{"id":76629,"date":"2022-07-21T02:04:50","date_gmt":"2022-07-20T22:04:50","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=76629"},"modified":"2022-07-21T02:04:53","modified_gmt":"2022-07-20T22:04:53","slug":"vaqif-oz-dovrunun-5-ci-kolonu-olub","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=76629","title":{"rendered":"Vaqif \u00f6z d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn &#171;5-ci kolonu&#187; olub"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-media-text alignwide has-media-on-the-right is-stacked-on-mobile\" style=\"grid-template-columns:auto 45%\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"768\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/294060143_3256321364655199_2546462040822958183_n-768x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-76630 size-full\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/294060143_3256321364655199_2546462040822958183_n-768x1024.jpg 768w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/294060143_3256321364655199_2546462040822958183_n-225x300.jpg 225w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/294060143_3256321364655199_2546462040822958183_n-113x150.jpg 113w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/294060143_3256321364655199_2546462040822958183_n-1152x1536.jpg 1152w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/294060143_3256321364655199_2546462040822958183_n.jpg 1449w\" sizes=\"auto, (max-width: 768px) 100vw, 768px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p class=\"has-large-font-size\"><strong>Elnur S\u0259lim<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Fedai.az-\u0131n redaktoru<\/em><\/strong><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p><br><strong>\u015eu\u015fada ke\u00e7iril\u0259n &#171;Vaqif poeziya g\u00fcnl\u0259ri&#187; ba\u015fa \u00e7atsada, i\u015ftirak etm\u0259k ist\u0259y\u0259n Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin \u00fczvl\u0259rinin naraz\u0131 \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131 bitm\u0259k bilmir. Bu yarad\u0131c\u0131 insanlar\u0131 anlamaq olar, amma Az\u0259rbaycana y\u00fczl\u0259rl\u0259 dahil\u0259r b\u0259x\u015f etmi\u015f \u015eu\u015fada, bu Vaqif haray h\u0259\u015firi kim\u0259 laz\u0131m idi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Bu g\u00fcn arvad\u0131 d\u00f6y\u0259n ki\u015fid\u0259n tutmu\u015f r\u00fc\u015fv\u0259t \u00fcst\u00fcnd\u0259 yaxalanm\u0131\u015f o\u011fruyad\u0259k h\u0259r k\u0259s g\u00fcnah\u0131 &#171;5-ci kolon&#187;da axtarmas\u0131 d\u0259bd\u0259dir. \u018fslind\u0259 bu da 5-ci kolonun i\u015fin\u0259 yaray\u0131r. Bu ucuz iddialar arxas\u0131nda gizl\u0259n\u0259r\u0259k s\u0131zd\u0131qlar\u0131 D\u00f6vl\u0259tin strateji qollar\u0131nda h\u0259r\u0259 \u00f6z miqyas\u0131nda i\u015f aparmaqdad\u0131r. Tarixi bax\u0131mdan yana\u015fsaq, el\u0259 Molla P\u0259nah Vaqif bu kolonun \u0259cdadlar\u0131ndand\u0131r. H\u0259r\u00e7\u0259nd bu sah\u0259d\u0259 fikirl\u0259r ha\u00e7alan\u0131r, amma tarixi h\u0259qiq\u0259t ortaya qoyulmal\u0131d\u0131r. Onun poetik fikirl\u0259ri v\u0259 yaxud da do\u011fma dild\u0259ki yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 bir s\u0259n\u0259t hadis\u0259sidir. Bu fakt onun siyasi f\u0259aliyy\u0259tini he\u00e7 d\u0259 duruya \u00e7\u0131xarmaq g\u00fcc\u00fcnd\u0259 ola bilm\u0259z.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Bu bar\u0259d\u0259 h\u0259rt\u0259r\u0259fli ara\u015fd\u0131rma Siyasi elml\u0259r \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent Zaur \u018fliyevin q\u0259l\u0259mind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131b. Z. \u018fliyev &#171;Qacar rus \u00e7ar\u0131n\u0131n g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcb&#187; m\u0259qal\u0259sind\u0259 yaz\u0131r: \u201c\u015eanl\u0131 A\u011fam\u0259h\u0259mm\u0259d\u201d. T\u00fcrk-Q\u0131z\u0131lba\u015f x\u0259ndan\u0131 olan Qacarlar s\u00fclal\u0259sinin h\u00f6kmran\u0131 A\u011fa M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah\u0131 A.S.Pu\u015fkin \u201c\u018frzuruma s\u0259yah\u0259t\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 bu c\u00fcr\u0259 adland\u0131r\u0131r. Sovetl\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u015eah