{"id":75703,"date":"2022-07-10T12:14:36","date_gmt":"2022-07-10T08:14:36","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=75703"},"modified":"2022-07-10T15:53:44","modified_gmt":"2022-07-10T11:53:44","slug":"eski-rus-kokeninde-turk-izleri-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=75703","title":{"rendered":"Eski Rus k\u00f6keninde T\u00fcrk izleri"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>XVII T\u00dcRK TAR\u0130H\u0130 KONQRES\u0130. 15-17 eylul.2014\/ANKARA. II.C\u0130LT \u2013 I KLSLM ORTA AS\u0130YA VE KAFKAS\u0130YA TAR\u0130H\u0130. T\u00dcRK TAR\u0130H KURUMU. ANKARA.2018.<\/strong>&nbsp;<strong>s.33-54<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Do\u00e7.Dr. Alakbar Alakbarov<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>(Daha \u00f6nce:&nbsp;<a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=75384\">https:\/\/fedai.az\/?p=75384<\/a>, <a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=75499)\">https:\/\/fedai.az\/?p=75499)<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>B\u00f6ylece Nestorun yazd\u0131\u011f\u0131ndan ayd\u0131n olur ki, \u201cSlav\u201d Polyanlar\u0131ndan \u00f6nce burada di\u011fer Polyanlar da ya\u015fay\u0131rd\u0131lar. XIX y\u00fczy\u0131ldan ba\u015flayarak Kiyev isminin k\u00f6k\u0259ni ile ba\u011fl\u0131 bir s\u0131ra fikirler seslendirilib 48. Nestorun anlaml\u0131 bir \u015fekilde olaraq Kiyin \u201cbere\u00e7i\u201d olmas\u0131 hakda haberi kabul etmemesi \u015fehirin ismini man\u00e7ju dilinden \u201cKio+ba\u201d (manc. bere yeri)49 gibi yozumu redd ediyor.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>M\u00fcsl\u00fcman kaynaklar\u0131nda Kiyevin ismi \u201cKuyaba\u201d, Konstatin Porfirogenet esesrind\u0259 ise &#8212; \u201cSambatas, Kiova v\u0259 Nemoqard (\u039d\u03b5\u03bc\u03bf\u03b3\u03b1\u03c1\u03b4\u03b1\u03c2)\u201d gibi veriliyor. Konstantin Porfirogenet yaz\u0131yord\u0131: \u201cRosiyada Konstantinopola giden Roslar hakk\u0131nda. (Seninle tan\u0131\u015fal\u0131m ki) D\u0131\u015f Rosiyadan Konstantinopola g\u0259len monoksilalar\u0131n bir hissesi Rosiyan\u0131n arxontu \u0130nqorun o\u011flu Svendoslav oturdu\u011fu Nemoqarddan geliyor, di\u011ferl\u0259ri ise Milinisk kales\u0131nden, Teliutsa, \u00c7erniqova v\u0259 Vuseqarddan (geliyor). B\u00f6yle ki, onlar Dneprla a\u015fa\u011f\u0131 inerek, Sambatas adlanan Kioava kales\u0131nde topla\u015f\u0131yorlar\u201d50. \u201cSambat\u201d t\u00fcrk dilinden \u201cy\u00fcksekd\u0259 olan \u015fehir\u201d51 gibi terc\u00fcme olunuyor ki, onun da harfi terc\u00fcmesi kaynaqda \u201cV\u0131\u015fqorod\u201d-d\u0131r. \u201cNemoqard\u201dla ilgili olarak e , bu da Kiyevin bir hissesi idi ve orada Svyatoslav\u0131n iqametgah\u0131 yerle\u015fiyordu. E\u011fer kalenin Hazar topraqlar\u0131nda in\u015fa edildiyini g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alsaq, biz burada yin\u0259 de eski T\u00fcrk geleneyini g\u00f6zlemleye biliriz. \u00d6rne\u011fin Hazar ba\u015f \u015fehiri \u0130til de iki &#8212; \u201cBayda\u201d v\u0259 \u201cXazaran\u201d hisselerind\u0259n olu\u015fmu\u015ftu ki, \u201cBaydada\u201d Ka\u011fan\u0131n oturdu\u011fu yer idi 52.<br><br>Ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lar\u0131n \u201cD\u0131\u015f Rusiya\u201dn\u0131 Novqorodla ba\u011flamak giri\u015fimleri de uzun tart\u0131\u015fmalara sebep oldu 53. H\u0259min ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lar\u0131n istelerin\u0259 baxmyarak, Nestor hi\u00e7bir yerde Svyatoslav\u0131n Novqorodda oturdu\u011funu s\u00f6ylemir ve devletini sadece Kiyevd\u0259n idare ettiyini yaz\u0131yor!<\/p>\n\n\n\n<p><br>S\u00f6ylendiyi gibi Novqorod \u201ckendini Rus saym\u0131yord\u0131\u201d. \u00d6rne\u011fin Novqorod Ba\u015fpiskoposu Kiyev\u0259 gitti\u011fi zaman onun hakk\u0131nda deyordular \u2013 Rusa (do\u011fru) gedir &#8212; \u00ab\u0438\u0434\u0435 \u0432 \u0420\u0443\u0441\u044c\u00bb 54. E\u011fer \u201cD\u0131\u015f Rusiya\u201d Kiyev va atraf topraqlard\u0131rsa, \u015fu halde \u201c\u0130\u00e7\u201d Rusiya G\u00fcneyde, Sturulsonun kayd ettiyi gibi Kara Denizin atraf\u0131nda yerle\u015fen arazilere uyumludur. \u00d6rne\u011fin, tesad\u00fcfi de\u011fil ki, elM\u0435sudid\u0435 \u00ab\u2026Nitas K\u00f6rfezi \u2013 Rus denizidir\u201d 55 fikri ise Snorrinin T\u00fcrkl\u0259nd hakk\u0131nda s\u00f6ylediyi il\u0259 tam uzla\u015f\u0131yor. Bir m\u0259nal\u0131 olaraq Kiyev topraqlar\u0131n\u0131n Kara denizinden \u015fu kadar aral\u0131 mesafede yerle\u015fmesi onun \u201c\u0130\u00e7\u201d olmas\u0131na izin vermez. Kiyevin ne Vikinqlara ne d\u0259 ki Slavlara aid olmamas\u0131n\u0131 \u0130drisinin \u201cKuyaba Rusa adlanan t\u00fcrkl\u0259rin \u015fehiridir (\u0627\u0644\u062a\u0631\u0643 \u0645\u062f\u064a\u0646\u0629 \u0643\u0648\u064a\u0627\u0628\u0629 \u0648 \/va Kuyaba madinatu-t-turki)\u201d 56 haberi de do\u011frulamaktad\u0131r. Tasad\u00fcfi de\u011fil ki, IX y\u00fczy\u0131l yazar\u0131 \u0130bn Hordadbeh Ruslar\u0131 Saqlab cinsinden oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259yor 57 ki, bu isim alt\u0131nda yine d\u0259 T\u00fcrk Bulgarlar bekleniyor.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;-<\/p>\n\n\n\n<p><em>48. \u041a\u0430\u0440\u0430\u043c\u0437\u0438\u043d\u041d.\u041c. \u0418\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u044f \u0433\u043e\u0441\u0443\u0434\u0430\u0440\u0441\u0442\u0432\u0430 \u0420\u043e\u0441\u0441\u0438\u0439\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e. \u0418\u0437\u0434 \u041d\u0430\u0443\u043a\u0430. \u041c. 1989, \u0442. I. c.43; \u0422\u0438\u0445\u043e\u043c\u0438\u0440\u043e\u0432 \u041c.