{"id":75478,"date":"2022-07-08T02:18:39","date_gmt":"2022-07-07T22:18:39","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=75478"},"modified":"2022-07-08T02:30:47","modified_gmt":"2022-07-07T22:30:47","slug":"q%c9%99dim-zamanlardan-b%c9%99ri-xakasiya-tarixi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=75478","title":{"rendered":"Q\u0259dim zamanlardan b\u0259ri Xakasiya tarixi"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Xakasiya t\u0259kc\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus g\u00f6z\u0259l t\u0259bi\u0259ti il\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 q\u0259dim sivilizasiyalar\u0131n inki\u015faf\u0131n\u0131n ba\u015f verdiyi yer kimi m\u0259\u015fhurdur. Eradan \u0259vv\u0259l Xakasiya \u0259razisind\u0259 insanlar m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015fd\u0131. Bunu bu \u0259razid\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n \u00e7ox\u0259srlik m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 tarixi abid\u0259l\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n q\u0259dim qalalar, m\u0259qb\u0259r\u0259l\u0259r, nekropollar, karxanalar, kurqanlar s\u00fcbut edir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>Tarix<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Qalan tarixi abid\u0259l\u0259r say\u0259sind\u0259 bir \u00e7ox \u0259srl\u0259r \u0259vv\u0259l m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259rin v\u0259 sivilizasiyalar\u0131n oldu\u011funu \u00f6yr\u0259n\u0259 bil\u0259rsiniz. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, b\u0259zi arxeoloji abid\u0259l\u0259rin ya\u015f\u0131 t\u0259xmin\u0259n be\u015f min ildir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/imgpreview-17.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-75479\" width=\"1026\" height=\"679\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/imgpreview-17.jpg 600w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/imgpreview-17-300x199.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/imgpreview-17-150x99.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1026px) 100vw, 1026px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>Asiyan\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259, Sayano-Altay da\u011flar\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n Xakasiyada, aliml\u0259rin fikrinc\u0259, m\u0259skunla\u015fma t\u0259xmin\u0259n 300 min il \u0259vv\u0259l yaranma\u011fa ba\u015flay\u0131b. Xakass-Minusinsk h\u00f6vz\u0259si b\u00f6lg\u0259si ilk m\u0259skunla\u015fma \u0259razil\u0259ri idi.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u015eirinski rayonundak\u0131 \u0130tkol II q\u0259brinin 22 n\u00f6mr\u0259li kurqan\u0131n\u0131n v\u0259 Xakasiya Respublikas\u0131n\u0131n Ust-Abakanski rayonundak\u0131 Numax\u0131r q\u0259brinin 10 n\u00f6mr\u0259li kurqan\u0131n\u0131n qaz\u0131nt\u0131lar\u0131.<br><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/imgpreview-13.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-75480\" width=\"1028\" height=\"411\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/imgpreview-13.jpg 630w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/imgpreview-13-300x120.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/imgpreview-13-150x60.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1028px) 100vw, 1028px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u018fsrl\u0259r boyu Xakasiya bir \u00e7ox m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u0130ran, Fin-uqor, q\u0259dim t\u00fcrk m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rinin tarixi inki\u015faf\u0131n\u0131n ba\u015f verdiyi \u0259razi olmu\u015fdur.<br>Tarixi s\u0259n\u0259dl\u0259r s\u00fcbut edir ki, q\u0259dim Xakasiya \u0259razisind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif xalqlar\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri aras\u0131nda m\u00fcharib\u0259l\u0259r olub. Bel\u0259 ki, C\u0259nubi Sibir v\u0259 q\u0259dim \u00c7in xalqlar\u0131 aras\u0131nda tez-tez \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259rin ba\u015f verdiyi m\u0259lumdur.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Lakin dinc d\u00f6vrd\u0259 xalqlar aras\u0131nda ticar\u0259t v\u0259 m\u0259d\u0259ni m\u00fcbadil\u0259 f\u0259al inki\u015faf edirdi. Xakasiyada t\u0259kc\u0259 \u00c7inl\u0259 deyil, Monqolustan, Hindistan v\u0259 Tibetl\u0259 d\u0259 karvan yollar\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 buna s\u00fcbutdur. M\u0259\u015fhur \u0130p\u0259k Yolunun qollar\u0131ndan birinin Xakasiya \u0259razisind\u0259n ke\u00e7diyi m\u0259lumdur. Bel\u0259likl\u0259, Xakasiya Tuva il\u0259 ba\u011fl\u0131 idi.<\/p>\n\n\n\n<p><br>C\u0259nub t\u0259r\u0259fd\u0259 Xakasiya d\u00f6vl\u0259ti daim monqollar t\u0259r\u0259find\u0259n s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n 13-c\u00fc \u0259srd\u0259 (1293) y\u0131x\u0131l\u0131b. Monqollar\u0131n m\u00fcasir Xakasiya \u0259razisin\u0259 g\u0259li\u015fi feodal d\u00f6vl\u0259tin par\u00e7alanmas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu. Bunun fonunda, 17-ci \u0259sr\u0259 yax\u0131n ki\u00e7ik feodal knyazl\u0131qlar\u0131 (uluslar\u0131) yarand\u0131 ki, onlar\u0131n aras\u0131nda Altyr, Alt\u0131sar, Tubinski v\u0259 Ezerski uluslar\u0131 da var idi. Ayr\u0131-ayr\u0131 uluslar uzun m\u00fcdd\u0259t vahid ittifaqda birl\u0259\u015fm\u0259dil\u0259r. \u0130dar\u0259 hey\u0259ti hakim ail\u0259nin \u015fahzad\u0259l\u0259rinin \u0259lind\u0259 idi.