{"id":73961,"date":"2022-06-22T03:43:02","date_gmt":"2022-06-21T23:43:02","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=73961"},"modified":"2022-06-22T12:21:02","modified_gmt":"2022-06-22T08:21:02","slug":"qurd-qurdlar-tayfasini-nec%c9%99-kurd-edibl%c9%99r-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=73961","title":{"rendered":"Qurd (Qurdlar) tayfas\u0131n\u0131 nec\u0259 k\u00fcrd edibl\u0259r?"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-media-text alignwide is-stacked-on-mobile\" style=\"grid-template-columns:46% auto\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"923\" height=\"960\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/VVy9Q3-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-73962 size-full\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/VVy9Q3-1.jpg 923w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/VVy9Q3-1-288x300.jpg 288w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/VVy9Q3-1-144x150.jpg 144w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/VVy9Q3-1-768x799.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 923px) 100vw, 923px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p class=\"has-large-font-size\"><strong>XAQAN\u0130 \u018fd\u0259bo\u011flu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Az\u0259rbaycan V\u0259t\u0259n M\u00fcharib\u0259si Veteranlar\u0131 \u0130ctimai Birliyi (AVMV\u0130B) M\u0259tbuat Xidm\u0259tinin r\u0259hb\u0259ri<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">\u018fS\u0130L TAR\u0130X\u0130M\u0130Z\u0130 \u00d6YR\u018fN\u018fK!<\/span><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>\u2026QAM DUASI: M\u0259n ulu bir Qamam. Tanr\u0131n\u0131n v\u0259 Ana T\u0259bi\u0259tin sirl\u0259rin\u0259 vaqif olmu\u015f, Uca G\u00f6yl\u0259rin havas\u0131n\u0131 udmu\u015f, Suyunu i\u00e7mi\u015f, At\u0259\u015fini at\u0259\u015fl\u0259mi\u015f v\u0259 Torpa\u011f\u0131n\u0131 bec\u0259rmi\u015f\u0259m. D\u00f6rd sirr\u0259 d\u00f6rd q\u0259d\u0259m basm\u0131\u015fam. O deyil\u0259n Ulu Yaradana tap\u0131nm\u0131\u015fam. Onun yaratd\u0131qlar\u0131 heyvanlar\u0131n dilini bilmi\u015f\u0259m. Bitkil\u0259rinin dad\u0131n\u0131 bilmi\u015f\u0259m. \u0130nsanlar\u0131n\u0131n zehnini oxumu\u015fam. M\u0259n bir Tanr\u0131 El\u00e7isiy\u0259m. \u0130smim tarix deyil\u0259n da\u015flarda yaz\u0131l\u0131. M\u018fN\u0130, M\u018fN\u0130 M\u00dcTL\u018fQ TAPIN\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><strong>(\u018fvv\u0259li:\u00a0<a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=73607\">https:\/\/fedai.az\/?p=73607<\/a>,<a href=\" https:\/\/fedai.az\/?p=73688\"> https:\/\/fedai.az\/?p=73688<\/a>)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>T\u00fcrkl\u0259rd\u0259 qurdla ba\u011fl\u0131 izl\u0259r\u0259 geni\u015f yer ay\u0131rmaqda m\u0259qs\u0259d bu tayfan\u0131n b\u00fct\u00fcn t\u00fcrkl\u00fcy\u0259 aid olmas\u0131n\u0131 \u00fczd\u0259 saxlamaqd\u0131r. Qurdun t\u00fcrk dastanlar\u0131ndak\u0131 yeri Bahaeddin \u00d6gelin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131l\u0131b: Boz Qurd, G\u00f6yquyruqlu Qurd, G\u00f6y Qurd, G\u00f6y Yal Qurd (Uy\u011fur O\u011fuz, boz yall\u0131 qorxunc qurd), B\u00f6ri-Tigin\/B\u00f6r\u00fc \u00c7\u0131\u011f\u0131n (\u00c7ingiz xan\u0131n o\u011flu), Qurd\/B\u00f6r\u00fc.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Q\u0259dim zamanlarda Hunlar d\u00f6vr\u00fcnd\u0259, daha \u00e7ox G\u00f6kt\u00fcrkl\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Qurd bir simvol idi. Ba\u015fq\u0131rd\/Baskirt (O\u011fuz xana d\u00fc\u015fm\u0259n olan xalqlar aras\u0131nda ad\u0131 \u00e7\u0259kilirdi), Al b\u00f6r\u00fc\/Al p\u00f6r\u00fc is\u0259, Altay mifologiyas\u0131nda, f\u00f6vq\u0259lb\u0259\u015f\u0259ri c\u0259sar\u0259t\u0259 malik olan m\u00fcq\u0259dd\u0259s q\u0259hr\u0259manlara, insanlara yamanl\u0131q ed\u0259n \u015f\u0259r ruhlar say\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Al-p\u00f6r\u00fc &#171;Qorxunc Qurd&#187;, tilsimli &#171;D\u0259h\u015f\u0259tli v\u0259 sehrli me\u015f\u0259&#187; kimiydi. Kitanlardan \u00c7in\u0259 g\u0259l\u0259n tavus, t\u0131sba\u011fa kimi onun da a\u011f r\u0259ngd\u0259 oldu\u011fu deyilir. Qurd Ata, Qurd Anadan daha yeni bir \u0259fsan\u0259 say\u0131l\u0131r. (Qurd Ataya sahib \u015famanlar \u00e7ox da m\u0259qbul say\u0131lm\u0131rd\u0131lar), Qurddan Hamil\u0259 (Alan Kava (Alankva) onun i\u00e7ind\u0259 yat\u0131rd\u0131. Ev\u0259 gec\u0259 vaxt\u0131 parlaq bir i\u015f\u0131q gir\u0259nd\u0259 o bu i\u015f\u0131qdan hamil\u0259 qald\u0131. Ay \u00e7ad\u0131ra gir\u0259n kimi \u015fir v\u0259 ya canavar kimi bir \u015fey g\u00f6r\u00fcn\u00fcr).<\/p>\n\n\n\n<p>Qurd k\u0259niz, qulluq\u00e7uya G\u00f6kt\u00fcrk xanlar\u0131n\u0131n qoruyan \u0259rl\u0259r\u0259 b\u00f6r\u00fc, qurd deyirdil\u0259r. Yakut t\u00fcrkl\u0259ri b\u0259z\u0259n qurd v\u0259 ya t\u00fclk\u00fcd\u0259n k\u00f6m\u0259k ist\u0259y\u0259r, bu iki heyvan\u0131n \u00e7oxlu \u015f\u0259kill\u0259rini \u00e7\u0259k\u0259rdil\u0259r. Altay v\u0259 Sibir t\u00fcrk dastanlar\u0131nda da bu izl\u0259r qalmaqdad\u0131r. Bir eposda 13 q\u0131z 13 qurda \u00e7evrilir. Qurd Totem kimi \u201cSibird\u0259 onqon say\u0131lan heyvanlar\u0131n d\u0259ril\u0259ri soyulur v\u0259 i\u00e7i doldurulurdu, amma hun d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid qurdlar\u0131n d\u0259risi soyulsa da i\u00e7i doldurulmurdu. Qurd dili, Manas\u0131n oxlar\u0131 qurd dilli boz oxlar idi. Qurd g\u00f6zl\u0259ri, Qurd t\u00fckl\u00fc \u00fcz\u00fck Atillan\u0131n arvad\u0131n\u0131n \u00fcz\u00fcy\u00fc qurd t\u00fckl\u0259ri il\u0259 \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc, bundan ba\u015fqa Qurd Ma\u011faras\u0131, Qurd Yi\u011fit, Qurd Alp\u0131n a\u015fkarlanmas\u0131 bizim \u00fc\u00e7\u00fcn yeni bir tap\u0131nt\u0131 oldu.