\u041d. \u0414\u0440\u0435\u0432\u043d\u0435\u0440\u0443\u0441\u0441\u043a\u043e\u0435 \u0433\u043e\u0441\u0443\u0434\u0430\u0440\u0441\u0442\u0432\u043e. \u041d\u0430\u0443\u043a\u0430.<br>\u041c.1956, c.287; \u041c\u0430\u0440\u0440 \u041d.\u042f. \u041a\u043d\u0438\u0436\u043d\u0430\u044f \u043b\u0435\u0433\u0435\u043d\u0434\u0430 \u043e\u0431 \u043e\u0441\u043d\u043e\u0432\u0430\u043d\u0438\u0438 \u041a\u0438\u0435\u0432\u0430 \u043d\u0430 \u0420\u0443\u0441\u0438 \u0438 \u041a\u0443\u0430\u0440\u0430 \u0432 \u0410\u0440\u043c\u0435\u043d\u0438\u0438. \u041c\u043e\u0441\u043a\u0432\u0430.1924. c.260-282<br>49. \u041d\u0430\u0431\u0438\u0435\u0432 \u0420. \u0411\u0443\u043b\u0433\u0430\u0440 \u0438 \u0421\u0435\u0432\u0435\u0440\u043d\u0430\u044f \u0415\u0432\u0440\u043e\u043f\u0430. \u0414\u0440\u0435\u0432\u043d\u0438\u0435 \u0441\u0432\u044f\u0437\u0438. \u0418\u0437\u0434\u0430\u0442\u0435\u043b\u044c\u0441\u0442\u0432\u043e \u00ab\u0418\u043c\u0430\u043d\u00bb, \u041a\u0430\u0437\u0430\u043d\u044c. 2001, c.6<br>50. \u041a\u043e\u043d\u0441\u0442\u0430\u043d\u0442\u0438\u043d \u0411\u0430\u0433\u0440\u044f\u043d\u043e\u0440\u043e\u0434\u043d\u044b\u0439 \u041e\u0431 \u0443\u043f\u0440\u0430\u0432\u043b\u0435\u043d\u0438\u0438\u2026 \u041c\u043e\u0441\u043a\u0432\u0430. 1989. \u0441. 45<br>51. \u041b\u044f\u0441\u043a\u043e\u0440\u0430\u043d\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0412.\u0418. \u041a\u0438\u0435\u0432\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0412\u044b\u0448\u0433\u043e\u0440\u043e\u0434 \u0432 \u0443\u0434\u0435\u043b\u044c\u043d\u043e-\u0432\u0435\u0447\u0435\u0432\u043e\u0435 \u0432\u0440\u0435\u043c\u044f. \u0416\u041c\u041d\u041f. 1914. .\u2116. 4 \u0441. 232-235; Brutskus J. Eski Kiyevin t\u00fcrk-xazar men\u015fesi \/\/ Ankara Universitesi.DTG dergisi. 1946. IV \/s. 343-358\/<br>52. Ibn Hauqal Kitab\u2026 \u201c p. 392; \u041c\u0438\u043d\u043e\u0440\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0412.\u0424. \u0418\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u044f\u0428\u0438\u0440\u0432\u0430\u043d\u0430\u0438\u0414\u0435\u0440\u0431\u0435\u043d\u0434\u0430. \u041c. 1963, \u0441. 152;MinorskyV.A new book on the Khazars ( D.M.Danlop \u201cThe history of the Jewish Khazars\u201d Princtton. 1954). \u201cOrient. XI. No 1-2. 1958. \u0440. 139.<br>53. \u041a\u043e\u043d\u0441\u0442\u0430\u043d\u0442\u0438\u043d \u0411\u0430\u0433\u0440\u044f\u043d\u043e\u0440\u043e\u0434\u043d\u044b\u0439 \u041e\u0431 \u0443\u043f\u0440\u0430\u0432\u043b\u0435\u043d\u0438\u0438 \u2026 \u0441. 308-310<br>54. \u041d\u043e\u0432\u0433\u043e\u0440\u043e\u0434\u0441\u043a\u0430\u044f \u043b\u0435\u0442\u043e\u043f\u0438\u0441\u044c \u0441\u0442\u0430\u0440\u0448\u0435\u0433\u043e \u0438 \u043c\u043b\u0430\u0434\u0448\u0435\u0433\u043e \u0438\u0437\u0432\u043e\u0434\u043e\u0432 .\u041c\u043e\u0441\u043a\u0432\u0430.1950. \u0441. 2<br>55. MacoudiLesprairiesd\u2019orv.2.p.15<br>56. Al-Idrisi Opus Geographicum sive Liber ad eorum delektationis qui terras peragrere student Neapoli: Romane 1978. fasc. VIII. Sectio sexta. \u0440. 917; \u0411\u0435\u0439\u043b\u0438\u0441 \u0412.\u041c. \u0410\u043b-\u0418\u0434\u0440\u0438\u0441\u0438 \u041e \u0412\u043e\u0441\u0442\u043e\u0447\u043d\u043e\u043c \u041f\u0440\u0438\u0447\u0435\u0440\u043d\u043e\u043c\u043e\u0440\u044c\u0435 \u0438 \u042e\u0433\u043e-\u0412\u043e\u0441\u0442\u043e\u0447\u043d\u043e\u0439 \u043e\u043a\u0440\u0430\u0438\u043d\u0435 \u0440\u0443\u0441\u0441\u043a\u0438\u0445 \u0437\u0435\u043c\u0435\u043b\u044c \/\/ \u0414\u0440\u0435\u0432\u043d\u0435\u0439\u0448\u0438\u0435 \u0433\u043e\u0441\u0443\u0434\u0430\u0440\u0441\u0442\u0432\u0430 \u043d\u0430 \u0442\u0435\u0440\u0440\u0438\u0442\u043e\u0440\u0438\u0438 \u0421\u0421\u0421\u0420. 1982. \u041c\u043e\u0441\u043a\u0432\u0430. 1984. \u0441. 214; Brutskus J Eski Kiyevin t\u00fcrk-xazar men\u015fesi \/\/ Ankara Universitesi.DTG dergisi. 1946. IV \/s.343-358\/<\/em><br><br> D\u00f6nemin yaz\u0131l\u0131 kaynaklar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rarken Arap-Latin-Yunan-Ermeni yazarlar\u0131n\u0131n \u201cSaklab\/Sclavus\u201d (\u03a3\u03ba\u03bb\u03b1\u03b2\u03b7\u03bd\u03b1, \u03a3\u03ba\u03bb\u03b1\u03b2\u03c9\u03bd, Sclavus, \u054d\u056f\u056c\u0561\u0582\u0561\u0575\u056b\u0576 \/Sklavayin) dedikleri zaman eski \u201c\u0130skit\u201dleri (\u03a3\u03ba\u03bf\u03bb\u03cc\u03c4\u03c5\u03c2) kastetti\u011fi belli oluyor 58. T\u00fcm kaynaklar ise \u0130skitlerin T\u00fcrkBulgar k\u00f6kenli oldu\u011funu g\u00f6steriyor. \u0130bn Hordadbehin haberini is\u0259 Oquz-namenin Uy\u011fur versiyonu do\u011frulamaktad\u0131r ki, orada Urusun o\u011flu Saqlab Oquzla ayn\u0131 \u015fecereden oldu\u011fu g\u00f6steriliyor 59.<br>.