{"id":77063,"date":"2022-07-27T03:44:46","date_gmt":"2022-07-26T23:44:46","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=77063"},"modified":"2022-07-27T03:44:50","modified_gmt":"2022-07-26T23:44:50","slug":"ugrunda-aliml%c9%99rin-oldurulduyu-kitab-divanu-lugati-t-turk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=77063","title":{"rendered":"U\u011eRUNDA AL\u0130ML\u018fR\u0130N \u00d6LD\u00dcR\u00dcLD\u00dcY\u00dc K\u0130TAB: &#171;D\u0130VAN\u00dc LUGAT\u0130-T T\u00dcRK&#187;"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>M\u00fcr\u0259kk\u0259b yalayan h\u0259r bir t\u00fcrk v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 bilir ki, t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n m\u0259lum olan \u0259n q\u0259dim t\u00fcrkc\u0259 l\u00fc\u011f\u0259ti Ka\u015f\u011farl\u0131 Mahmudun yazd\u0131\u011f\u0131 &#171;Divan-i L\u00fcgat\u00fc-t T\u00fcrkd\u00fcr&#187;.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Bu \u0259s\u0259r iki m\u0259qs\u0259dl\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r: 1- \u018fr\u0259bl\u0259r\u0259 t\u00fcrkc\u0259 \u00f6yr\u0259tm\u0259k 2- T\u00fcrk dilinin \u0259r\u0259b dilind\u0259n \u00fcst\u00fcn bir dil oldu\u011funu s\u00fcbut etm\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Ancaq bu \u0259s\u0259r haqq\u0131nda bilm\u0259dikl\u0259rimiz bildikl\u0259rimizd\u0259n qat-qat \u00e7oxdur. M\u0259s\u0259l\u0259n, bir \u00e7oxlar\u0131m\u0131z bu \u0259s\u0259rin ilk yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnd\u0259n m\u0259lum olan m\u0259\u015fhur bir \u0259s\u0259r oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fck. Lakin, bel\u0259 deyil.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259li&#8230; T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 bu \u0259s\u0259rin varl\u0131\u011f\u0131ndan x\u0259b\u0259rdard\u0131r, lakin 1914-c\u00fc il\u0259 q\u0259d\u0259r ona he\u00e7 yerd\u0259 rast g\u0259lm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olmay\u0131b. Y\u0259ni biz T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 olaraq Ka\u015f\u011farl\u0131 Mahmudun 1914-c\u00fc il\u0259 q\u0259d\u0259r &#171;Divani L\u00fcgat\u00fc-t T\u00fcrk&#187; adl\u0131 l\u00fc\u011f\u0259t (s\u00f6zl\u00fck) yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilirdik, lakin o, bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r bu \u0259s\u0259ri birc\u0259 n\u0259f\u0259r oxuyan, \u201cBu kitab\u0131 o q\u0259d\u0259r \u00e7ox g\u00f6rm\u00fc\u015f\u0259m ki&#187; dey\u0259n bir Allah\u0131n qulu yox idi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"450\" height=\"600\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/294944364_5376977415682415_3190847961019567318_n.jpg\" alt=\"\" data-id=\"77064\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=77064\" class=\"wp-image-77064\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/294944364_5376977415682415_3190847961019567318_n.jpg 450w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/294944364_5376977415682415_3190847961019567318_n-225x300.jpg 225w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/294944364_5376977415682415_3190847961019567318_n-113x150.jpg 113w\" sizes=\"auto, (max-width: 450px) 100vw, 450px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"526\" height=\"701\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/295299157_183250577450321_5407021268385300881_n.jpg\" alt=\"\" data-id=\"77065\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/295299157_183250577450321_5407021268385300881_n.