{"id":75124,"date":"2022-07-04T12:16:51","date_gmt":"2022-07-04T08:16:51","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=75124"},"modified":"2022-07-04T12:16:54","modified_gmt":"2022-07-04T08:16:54","slug":"qaraqoyunlu-agqoyunlu-bir-%c9%99fsan%c9%99nin-izi-il%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=75124","title":{"rendered":"QARAQOYUNLU\u2013A\u011eQOYUNLU: B\u0130R \u018fFSAN\u018fN\u0130N \u0130Z\u0130 \u0130L\u018f&#8230;"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">III hiss\u0259<\/span><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>S\u0131yk\u0131mlar\u0131n \u015f\u0259c\u0259r\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n, onlar\u0131n ulu babas\u0131n\u0131n ad\u0131 Turan olub. Qazax t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n ehtimal\u0131na g\u00f6r\u0259, s\u0131yk\u0131m tayfas\u0131, \u0259slind\u0259, karluklar\u0131n \u00e7igil boyudur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Qazax alimi Jaks\u0131l\u0131k Sabitov is\u0259 hesab edir ki, Qazax\u0131standa ya\u015fayan uysun v\u0259 dulatlar\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, s\u0131yk\u0131mlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131n m\u0259n\u015f\u0259yi q\u0259dim nirun-mo\u011follar\u0131n bar\u0131n tayfas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bug\u00fcn d\u0259 ba\u015fq\u0131rd, \u00f6zb\u0259k, tatar, q\u0131r\u011f\u0131z, xakas, mo\u011fol, h\u0259zara xalqlar\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259 bar\u0131n adl\u0131 tayfa v\u0259 n\u0259sill\u0259r m\u00f6vcuddur.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, Orta Asiyada akkoylularla karakoylular bar\u0131n tayfas\u0131n\u0131n tir\u0259l\u0259ridir. Az\u0259rbaycanda is\u0259 \u0259ksin\u0259, baranl\u0131lar Qaraqoyunlu ittifaq\u0131n\u0131n, bayandurlular is\u0259 A\u011fqoyunlu ittifaq\u0131n\u0131n \u00fczvl\u0259ri idil\u0259r. \u018fslind\u0259, burada ziddiyy\u0259t yoxdur. \u00c7\u00fcnki Qaraqoyunlu v\u0259 A\u011fqoyunlu ittifaqlar\u0131n\u0131n \u00f6z\u0259yini, \u0259sas\u0131n\u0131 m\u0259hz baranl\u0131 v\u0259 bayandurlu tayfalar\u0131 t\u0259\u015fkil edirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Xat\u0131rladaq ki, q\u0259dim \u018frsakil\u0259r d\u00f6vl\u0259tinin (Parfiya imperiyas\u0131n\u0131n) d\u0259 \u0259sas daya\u011f\u0131 parn\u0131 (barani?) adl\u0131 tayfa olmu\u015fdur. \u018fski salnam\u0259 v\u0259 abid\u0259l\u0259rd\u0259n b\u0259llidir ki, parfiyal\u0131lar qo\u00e7 kultuna b\u00f6y\u00fck \u00f6n\u0259m verirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>228-ci ild\u0259 Sasanil\u0259r qiyam qald\u0131r\u0131b \u018frsakil\u0259ri devirdil\u0259r v\u0259 hakimiyy\u0259ti q\u0259sb etdil\u0259r. Amma qo\u00e7 kultu Az\u0259rbaycan v\u0259 \u0130randa \u00f6z populyarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 itirm\u0259di. Bunun da bir s\u0259b\u0259bi o idi ki, Parfiyan\u0131 idar\u0259 etmi\u015f yeddi tayfadan \u00fc\u00e7\u00fc Sasanil\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 d\u0259 \u00f6z n\u00fcfuzunu qoruyub saxlam\u0131\u015fd\u0131. Dig\u0259r s\u0259b\u0259b is\u0259, z\u0259rd\u00fc\u015ftil\u0259rin d\u0259 qo\u00e7u hakimiyy\u0259t r\u0259mzi hesab etm\u0259l\u0259ri idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Z\u0259rd\u00fc\u015ft dinind\u0259 hakimiyy\u0259ti, b\u0259r\u0259k\u0259ti v\u0259 u\u011furu \u201cfarn\u201d (b\u0259z\u0259n d\u0259 far) s\u00f6z\u00fc