<br>Nestor kronikinden bilindi\u011fi gibi Do\u011fu Slavlarda Ba\u015f ilah Perundur. S\u00f6ylemeliyik ki, bir \u00e7ok halklarda \u201c1\u201d raqam\u0131 Ali, Tek Allah\u0131n aliliyini testikleyor. \u0130bn F\u0259dlan (X y\u00fczy\u0131l) Hazar\u0131n o tay\u0131nda ya\u015f\u0131yan tanr\u0131\u00e7\u0131 O\u011fuzlardan konu\u015farken yaz\u0131yordu: \u00abBir Tenkri va huva bi-t-turki bi-l-lah bi-l-vahid leenne \u00abbir\u00bb bi-t-turki \u00abvahid\u00bb va \u00abTenkri\u00bb Allah\/ Bir Tanr\u0131 ve o T\u00fcrk (dilinde) Bir Allaha andi\u00e7erim, \u00e7\u00fcnki \u201cbir\u201d T\u00fcrk dilinde \u201cbir\u201d, \u201cTenkri\u201d ise Allah demekdir\u201d60. Bu ise onu kan\u0131t ediyor ki, Samil\u0259rd\u0259 monoteizm yay\u0131lmas\u0131ndan daha \u0131nce T\u00fcrkl\u0259rd\u0259 t\u0259kallahl\u0131\u011f\u0131n Tanr\u0131\u00e7\u0131l\u0131q variant\u0131 yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130bn Fedlandan sonra biz ayn\u0131 i\u00e7erik habere suriyal\u0131 Mixailin hikayesinde g\u00f6r\u00fcyoruk. Yaz\u0131dan anla\u015f\u0131l\u0131yor ki, T\u00fcrkler \u00abKan Tanri\u00bb deye andi\u00e7iyordular, \u201cKan ise onlar\u0131n dilinde seman\u0131n maviliyini, Tanr\u0131 ise Allah bildirir. Onlar bilende ki, araplar Tek Allahl\u0131\u011f\u0131 tebli\u011f ediyorlar, onlar\u0131n dinlerini kabul ettiler\u201c 61.<\/p>\n\n\n\n<p><br>E\u011fer rus-sovet tarih\u00e7ileri T\u00fcrk\u0259 kar\u015f\u0131 kendi \u00f6nyarg\u0131l\u0131 tutumlar\u0131n\u0131 k\u0259nara qatsalar, onlar Perun ve onunla ba\u011fl\u0131 Slav seri numaralar\u0131 olan \u201c\u043f\u0435\u0440\u0432\u044b\u0439, \u043f\u0435\u0440\u0448\u0438\u0439\u201d 62 s\u00f6zlerini T\u00fcrk \u201cbir\/pir\u2192Tanr\u0131\u201d anlam\u0131 ile ba\u011fl\u0131l\u0131n\u0131 g\u00f6receklerdi. Sonralar ayn\u0131 s\u00f6z Slavlarda \u201c\u0130skandinav\u201d \u201codin\/bir\u201d s\u00f6z\u00fc ile de\u011fi\u015ftirildi ki, Odin ise bilindi\u011fi kimi, Truvadan \u00e7\u0131xm\u0131\u015f As-T\u00fcrkl\u0259rin ba\u015fkan\u0131 idi 63. \u201cPerun\u2013 Tanr\u0131\u201d paralleli bizim ara\u015ft\u0131rma alan\u0131m\u0131z\u0131 biraz\u00e7ik da geni\u015fletiyor. \u201cTanr\u0131\/Tenkri\u201d anlam\u0131 ikihecal\u0131d\u0131r ve ilk izlenimde \u201cTan\/g\u00f6y(sema)\u201d v\u0259 \u201cer (ki\u015fi)\u201d s\u00f6zl\u0259rind\u0259n olu\u015fmas\u0131n\u0131 tesdiqliyor. Belirtelim ki, K.M.Musayev taraf\u0131ndan \u201cTa\u00f1r\u0131\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn eski T\u00fcrk \u201cte\u00f1\/ucalmak, y\u00fckselmek\u201d, yaxud N.K.Antonovun ayn\u0131 anlam\u0131 \u201cT\u0430\u00f1 + ir\u201d, yan\u0131 \u201c\u015fafak ki\u015fisi\u201d gibi yorum yapmalar\u0131 hak\u0131kata uy\u011fun de\u011fil. Bo\u015funa de\u011fil ki, \u0130slam\u0131 kabul eden T\u00fcrklerde \u201cTanr\u0131\u201d anlam\u0131 <strong>\u201dAllah\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn sinonimi oldu 64. Asl\u0131nd\u0259 \u201ctan-\u201c s\u00f6z\u00fcn\u00fcn telakkisi \u201cDan-Bu\u011fa\u201d ile ba\u011fl\u0131 anlamd\u0131r ki, bu simbol eskiden Allah\u0131n maddi tecess\u00fcm\u00fcn\u00fc \u0259ks ed\u0259n imge idi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;<br><em>56. Ibn Khordadbeh Kitabal-masalikva-l-mamalik BGA.M. J.de GoejeLeyden.1968 p. 154; \u0418\u0431\u043d \u0425\u043e\u0440\u0434\u0430\u0434\u0431\u0435\u0445 \u041a\u043d\u0438\u0433\u0430 \u043f\u0443\u0442\u0435\u0439 \u0438 \u0441\u0442\u0440\u0430\u043d \u043f\u0435\u0440. \u0438 \u043a\u043e\u043c. \u041d\u0430\u0438\u043b\u0438 \u0412\u0435\u043b\u0438\u0445\u0430\u043d\u043b\u044b. \u0411\u0430\u043a\u0443. 1986. \u0441. 124<br>57. Ibn Khordadbeh Kitabal-masalikva-l-mamalik.BGA.M. J.de Goeje.Leyden.1968 p. 154; \u0418\u0431\u043d \u0425\u043e\u0440\u0434\u0430\u0434\u0431\u0435\u0445 \u041a\u043d\u0438\u0433\u0430 \u043f\u0443\u0442\u0435\u0439 \u0438 \u0441\u0442\u0440\u0430\u043d \u043f\u0435\u0440. \u0438 \u043a\u043e\u043c. \u041d\u0430\u0438\u043b\u0438 \u0412\u0435\u043b\u0438\u0445\u0430\u043d\u043b\u044b. \u0411\u0430\u043a\u0443. 1986. \u0441. 124<br>58. \u0410\u043b\u0435\u043a\u043f\u0435\u0440\u043e\u0432 \u0410\u043b\u0435\u043a\u043f\u0435\u0440 \u0422\u044e\u0440\u043a\u0438 \u0410\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0430. \u0411\u0430\u043a\u0443. 2011<br>59. \u0429\u0435\u0440\u0431\u0430\u043a \u0410.\u041c. \u041e\u0433\u0443\u0437-\u043d\u0430\u043c\u0435. \u041c\u0443\u0445\u0430\u0431\u0431\u0435\u0442-\u043d\u0430\u043c\u0435. \u041c\u043e\u0441\u043a\u0432\u0430.1959. \u0441.42<br>60. \u041a\u043e\u0432\u0430\u043b\u0435\u0432\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0410.\u041f. \u041a\u043d\u0438\u0433\u0430 \u0410\u0445\u043c\u0430\u0434\u0430 \u0438\u0431\u043d \u0424\u0430\u0434\u043b\u0430\u043d\u0430 \u043e \u0435\u0433\u043e \u043f\u0443\u0442\u0435\u0448\u0435\u0441\u0442\u0432\u0438\u0438 \u043d\u0430 \u0412\u043e\u043b\u0433\u0443 \u0432 922-923\u0433\u0433. \u0425\u0430\u0440\u044c\u043a\u043e\u0432 1956.\u0440\u0443\u0441.\u0442\u0435\u043a\u0441\u0442 \u0441. 125-126, \u0430\u0440\u0430\u0431\u0441\u043a. \u0442\u0435\u043a\u0441\u0442 \u0441. 200-\u0430. \u0441\u0442\u0440\u043e\u043a\u0430 2<br>61. \u0413\u0443\u0441\u0435\u0439\u043d\u043e\u0432 \u0420\u0430\u0443\u0444 \u0421\u0438\u0440\u0438\u0439\u0441\u043a\u0438\u0435 \u0438\u0441\u0442\u043e\u0447\u043d\u0438\u043a\u0438 \u043e\u0431 \u0410\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0435. \u0411\u0430\u043a\u0443. 1960 . \u0441. 52<br>62. \u041e\u043b\u0436\u0430\u0441 \u0421\u0443\u043b\u0435\u0439\u043c\u0435\u043d\u043e\u0432 \u0410\u0437 \u0438 \u042f. \u0410\u043b\u043c\u0430-\u0410\u0442\u0430. 1989. \u0441. 488-490<br>63. Alekperov A. On the problem of autohtonity of the turkic population of Garabag \/\/ Soaial bilgil\u0259r. ser. Bilgid\u0259rgisi.2000.