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bir \u00e7ox soylu t\u00fcrk ail\u0259l\u0259ri, h\u00f6kmdar v\u0259 s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259r Qurd, Kurd, Kurt, B\u00f6r\u00fc v\u0259 s. ad\u0131n\u0131, <strong>\u00f6z adlar\u0131nda<\/strong>,<\/strong> <strong>\u00f6z soyadlar\u0131nda \u0259ks etdirirdil\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, bu ad b\u00fct\u00fcn q\u0259dim m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 Sakman El Qutbi kimi qeyd olunur. Xan\u0259danan\u0131n ad\u0131 S\u00f6km\u0259no\u011fullar\u0131 deyil, \u015eah-i \u018frm\u0259n Sakman \u0259l-Kurdi \u0259l-Qutbi (\u015eah-\u0131 Arman, h\u0259m d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, bu ad \u0259slind\u0259 el\u0259 SAKMANDIR) v\u0259 ya \u018frm\u0259n\u015fahi (Armen\u015fahlar) kimi xat\u0131rlan\u0131r. \u018fhl\u0259t\u015fahlar ad\u0131 sonradan uydurulmu\u015f bir add\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>\u0130bn \u018fsir is\u0259 bir-iki yerd\u0259 bu b\u0259ylik haqq\u0131nda qeydl\u0259r edib, ona \u0259h\u0259miyy\u0259t vermir v\u0259 onlar\u0131 Sekman adland\u0131r\u0131r. \u0130bn X\u0259likan bu s\u00fclal\u0259nin \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n b\u0259hs etmir. S\u00fcryani tarix\u00e7i Eb\u00fc&#8217;l Farac, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 S\u00f6km\u0259nin v\u0259 ya Sakman\u0131n ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kmir, \u00e7ox g\u00fcman ki, \u0130bn \u018fsird\u0259n \u0259trafl\u0131 m\u0259lumat ver\u0259rk\u0259n onlar\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259 &#171;\u018frm\u0259n\u015fah&#187; adland\u0131r\u0131r. Urfal\u0131 erm\u0259ni salnam\u0259\u00e7isi Mateus Sekman\u0131n ad\u0131n\u0131 b\u0259zi yerl\u0259rd\u0259 az qala h\u0259mi\u015f\u0259 s\u0259hv verm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, h\u0259tta b\u0259zi yerl\u0259rd\u0259 \u201csultan\u201d dey\u0259 ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"646\" height=\"374\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/harita-ermenshah-1.jpg\" alt=\"\" data-id=\"73965\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=73965\" class=\"wp-image-73965\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/harita-ermenshah-1.jpg 646w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/harita-ermenshah-1-300x174.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/harita-ermenshah-1-150x87.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 646px) 100vw, 646px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"750\" height=\"422\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/289607373_175849714857074_4729968553482631907_n.jpg\" alt=\"\" data-id=\"73966\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/289607373_175849714857074_4729968553482631907_n.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=73966\" class=\"wp-image-73966\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/289607373_175849714857074_4729968553482631907_n.jpg 750w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/289607373_175849714857074_4729968553482631907_n-300x169.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/289607373_175849714857074_4729968553482631907_n-150x84.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 750px) 100vw, 750px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><br><strong>XIV \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f tunisli tarix\u00e7i \u0130bn H\u0259ldun onu yad ed\u0259rk\u0259n a\u00e7\u0131q m\u0259tnl\u0259 onun t\u00fcrk olmas\u0131n\u0131 verir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Avrosentrizm is\u0259 imkan d\u00fc\u015fd\u00fckc\u0259 bu y\u00f6nd\u0259 d\u0259 bo\u015f durmayaraq, T\u00fcrk xan\u0259danlar\u0131n\u0131 he\u00e7 bir m\u0259nb\u0259y\u0259 \u0259saslanmadan k\u00fcrd, erm\u0259ni adland\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. \u00c7\u00fcnki onlar\u0131n \u00f6zl\u0259ri v\u0259 n\u00f6k\u0259rl\u0259ri t\u00fcrkl\u0259rin bu \u0259razil\u0259r\u0259 g\u0259lm\u0259 olduqlar\u0131n\u0131 q\u0259bul etdirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fmaqdad\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Eyni oyunlar S\u00f6km\u0259n s\u00fclal\u0259siyl\u0259 d\u0259 oynan\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 onlar\u0131 da yanl\u0131\u015f olaraq S\u0259lah\u0259ddin, \u015e\u0259ddadi v\u0259 R\u0259vvadil\u0259r kimi yanl\u0131\u015f oaraq k\u00fcrd (kurman\u015fi) tayfas\u0131 kimi t\u0259qdim etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar. K\u00fcrdl\u0259r biziml\u0259 daim i\u00e7-i\u00e7\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f xalqd\u0131r v\u0259 qarda\u015f bir xalq hesab ed\u0259rik.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu bar\u0259d\u0259 daha sonrak\u0131 b\u00f6l\u00fcml\u0259rd\u0259 b\u0259hs ed\u0259c\u0259yik. \u018fslind\u0259 is\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycanda ya\u015famaqda olan &#171;Qurdlar-Qurd tayfas\u0131na m\u0259nsub olan S\u00f6km\u0259nl\u0259rin, y\u0259ni \u015eah-i \u018frm\u0259n Sakman \u0259l-Kurdi \u0259l-Qutb\u00ee ad\u0131ndak\u0131 Kurd s\u00f6z\u00fc, el\u0259 indiki Qurd s\u00f6z\u00fcd\u00fcr v\u0259 Qurd tayfas\u0131yla ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya qoyur. Y\u0259ni bu h\u00f6kmdarlar\u0131n da Qurd tayfas\u0131ndan olmas\u0131n\u0131 bildirir. \u00c7\u00fcnki tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259r onlar\u0131n bir m\u0259nal\u0131 olaraq t\u00fcrk oldu\u011funu yazarlar. \u0130ndi h\u0259min tarix\u0259 diqq\u0259t yetir\u0259k:<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Mosul Atab\u0259yi \u0130mad\u0259ddin Zenginin \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra \u018fhl\u0259t\u015fah S\u00f6km\u0259n Hizan, M\u0259d\u0259n v\u0259 b\u0259zi dig\u0259r b\u00f6lg\u0259l\u0259ri \u00f6z hakimiyy\u0259ti alt\u0131na ald\u0131. Daha sonra Artuklulardan olan Qara Arslan S\u00f6km\u0259n\u0259 aid olan Malazgirdi i\u015f\u011fal ed\u0259r\u0259k talan etdi. N\u0259cm\u0259ddin Alpi i\u015f\u0259 qar\u0131\u015faraq iki t\u0259r\u0259f aras\u0131nda s\u00fclh ba\u011flad\u0131 (549\/1154).