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Rusiya i\u015f\u011fal\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"630\" height=\"420\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/imgpreview-16.jpg\" alt=\"\" data-id=\"75481\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=75481\" class=\"wp-image-75481\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/imgpreview-16.jpg 630w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/imgpreview-16-300x200.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/imgpreview-16-150x100.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 630px) 100vw, 630px\" \/><figcaption class=\"blocks-gallery-item__caption\">Qurd v\u0259 maral qaya\u00fcst\u00fc r\u0259sm<\/figcaption><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"630\" height=\"365\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/imgpreview-20.jpg\" alt=\"\" data-id=\"75482\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/imgpreview-20.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=75482\" class=\"wp-image-75482\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/imgpreview-20.jpg 630w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/imgpreview-20-300x174.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/imgpreview-20-150x87.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 630px) 100vw, 630px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><br>Xakasiya tarixind\u0259 1707-ci ild\u0259 Rusiyan\u0131n t\u0259rkibin\u0259 daxil olmas\u0131 ili say\u0131l\u0131r (Rus m\u0259nb\u0259l\u0259ri \u0259n\u0259n\u0259vi olaraq bu i\u015f\u011fal\u0131 Rusiyaya birl\u0259\u015fm\u0259&#187; kimi * t\u0259qdim edir). &#171;Bu hadis\u0259 Xakasiya torpaqlar\u0131nda ilk h\u0259bsxana yarand\u0131qdan sonra ba\u015f verdi. Daha sonra bu \u0259razid\u0259 daha bir Sayan h\u0259bsxanas\u0131 tikildi. Bu, Xakasiyada n\u0259hay\u0259t ruslar\u0131n m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sin\u0259 k\u00f6m\u0259k etdi. Bu d\u00f6vrd\u0259 bu diyarda maldarl\u0131q, ov\u00e7uluq v\u0259 x\u0259z ticar\u0259ti t\u0259dric\u0259n inki\u015faf etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>XX \u0259sr Xakasiyan\u0131n s\u0259naye inki\u015faf\u0131 d\u00f6vr\u00fc oldu. M\u0259hz bu zaman o, aqrar rayondan yax\u015f\u0131 inki\u015faf etmi\u015f s\u0259naye rayonuna \u00e7evrildi. Bundan \u0259lav\u0259, 1930-cu ild\u0259 Xakas Muxtar Vilay\u0259ti yarand\u0131. 1991-ci ild\u0259n is\u0259 Xakasiya respublikaya \u00e7evrilib.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259nb\u0259: <a href=\"https:\/\/pulse.mail.ru\/eto-sibir\/?utm_partner_id=664&amp;user_session_id=f2bb0462c5185f\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">\u042d\u0442\u043e \u0421\u0438\u0431\u0438\u0440\u044c!<\/a><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-2 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"630\" height=\"630\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/imgpreview-1-1.jpg\" alt=\"\" data-id=\"75488\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=75488\" class=\"wp-image-75488\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/imgpreview-1-1.jpg 630w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/imgpreview-1-1-300x300.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/imgpreview-1-1-150x150.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/imgpreview-1-1-215x215.jpg 215w\" sizes=\"auto, (max-width: 630px) 100vw, 630px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"630\" height=\"418\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/imgpreview-12.jpg\" alt=\"\" data-id=\"75489\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/imgpreview-12.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=75489\" class=\"wp-image-75489\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/imgpreview-12.jpg 630w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/imgpreview-12-300x199.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/imgpreview-12-150x100.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 630px) 100vw, 630px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Xakasiya t\u0259kc\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus g\u00f6z\u0259l t\u0259bi\u0259ti il\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 q\u0259dim sivilizasiyalar\u0131n inki\u015faf\u0131n\u0131n ba\u015f verdiyi yer kimi m\u0259\u015fhurdur. Eradan \u0259vv\u0259l Xakasiya \u0259razisind\u0259 insanlar m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015fd\u0131. Bunu<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":75483,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-75478","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/75478","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=75478"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/75478\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":75490,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/75478\/revisions\/75490"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/75483"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=75478"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=75478"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=75478"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}