\u2116 1.s .5-9; Onun \u041e<br>\u043a\u0440\u0435\u0441\u0442\u0435, \u0440\u043e\u0436\u0434\u0435\u0441\u0442\u0432\u0435 \u2026 s. 6-16<\/em><br><br><strong>S\u00f6ylendi\u011fi gibi, Tanr\u0131n\u0131n bir ismi de Kuar idi. Tanr\u0131\/Kuar\/Perun mifoloji sinonim benzerli\u011fi\u0131 ve her ikisinin \u201cod\/\u015fim\u015fek\u201d mahiyyetini eks etmesi, \u201cKuyaba\u201d isminin dolayl\u0131 \u201cKuar\u201d ismi ile ba\u011flant\u0131s\u0131na imkan yarad\u0131yor. \u201cKu-\u201c terkipli s\u00f6zlerde ayn\u0131 hissecik \u201cod\/alov\u201d anlam\u0131n\u0131 verir ve bunu biz \u00e7a\u011fda\u015f Rus dilinde \u201ckuma\u00e7(\u015f)\/k\u0131rm\u0131z\u0131 par\u00e7a\u201d, \u201ckuvalda\u201d, yan\u0131 \u201cku(i\u015f\u0131q)+ald\u0131\u201d, \u201cku\u015fat\/yemek\u201d s\u00f6zl\u0259rind\u0259 de g\u00f6ryoruz. Bu y\u00fczden de \u201cKiyev\u201d isminin etimoloisi g\u00f6steriyor ki, ayn\u0131 isim dolay\u0131s\u0131 ile \u201cKuar(Perun)\u201d kultu ile ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u0130lgili olarak Kuyaba ismindeki ikinci hisseciye, yukar\u0131da \u201cPskov\u201d isminin tehlilinde g\u00f6rebildi\u011fimiz gibi, bu da T\u00fcrk \u201cev\/oba (mesken, yerle\u015fim yeri)\u201d anlams\u0131n\u0131 bildiren suffiksdir. Bu halda, Kiyevin Hazar topraqlar\u0131nda yaranmas\u0131n\u0131 ve Slavlar\u0131n kendi tarihl\u0259rini Bulgarlara ba\u011flamas\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alsak, s\u00f6yleyebiliriz ki, Kiyev\/Kuyaba ismi de T\u00fcrk dili esas\u0131nda \u201cOd Allah\u0131n\u0131n evi\u201d gibi a\u00e7\u0131klanmal\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>S\u00f6ylediklerimiz ise Nikon kronikide de kendi tesdiqini buluyor. Orada ise Ruslar\u0131n k\u00f6keni hakknda yaz\u0131l\u0131m\u0131\u015ft\u0131r: \u201c\u0420\u043e\u0434\u0438 \u0436\u0435 \u043d\u0430\u0440\u0438\u0446\u0430\u0435\u043c\u0438\u0438 \u0420\u0443\u0441\u044b, \u0438\u0436\u0435 \u0438 \u041a\u0443\u043c\u0430\u043d\u0438 \u0436\u0438\u0432\u044f\u0445\u0443 \u0432\u043e \u0415\u0441\u043a\u0438\u043d\u043e\u043f\u043e\u043d\u0442\u0435 \u043d\u0430\u0447\u0430\u0448\u0430 \u043f\u043b\u0435\u043d\u043e\u0432\u0430\u0442\u0438 \u0441\u0442\u0440\u0430\u043d\u0443 \u0420\u0438\u043c\u043b\u044f\u043d\u0441\u043a\u0443\u044e \/Yeskinopontda (Kara denizde) ya\u015fayan Rus adlanan nesil, onlar ki (kimler ki) Kumand\u0131lar Rum \u00f6lkesini i\u015f\u011fal etmeye ba\u015flad\u0131lar\u201d65. Bu haber yuxar\u0131da g\u00f6sterdi\u011fimiz gibi \u0130skandinav v\u0259 M\u00fcsl\u00fcman kaynaklar\u0131nda olan bilgilere tamamen kar\u015f\u0131l\u0131k geliyor. Yaz\u0131da g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00f6\u00fc gibi, yazar \u201c\u0438\u0436\u0435 \/ \u043a\u043e\u0442\u043e\u0440\u044b\u0435 (kimler ki)\u00bb 66 ba\u011flay\u0131c\u0131s\u0131n\u0131 istifade etmekle Ruslar\u0131 ayn\u0131 vaxt bu erazilerde h\u00fck\u00fcm eden Kuman\/K\u0131p\u00e7aklarla ayn\u0131la\u015fd\u0131r\u0131r. T\u00fcm eski Yunan kaynaklar\u0131nda ise Ruslar \u0130skitl\u0259rl\u0259 ayn\u0131la\u015fd\u0131r\u0131l\u0131yor 67. B\u00f6ylece \u0130skit deyend\u0259 eski yazarlar \u201cBulgarlar\u201d\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131yordular.<\/p>\n\n\n\n<p>Yukar\u0131da s\u00f6ylediyimiz gibi, Nestorun yazd\u0131\u011f\u0131ndan anla\u015f\u0131l\u0131yor ki, \u201cPolyanlar\u201d \u201cbozk\u0131rda\u201d ya\u015fad\u0131qlar\u0131 i\u00e7in b\u00f6yle adland\u0131r\u0131ld\u0131. Nestorun T\u00fcrk dilini bilm\u0259sini g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alaraq hesap ediyoruk ki, o \u201cPolyane\u201d ismini harfi \u00e7eviri yaparak burada erk\u0259n orta y\u00fczy\u0131llarda \u201cyaz\u0131q\u201d gibi tan\u0131nan v\u0259 \u201cbozk\u0131rda ya\u015fayan\u201d anlam\u0131n\u0131 veren T\u00fcrk tayfas\u0131n\u0131n ismini eks etmi\u015ftir!!! Bu a\u00e7\u0131dan L.N.Qumilyovun \u201cPolyan\u201dlar\u0131n \u00e7a\u011fda\u015flar\u0131 i\u00e7in \u201cdev, azman\u201d olmas\u0131 hakk\u0131nda fikri ikna edici de\u011fil. <\/p>\n\n\n\n<p>Bellidir ki, Slavlar \u201cdev, azman\u201d adamlar i\u00e7in \u201cbahad\u0131r\/\u0431\u043e\u0433\u0430\u0442\u044b\u0440\u044c\u201d, ayn\u0131 vaxt i\u00e7in ise \u201cobr\/avar\u201d ismini kullan\u0131rd\u0131lar 68 . Ama soru olunur &#8212; neden Patriarx kroniki Ruslar\u0131 mehz Q\u0131p\u00e7aq\/Kumanlarla aynila\u015fd\u0131ri\u0131? Slav kronikleri Kuman\/K\u0131p\u00e7aklar\u0131 \u201c\u041f\u043e\u043b\u043e\u0432\u0446\u044b\/Polovts\u0131\u201d adland\u0131r\u0131yorlar. \u201cPolyane\u201d s\u00f6z\u00fc ile ayn\u0131 yorum veren Slav s\u00f6z\u00fc \u201cpolov\u0131y\u201d ve ondan yaranan \u201cPolovts\u0131\u201d (\u00ab\u043f\u043e\u043b\u043e\u0432\u00bb + t\u00fcrk mensubiyyet \u015fekilcisi \u00ab\u0447\u0438\/\u0446\u0438 &#8212; \u00e7i\/si\u00bb) Slav dilinden \u201csaman, saman rengi, sar\u0131\u201d gibii terc\u00fcme ediliyr. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi \u201cKuman\u201d ismendeki \u201cku-\/sar\u0131, i\u015f\u0131ql\u0131\u201c 69. hisseciyin sinonimidir.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;<\/p>\n\n\n\n<p><em>64. \u0411\u0430\u043a\u0438\u0440\u043e\u0432 \u041c.\u0425.