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>Dig\u0259r m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 v\u0259 g\u00fcrc\u00fc tarixind\u0259 d\u0259 \u0259ks olunan sonrak\u0131 hadis\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 te\u00fcrk kimliyinin d\u00f6n\u0259-d\u00f6n\u0259 \u0259ks olunmas\u0131 &#8212; \u015eah-i \u018frm\u0259n Sakman \u0259l-Kurdi \u0259l-Qutb\u00ee ad\u0131ndak\u0131 &#171;KURD\u0130&#187; s\u00f6z\u00fcn\u00fcn T\u00fcrk tayfas\u0131 Qurd olmas\u0131 tam s\u00fcbuta yetirm\u0259kd\u0259dir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Diqq\u0259t yetirin: T\u00fcrk h\u00f6kmdarlar\u0131na qar\u015f\u0131 \u00f6z aralar\u0131nda v\u0259 xa\u00e7l\u0131larla d\u00f6y\u00fc\u015fm\u0259k imkan\u0131 \u0259ld\u0259 ed\u0259n g\u00fcrc\u00fcl\u0259r Az\u0259rbaycanda v\u0259 \u015e\u0259rqi Anadoluda b\u0259zi yerl\u0259ri i\u015f\u011fal etdil\u0259r. \u018frzurum m\u0259lik \u0130zz\u0259ddin Saltuk da g\u00fcrc\u00fcl\u0259r\u0259 \u0259sir d\u00fc\u015fd\u00fc. Lakin sonradan fidy\u0259 \u00f6d\u0259y\u0259r\u0259k xilas edilib. G\u00fcrc\u00fcl\u0259r Ani i\u015f\u011fal etdikd\u0259 II. S\u00f6km\u0259n, Bitlis \u0259miri To\u011fan Arslan\u0131n o\u011flu \u0130zz\u0259ddin Saltuk v\u0259 Artuqil\u0259rd\u0259n N\u0259cm\u0259ddin Alpi 1161-ci ild\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan s\u0259f\u0259rin\u0259 qat\u0131lma\u011fa q\u0259rar verdil\u0259r. Lakin Alp\u0131 h\u0259l\u0259 qo\u015fula bilm\u0259diyi v\u0259 Saltuk x\u0259b\u0259rsiz getdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn II S\u00f6km\u0259n a\u011f\u0131r m\u0259\u011flubiyy\u0259t\u0259 u\u011frad\u0131. Onun \u0259sg\u0259rl\u0259rinin \u00e7oxu \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u0130bnul-Asir qeyd edir ki, bu hadis\u0259d\u0259 d\u00f6rd y\u00fcz s\u00fcvarid\u0259n ba\u015fqa he\u00e7 kim sa\u011f-salamat geri qay\u0131tmad\u0131. T\u00fcrk q\u00fcvv\u0259l\u0259ri b\u00f6y\u00fck itkil\u0259rl\u0259 geri d\u00f6nd\u00fc v\u0259 II S\u00f6km\u0259n \u0259sirl\u0259ri azad etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn k\u00fclli miqdarda pul \u00f6d\u0259m\u0259li oldu. Bu q\u0259l\u0259b\u0259d\u0259n g\u00fcc v\u0259 c\u0259sar\u0259t alan g\u00fcrc\u00fcl\u0259r 1162-ci ild\u0259 Dvini i\u015f\u011fal edib qar\u0259t etdil\u0259r. Dvin v\u0259 k\u0259ndl\u0259rind\u0259 on min adam\u0131 q\u0131l\u0131ncdan ke\u00e7irdil\u0259r. \u00c7oxlu ki\u015fi v\u0259 qad\u0131nlar\u0131 \u0259sir g\u00f6t\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Onlar qad\u0131nlar\u0131 soyundurub ayaqyal\u0131n apard\u0131lar. M\u0259scidl\u0259ri, m\u0259b\u0259dl\u0259ri yand\u0131r\u0131b da\u011f\u0131td\u0131lar. H\u0259tta m\u00fcs\u0259lman qad\u0131nlar\u0131n t\u0259qib v\u0259 i\u015fg\u0259nc\u0259y\u0259 m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259n g\u00fcrc\u00fc qad\u0131nlar\u0131 bel\u0259 bu v\u0259ziyy\u0259ti etiraz ed\u0259r\u0259k onlar\u0131 geyindir\u0259r\u0259k deyirdil\u0259r: <strong>\u201cM\u00fcs\u0259lmanlara, onlar\u0131n qad\u0131nlar\u0131na etdikl\u0259riniz onlar\u0131n da eyni \u015feyi biz\u0259 qar\u015f\u0131 etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur etdiniz\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259tta g\u00fcrc\u00fc qad\u0131nlar\u0131n\u0131n da \u00fcsyana qalxmas\u0131na s\u0259b\u0259b olan bu z\u00fclm v\u0259 i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u0259tirdi. II S\u00f6km\u0259n, D\u00f6vl\u0259t xadimi, Az\u0259rbaycan patriarx\u0131 \u0130ld\u0259niz v\u0259 \u0130raq S\u0259lcuq sultan\u0131 Arslan\u015fah 1163-c\u00fc ild\u0259 \u0259lli mind\u0259n art\u0131q b\u00f6y\u00fck bir ordu il\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan \u0259razisin\u0259 daxil olaraq \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rini qar\u0259t ed\u0259r\u0259k, qad\u0131n v\u0259 u\u015faqlar\u0131n\u0131 \u0259sir g\u00f6t\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Bir aya yax\u0131n davam ed\u0259n m\u00fcharib\u0259l\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 g\u00fcrc\u00fcl\u0259r b\u00f6y\u00fck itkil\u0259r verdil\u0259r. T\u00fcrk q\u00fcvv\u0259l\u0259ri islam\u0131 q\u0259bul ed\u0259n, lakin bunu gizl\u0259d\u0259n g\u00fcrc\u00fc \u0259sg\u0259rinin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 b\u00f6y\u00fck q\u0259l\u0259b\u0259 qazanaraq z\u0259ngin q\u0259nim\u0259tl\u0259rl\u0259 qay\u0131td\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>S\u00f6km\u0259n \u018fhl\u0259td\u0259 m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m bir m\u0259rasiml\u0259 qar\u015f\u0131land\u0131. Tarix\u00e7il\u0259r bu hadis\u0259ni \u201cg\u00f6rm\u0259y\u0259 d\u0259y\u0259r bir g\u00fcn\u201d kimi q\u0259l\u0259m\u0259 verirdil\u0259r. Bu q\u0259l\u0259b\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti il\u0259 T\u00fcrk \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 ziyaf\u0259tl\u0259r verilirdi&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>G\u00fcrc\u00fcl\u0259r n\u00f6vb\u0259ti il \u200b\u200b(1164) yenid\u0259n Aniy\u0259 h\u00fccum etdil\u0259r. Lakin Atab\u0259y \u0130ld\u0259niz g\u0259lib \u015f\u0259h\u0259ri xilas etdi. \u0130ld\u0259niz \u015f\u0259h\u0259rin t\u0259miri il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olark\u0259n, G\u0259nc\u0259nin i\u015f\u011fal olundu\u011funu e\u015fidib tez h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ke\u00e7di, lakin \u018fhlatsahlara tabe olan S\u00fcrm\u0259ri \u0259miri \u0130brahim daha \u0259vv\u0259l \u015f\u0259h\u0259ri xilas etmi\u015fdi. T\u00fcrkl\u0259r v\u0259 g\u00fcrc\u00fcl\u0259r aras\u0131nda m\u00fcharib\u0259l\u0259r fasil\u0259l\u0259rl\u0259 davam edirdi. 