00fcrk i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar\u0131na v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 Erm\u0259nistan\u0131na qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 q\u0259hr\u0259manl\u0131q ke\u00e7mi\u015fin\u0259 baxmayaraq, Qaredin Njdenin t\u0259rc\u00fcmeyi-hal\u0131 sonrak\u0131 hadis\u0259l\u0259rd\u0259 f\u0259al i\u015ftirak\u0131 il\u0259 \u0259sasl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 onu g\u00f6zd\u0259n sald\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fc\u0259llif t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 A\u015fot Abqaryana \u201cQaregin Njde: mif v\u0259 reall\u0131q\u201d kitab\u0131nda Qaredin Njdenin h\u0259yat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 materiallar\u0131n obyektiv t\u0259qdim edilm\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 minn\u0259tdarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259nb\u0259: \u0412\u043e\u0435\u043d\u0432\u0435\u0434<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Redaksiyadan: Maraql\u0131d\u0131r ki, erm\u0259nil\u0259rin b\u00fct\u00fcn &#171;q\u0259hr\u0259manlar\u0131&#187; gey \u00fczd\u0259niraqlard\u0131r. Madumazel Andronikd\u0259n tutmu\u015f, Monte Melkonyanad\u0259k. El\u0259 Njde d\u0259 onlardan biridir. \u00dczd\u0259niraq v\u0259 qani\u00e7\u0259n Njde haqq\u0131nda Lev<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":72749,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-72740","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/72740","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=72740"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/72740\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":72791,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/72740\/revisions\/72791"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/72749"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=72740"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=72740"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=72740"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}