\u0424\u0435\u043d\u043e\u043c\u0435\u043d \u043f\u0430\u0440\u0430\u043b\u043b\u0435\u043b\u0438\u0437\u043c\u0430 \u0434\u0440\u0435\u0432\u043d\u0435\u0439\u0448\u0438\u0445 \u043c\u0438\u0444\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0445 \u0442\u0435\u043e\u043d\u0438\u043c\u043e\u0432\/\/\u0422\u0430\u0442\u0430\u0440\u0441\u0442\u0430\u043d \u0420\u0435\u0441\u043f\u0443\u0431\u043b\u0438\u043a\u0430\u0441\u044b \u041c\u0259\u0434\u0259\u043d\u0438\u044f\u0442 \u043c\u0438\u043d\u0438\u0441\u0442\u0440\u043b\u044b\u0433\u044b<br>\u0420\u0435\u0441\u043f\u0443\u0431\u043b\u0438\u043a\u0430 \u0442\u0440\u0430\u0434\u0438\u0446\u0438\u043e\u043d \u043c\u0259\u0434\u0259\u043d\u0438\u044f\u0442\u043d\u0435 \u04af\u0441\u0442\u0435\u0440\u04af \u04af\u0437\u0259\u0433\u0435. \u0422\u0410\u0422\u0410\u0420 \u0425\u0410\u041b\u042b\u041a \u0418\u0496\u0410\u0422\u042b. \u0424\u018f\u041d\u041d\u0418 \u042d\u0417\u041b\u018f\u041d\u04ae\u041b\u018f\u0420 \u04ba\u018f\u041c \u0424\u041e\u041b\u042c\u041a\u041b\u041e\u0420 \u04ae\u0420\u041d\u018f\u041a\u041b\u018f\u0420\u0415<br>(\u0444\u0259\u043d\u043d\u0438 \u043a\u043e\u043d\u0444\u0435\u0440\u0435\u043d\u0446\u0438\u044f\u043b\u0259\u0440 \u043c\u0430\u0442\u0435\u0440\u0438\u0430\u043b\u043b\u0430\u0440\u044b \u0497\u044b\u0435\u043d\u0442\u044b\u0433\u044b) \u0496\u0438\u0434\u0435\u043d\u0447\u0435 \u043a\u0438\u0442\u0430\u043f. \u041a\u0430\u0437\u0430\u043d. \u0418\u0445\u043b\u0430\u0441.2012. \u0441. 6 -7<br>65. \u041f\u0430\u0442\u0440\u0438\u0430\u0440\u0448\u0430\u044f \u0438\u043b\u0438 \u041d\u0438\u043a\u043e\u043d\u043e\u0432\u0441\u043a\u0430\u044f \u043b\u0435\u0442\u043e\u043f\u0438\u0441\u044c\u041c. 1965. \u041f\u0421\u0420\u041b \u0442. 9-10. \u0441. 21<br>66. \u041a\u043e\u043a\u0430 \u041d.\u0410. \u0421\u0442\u0430\u0440\u043e\u0441\u043b\u0430\u0432\u044f\u043d\u0441\u043a\u0438\u0439 \u044f\u0437\u044b\u043a \u0441 \u043f\u0440\u0438\u043b\u043e\u0436\u0435\u043d\u0438\u044f\u043c\u0438 \u0442\u0435\u043a\u0441\u0442\u043e\u0432 \u0410\u043b\u043c\u0430-\u0410\u0442\u0430. 1965. \u0441. 23<br>67. \u0414\u0432\u0435 \u0431\u0435\u0441\u0435\u0434\u044b \u0441\u0432\u044f\u0442\u0435\u0439\u0448\u0435\u0433\u043e \u043f\u0430\u0442\u0440\u0438\u0430\u0440\u0445\u0430 \u0424\u043e\u0442\u0438\u044f \u043f\u043e \u0441\u043b\u0443\u0447\u0430\u044e \u043da\u043f\u0430\u0434\u0435\u043d\u0438\u044f \u0440\u043e\u0441\u0441\u043e\u0432 \u043d\u0430 \u041a\u043e\u043d\u0441\u0442\u0430\u043d\u0442\u0438\u043d\u043e\u043f\u043e\u043b\u044c. \u0425\u0440\u0438\u0441\u0442\u0438\u0430\u043d\u0441\u043a\u0438\u0435 \u0447\u0442\u0435\u043d\u0438\u044f.\u0441\u0435\u043d\u0442\u044f\u0431\u0440\u044c\u043e\u043a\u0442\u044f\u0431\u0440\u044c. 1882. \u0441. 414, 425, 432<br>68. \u0413\u0443\u043c\u0438\u043b\u0435\u0432 \u041b.\u041d. \u0414\u0440\u0435\u0432\u043d\u044f\u044f \u0420\u0443\u0441\u044c \u2026 \u0441.53<\/em><br><br> T\u00fcrk dillerind\u0259 \u201cku-\u201c hisseciyin sinonimleri \u201cis\/us\/uz\/ut\/od\u201d-dur. Kuman isminde olan ikinci heca \u201c-man\/ki\u015fi\u201d hisseciyin sinonimi ise \u201cer\/ar\/ir\/ur\u201d-dir. Bu y\u00fczden de haberlere esaslanaraq demeliyiz ki, erken orta\u00e7a\u011f kaynaklar\u0131nda \u201cRus\u201d ismi hakikatta T\u00fcrk \u201cUrus\u201d ismi ile ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, t\u00fcm T\u00fcrkl\u0259r \u015fimdi de \u00abRusskiye\u00bb adland\u0131rd\u0131klar\u0131m\u0131za \u201cUrus\u201d deyirl\u0259r. X \u0259. Hudud \u0259l-A\u2019l\u0259m \u201cUruslar\u0131\u201d Kara denizin Kuzeyinde, Pe\u00e7eneql\u0259r, i\u00e7 (daxili) Bulgarlar ve Saqlablar\u0131n aras\u0131nda yerle\u015ftiriyor 70. Nizameddin \u015eamide Moskva \u201cUrus \u015fehiri\u201d 71 gibi veriliyor. Bu durumda biz Nestorun T\u00fcrk dilini iyi bilmesini esas tutaraq b\u00f6le analoji g\u00f6r\u00fcr\u00fcz: Kuar \/ \u041f\u0435\u0440\u0443\u043d (Od Allah\u0131) \u2192 \u015eim\u015f\u0259k Tanr\u0131s\u0131\u00bb; \u041a\u0438\u0435\u0432 \/ Kuyaba (Od Allah\u0131n\u0131n \u015fehiri) ; Urus \/ \u041f\u043e\u043b\u044f\u043d\u0435 (yaz\u0131q) \u2192 Od Allah\u0131 \u015fehirinin sar\u0131beniz ki\u015fisi. Tabii ki, bu analoji Kiyev devleti ve onun etnik tarkibi hakk\u0131nda bizim hayallar\u0131m\u0131z\u0131 k\u00f6kl\u00fc \u015fekilde de\u011fi\u015fiyor. Nestorun Rus isminin gizletmesi il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u00fcm me\u015feqqetleri onunla a\u00e7\u0131klan\u0131yor ki, Kiyevde Ortodokslu\u011fun egemenli\u011fi ortam\u0131nda onun B\u00f6y\u00fck Bozk\u0131rla, yan\u0131 Kuman\/K\u0131p\u00e7aklarla ili\u015fkileri keskin idi.<\/p>\n\n\n\n<p> Bu y\u00fczden de Nestor Ruslar hak\u0131\u0131nda fikirlerini \u201c\u2026\u0438 \u043f\u0440\u043e\u0447\u0438\u0435, \u043f\u0440\u043e\u0437\u0432\u0430\u0432\u0448\u0438\u0435\u0441\u044f \u0440\u0443\u0441\u044c &#8212; v\u0259 Rus adlanan dig\u0259rl\u0259ri\u201d ifadesi arkas\u0131nda gizler. GYH-dan g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi ger\u00e7ekde Kiyev devletinin esas topraklar\u0131 Ukraynan\u0131n bile\u015fimindedir. Ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lar d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler ki, \u201cUkrayna\u201d ismi kaynaklarda ilk kez 1187 y\u0131lda kullan\u0131l\u0131r ve Pereyaslavl topraqlar\u0131na ait idi. Sonralar, ge\u00e7ici olarak, 1231 y\u0131ldan \u201cUkrayna\u201d ismi Buq nehri boyu yerl\u0259\u015f\u0259n Qalitso-Vol\u0131nsk topraklar\u0131na ait edildi. Gelenek hal\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f teoriye esasen \u201cUkrayna\u201d ismi Slav \u201cokraina\/d\u0131\u015f\u201d s\u00f6z\u00fc ile ba\u011flan\u0131yor. Moskvan\u0131n y\u00fckseli\u015fi ile fakat siyasi \u00f6nemini itiren Kiyev devleti ve topraklar\u0131n\u0131n birl\u0259\u015fdirm\u0259si u\u011frunda m\u00fccadelesi XIII y\u00fczy\u0131l\u0131n sonu-XIV y\u00fczy\u0131l\u0131n evvelinde ba\u015flayor v\u0259 1521 y\u0131la kadar, yan\u0131 Ryazan topraklar\u0131n\u0131n tutulmas\u0131na kadar davam ediyor. \u0130lgincd\u0131r ki, 1648i y\u0131la gibi Ukrayna topraqlar\u0131 Moskvn\u0131n birl\u0259\u015ftirici siyasetine dahil edilmiyordu. Bu nedenle soru ortaya \u00e7\u0131kar \u2013 nas\u0131l oldu ki, ger\u00e7ek Ukrayna Kiyevin devletinin esas\u0131n\u0131 oldu\u011fu halda \u201cOkraina\u201d, Kiyevin d\u0131\u015f\u0131nda bulunnan Moskva ise \u00f6nce \u201cRusiya \u00e7arl\u0131\u011f\u0131\u201d, sonra da Rossiya oldu?