1175-ci ild\u0259 Aras d\u00fcz\u00fcnd\u0259 g\u00fcrc\u00fcl\u0259rl\u0259 m\u00fcharib\u0259 ed\u0259n \u0130ld\u0259niz II S\u00f6kmend\u0259n k\u00f6m\u0259k ist\u0259di. \u0130raq S\u0259lcuqlu Sultan\u0131 Arslan\u015fah da bu q\u00fcvv\u0259l\u0259r\u0259 qo\u015fuldu. M\u00fctt\u0259fiq q\u00fcvv\u0259l\u0259r Axalk\u0259l\u0259k v\u0259 Trialiti qurban verdikd\u0259n sonra Dvin\u0259 q\u0259d\u0259r g\u0259ldil\u0259r. II S\u00f6km\u0259n 1175-ci ild\u0259 \u018fhl\u0259t\u0259 qay\u0131td\u0131. Bu olaylar\u0131 diqq\u0259tl\u0259 izl\u0259s\u0259niz hadis\u0259l\u0259rd\u0259 he\u00e7 bir hay-bo\u015f ad\u0131n\u0131n ke\u00e7diyini g\u00f6r\u0259 bilm\u0259zsiniz. Amma Sultan S\u0259lim zaman\u0131nda b\u00f6lg\u0259y\u0259 ayaq a\u00e7m\u0131\u015f haylar v\u0259 k\u00fcrdl\u0259r \u00f6zl\u0259rini bu \u0259razil\u0259rd\u0259 \u2116&#187;aborigen&#187; xalq adland\u0131rmaqdan bel\u0259 utanm\u0131rlar. Dvin, Ani kimi \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r is\u0259 t\u00fcrk \u015f\u0259h\u0259rl\u0259ri idil\u0259r. Lakin bu d\u00f6vrl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn erm\u0259nil\u0259r h\u0259yas\u0131zcas\u0131na burada erm\u0259ni \u00e7arl\u0131\u011f\u0131ndan d\u0259m vurarlar. Xristianl\u0131\u011fa g\u0259ldikd\u0259 is\u0259 Xristian Atab\u0259yl\u0259r, Xristian Q\u0131p\u00e7aqlar, Xristian Qaramanlar (bu g\u00fcn rumlu-qrek adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z xalq), Ax\u0131ska b\u00f6lg\u0259sind\u0259 s\u0259hn\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xan Xristian T\u00fcrk \u00c7\u0131ld\u0131r Atab\u0259yl\u0259ri, Albaniyadak\u0131 konfedrialda birl\u0259\u015f\u0259n O\u011fuz-Q\u0131p\u00e7ak t\u00fcrkl\u0259ri XVII-XIX v\u0259 b\u0259zi yerl\u0259rd\u0259 bu g\u00fcn\u0259d\u0259k ya\u015famaqda idil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonra bu \u0259razil\u0259rd\u0259 meydana \u00e7\u0131xan Z\u0259ngi (Sang) t\u00fcrk tayfalar\u0131 yeni d\u00fcz\u0259n yaratd\u0131lar.<strong> Ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131 Namiq Atab\u0259yli &#171;Atab\u0259yl\u0259rin xristian tarixi: t\u00fcrk-q\u0131p\u00e7aqlar\u0131n slavyan v\u0259 erm\u0259ni-qriqorian \u00f6z\u00fcn\u00fctan\u0131m\u0131\u2026&#187; <\/strong>m\u0259qal\u0259d\u0259 yaz\u0131r: &#171;M\u0259s\u0259l\u0259n, S\u0259lib m\u00fcharib\u0259l\u0259ri d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Urfa S\u0259lib kontlu\u011fu (1118-1146) Z\u0259ngil\u0259r d\u00f6vl\u0259tini ikiy\u0259 ay\u0131ran bir v\u0259ziyy\u0259td\u0259 v\u0259 ticar\u0259t yolu \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00e7ox m\u00fch\u00fcm m\u00f6vqed\u0259 yerl\u0259\u015firdi. \u0130nc\u0259 bir siyas\u0259tl\u0259 Xristianlar\u0131 bir-birind\u0259n ay\u0131r\u0131b, S\u0259lib\u00e7il\u0259r aras\u0131ndak\u0131 t\u0259friq\u0259d\u0259n istifad\u0259 ed\u0259n Z\u0259ngil\u0259r \u00abkatolikl\u0259rd\u0259n m\u0259mnun olmayan erm\u0259nil\u0259rin\u201d d\u0259st\u0259yi il\u0259 1144-c\u00fc ild\u0259 Urfan\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irmi\u015fdil\u0259r. Onlar\u0131n bu z\u0259f\u0259ri b\u00fct\u00fcn \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131 sevinc\u0259 q\u0259rq etmi\u015fdi&#187;. Haylar\u0131n, indiki anlamda erm\u0259ni katolikosunun ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n bu fakt da bu toplumun Anadolunun c\u0259nubunda da he\u00e7 bir apar\u0131c\u0131 m\u00f6vqey\u0259 sahib olmad\u0131\u011f\u0131 ortadad\u0131r v\u0259 prosesl\u0259rd\u0259 bir toplum kimi kurman\u015fi, zaza, yezidi v\u0259 s. ad\u0131 da \u00e7\u0259kilmir. Sad\u0259c\u0259 erm\u0259ni yalanlar\u0131na m\u0259nb\u0259 dey\u0259n Az\u0259rbaycan tarix\u00e7il\u0259ri h\u0259r yeri &#171;Erm\u0259nistan&#187; kimi g\u00f6st\u0259r\u0259 bilirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-1 is-cropped wp-block-gallery-2 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"843\" height=\"527\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/289790425_175809048194474_5131325506154157695_n-1.jpg\" alt=\"\" data-id=\"73967\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/289790425_175809048194474_5131325506154157695_n-1.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=73967\" class=\"wp-image-73967\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/289790425_175809048194474_5131325506154157695_n-1.jpg 843w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/289790425_175809048194474_5131325506154157695_n-1-300x188.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/289790425_175809048194474_5131325506154157695_n-1-150x94.