Qacar\u0131 qani\u00e7\u0259n, t\u00fcrk d\u00fc\u015fm\u0259ni, i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 adland\u0131ran yaz\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 aliml\u0259r uzun ill\u0259r t\u00fcrk tarixin\u0259 olan h\u00fccumlar\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olan tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259ri g\u00f6zd\u0259n salmaq planlar\u0131n arxas\u0131nda erm\u0259nil\u0259r oldu\u011funu b\u0259lk\u0259 d\u0259 bilm\u0259yibl\u0259r&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259, ist\u0259r Rusiya i\u015f\u011fal\u0131 sonras\u0131 m\u00fc\u0259llifl\u0259r N\u0259vvabdan S\u0259m\u0259d Vur\u011funad\u0259k Qacar\u0131n m\u0259nfi obraz\u0131n\u0131 yaratma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131blar. Qacar\u0131n qiyam\u00e7\u0131 xanlar\u0131 m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fmi\u015f d\u00f6vl\u0259td\u0259 birl\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 y\u00fcr\u00fc\u015f erm\u0259ni-rus c\u0259suslar\u0131n\u0131n \u0259liyl\u0259 yar\u0131m\u00e7\u0131q qoyuldu v\u0259 bu i\u015fd\u0259 \u0259li olanlardan biri d\u0259 Molla P\u0259nah Vaqif idi.<br>M\u00fc\u0259llif yaz\u0131r: &#171;D\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 Molla P\u0259nah Vaqif m\u0259clisl\u0259rd\u0259 Osmanl\u0131 saray\u0131ndan daha \u00e7ox Rusiyadan d\u0259st\u0259k al\u0131naraq \u0130rana qar\u015f\u0131 m\u00fcdafi\u0259 olunma\u011f\u0131 t\u0259klif etmi\u015fdir. O, Osmanl\u0131 saray\u0131 il\u0259 yaz\u0131\u015fmalar\u0131, dig\u0259r v\u0259zir Mirz\u0259 \u018flim\u0259mm\u0259d xan\u0131n \u0130stanbuldan yox cavab\u0131 il\u0259 g\u0259lm\u0259sini \u0259sas tutaraq Rusiyan\u0131n himay\u0259sin\u0259 ke\u00e7m\u0259yi \u0259n \u00e7ox m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259n \u015f\u0259xs idi&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Yaxud Z. \u018fliyev yaz\u0131r: &#171;<strong>Sad\u0131q xan\u0131 v\u0259 Molla P\u0259nah Vaqifl\u0259 yaz\u0131\u015fan Kotlayerski rus himay\u0259si alt\u0131nda Qaraba\u011f\u0131n inki\u015faf ed\u0259c\u0259yini v\u0259 sonradan da \u0130randa Sad\u0131q xan\u0131n h\u00f6kmran olmas\u0131 v\u0259dl\u0259ri yaz\u0131rd\u0131. Sad\u0131q xan\u0131n ona olan m\u0259ktublar\u0131n\u0131n birind\u0259 yaz\u0131l\u0131r: \u201c General Kotlyarevski biz Sizin humanit biri oldu\u011funuza \u0259minik v\u0259 inan\u0131r\u0131q ki, h\u0259\u015f\u0259m\u0259tli \u00c7ar bizi \u0259sla unutmayacaq v\u0259 veril\u0259n v\u0259dl\u0259r\u0259 \u0259m\u0259l olunacaq\u201d (\u0410\u043a\u0442\u044b, \u0441\u043e\u0431\u0440\u0430\u043d\u043d\u044b\u0435 \u041a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u0441\u043a\u043e\u044e \u0410\u0440\u0445\u0435\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u044e \u041a\u043e\u043c\u0438\u0441\u0441\u0438\u0435\u044e. \u0422\u043e\u043c 7. \u0418\u0437\u0434\u0430\u043d \u043f\u043e\u0434 \u0440\u0435\u0434\u0430\u043a\u0446\u0438\u0435\u044e \u0410\u0434.\u0411\u0435\u0440\u0436\u0435.\u0422\u0438\u0444\u043b\u0438\u0441, 1878 \u0433., 995 \u0441., \u0441. 481.)&#187;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Zaur \u018fliyev &#171;Molla P\u0259nah Vaqif Rus agenti idimi?&#187; m\u0259qal\u0259sind\u0259 daha bir m\u0259qama toxunur: <strong>&#171;Vaqif sonradan Batmanq\u0131l\u0131nc t\u0259r\u0259find\u0259n da\u011fdan at\u0131laraq \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0259n \u00e7ox t\u0259bli\u011f edil\u0259n Vaqif bar\u0259d\u0259 \u00e7oxlu \u0259fsan\u0259l\u0259r yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bu is\u0259 Vaqif\u0259 ruslar\u0131n bir n\u00f6v \u201cminn\u0259tdarl\u0131\u011f\u0131\u201d idi. H\u0259tta m\u0259rhum S\u0259m\u0259d Vur\u011fun subliminal olaraq \u00f6z \u201cVaqif\u201d poemas\u0131nda bunu bel\u0259 t\u0259svir edir:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130brahim xan onun \u0259lind\u0259ki \u0259san\u0131 g\u00f6r\u00fcr v\u0259 soru\u015fur ki, \u201co \u0259sa n\u0259dir?