ifad\u0259 edir. Farn\u0131n simvolu qo\u00e7dur. Maraql\u0131d\u0131r ki, Danimarka dilind\u0259 qo\u00e7a \u201cfar\u201d deyilir. Bu b\u0259nz\u0259rlik, z\u0259nnimizc\u0259, t\u0259sad\u00fcfi deyildir. Bel\u0259 bir n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259l\u0259 bil\u0259rik ki, z\u0259rd\u00fc\u015ftilikd\u0259ki \u201cfarn\u201d (parn\u0131\u2013bar\u0131n\u2013baran) s\u00f6z\u00fcn\u00fcn ilkin v\u0259 birba\u015fa m\u0259nas\u0131 m\u0259hz qo\u00e7 olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>Qo\u00e7 kultu h\u0259m\u00e7inin q\u0259dim ku\u015fan (qu\u015f\u00e7i, toxar, d\u00f6ger, uy\u011fur) m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin vacib elementl\u0259rind\u0259n biri idi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cBaran\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif variantlar\u0131 t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#8212; B\u0259r\u0259n \u2013 tatar dilind\u0259 quzu, to\u011flu.<br>&#8212; B\u0259r\u0259n \u2013 ba\u015fq\u0131rd dilind\u0259 iki ya\u015fl\u0131 qo\u00e7, qoyun.<br>&#8212; B\u0259r\u0259s \u2013 ba\u015fq\u0131rd dilind\u0259 yazda do\u011fulmu\u015f quzu.<br>&#8212; P\u0259ran \u2013 \u00e7uva\u015f dilind\u0259 quzu, to\u011flu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">Ha\u015fiy\u0259. <\/span>\u00c7ox g\u00fcman ki, Az\u0259rbaycan dilind\u0259ki \u201cp\u0259r\u0259n-p\u0259r\u0259n d\u00fc\u015fm\u0259k\u201d ifad\u0259si q\u0259dim t\u00fcrk dilind\u0259ki \u201cbaran\u201d (qo\u00e7) v\u0259 ya m\u00fcasir t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259ki \u201cb\u0259r\u0259n\u201d, \u201cp\u0259ran\u201d (qo\u00e7, quzu) s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259lidir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#8212; Baran (arxaizm) \u2013 qazax dilind\u0259 qara qo\u00e7.<br>&#8212; Beren (arxaizm) \u2013 qazax dilind\u0259 qoyun.<br>&#8212; Beren \u2013 qazax dilind\u0259 g\u00fccl\u00fc insan, c\u0259sur d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc.<br>&#8212; Maran (\u00e7ox g\u00fcman ki, bug\u00fcn i\u015fl\u0259nmir) \u2013 Anadolu t\u00fcrkmanlar\u0131n\u0131n l\u0259hc\u0259sind\u0259 qo\u00e7.<br>&#8212; Marka \u2013 q\u0131r\u011f\u0131z dilind\u0259 quzu.<br>&#8212; Mar\u0131k (ad\u0259t\u0259n har\u0131k-mar\u0131k \u015f\u0259klind\u0259 i\u015fl\u0259nir) \u2013 ba\u015fq\u0131rd dilind\u0259 qoyun, qo\u00e7.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">Ha\u015fiy\u0259.<\/span> Ba\u015fq\u0131rdlar\u0131n userqan, k\u0131psak v\u0259 tanqaur tayfalar\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259 kara har\u0131k (qara qoyun) adl\u0131 tir\u0259l\u0259r var. Z\u0259nnimizc\u0259, Az\u0259rbaycan dilind\u0259ki \u201car\u0131q-mar\u0131q\u201d ifad\u0259si ba\u015fq\u0131rd dilind\u0259ki \u201char\u0131k-mar\u0131k\u201d ifad\u0259si il\u0259 eyni k\u00f6k\u0259 malikdir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Volqaboyunun t\u00fcrk xalqlar\u0131 quyruqsuz qoyuna sar\u0131k v\u0259 ya har\u0131k deyirl\u0259r. G\u00f6r\u00fcn\u00fcr, \u201char\u0131k\u2013mar\u0131k\u201d v\u0259 \u201car\u0131q\u2013mar\u0131q\u201d ifad\u0259l\u0259rinin ilkin m\u0259nas\u0131 \u201cquyruqsuz qoyun\u2013quyruqlu qoyun\u201d olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Mara\u015f \u2013 \u015for t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 qoyun.