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/289790425_175809048194474_5131325506154157695_n-1-768x480.jpg 768w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/289790425_175809048194474_5131325506154157695_n-1-115x73.jpg 115w\" sizes=\"auto, (max-width: 843px) 100vw, 843px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><br><strong>Z\u0259ngil\u0259r d\u00f6vl\u0259tinin tarix s\u0259hn\u0259sin\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 bar\u0259d\u0259 o d\u00f6vr\u00fcn m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7ir\u0259k. Alim v\u0259 f\u0259zil\u0259t n\u0259slind\u0259n olan \u0130bn Hallikan atas\u0131n\u0131 erk\u0259n ya\u015flar\u0131nda itirm\u0131\u015fdi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Qohumlar\u0131 ona qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rirdil\u0259r. \u018frbil Atab\u0259yi M\u00fcz\u0259ff\u0259r\u00fcddin K\u00f6kb\u00f6r\u00fc (1233) yax\u015f\u0131 t\u0259hsil alm\u0131\u015fd\u0131. \u018fyyubi d\u00f6vl\u0259t xadimi, f\u0259qih v\u0259 tarix\u00e7i v\u0259 m\u00fch\u0259ddis \u0130zz\u0259ddin \u0130bn\u00fcl-\u018fsird\u0259n, x\u00fcsusil\u0259 tarix\u00e7i \u0130bn \u015e\u0259ddaddan h\u0259dis v\u0259 tarix d\u0259rsl\u0259ri \u00f6yr\u0259nmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u0130bn Hallikan\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f n\u00f6qt\u0259l\u0259rind\u0259n biri \u018fyyubi h\u00f6kmdar\u0131 M\u0259lik Saleh N\u0259cm\u0259ddindir. \u018fyyubun \u0259n yax\u0131n \u015fairl\u0259rind\u0259n olan Baha\u0259ddin Z\u00fcheyrl\u0259 tan\u0131\u015f oldu. \u0130bn Hallikan ondan divan\u0131n\u0131 n\u0259ql etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn icaz\u0259 ald\u0131. \u0130bn Hallikan\u0131n yax\u0131nla\u015fd\u0131\u011f\u0131 ba\u015fqa bir \u015f\u0259xs is\u0259 B\u0259ha\u0259ddindir.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Z\u00fcheyrin \u0259n yax\u0131n dostlar\u0131ndan biri \u0130bn M\u0259truhdur. \u0130bn M\u0259truh, \u0259l-M\u0259lik\u00fc-Saleh N\u0259cm\u0259ddin \u018fyyubun zabitl\u0259rind\u0259n idi v\u0259 onun xidm\u0259tind\u0259 i\u015fl\u0259yirdi. Maraql\u0131 budur ki, ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259nl\u0259r t\u00fcrkl\u0259rdir.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u0259m\u0259\u015fq v\u0259 H\u0259l\u0259b T\u00fcrk valisi \u0130mad\u0259ddin Zenginin ordusu 1131-ci ild\u0259 Karaca \u018fl-Saki t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259\u011flub edilir v\u0259 Z\u0259ngi Tikrit\u0259 s\u0131\u011f\u0131n\u0131r. S\u0259lah\u0259ddinin atas\u0131 Necm\u0259ddin \u018fyyub v\u0259 \u0259misi \u018fs\u0259d\u00fcddin \u015eirkuh Zengiy\u0259 k\u00f6m\u0259k etmi\u015f v\u0259 bundan sonra yax\u0131n dostluqlar yaranm\u0131\u015fd\u0131r. S\u0259lah\u0259ddin Tikrit S\u0259lcuqlu valisi olmu\u015f N\u0259cm\u0259ddin \u018fyyubun o\u011flu olaraq (H. 532 \/ M.1138) Tikritd\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259lib. Mosul Atab\u0259yi \u0130maduddin Z\u0259ngi il\u0259 atas\u0131 yax\u0131n dostluq \u0259laq\u0259l\u0259ri qurdu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259min il Mosula ged\u0259r\u0259k Z\u0259ngiy\u0259 xidm\u0259t edir.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Z\u0259ngi d\u0259 1139-cu ild\u0259 Bal\u0259b\u0259ki tutdu v\u0259 N\u0259cmeddini buraya vali t\u0259yin etdi. O, qarda\u015f\u0131 \u018fs\u0259d\u00fcddin \u015eirkuhun komandirl\u0259ri s\u0131ras\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. \u0130mad\u0259ddin Zengi v\u0259fat etdikd\u0259n sonra o\u011flu Nur\u0259ddin Mahmud H\u0259l\u0259b v\u0259 \u0259traf\u0131n\u0131n hakimi oldu v\u0259 o, \u015eirkuhun yerin\u0259 ke\u00e7di. N\u0259cm\u0259ddin Eyyub \u015eam Atab\u0259yin\u0259, y\u0259ni Tu\u011ft\u0259kin xalq\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>H\u0259m N\u0259cm\u0259ddin, h\u0259m d\u0259 \u015eirkuh iki qarda\u015fd\u0131r, Nur\u0259ddinin Xa\u00e7l\u0131lara qar\u015f\u0131 D\u0259m\u0259\u015fqd\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fm\u0259kd\u0259 v\u0259 onu tutmaqda ona k\u00f6m\u0259k edir. S\u0259lah\u0259ddinin \u0259cdad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcbahis\u0259 onun k\u00fcrd, \u0259r\u0259b v\u0259 ya t\u00fcrk olmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Konkret olaraq onun etnik kimliyini t\u0259sdiq ed\u0259c\u0259k he\u00e7 bir m\u0259nb\u0259 yoxdur v\u0259 onun k\u00fcrd adland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n is\u0259 birc\u0259 \u0259sas\u0131 bel\u0259 olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn deyil. \u00c7\u00fcnki 9-cu \u0259srd\u0259n ba\u015flayaraq T\u00fcrk hakimiyy\u0259ti \u00f6z\u00fcn\u00fcn hakim rolunu qaytarmaqdayd\u0131 v\u0259 Qaraman &#8212; A\u011fman (Sakman-S\u00f6km\u0259n) tayfalr\u0131na m\u0259nsub \u0259razil\u0259rd\u0259 n\u00f6k\u0259r olan bir qeyri etnik k\u00f6k\u0259 malik birisinin h\u00f6kmranl\u0131q etm\u0259si m\u00fcmk\u00fcn deyildi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130bn Xallikan yaz\u0131r: \u201c\u015eirkuh demi\u015fdir ki, bizim n\u0259s\u0259bimiz (soyk\u00f6k\u00fcm\u00fcz) G\u00f6y B\u00f6r\u00fcd\u00fcr!\u201d. Y\u0259ni G\u00f6y Qurddur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-3 is-cropped wp-block-gallery-3 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"220\" height=\"216\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/Saladin_coin_obverse.jpg\" alt=\"\" data-id=\"73963\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=73963\" class=\"wp-image-73963\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/Saladin_coin_obverse.jpg 220w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/Saladin_coin_obverse-150x147.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 220px) 100vw, 220px\" \/><figcaption class=\"blocks-gallery-item__caption\">S\u018fLAH\u018fDD\u0130N\u0130N\u0130N ADINA BASILMI\u015e 1 D\u0130RH\u018fM MONET-DURU\u015e T\u00dcRK DURU\u015eU<\/figcaption><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"225\" height=\"225\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-14.jpg\" alt=\"\" data-id=\"73964\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=73964\" class=\"wp-image-73964\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-14.jpg 225w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-14-150x150.