\u201d Vaqif is\u0259 deyir ki, \u201cRusiya pad\u015fah\u0131 o Yekaterinadan bir h\u0259diyy\u0259dir\u201d. \u0130brahim xan M.P.Vaqifd\u0259n soru\u015fur: \u201cAha&#8230; De, s\u0259n hara? Rusiya hara? Yoxsa sat\u0131lm\u0131san o kaf\u0131rl\u0259ra?&#187;<\/p>\n\n\n\n<p><br>Tarix\u0259 vikipedik ekskurs ed\u0259k. \u0130brahimx\u0259lil xanla birlikd\u0259 Vaqif\u0259 d\u0259 II Yekaterinan\u0131n ad\u0131ndan qiym\u0259tli h\u0259diyy\u0259l\u0259r verilir. Vaqif\u0259 bahal\u0131 da\u015f-qa\u015fla b\u0259z\u0259dilmi\u015f \u0259sa d\u00fc\u015f\u00fcr. \u0130brahimx\u0259lil xan bu m\u00fcdd\u0259td\u0259 II Yekaterina il\u0259 m\u0259ktubla\u015fmas\u0131n\u0131 davam etdirir. Xan\u0131n h\u0259min m\u0259ktublar\u0131n\u0131n m\u0259tnini Vaqif yaz\u0131rd\u0131 v\u0259 imperator tezlikl\u0259 onun g\u00fccl\u00fc yaz\u0131 qabiliyy\u0259tini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirir. 1784-c\u00fc ild\u0259 Q.A. Potyomkin\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubunda Yekaterina qeyd edirdi ki, \u0130brahimx\u0259lil xan\u0131n m\u0259ktublar\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0259d\u0259biliyi v\u0259 z\u0259rifliyi il\u0259 \u0130randan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n g\u0259l\u0259n b\u00fct\u00fcn m\u0259ktublar\u0131 \u00fcst\u0259l\u0259yir.<\/p>\n\n\n\n<p>Rusiya h\u00f6kmdar\u0131 h\u0259min m\u0259ktublar\u0131n m\u00fc\u0259llifinin kimliyini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259yi v\u0259 onunla ba\u011fl\u0131 maraqlanma\u011f\u0131 xahi\u015f edir. 1796-c\u0131 ild\u0259 II Yekaterina v\u0259fat etdi. Yeni imperator I Pavel Qafqazdak\u0131 rus qo\u015funlar\u0131n\u0131 geri \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. A\u011fa M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah bundan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, ona qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xm\u0131\u015f xanlar\u0131 c\u0259zaland\u0131rmaq ist\u0259di. H\u0259min il o, yeni y\u00fcr\u00fc\u015f\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131 v\u0259 bu y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc \u015eu\u015fadan ba\u015flad\u0131. A\u011fam\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah b\u00f6y\u00fck bir t\u0259mt\u0259raqla \u015eu\u015fa qalas\u0131na daxil olub, qalan\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 qap\u0131s\u0131n\u0131n yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda olan \u0130brahim xan\u0131n b\u00f6y\u00fck o\u011flu M\u0259h\u0259mm\u0259dh\u0259s\u0259n a\u011fan\u0131n evind\u0259 yerl\u0259\u015fdi&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p><br>Art\u0131q m\u00fcst\u0259qilliyimizi \u0259ld\u0259 ets\u0259k d\u0259, h\u0259l\u0259 d\u0259 kommunistl\u0259r\u0259, bol\u015fevikl\u0259r\u0259, \u00e7arizm\u0259 n\u00f6k\u0259r\u00e7ilik ed\u0259nl\u0259r\u0259 layiq olduqlar\u0131ndan da \u00fcst\u00fcn qiym\u0259t verm\u0259kd\u0259yik. Bu xainl\u0259r\u0259 olan sevgimizi k\u00f6mm\u0259s\u0259k g\u0259l\u0259c\u0259yimiz yoxdur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Elnur S\u0259lim Fedai.az-\u0131n redaktoru \u015eu\u015fada ke\u00e7iril\u0259n &#171;Vaqif poeziya g\u00fcnl\u0259ri&#187; ba\u015fa \u00e7atsada, i\u015ftirak etm\u0259k ist\u0259y\u0259n Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin \u00fczvl\u0259rinin naraz\u0131 \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131 bitm\u0259k bilmir. Bu yarad\u0131c\u0131<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":76631,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-76629","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kos"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76629","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=76629"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76629\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":76632,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76629\/revisions\/76632"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/76631"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=76629"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=76629"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=76629"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}