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=77065\" class=\"wp-image-77065\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/295299157_183250577450321_5407021268385300881_n.jpg 526w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/295299157_183250577450321_5407021268385300881_n-225x300.jpg 225w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/295299157_183250577450321_5407021268385300881_n-113x150.jpg 113w\" sizes=\"auto, (max-width: 526px) 100vw, 526px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><br>\u018fg\u0259r 1914-c\u00fc il\u0259 q\u0259d\u0259r bel\u0259 bir kitab yox idis\u0259, biz bel\u0259 bir kitab\u0131n oldu\u011funu haradan bilirdik?<\/p>\n\n\n\n<p>Bu kitab\u0131n varl\u0131\u011f\u0131ndan ba\u015fqa kitablar say\u0259sind\u0259 bilirdik. M\u0259s\u0259l\u0259n, Antepli Ayni kimi tan\u0131nan Bedreddin Mahmud ilk d\u0259f\u0259 &#171;Divan-i L\u00fc\u011f\u0259t-T\u00fcrk&#187;d\u0259n b\u0259hs etmi\u015fdir. Onun &#171;\u0130kd\u00fc&#8217;l-Cuman fi Tarih-i Ehli&#8217;z-Zaman&#187; adl\u0131 \u0259s\u0259rinin birinci cildind\u0259 Ka\u015f\u011farl\u0131 Mahmudun \u0259s\u0259rind\u0259n b\u0259hr\u0259l\u0259ndiyi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Ayni t\u0259kc\u0259 bu \u0259s\u0259rind\u0259 deyil, qarda\u015f\u0131 \u015eahab\u0259ddin \u018fhm\u0259dl\u0259 birlikd\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 &#171;Tarih\u00fc&#8217;\u015f-\u015eihabi&#187;d\u0259 d\u0259 &#171;Divan-i L\u00fc\u011fat\u00fc&#8217;t-T\u00fcrk&#187;d\u0259n b\u0259hr\u0259l\u0259nmi\u015fdir. Daha sonra Katip \u00c7\u0259l\u0259bi m\u0259\u015fhur &#171;Ke\u015ff\u00fc&#8217;z-Z\u00fcnun&#187; \u0259s\u0259rind\u0259 &#171;Divan-i L\u00fcqat\u00fc&#8217;t-T\u00fcrk&#187;d\u0259n b\u0259hs edib.<\/p>\n\n\n\n<p><br>H\u0259&#8230; T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00e7ox maraqland\u0131\u011f\u0131 bu kitab ortal\u0131qda yoxdur. Daha do\u011frusu, bir insan\u0131n evd\u0259 kitabxanas\u0131ndak\u0131 kitablar s\u0131ras\u0131ndad\u0131r. Bu \u015f\u0259xs o d\u00f6vr\u00fcn ke\u00e7mi\u015f maliyy\u0259 nazirl\u0259rind\u0259n olan Nazif b\u0259ydir.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Nazif kitab\u0131n d\u0259y\u0259rli kitab oldu\u011funun f\u0259rqind\u0259dir, amma n\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259y\u0259rli oldu\u011funun f\u0259rqind\u0259 deyil. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n kitab\u0131 \u00f6lm\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l ona yax\u0131n olan bir qad\u0131na h\u0259diyy\u0259 edir v\u0259 ona deyir: \u201cBu, qiym\u0259tli bir kitabd\u0131r. S\u0131x\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman bunu sata bil\u0259rsiniz. Amma 30 lir\u0259d\u0259n a\u015fa\u011f\u0131 satmay\u0131n\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir m\u00fcdd\u0259t sonra qad\u0131n\u0131n pula ehtiyac\u0131 olur v\u0259 kitab\u0131 Bayezitd\u0259ki Kitab\u00e7\u0131lar bazar\u0131na apar\u0131r, Burhan adl\u0131 ikinci \u0259l kitab ma\u011fazas\u0131na qoyub deyir: \u201cBunu m\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn sat. Ne\u00e7\u0259y\u0259 satsan da, m\u0259n\u0259 30 lir\u0259 ver\u0259rs\u0259n\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Bir az daha vaxt ke\u00e7ir. 1914-c\u00fc ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 t\u00fcrk kitabxana\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n atas\u0131 \u018fli \u018fmiri \u018ff\u0259ndi ikinci \u0259l kitab satanlar\u0131n \u0259traf\u0131nda dola\u015faraq \u201cYeni kitab d\u00fc\u015fd\u00fcm\u00fc?