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-14-215x215.jpg 215w\" sizes=\"auto, (max-width: 225px) 100vw, 225px\" \/><figcaption class=\"blocks-gallery-item__caption\">QIP\u00c7AQ BALBALI-T\u00dcRK DURU\u015eU<\/figcaption><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"285\" height=\"588\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/xxxs.jpg\" alt=\"\" data-id=\"73972\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/xxxs.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=73972\" class=\"wp-image-73972\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/xxxs.jpg 285w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/xxxs-145x300.jpg 145w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/xxxs-73x150.jpg 73w\" sizes=\"auto, (max-width: 285px) 100vw, 285px\" \/><figcaption class=\"blocks-gallery-item__caption\">T\u00dcRK SAY\u011eI DURU\u015eU<\/figcaption><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><br>Dem\u0259li, S\u0259lah\u0259ddinin atas\u0131 Eyyub Az\u0259rbaycanda Urmiya, Xoy, Z\u0259ng\u0259zur v\u0259 \u0130r\u0259van boylar\u0131nda, K\u0259rk\u00fck boylar\u0131nda, Nax\u00e7\u0131vanda, G\u00f6y\u00e7\u0259d\u0259 geni\u015f bir \u015f\u0259kild\u0259 yay\u0131lm\u0131\u015f G\u00f6y b\u00f6r\u00fc, Qara b\u00f6r\u00fc, Boz b\u00f6r\u00fc tayfalar\u0131ndan, bir s\u00f6zl\u0259, Qurdlar tayfas\u0131ndan \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r. Haz\u0131rda da bu adlar\u0131 da\u015f\u0131yan yer, m\u0259h\u0259ll\u0259, k\u0259nd, oba, da\u011f, tayfa v\u0259 n\u0259sill\u0259r\u0259 bu b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 tez-tez rast g\u0259lindiyini qeyd etmi\u015f\u0259m. Salahaddin-i Eyyubinin qarda\u015flar\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fbu B\u0259kir, \u015eems\u00fcdd\u00f6vl\u0259 Turan \u015eah, Seyfilisl\u00e2m Tu\u011ftekin, \u015eehin\u015fah (\u015eahin\u015fah) v\u0259 Tacilm\u00fcl\u00fck Buri (B\u00f6ri, B\u00f6r\u00fc) bu siyah\u0131dad\u0131r. Turan, Tu\u011ftekin, \u015eehin\u015fah, Buri kimi ged\u0259n \u015f\u0259xs adlar\u0131n\u0131n t\u00fcrk\u0259 aid oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Salah\u0259ddin Eyyubinin h\u0259yat yolda\u015f\u0131 Amin\u0259 Xatun, O\u011fuz (T\u00fcrkm\u0259n) n\u0259slind\u0259n olan \u00dcner b\u0259yin q\u0131z\u0131d\u0131r. K\u00fcny\u0259si \u00ab\u018fmin Xatun bin \u00dcner\u00bb olaraq qeyd edilib. Sehahaddinin b\u00f6y\u00fck qarda\u015f\u0131 \u015eehin\u015fah da O\u011fuz T\u00fcrkm\u0259n zad\u0259ganlar\u0131ndan Kutuz\u0131z Xatunla evli idi. S\u0259lah\u0259ddin-i \u018fyyubinin anas\u0131 S\u0259lcuq Harim \u0259miri (valisi) \u015eihabeddin Mahmud ibn Toku\u015f \u0259l-Hariminin bac\u0131s\u0131d\u0131r. Buna g\u00f6r\u0259 anan\u0131n t\u0259r\u0259finin O\u011fuz (T\u00fcrkm\u0259n) \u00fcz\u0259rind\u0259 quruldu\u011fu d\u0259qiq bilinir. Toku\u015f v\u0259 ya o\u011flu Mahmut kimi bir T\u00fcrk ail\u0259sinin, sultanlar\u0131n aras\u0131ndan \u00e7\u0131xan bir q\u0131z\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 t\u0259b\u0259q\u0259y\u0259 aid birin\u0259 \u00f6z q\u0131zlar\u0131n\u0131 \u0259r\u0259 verm\u0259si he\u00e7 c\u00fcr ehtimal oluna bilm\u0259z. H\u0259m d\u0259 h\u00f6kmdarl\u0131q T\u00fcrk soyunda b\u0259zi qaydalar\u0131 daim g\u00f6zl\u0259m\u0259kl\u0259 se\u00e7ilirdi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131 g\u0259ncl\u0259rimizd\u0259n olan \u018fziz Dolu Atab\u0259y &#171;S\u0259lah\u0259ddin Eyyubi t\u00fcrkd\u00fcr&#187; adl\u0131 ara\u015fd\u0131rmas\u0131nda yaz\u0131r:<\/strong> &#171;Eyyub\u00ee xan\u0259danl\u0131\u011f\u0131 da yerini \u018fr\u0259b qaynaqlar\u0131nda \u00abEd-Devlet-it Turkiyya\u00bb olaraq ke\u00e7m\u0259sin\u0259 baxmayaraq, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 d\u0259 tarix\u00e7il\u0259r t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, M\u0259ml\u00fckleri (K\u00f6l\u0259m\u0259nl\u0259r) olaraq adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bir ba\u015fqa T\u00fcrk xan\u0259danl\u0131\u011f\u0131na buraxm\u0131\u015fd\u0131r. \u00dcst\u0259lik, 1250-ci ild\u0259 Aybek t\u0259r\u0259find\u0259n qurulan M\u0259ml\u00fckl\u0259r, 1260-c\u0131 ild\u0259 h\u00f6kmran olan Kutuzla birlikd\u0259 mo\u011follar\u0131 m\u0259\u011flub edirl\u0259r, \u00f6z\u00fcnd\u0259n sonra g\u0259l\u0259n Kr\u0131m t\u00fcrk\u00fc Sultan Baybars il\u0259 son xa\u00e7l\u0131 qal\u0131qlar\u0131n\u0131 da t\u0259mizl\u0259dil\u0259r. M\u0259ml\u00fckl\u0259r xan\u0259dan deyildi H\u00f6kmdarlar ordu komandanlar\u0131 aras\u0131ndan se\u00e7ilirdi. O\u011fuzun Av\u015far boyundan S\u0259lcuqlu Atab\u0259y Nur\u0259ddin Z\u0259nginin meydana g\u0259lm\u0259sind\u0259n 1517-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r davam ed\u0259n v\u0259 q\u0131p\u00e7aqlar, \u00e7\u0259rk\u0259zl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 olunan Orta \u015e\u0259rq T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259ti (Ed-Devlet-it Turkiy\u0259) Yavuz Sultan S\u0259lim t\u0259r\u0259find\u0259n l\u0259\u011fv edildi&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Eyniyl\u0259 \u015eah-i \u018frm\u0259n Sakman \u0259l-Kurdi \u0259l-Qutb\u00ee kimi, S\u0259lah\u0259dd\u00een Eyyubi \u018fl Kurd\u00ee yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131 v\u0259 Qurd tayfas\u0131ndan olmas\u0131 ortadad\u0131r. <\/strong>Birinciy\u0259 ehtiyatla  iddia ed\u0259nl\u0259r, n\u0259d\u0259ns\u0259 \u018fyyubini &#171;k\u00fcrd elan edirl\u0259r&#187;. \u018fmisinin s\u00f6zl\u0259rini, onlar\u0131n say\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fcm\u00fc\u015f \u0130bn Xallikan bel\u0259 yaz\u0131r: \u201c\u015eirkuh demi\u015fdir ki, bizim n\u0259s\u0259bimiz (soyk\u00f6k\u00fcm\u00fcz) G\u00f6y B\u00f6r\u00fcd\u00fcr!\u201d. Y\u0259ni G\u00f6y Qurddur. B\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 is\u0259 m\u0259n\u015f\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 sor\u011fuya S\u0259lah\u0259ddinin &#171;siz k\u00fcrds\u00fcn\u00fcz?