<br>&#8212; Baranta \u2013 \u00c7a\u011fatay t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 mal-qara, qoyun-quzu o\u011furlu\u011fu, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 quldurluq.<br>&#8212; Boroon \u2013 Saxa t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 buzov.<br>&#8212; Bar\u011fay \u2013 Kalmak (kalm\u0131k dili il\u0259 qar\u0131\u015fd\u0131rmayaq) t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 quzu, b\u0259z\u0259n is\u0259 qo\u00e7, qoyun.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">N\u0259tic\u0259.<\/span> A\u011fqoyunlu v\u0259 Qaraqoyunlu tayfa ittifaqlar\u0131n\u0131n adlar\u0131 kiml\u0259rins\u0259 t\u0259x\u0259yy\u00fcl\u00fcn\u00fcn m\u0259hsulu deyil. Onlar \u0259z\u0259ld\u0259n t\u00fcrk xalqlar\u0131 aras\u0131nda geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f etnoniml\u0259rdir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bununla yana\u015f\u0131, bel\u0259 bir f\u0259rziyy\u0259 ir\u0259li s\u00fcr\u0259 bil\u0259rik ki, Orta Asiya v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259halisi \u201cz\u201d t\u00fcrk dilin\u0259 ke\u00e7dikd\u0259n sonra \u0259vv\u0259lki \u201cr\u201d dilin\u0259 aid b\u0259zi s\u00f6zl\u0259rin ilkin m\u0259nas\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n t\u0259hrif\u0259 m\u0259ruz qald\u0131. Bel\u0259 s\u00f6zl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 qo\u00e7u bildir\u0259n \u201cbaran\u201d s\u00f6z\u00fc idi. H\u0259min s\u00f6z b\u0259zi hallarda o\u011fuz dilin\u0259 \u201cqoyun\u201d kimi \u201ct\u0259rc\u00fcm\u0259\u201d olunsa da, bu, qaydaya \u00e7evrilm\u0259di.<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259, Qaraqoyunlu v\u0259 A\u011fqoyunlu ittifaqlar\u0131n\u0131n h\u0259r iki apar\u0131c\u0131 tayfas\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcn ilkin \u201cbaran\u201d, y\u0259ni qo\u00e7 ad\u0131n\u0131 saxlad\u0131: Baranl\u0131 v\u0259 bayandurlu (\u0259slind\u0259, barandurlu, q\u0259dim rus salnam\u0259l\u0259rind\u0259 is\u0259 berendey, y\u0259ni, qo\u00e7 kimi).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fc\u0259llif: Milli Kimlik Ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 Qrupunun \u00fczv\u00fc <span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">Araz \u015e\u0259hrili<\/span><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>III hiss\u0259 S\u0131yk\u0131mlar\u0131n \u015f\u0259c\u0259r\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n, onlar\u0131n ulu babas\u0131n\u0131n ad\u0131 Turan olub. Qazax t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n ehtimal\u0131na g\u00f6r\u0259, s\u0131yk\u0131m tayfas\u0131, \u0259slind\u0259, karluklar\u0131n \u00e7igil boyudur. Qazax alimi Jaks\u0131l\u0131k<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":75125,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-75124","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kos"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/75124","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=75124"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/75124\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":75126,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/75124\/revisions\/75126"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/75125"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=75124"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=75124"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=75124"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}