\u201d dey\u0259 soru\u015fur. Burhan b\u0259yin d\u00fckan\u0131nda &#171;Divan-i L\u00fcgat\u00fc-t T\u00fcrk&#187;\u00fc g\u00f6r\u0259nd\u0259 h\u0259y\u0259candan, xo\u015fb\u0259xtlikd\u0259n az qala \u00fcr\u0259yi dayanacaq, gecikdirm\u0259y\u0259k, \u0259f\u0259ndim, 30 lir\u0259lik kitaba 3 lir\u0259 \u0259lav\u0259, S\u0259haf Burhana c\u0259mi 33 lir\u0259 komisyon haqq\u0131 verib kitab\u0131 al\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Daha sonra \u018fli \u018fmiri yeni \u0259ld\u0259 etdiyi bu kitab\u0131 sa\u011fdan sola bel\u0259 izah etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cBu kitab deyil, T\u00fcrk\u00fcstan \u00f6lk\u0259sidir&#8230; T\u00fcrk\u00fcstan deyil, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyad\u0131r. T\u00fcrkl\u00fck, t\u00fcrk dili bu kitab say\u0259sind\u0259 daha bir par\u0131lt\u0131 qazanacaq. Sibeveyhin \u0259r\u0259bc\u0259 kitab\u0131 n\u0259dirs\u0259, bu kitab onun t\u00fcrkc\u0259 qarda\u015f\u0131d\u0131r. T\u00fcrk dilind\u0259 bel\u0259 bir kitab yaz\u0131lmay\u0131b. \u018fg\u0259r bu kitaba h\u0259qiqi qiym\u0259t verils\u0259ydi, d\u00fcnyan\u0131n x\u0259zin\u0259l\u0259ri kifay\u0259t etm\u0259zdi&#8230; Bu kitabla Hz. Yusif aras\u0131nda ox\u015farl\u0131q var. Dostlar\u0131 Yusifi bir ne\u00e7\u0259 ax\u00e7aya qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda satd\u0131lar. Lakin sonra Misird\u0259 \u00e7\u0259kisi c\u0259vahir il\u0259 sat\u0131ld\u0131. Burhan da bu kitab\u0131 m\u0259n\u0259 otuz \u00fc\u00e7 lir\u0259y\u0259 satd\u0131. Amma bunu \u00f6z \u00e7\u0259kisind\u0259n bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 b\u00f6y\u00fck brilyant v\u0259 z\u00fcmr\u00fcdl\u0259r\u0259 verm\u0259zdim&#8230;\u201d<br>X\u0259b\u0259r q\u0131sa zamanda \u0259vv\u0259lc\u0259 \u0130stanbulda, sonra b\u00fct\u00fcn Osmanl\u0131 \u00f6lk\u0259sind\u0259, n\u0259hay\u0259t t\u00fcrk toplumlar\u0131nda e\u015fidilib, b\u00f6y\u00fck h\u0259y\u0259cana s\u0259b\u0259b olub. \u018fsrl\u0259r boyu tan\u0131nan, lakin he\u00e7 kimin g\u00f6rm\u0259diyi &#171;Divan-i L\u00fcgat\u00fc-t T\u00fcrk&#187; n\u0259hay\u0259t ki, tap\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Ba\u015fda Ziya G\u00f6kalp olmaqla bir \u00e7ox t\u00fcrk\u00e7\u00fc bu kitab\u0131 g\u00f6rm\u0259k ist\u0259yir, amma \u018fli \u018fmiri \u018ff\u0259ndi onu he\u00e7 kim\u0259 g\u00f6st\u0259rmirdi. Yen\u0259 d\u0259 kitab olduqca s\u0259liq\u0259siz oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn onu n\u0259hay\u0259t kim\u0259s\u0259 g\u00f6st\u0259rm\u0259lidir. G\u00f6r\u0259s\u0259n, \u0259lind\u0259ki kitab b\u00fct\u00fcn Divan-\u0131 L\u00fcgat\u00fc&#8217;t T\u00fcrkd\u00fcr, yoxsa yar\u0131m\u00e7\u0131q kitabd\u0131r? Bu suala cavab ver\u0259 bil\u0259c\u0259k yegan\u0259 \u015f\u0259xs Kilisli m\u00fc\u0259llim R\u0131f\u0259t \u018ff\u0259ndi idi.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Kilisli m\u00fc\u0259llim R\u0131f\u0259t \u018ff\u0259ndi iki ay kitab \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259yir. Formalar\u0131 d\u00fcz\u0259ldir. S\u0259hif\u0259l\u0259ri n\u00f6mr\u0259l\u0259yir v\u0259 m\u00fcjd\u0259 verir: \u201cBu kitab n\u00f6qsans\u0131zd\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonra, hadis\u0259 m\u0259\u015fhur T\u0259l\u0259t pa\u015fan\u0131n dilind\u0259n e\u015fidildi v\u0259 T\u0259l\u0259t pa\u015fa t\u0259klif etdi ki, bu \u0259s\u0259r \u00e7ap olunsun ki, m\u0259hv olmas\u0131n. N\u0259tic\u0259d\u0259 Birinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259 \u018fli \u018fmiri \u018ff\u0259ndinin ist\u0259yi il\u0259 Kilisli m\u00fc\u0259llim R\u0131fat\u0131n redaktorlu\u011fu il\u0259 \u201cDivan-i L\u00fcgat\u00fc-t T\u00fcrk\u201d ad\u0131yla n\u0259\u015fr olundu. (M\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015fdir ki, Ka\u015fqarl\u0131 Mahmud 25 yanvar 1072-ci ild\u0259 &#171;Divan-i L\u00fcgat\u00fc-t T\u00fcrk&#187;\u00fc yazma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015f v\u0259 10 fevral 1074-c\u00fc ild\u0259 tamamlam\u0131\u015fd\u0131r. Bu hesablamaya g\u00f6r\u0259, kitab ilk yaz\u0131lmas\u0131ndan 840 il sonra n\u0259\u015fr edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Y\u0259ni hekay\u0259 bitdi? Yox. Daha \u00e7ox var.