&#187; (kurman\u015fi) sual\u0131na bel\u0259 dediyi m\u0259lumdur: &#171;Xeyr! Biz Az\u0259rbaycandan\u0131q. \u018fmim \u015eirkuh deyirdi ki, biz Ez-zib tayfas\u0131ndan\u0131q&#187;. \u015eirkruh S\u0259lah\u0259ddinin \u0259misi olmaqla yana\u015f\u0131 d\u00f6vl\u0259tin ideolji y\u00f6n\u0259timind\u0259 b\u00f6y\u00fck rola malikdi. Uzun m\u00fcdd\u0259t S\u0259lah\u0259ddinin in\u015fa katibliyini yerin\u0259 yetirmi\u015f dig\u0259r bir tarix\u00e7i \u0130bn-i \u015e\u0259ddad (1145-1235) \u201cSiretu S\u0259lah\u0259ddin\u201d adl\u0131 kitab\u0131nda S\u0259lah\u0259ddinin etnik m\u0259n\u015f\u0259c\u0259 \u0259r\u0259b oldu\u011fu iddialar\u0131n\u0131 q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 r\u0259dd etmi\u015fdir.<strong> O d\u00f6vrd\u0259 ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259rd\u0259 t\u0259k g\u00fcc\u00fcn t\u00fcrkl\u0259r olmas\u0131n\u0131 diqq\u0259tiniz\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259zi tarixi olaylar\u0131n x\u00fclas\u0259sini diqq\u0259tiniz\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131ram.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>\u00d6nc\u0259 bildirim ki, S\u0259lah\u0259ddin \u018fyyubini k\u00fcrdl\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bir avrosentrist \u00fcslubuyla R\u0259vvadil\u0259ri k\u00fcrd \u0259\u015fir\u0259ti elan etmi\u015fl\u0259r. Bu g\u00fcn d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n Akademiyada oturmaqda olan qocalm\u0131\u015f tarix\u00e7il\u0259ri bu yalan\u0131 tarix kitablar\u0131na doldurmaqdad\u0131rlar. Buna nail olan beyinsizl\u0259r\u0259 \u018fyyubinin R\u0259vvadil\u0259r s\u00fclal\u0259sind\u0259n olmas\u0131n\u0131 dedirdirl\u0259r. R\u0259vvadil\u0259r y\u0259m\u0259nli \u0259r\u0259b tayfas\u0131d\u0131r. M\u0259n\u015f\u0259c\u0259 R\u0259vvadil\u0259r adlanan \u0259r\u0259bl\u0259r X\u0259lif\u0259 \u0259l-M\u0259nsurun r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda \u0130ran\u0131n \u015fimal-q\u0259rbin\u0259 B\u0259sr\u0259d\u0259n k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f y\u0259m\u0259nlil\u0259r idi. M\u00fcxt\u0259lif \u0259r\u0259b q\u0259bil\u0259l\u0259ri \u018frd\u0259bil, T\u0259briz, Mara\u011fa, Qarada\u011f v\u0259 \u018fh\u0259r b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 m\u0259skunla\u015fd\u0131lar ki, onlar\u0131n yarad\u0131c\u0131lar\u0131ndan biri d\u0259 \u0259r-R\u0259vvad \u0259l-\u018fzdi idi. R\u0259vvadil\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n \u0130ran \u0259razisind\u0259 (Araz \u00e7ay\u0131n\u0131n c\u0259nubundak\u0131 tarixi b\u00f6lg\u0259) m\u0259skunla\u015fan dig\u0259r tayfalar kimi yerli \u0259hali il\u0259 tamamil\u0259 qar\u0131\u015fm\u0131\u015f v\u0259 b\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 qar\u0131\u015f\u0131q nikahlar s\u0259b\u0259bind\u0259n onlar\u0131n n\u0259slinin bir qismi k\u00fcrdl\u0259r\u0259 (\u0259razid\u0259 o d\u00f6vrl\u0259r k\u00fcrdl\u0259r yox idi), dig\u0259r qismi is\u0259 t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. T\u00fcrkiy\u0259 tarix\u00e7il\u0259ri lap g\u00fcl vurublar: &#171;R\u0259vvadil\u0259r 10-cu \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n Az\u0259rbaycanda hakim m\u00f6vqey\u0259 g\u0259l\u0259n k\u00fcrd varl\u0131\u011f\u0131na, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 Hizbani tayfas\u0131na qar\u0131\u015faraq k\u00fcrdl\u0259\u015fmi\u015f v\u0259 bu tarixd\u0259n etibar\u0259n k\u00fcrdl\u0259r kimi tan\u0131n\u0131rlar&#187;. Amma bunlar unudurlar ki, Anadoluya k\u00fcrd\u00fc Sultan S\u0259lim, Qafqaza is\u0259 ruslar g\u0259tirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-4 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"400\" height=\"472\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/sedaadadad.jpg\" alt=\"\" data-id=\"73968\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=73968\" class=\"wp-image-73968\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/sedaadadad.jpg 400w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/sedaadadad-254x300.jpg 254w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/sedaadadad-127x150.jpg 127w\" sizes=\"auto, (max-width: 400px) 100vw, 400px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"640\" height=\"437\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/287465692_175850098190369_6074348023498472229_n.jpg\" alt=\"\" data-id=\"73969\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/287465692_175850098190369_6074348023498472229_n.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=73969\" class=\"wp-image-73969\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/287465692_175850098190369_6074348023498472229_n.jpg 640w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/287465692_175850098190369_6074348023498472229_n-300x205.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/287465692_175850098190369_6074348023498472229_n-150x102.