<\/p>\n\n\n\n<p><br>Qaynaqlar\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlenirken biz kayd ettik ki, tarihi Ruslar \u0130skitlerle birlikde BulgarUqrlarla da ba\u011flan\u0131yor. \u015eunu da s\u00f6yleyik ki, erken orta\u00e7a\u011f kaynaklar\u0131 \u00e7oklu say\u0131da \u201c-oqr- \/ -uqr- \u201dsonlu\u011fu il\u0259 biten T\u00fcrk tayfalar\u0131n\u0131n isimlerini \u00e7ekiyor (onoqur, kutiqur, utiqur, sar\u0131qur v\u0259 di\u011ferleri). Tarih\u00e7il\u0259r ve dil\u00e7ilerin bura getirdi\u011fi \u00e7e\u015fitli kar\u015f\u0131l\u0131klara ra\u011fmen \u201dretasizm\/lyamdaizm\/zetasizm\u201d dil kanununa esas\u0259n gibi de okunabilir (\u00f6rne\u011fin, Rus. \u00ab\u0441\u044b\u0440\u00bb, \u0130ngil. \u00abcheese\u00bb; T\u00fcrk O\u011fuz\/o\u011ful\/o\u011fur; \u015fumer\/sumer\/suvar\u0440 (sabir) \/suvaz\/\u00e7uva\u015f.) \u201cOqr \/ Uqr\u201d &#8212; \u201cOguz(O\u011fuz)\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;<\/p>\n\n\n\n<p><em>69. \u0421\u0443\u043b\u0435\u0439\u043c\u0435\u043d\u043e\u0432 \u041e\u043b\u0436\u0430\u0441 \u0410\u0437 \u0438 \u042f \u0441. 495<br>70. Hududal-A\u2019lam .p. 67<br>71. Nizam\u0259ddin \u015eami Z\u0259f\u0259r-nam\u0259. Bak\u0131.1992, s.15<br>72. \u0411\u0430\u0441\u043a\u0430\u043a\u043e\u0432 \u041d.\u0410. \u041e \u043f\u0440\u043e\u0438\u0441\u0445\u043e\u0436\u0434\u0435\u043d\u0438\u0438 \u044d\u0442\u043d\u043e\u043d\u0438\u043c\u0430 \u0411\u0430\u0448\u043a\u0438\u0440 \/\/ \u0432 \u0441\u0431.\u042d\u0442\u043d\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0430\u044f \u043e\u043d\u043e\u043c\u0430\u0441\u0442\u0438\u043a\u0430.\u041c.1984. \u0441. 13-17<\/em><br><br> Bunu s\u00f6yleyebilirler ki, kaynaklarda O\u011fuzlardan de\u011fil, K\u0131p\u00e7aklardan konu\u015fuluyor. B\u00f6yle tesnifata ra\u011fmen biz her ikisine T\u00fcrk deyoruz. Apar\u0131lan arkeolji kaz\u0131nt\u0131lar O\u011fuzlarda ve K\u0131p\u00e7kqlarda ya\u015fam terzinin benzerliyini tesdiqliyoir. \u00d6rne\u011fin, kaynaklarda Kutiqurlar Bulgar oldu\u011fu halda, Kumanlar K\u0131p\u00e7aklard\u0131r. \u015eimdi T\u00fcrkl\u0259rin Kuti v\u0259 Kuman kollar\u0131na ne zaman b\u00f6l\u00fcnmesini dem\u0259k zordur. Ama zaten her ikisi T\u00fcrkd\u00fcr!!! Burada fikirlerimizi do\u011frulayan ba\u015fqa ilgin\u00e7 etnografik konulara da bak\u0131n\u0131z. Bu orta\u00e7a\u011fda Bulgarlar\u0131n ve K\u0131p\u00e7aklar\u0131n s\u00f6zle\u015fme t\u00f6renleridir. \u00d6rne\u011fin, kaynaqlarda 816 y\u0131lda Bizans imparatoru Ermeni Leo ie Bulgar xan\u0131 Omartaq\u0131n s\u00f6zle\u015fme t\u00f6renleri b\u00f6yle tasvir ediliyor: <strong>\u201cBulgar xan\u0131 s\u00f6zle\u015fmenin\u2026 kutsall\u0131\u011f\u0131n\u0131 Hir\u0131styan kural\u0131 ile, imparator ise Bulgar kural\u0131 ile k\u0131l\u0131c\u0131 tutub k\u00f6pekleri ikiye par\u00e7alay\u0131p \u015farapla teyit etti\u201d Orta\u00e7a\u011f tarihi \u00fczre kurallarda F.R\u00fcs Kumanlar hakk\u0131nda ise a\u015fa\u011f\u0131dakileri yaz\u0131yordu: <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201c\u0130ttifak\u0131n kutsall\u0131\u011f\u0131n\u0131 \/t\u0259stiq etmek\/ i\u00e7in onlar badeni kendi kanlar\u0131 ile doldurub onu i\u00e7iyordular. \u015eunu \/onlar\/ ayni kan\u0131n ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olan ki\u015fi olmaq i\u00e7in ediyordular; bundan ek onlar raz\u0131la\u015fan ki\u015filer aras\u0131nda k\u00f6peyi par\u00e7alayordular\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, ister Bulgarlarda, isterse de Kumanlarda etnoqrafik ox\u015farl\u0131qlar, yani resmi t\u00f6renler de ayn\u0131 idi. O ki, qald\u0131 \u201cUkrayna\u201d ismindeki \u201c-ina\/-ena\u201d \u015f\u0259kil\u00e7isine, ku\u015fkusuz ki, bu da Slav diline ke\u00e7mi\u015f mekan bildiren sufiksdir &#8212; dolina, ravnina (d\u0259r\u0259, d\u00fcz\u0259nl\u0131k), onun da T\u00fcrk dilinde uy\u011funu<br>\u201cel \/toplum, birlik\u201d anlam\u0131d\u0131r. Buna g\u00f6r\u0259 biz hesab ediyoruz ki, Ukrayna harfi terc\u00fcmede \u201cO\u011fuz eli\u201d demektir. X y\u00fczy\u0131l \u0259r\u0259b yazar\u0131 \u0130bn Nedimin raporuna g\u00f6r\u0259 Ruslar a\u011fac par\u00e7as\u0131 \u00fcz\u0259rinde yaz\u0131yordular75. \u0130bn Nedimin bu yaz\u0131lar\u0131na esaslanan baz\u0131 ara\u015fd\u0131r\u0131c\u0131lar hesab ediyor ki, burada Novqorodda hu\u015f a\u011fac\u0131 kabu\u011fu (byoresta) \u00fczerinde kullan\u0131lan yaz\u0131 hakk\u0131nda konu\u015fuluyor 76.<br>.<br>Biliniyor kii, \u201cbyoresta\u201d hu\u015f a\u011fac\u0131 kabu\u011funun \u00fcst taraf\u0131na denir. Ama \u015f\u00fcphelidir, arap yazar\u0131 burada a\u011fac kabu\u011funu a\u011fac par\u00e7as\u0131 ile qar\u0131\u015fd\u0131rs\u0131n. Yazar ise kesin anlat\u0131yor ki, Ruslar beyaz a\u011fac par\u00e7as\u0131 \u00fczerinde yaz\u0131yordular. \u0130bn \u0259n-N\u0259dimin bilgisinden ayd\u0131nd\u0131r ki, ona bu haberi ileten ki\u015fi Kabk da\u011f\u0131n\u0131n bir hakimi taraf\u0131ndan Rus ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n yan\u0131na g\u00f6nderilen zaman o, orada a\u011fac \u00fczerinde yaz\u0131 ile kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015ft\u0131. \u0130bn Nedimi bilgilendiren onu da bildiriyor ki, o oradak\u0131 i\u015faretleri anlaya bilmedi. Ama bellidir ki, T\u00fcrkl\u0259rin eski yaz\u0131s\u0131n\u0131n esas\u0131nda a\u011fac \u00fczerind\u0259 yazmak durur 77.