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u015fah \u0259s\u0259ri olan &#171;Divan-i L\u00fcgat\u00fc-t T\u00fcrk&#187; t\u0259bii olaraq dig\u0259r T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131nda da sevinc v\u0259 h\u0259y\u0259cana s\u0259b\u0259b olmu\u015f v\u0259 bu kitab\u0131 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n ba\u015fqa t\u00fcrk \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 n\u0259\u015fr etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn qollar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131rmalam\u0131\u015fd\u0131lar. Ancaq t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bu i\u015f\u0259 kim qar\u0131\u015fd\u0131sa, t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p><br>B\u0259li&#8230; T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131nda ilk t\u0259rc\u00fcm\u0259 c\u0259hdi Az\u0259rbaycanda olub. Sovet Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan B\u00f6lm\u0259si bu i\u015f\u0259 Xalid S\u0259id Xocayevi t\u0259yin etdi. Xocayev bu tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 1935-37-ci ill\u0259rd\u0259 tamamlad\u0131. Amma Xocayev v\u0259 onun k\u00f6m\u0259k\u00e7il\u0259rinin u\u011furunun m\u00fckafat\u0131 \u00f6l\u00fcm h\u00f6km\u00fc oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>1937-ci ild\u0259 m\u0259\u015fhur uy\u011fur \u015fairi v\u0259 maarif\u00e7isi, \u015fair M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fli &#171;Divan-i L\u00fcgat\u00fc-t T\u00fcrk&#187;\u00fc uy\u011furcaya \u00e7evirdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc v\u0259 b\u00fct\u00fcn \u0259s\u0259rl\u0259ri yand\u0131r\u0131ld\u0131. Dig\u0259r uy\u011fur alimi Kutluk \u015eevki is\u0259 h\u0259cc ziyar\u0259ti zaman\u0131 dayand\u0131\u011f\u0131 Kilis \u00e7ap\u0131n\u0131 \u0130stanbuldan g\u00f6t\u00fcr\u0259r\u0259k \u00f6lk\u0259sin\u0259 apar\u0131b. Lakin onun elm d\u00fcnyas\u0131na xidm\u0259t etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn atd\u0131\u011f\u0131 bu s\u0259y, t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, \u00f6l\u00fcml\u0259 sona \u00e7atd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Uy\u011furlar 1944-c\u00fc ild\u0259 \u015e\u0259rqi T\u00fcrk\u00fcstan D\u00f6vl\u0259tini qurark\u0259n ilk olaraq &#171;Divan-i L\u00fcgat\u00fc-t T\u00fcrk&#187;\u00fcn t\u0259rc\u00fcm\u0259si il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olurlar. Bu i\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259\u015fhur alim \u0130smay\u0131l Damollama h\u0259val\u0259 edilmi\u015fdir. Rusiya v\u0259 \u00c7in \u015e\u0259rqi T\u00fcrk\u00fcstan D\u00f6vl\u0259tinin l\u0259\u011fvi il\u0259 ba\u011fl\u0131 raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259ldikd\u0259 v\u0259 \u0130smay\u0131l Damollam \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259nd\u0259 birinci cildin t\u0259rc\u00fcm\u0259si tamamlanm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u0259rqi T\u00fcrk\u00fcstan Q\u0131rm\u0131z\u0131 \u00c7in t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal edildikd\u0259n sonra Uy\u011fur b\u00f6lg\u0259sind\u0259 Sincan Muxtar B\u00f6lg\u0259si yarad\u0131ld\u0131. Ka\u015fqar vilay\u0259tinin valisi Seyfullah Seyfullin maliyy\u0259 v\u0259saiti ay\u0131raraq \u201cDivan-i L\u00fcgat\u00fc-t T\u00fcrk\u201d\u00fcn t\u0259rc\u00fcm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn tan\u0131nm\u0131\u015f \u015fair v\u0259 tarix\u00e7i \u018fhm\u0259d Ziyaini t\u0259yin etdi.