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p> Qafqaza g\u0259lm\u0259l\u0259ri bar\u0259d\u0259 Averyanov yaz\u0131rd\u0131: \u201c1826-27-ci ill\u0259r m\u00fcharib\u0259sind\u0259 \u0130ranl\u0131lar\u0131n rus qo\u015funlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n tam m\u0259\u011flubiyy\u0259ti b\u00fct\u00fcn \u0130ran v\u0259 T\u00fcrk K\u00fcrd\u00fcstan\u0131nda daha g\u00fccl\u00fc t\u0259\u0259ss\u00fcrat yaratd\u0131. Bir \u00e7ox \u0130ran k\u00fcrdl\u0259ri t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 birg\u0259 f\u0259aliyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn Qraf Paskevi\u00e7\u0259 \u00f6z xidm\u0259tl\u0259rini t\u0259klif etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. M\u0259s\u0259l\u0259n, 1828-ci ild\u0259 Salmas k\u00fcrdl\u0259rinin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 \u0130brahim a\u011fa \u00e7ox israrla b\u00fct\u00fcn k\u00fcrdl\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 (k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259n erm\u0259nil\u0259rl\u0259 birlikd\u0259) bizim m\u00fclk\u00fcm\u00fcz\u0259 k\u00f6\u00e7m\u0259y\u0259 icaz\u0259 ist\u0259di, onlara erm\u0259ni k\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u0259ri kimi veril\u0259c\u0259k yard\u0131mdan imtina etdi. El\u0259 h\u0259min \u0130brahim a\u011fa T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 qar\u015f\u0131dan g\u0259l\u0259n m\u00fcharib\u0259d\u0259 \u00f6z xidm\u0259tl\u0259rini t\u0259klif etdi. H\u0259l\u0259 \u0259vv\u0259ll\u0259r, 1827-ci ild\u0259 bir \u00e7ox \u0130ran k\u00fcrdl\u0259ri Abbas-Mirz\u0259nin \u00c7orski d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259sind\u0259 olark\u0259n Qriboyedova ox\u015far xahi\u015f v\u0259 t\u0259klifl\u0259r etmi\u015fdil\u0259r\u201d <strong>(\u041a\u0443\u0440\u0434\u044b \u0432 \u0432\u043e\u0439\u043d\u0430\u0445 \u0420\u043e\u0441\u0441\u0438\u0438 \u0441 \u041f\u0435\u0440\u0441\u0438\u0435\u0439 \u0438 \u0422\u0443\u0440\u0446\u0438\u0435\u0439 (\u0410\u0432\u0435\u0440\u044c\u044f\u043d\u043e\u0432)\/1900 (\u0414\u041e)\/\u0413\u043b\u0430\u0432\u0430 III)-red.).<\/strong> Bu fakt\u0131 dig\u0259r bir Osmanl\u0131 m\u0259nb\u0259si d\u0259 t\u0259sdiql\u0259yir. 1725-1727- ci ill\u0259rd\u0259 t\u00fcrk-osmanl\u0131 h\u00f6kum\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259rtib edilmi\u015f \u201cm\u00fcf\u0259ss\u0259l d\u0259ft\u0259r\u201dd\u0259 k\u00fcrd n\u00fcfus g\u00f6st\u0259rilm\u0259yib <strong>(\u201cG\u0259nc\u0259-Qaraba\u011f \u0259yal\u0259tinin m\u00fcf\u0259ss\u0259l d\u0259ft\u0259ri\u201d Bak\u0131. 2000- ci il. s\u0259h. 485-488).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u0259ddadil\u0259r d\u0259 \u0259r\u0259b m\u0259n\u015f\u0259li bir tayfad\u0131r. R\u0259vvadil\u0259rd\u0259 oldu\u011fu kimi bu tayfa da he\u00e7 bir \u0259sas\u0131 olmadan avrosentristl\u0259r v\u0259 saxtakar rus ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n &#171;k\u00fcrd&#187; elan edilmi\u015fl\u0259r. \u018fslind\u0259 Salar d\u00f6vl\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 \u00fcsyan etmi\u015f bu \u0259r\u0259b s\u0259rk\u0259rd\u0259si, salaril\u0259rl\u0259 qohum olmas\u0131ndan, ordudak\u0131 n\u00fcfuzundan v\u0259 saraydaxili \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259rd\u0259n yararlanm\u0131\u015f bir \u00fcsyan\u00e7\u0131d\u0131r. Salaril\u0259r d\u00f6vl\u0259tind\u0259 orduda xidm\u0259t etmi\u015f M\u0259h\u0259mm\u0259d ibn \u015e\u0259ddad bu s\u00fclal\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xd\u0131 v\u0259 951-ci ild\u0259 D\u0259bili \u0259l\u0259 ke\u00e7irib m\u00fcst\u0259qil \u0259mirlik yaratd\u0131. O, 971-ci ild\u0259 varisi \u018fli L\u0259\u015fk\u0259ri Arazdan \u015fimaldak\u0131 feodal m\u00fclkl\u0259rini d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 tabe etdi. Paytaxt\u0131 G\u0259nc\u0259 olan m\u00fcst\u0259qil \u015e\u0259ddadil\u0259r d\u00f6vl\u0259tinin \u0259sas\u0131n\u0131 qoydu. Az sonra B\u0259rd\u0259, \u015e\u0259mkir torpaqlar\u0131n\u0131 da \u0259l\u0259 ke\u00e7irdi. Tariximizin bu d\u00f6vr\u00fcn\u00fc rus tarix\u00e7il\u0259r hay saxtakarl\u0131qlar\u0131 il\u0259 doldurma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnd\u0259dir. \u00d6nc\u0259 hay yalanlar\u0131na don geydir\u0259n Minorski, Ani \u0259mirliyini k\u00fcrd-erm\u0259ni \u00e7arl\u0131\u011f\u0131 adland\u0131r\u0131r<strong> (V. Minorsky. Studies in Caucasian History. \u2014 Cambridge University Press, 1953. \u2014 P. 79).<\/strong> Burada Sacil\u0259r d\u00f6vl\u0259tinin, Salaril\u0259r, Atab\u0259ylikl\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259n &#171;hoppanaraq&#187; ke\u00e7\u0259n \u00fczd\u0259niraq erm\u0259ni-rus tarix\u00e7il\u0259ri &#171;erm\u0259ni \u00e7arl\u0131\u011f\u0131n\u0131&#187; soxu\u015fdurma\u011fa yer axtard\u0131qlar\u0131 ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcnm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131 Araz \u015e\u0259hrili &#171;GEOS\u0130YAS\u018fT: Z\u0130DD\u0130YY\u018fTL\u018fR V\u018f X\u018fYAN\u018fTL\u018fR&#187; adl\u0131 m\u0259qal\u0259sind\u0259 maraql\u0131 bir m\u0259qama toxunub: &#171;X \u0259srd\u0259 salarlar Deyl\u0259m\u0259 yax\u0131n \u0259razil\u0259rd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015flar. Salar tayfas\u0131n\u0131n iki \u0259n b\u00f6y\u00fck qolunun biri a\u011fman, dig\u0259ri is\u0259 qaraman adlan\u0131rd\u0131&#187;&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>ARDI VAR<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>XAQAN\u0130 \u018fd\u0259bo\u011flu Az\u0259rbaycan V\u0259t\u0259n M\u00fcharib\u0259si Veteranlar\u0131 \u0130ctimai Birliyi (AVMV\u0130B) M\u0259tbuat Xidm\u0259tinin r\u0259hb\u0259ri \u018fS\u0130L TAR\u0130X\u0130M\u0130Z\u0130 \u00d6YR\u018fN\u018fK! \u2026QAM DUASI: M\u0259n ulu bir Qamam. Tanr\u0131n\u0131n v\u0259 Ana<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":73701,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-73961","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/73961","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=73961"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/73961\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":74003,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/73961\/revisions\/74003"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/73701"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=73961"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=73961"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=73961"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}