<br>.<br>Kaynaklardan g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi \u201cRus\u201dlar\u0131n vatan\u0131, daha do\u011frusu \u201c\u0130\u00e7 (daxili) Rusiya\u201d nerdeyse Kuzey Kafkasya&#8217;da Kara d\u0259niz v\u0259 Hazar d\u0259nizi aras\u0131nda yerle\u015firdi. \u015eunu dedi\u011fimiz gibi Yunan ve \u0130skandinav kronikleri ile yana\u015f\u0131 M\u00fcsl\u00fcman kaynaklar\u0131 da tesdiqliyor 78. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan VI y\u00fczy\u0131l Bizans yazar\u0131 Menandr Protektorun ilgin\u00e7 bir bilgisi var. Bizans imparato IIYustinin (568 \u0433.) saray\u0131nda Soqdianal\u0131 Maniax\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile b\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fin resepsiyonunda bahsdeden Menandr yaz\u0131yor ki, T\u00fcrk Ka\u011fan\u0131n\u0131n ona g\u00f6nderdi\u011fi mektupu \u0130skit yaz\u0131s\u0131 \u00ab\u03c4\u03bf\u03b3\u03c1\u03ac\u03bc\u03bc\u03b1\u03a3\uf06b\uf06e\uf04a\uf069\uf06b\u03bf\uf06e&#187; yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;<\/p>\n\n\n\n<p><em>73. \u0428\u0430\u0444\u0430\u0440\u0438\u043a \u041f.\u0410. \u0421\u043b\u0430\u0432\u044f\u043d\u0441\u043a\u0438\u0435 \u0434\u0440\u0435\u0432\u043d\u043e\u0441\u0442\u0438 \u0442. II \u043a\u043d. I. c. 285<br>74. \u0428\u0442\u0440\u0430\u043a \u0413.\u041b. \u041a\u0440\u043e\u0432\u044c \u0432 \u0432\u0435\u0440\u043e\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f\u0445 \u0438 \u0441\u0443\u0435\u0432\u0435\u0440\u0438\u044f\u0445 \u0447\u0435\u043b\u043e\u0432\u0435\u0447\u0435\u0441\u0442\u0432\u0430. \u0421\u041f\u0431. \u0421\u043e\u0444\u0438\u044f. 1995, c. 38<br>75. Ibn Nadim The Fichrist of al-Nadim a tenth century survey of Muslim culture\u00bb ed. and tr. by B. Dodge New-York \u2013 London. 1970. v. 1. p. 37<br>76. \u042f\u043d\u0438\u043d \u0412.\u041b. \u042f \u043f\u043e\u0441\u043b\u0430\u043b \u043a \u0442\u0435\u0431\u0435 \u0411\u0435\u0440\u0435\u0441\u0442\u0443\u2026 \u041c. 1975. \u0441. 31<br>77. \u0427\u0430\u0433\u0430\u0434\u0443\u0440\u043e\u0432 \u0421.\u0428.\u041f\u0440\u043e\u0438\u0441\u0445\u043e\u0436\u0434\u0435\u043d\u0438\u0435 \u0413\u044d\u0441\u044d\u0440\u0438\u0430\u0434\u044b . \u041d\u043e\u0432\u043e\u0441\u0438\u0431\u0438\u0440\u0441\u043a. 1980. \u0441. 133<br>78.  Bel\u2019ami Chronique de Tabari traduite sur la version persan ede Bel\u2019ami ed.Par.H.Zotenberg. v.III. Paris.187 p. 496-498; SehirEddin.Geshichte von Tabaristan, Ruyan und Mazanderan. I-II. Persischer text und ubersetzung, hrsg von B.Dorn (Muhammedanische Quellen zur Geschichte der sudlichen Kustlnler des Kaspischen Meers) SPb. 1850 \u0440. 302; Minorsky Vladimir Medieval Iran and its neighbors. London. p. 463; Margoliouth D.S. The Russian Seizure \u2026 p. 88-89; \u042f\u043a\u0443\u0431\u043e\u0432\u0441\u043a\u0438\u0439\u0410.\u042e. \u0418\u0431\u043d\u041c\u0438\u0441\u043a\u0430\u0432\u0435\u0439\u0445 \u2026 \u0441. 63-92<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><br> Belirtildi\u011fi gibi t\u00fcn yaz\u0131l\u0131 kaynaklar \u0130skitlerden konu\u015furken mehz T\u00fcrk-Bulgarlar\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor. Tesad\u00fcfi de\u011fil ki, \u0130bn Hordadbeh Ruslar\u0131n Saqlab cinsinden) \u0627\u0644\u0635\u0642\u0627\u0627\u0628\u0629 \u0645\u0646 \u062c\u0646\u0633) oldu\u011funu belirterek, burada yine de Bulgarlardan konu\u015fuyor. Bu faktlar ise bir kez onu do\u011fruluyor ki, Bulgarlar, aslen Bulgar olan Kiril v\u0259 Mefodid\u0259n \u00e7ok fazla \u00f6nce, yaz\u0131ya sahip idiler 80 ve buna g\u00f6re de Kiril Hersonesde \u201cRus yaz\u0131s\u0131nda\u201d olan \u0130ncil v\u0259 Z\u0259bura kar\u015f\u0131la\u015fanda onu asanl\u0131qla oxuyub ve bu dilde konu\u015fan ki\u015fini zorlanmadan anlam\u0131\u015fd\u0131 81.<br>.<br>E\u011fer g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nsa ki, Kirilin etkinliyi Bulgarlar\u0131n H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 Miziyada Boris xan\u0131n resmi ilan edilmesinden 10 il \u00f6nce olmu\u015fdusa yuxar\u0131da kayd olanlar\u0131 tam olarak do\u011fru say\u0131labilir. \u00d6rne\u011fin, \u0130bn H\u00f6vqel Kara denizin Kuzeyin\u0259d\u0259 ya\u015fayan \u201ci\u00e7 (daxili)\u201d Bulgarlardan konu\u015farken onlarda H\u0131ristiyan ve M\u00fcsl\u00fcman olmas\u0131n\u0131 (va bi-bul\u011far ad-dax\u0131l nasara va musl\u0131muna) 82 do\u011fruluyor. Bu erazide Bulgarlar\u0131 Hudud \u0259l-A\u2019l\u0259m yazar\u0131 da yerle\u015ftiriyor 83. Ama daha \u00e7ok dikkat \u00e7ekmektedir -, niy\u0259 aslen Bulgar olan Kiril Yunan- H\u0131ristiyan kilisesinin temsilcisi gibi Slav alfabesini yarat\u0131rken \u201cA\u201d harf\u0131 i\u00e7in Yunan\u201dA\/alfa\u201d-s\u0131n\u0131 de\u011fil, mehz Bulgar neslinin damgas\u0131ndan -\u0466-dan84 kulland\u0131, ve bu harfa t\u00fcrkl\u0259rin \u00f6nde gelen nesli olan \u201cAz\/As\u201d\u2013lar\u0131n ismini vermi\u015fdir? Kaynaklardan g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi, \u201cAz\/As\u201d ismi V\u0259n\u0259d\u201d ve \u201cSaqlab\u201d isimleri ile yana\u015f\u0131 T\u00fcrk-Bulgrlar\u0131n isimlerinden biri idi. Aksi takdirde \u0130bn Hordadbeh Ruslar\u0131 Saqlab cinsind\u0259n oldu\u011funu s\u00f6ylemezdi. B\u00f6ylece de yaz\u0131l\u0131 ve etnoqrafik bilgilerin m\u00fckayiseli analizi kan\u0131tl\u0131yor ki, Kara deniz, Baltik denizi ve Hazar denizleri aras\u0131nda olan erazi eskiden m\u00fcxt\u0259lif T\u00fcrk etnoslar\u0131n\u0131n h\u00f6kmranl\u0131tg ettikl\u0259ri erazidir. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan Rus, Saqlab ve Varyaq isimlerinin T\u00fcrk &#8212; Bulgar alemi ile ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 kimsede \u015f\u00fcphe yaratmamal\u0131d\u0131r. Ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc olamaz da bilmezdi. \u00c7\u00fcnki burada yaln\u0131z T\u00fcrk d\u00fc\u015f\u00fcncesi g\u00f6zleniyor. Bu \u201cRus, Kuyaba, Perun\u201d isimlerinin etimoloji ara\u00e7d\u0131r\u0131lmas\u0131 ile s\u00fcbut edilyor (se\u00e7meler bizimdir \u2013 yazar)&#8230;<br>&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;-<\/p>\n\n\n\n<p><em>79. \u041f\u0438\u0433\u0443\u043b\u0435\u0432\u0441\u043a\u0430\u044f \u041d.\u0412. \u0411\u043b\u0438\u0436\u043d\u0438\u0439 \u0412\u043e\u0441\u0442\u043e\u043a. \u0412\u0438\u0437\u0430\u043d\u0442\u0438\u044f. \u0421\u043b\u0430\u0432\u044f\u043d\u0435. \u041b.1976. \u0441.232; \u0412\u0438\u0437\u0430\u043d\u0442\u0438\u0439\u0441\u043a\u0438\u0435 \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u043a\u0438 \u0421\u041f\u0431. 1860. \u0441. 374; Moravcsik G. \u00abByzantinotur\u0441i\u0441a\u00bb. Bd. I. Berlin. 1958. s. 422; <\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>80. \u0414\u043e\u043d\u0447\u0435\u0432 \u0421.. \u041f\u0438\u0441\u044c\u043c\u0435\u043d\u043d\u043e\u0441\u0442\u044c \u043f\u0440\u043e\u0431\u043e\u043b\u0433\u0430\u0440 \u0438 \u0441\u043b\u0430\u0432\u044f\u043d\u0441\u043a\u0430\u044f \u043f\u0438\u0441\u044c\u043c\u0435\u043d\u043d\u043e\u0441\u0442\u044c \/ \u0421.\u0414\u043e\u043d\u0447\u0435\u0432 \/\/ \u0420\u043e\u043b\u044c \u043a\u043e\u0447\u0435\u0432\u044b\u0445 \u043d\u0430\u0440\u043e\u0434\u043e\u0432 \u0432 \u0446\u0438\u0432\u0438\u043b\u0438\u0437\u0430\u0446\u0438\u0438 \u0426\u0435\u043d\u0442\u0440\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e\u0439 \u0410\u0437\u0438\u0438. \u2013 \u0423\u043b\u0430\u043d-\u0411\u0430\u0442\u043e\u0440: 1974.c.115-119; \u0411\u0430\u043a\u0438\u0440\u043e\u0432\u041c.\u0425.\u0424\u0435\u043d\u043e\u043c\u0435\u043d \u043f\u0430\u0440\u0430\u043b\u043b\u0435\u043b\u0438\u0437\u043c\u0430 \u0434\u0440\u0435\u0432\u043d\u0435\u0439\u0448\u0438\u0445 \u043c\u0438\u0444\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0445 \u0442\u0435\u043e\u043d\u0438\u043c\u043e\u0432\/\/\u0422\u0430\u0442\u0430\u0440\u0441\u0442\u0430\u043d \u0420\u0435\u0441\u043f\u0443\u0431\u043b\u0438\u043a\u0430\u0441\u044b \u041c\u0259\u0434\u0259\u043d\u0438\u044f\u0442 \u043c\u0438\u043d\u0438\u0441\u0442\u0440\u043b\u044b\u0433\u044b \u2026. \u0441. 15<br>81.\u0413\u0435\u043e\u0440\u0433\u0438\u0435\u0432 \u0411. \u041d\u0430\u0447\u0430\u043b\u043e \u0431\u043e\u043b\u0433\u0430\u0440\u043e-\u0440\u0443\u0441\u0441\u043a\u0438\u0445 \u043a\u0443\u043b\u044c\u0442\u0443\u0440\u043d\u044b\u0445 \u0438 \u043b\u0438\u0442\u0435\u0440\u0430\u0442\u0443\u0440\u043d\u044b\u0445 \u0441\u0432\u044f\u0437\u0435\u0439 \/\/ \u0432 \u0441\u0431. \u0420\u0443\u0441\u043a\u043e-\u0431\u044a\u043b\u0433\u0430\u0440\u0441\u043a\u0438 \u0432\u0440\u044a\u0437\u043a\u0438 \u043f\u0440\u0435\u0437 \u0432\u0435\u043a\u043e\u0432\u0435\u0442\u0435 .\u0421\u043e\u0444\u0438\u044f. 1986 \u0441.13<br>82. \u0130bn HaukalKitab surat al-ard. ed. M.de Gouye. BGA. Leyden, 1968.p.396-397<br>83. Hududal-A\u2019lamp. 160<br>84. \u041a\u043e\u043a\u043e\u0440\u0438\u043d\u0430 \u041d.\u0410. \u041e\u0431 \u043e\u0434\u043d\u043e\u0439 \u0433\u0440\u0443\u043f\u043f\u0435 \u0437\u043d\u0430\u043a\u043e\u0432 \u043d\u0430 \u043a\u0435\u0440\u0430\u043c\u0438\u043a\u0435 \u0412\u043e\u043b\u0436\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0411\u043e\u043b\u0433\u0430\u0440\u0438\u0438 \/\/ \u0432 \u0441\u0431. \u0420\u0430\u043d\u043d\u0438\u0435 \u0431\u043e\u043b\u0433\u0430\u0440\u044b \u0432 \u0412\u043e\u0441\u0438\u043e\u0447\u043d\u043e\u0439 \u0415\u0432\u0440\u043e\u043f\u0435. \u041a\u0430\u0437\u0430\u043d\u044c. 1989 \u0441. 89 &#8212;<\/em> 96<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>XVII T\u00dcRK TAR\u0130H\u0130 KONQRES\u0130. 15-17 eylul.2014\/ANKARA. II.C\u0130LT \u2013 I KLSLM ORTA AS\u0130YA VE KAFKAS\u0130YA TAR\u0130H\u0130. T\u00dcRK TAR\u0130H KURUMU. ANKARA.2018.&nbsp;s.33-54 Do\u00e7.Dr. Alakbar Alakbarov (Daha \u00f6nce:&nbsp;https:\/\/fedai.az\/?p=75384,<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":75704,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[16],"tags":[],"class_list":["post-75703","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-turkish"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/75703","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=75703"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/75703\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":75723,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/75703\/revisions\/75723"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/75704"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=75703"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=75703"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=75703"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}