<\/p>\n\n\n\n<p><br>1952-54-c\u00fc ill\u0259r aras\u0131nda Divan\u0131n t\u0259rc\u00fcm\u0259si tamamlanaraq n\u0259\u015fr olunmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Pekin\u0259 g\u00f6nd\u0259rilir. Basq\u0131n\u0131n x\u0259rcl\u0259ri d\u0259 Ka\u015fqar quberniyas\u0131n\u0131n b\u00fcdc\u0259sind\u0259n ayr\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Lakin Pekin \u018fhm\u0259d Ziyai \u201c\u0259ks-inqilab\u00e7\u0131 v\u0259 mill\u0259t\u00e7ilik\u201d ittiham\u0131 il\u0259 20 il a\u011f\u0131r h\u0259bs c\u0259zas\u0131na m\u0259hkum etdi v\u0259 Ziyai h\u0259bsxanada i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r alt\u0131nda \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc, divan\u0131n b\u00fct\u00fcn t\u0259rc\u00fcm\u0259l\u0259ri is\u0259 yand\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u0130ta\u0259tsiz uy\u011furlar\u0131n daha bir t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc 1960-63-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 \u00c7in Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n Sincan \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdir m\u00fcavini Molla Musa Sayrani t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259yata ke\u00e7irilir. Amma h\u0259m Sayrani, h\u0259m d\u0259 onun k\u00f6m\u0259k\u00e7il\u0259ri \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Bundan ba\u015fqa, t\u0259rc\u00fcm\u0259nin m\u0259tnl\u0259ri d\u0259 yand\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><br>B\u00fct\u00fcn bunlara baxmayaraq, uy\u011furlar\u0131n Divana mara\u011f\u0131 azalmay\u0131b, \u0259ksin\u0259, art\u0131b. \u0130ctimaiyy\u0259tin v\u0259 ziyal\u0131lar\u0131n s\u0131x t\u0259l\u0259bi il\u0259 \u0130brahim Muti, Abdusselam Abbas, Abdurrahim \u00d6tk\u00fcr, Abdurrahim Habibulla, Abdulre\u015fit Kerim Sait, Abdulhamit Yusufi, Halim Salih, Hac\u0131 Nur Hac\u0131, Osman Muhammedin r\u0259hb\u0259rliyind\u0259 &#171;Divan-i L\u00fcgat\u00fc-t T\u00fcrk&#187; Niyaz, Emin Tursun, Sabit Ruzi, Muhammet Emin v\u0259 Mirsultan Osmanovdan ibar\u0259t 12 n\u0259f\u0259rlik komissiyan\u0131n t\u0259rc\u00fcm\u0259si il\u0259 tamamland\u0131. Bu t\u0259rc\u00fcm\u0259 il\u0259 Divan 1981-84-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 Urim\u00e7id\u0259 \u00fc\u00e7 cildd\u0259 10 min n\u00fcsx\u0259 il\u0259 n\u0259\u015fr olundu.<\/p>\n\n\n\n<p><br>&#171;Divan-i L\u00fcqat\u00fc-t T\u00fcrk&#187; SSR\u0130-nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra Qazax\u0131stan v\u0259 Az\u0259rbaycanda da n\u0259\u015fr olundu.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Ahmet Ko\u00e7er<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br><strong><em>P.S. Az\u0259rbaycanda bu \u0259s\u0259ri d\u0259y\u0259rli ziyal\u0131m\u0131z Ramiz \u018fsg\u0259r t\u0259rc\u00fcm\u0259 ed\u0259r\u0259k n\u0259\u015fr\u0259 haz\u0131rlad\u0131. \u018fs\u0259rin elmi redaktoru is\u0259 AMEA-n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc, T\u00fcrk Dil Qurumunun f\u0259xri \u00fczv\u00fc, \u0259m\u0259kdar elm xadimi, professor Tofiq Hac\u0131yev olub.<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00fcr\u0259kk\u0259b yalayan h\u0259r bir t\u00fcrk v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 bilir ki, t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n m\u0259lum olan \u0259n q\u0259dim t\u00fcrkc\u0259 l\u00fc\u011f\u0259ti Ka\u015f\u011farl\u0131 Mahmudun yazd\u0131\u011f\u0131 &#171;Divan-i L\u00fcgat\u00fc-t T\u00fcrkd\u00fcr&#187;. Bu \u0259s\u0259r<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":77066,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-77063","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77063","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=77063"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77063\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":77067,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77063\/revisions\/77067"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/77066"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=77063"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=77063"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=77063"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}