{"id":7847,"date":"2020-06-15T01:57:01","date_gmt":"2020-06-14T21:57:01","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=7847"},"modified":"2020-06-15T12:23:52","modified_gmt":"2020-06-15T08:23:52","slug":"mirz%c9%99-ibrahim-xan-munsizad%c9%99-irani-titr%c9%99d%c9%99n-ir%c9%99vanli","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=7847","title":{"rendered":"Mirz\u0259 \u0130brahim xan M\u00fcn\u015fizad\u0259: \u0130ran\u0131 titr\u0259d\u0259n ir\u0259vanl\u0131"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Q\u00fcdr\u0259tli \u015f\u0259xsiyy\u0259t t\u0259kc\u0259 tarixi izah v\u0259 \u015f\u0259rh etmir, tarix\u0259 t\u0259sir edir, onu yeni ideyalara, milli v\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik taleyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 istiqam\u0259t\u0259 y\u00f6n\u0259ldir. Bel\u0259 \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 Mirz\u0259 \u0130brahim xan M\u00fcn\u015fizad\u0259dir.<br><\/strong><br>Mirz\u0259 \u0130brahim xan \u0130r\u0259vanda tan\u0131nm\u0131\u015f m\u00fcn\u015fiyevl\u0259r soyundand\u0131r. Bu soyun ulu babas\u0131 Mirz\u0259 \u018fli m\u00fcn\u015fidir. Mirz\u0259 \u018fli xanl\u0131q saray\u0131nda rus \u00fcsul-idar\u0259si d\u00f6n\u0259mind\u0259 m\u00fcn\u015fi v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Mirz\u0259 \u018flinin K\u0259rim adl\u0131 o\u011flu vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u0259rim Mirz\u0259 \u018fli o\u011flu \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rinin D\u0259yirmank\u00fc\u00e7\u0259si m\u0259h\u0259ll\u0259sind\u0259 anadan olmu\u015fdu. \u0130btidai t\u0259hsilini atas\u0131ndan alm\u0131\u015fd\u0131. Sonra m\u0259dr\u0259s\u0259d\u0259 oxumu\u015fdu. Mirz\u0259 \u00fcnvan\u0131 da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Mirz\u0259 K\u0259rim \u0130r\u0259van Ruhani M\u0259clisind\u0259 i\u015f\u0259 d\u00fcz\u0259lmi\u015f, d\u00f6vl\u0259td\u0259n b\u0259y \u00fcnvan\u0131 alm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/reyting.az\/uploads\/posts\/2020-06\/1592125260_mirze_brahim_xan_munshizade.jpg\" alt=\"Mirz\u0259 \u0130brahim xan M\u00fcn\u015fizad\u0259: \u0130ran\u0131 titr\u0259d\u0259n ir\u0259vanl\u0131\" title=\"Mirz\u0259 \u0130brahim xan M\u00fcn\u015fizad\u0259: \u0130ran\u0131 titr\u0259d\u0259n ir\u0259vanl\u0131\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Mirz\u0259 K\u0259rim b\u0259y M\u00fcn\u015fiyev kollec qeydiyyat\u00e7\u0131s\u0131 \u00e7ini da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Nasir\u0259ddin \u015fah Qacar Avropaya 3-cu s\u0259f\u0259rind\u0259n qay\u0131dark\u0259n Mirz\u0259 K\u0259rim b\u0259y M\u00fcnsiyev \u015fahdan xahi\u015f edir ki, ona \u0130ran v\u0259t\u0259ndasl\u0131\u011f\u0131n\u0131 q\u0259bul edib \u0130rana g\u0259lm\u0259sin\u0259 icaz\u0259 versin. \u015eah bu xahi\u015fi q\u0259bul etmisdi. \u0130rana m\u00fchacir\u0259t etdikd\u0259n v\u0259 \u0130ran v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 q\u0259bul etdikd\u0259n sonra M\u00fcn\u015fiyev soyad\u0131 M\u00fcn\u015fizad\u0259 il\u0259 \u0259v\u0259z olunmu\u015fdu.<\/p>\n\n\n\n<p>Mirz\u0259 K\u0259rim b\u0259y 1889-cu ild\u0259 11 ya\u015fl\u0131 o\u011flu \u0130brahim b\u0259yl\u0259 Tehrana g\u0259lmi\u015f v\u0259 Kazak briqadas\u0131nda xidm\u0259t etm\u0259y\u0259 baslam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Nasir\u0259ddin \u015fah Qacar Mirz\u0259 K\u0259rim b\u0259y\u0259 xan \u00fcnvan\u0131 v\u0259 s\u0259rh\u0259ng (polkovnik) r\u00fctb\u0259si vermi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Mirz\u0259 K\u0259rim xan M\u00fcn\u015fizad\u0259 Hac\u0131 Naz\u0259nin xan\u0131m Hac\u0131 Molla M\u0259h\u0259mm\u0259dh\u0259s\u0259n b\u0259y q\u0131z\u0131 il\u0259 ail\u0259 qurmu\u015fdu. \u0130brahim b\u0259y adl\u0131 o\u011flu vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130brahim xan Mirz\u0259 K\u0259rim xan o\u011flu 1878-ci ild\u0259 \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri D\u0259yirmank\u00fc\u00e7\u0259si m\u0259h\u0259ll\u0259sind\u0259 do\u011fulmu\u015fdur. \u0130btidai t\u0259hsilini atas\u0131ndan alm\u0131\u015fd\u0131. Sonra rus-tatar m\u0259kt\u0259bind\u0259 oxumu\u015fdu. 1889-cu ild\u0259 ail\u0259si il\u0259 birlikd\u0259 Tehran \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130brahim xan da Tehrandak\u0131 kazak d\u0259st\u0259sin\u0259 daxil olmu\u015fdu. Ata-o\u011ful xidm\u0259t etdikl\u0259ri m\u00fcdd\u0259td\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 rus \u0259sg\u0259rl\u0259rin\u0259 nifr\u0259tl\u0259 yana\u015f\u0131rd\u0131lar. Rus zabitl\u0259ri d\u0259 onlar\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rini izl\u0259yirdil\u0259r v\u0259 ata-baladan \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259nirdil\u0259r. S\u0259rh\u0259ng (polkovnik) Mirz\u0259 \u0130brahim xan M\u00fcn\u015fizad\u0259 1907-ci ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 dostu v\u0259 h\u0259mkar\u0131 general \u018fs\u0259dulla xan \u018fb\u00fclf\u0259tzad\u0259 il\u0259 birlikd\u0259 Kazak briqadas\u0131ndak\u0131 xidm\u0259tind\u0259n k\u0259narla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131. Onlar m\u0259\u015frut\u0259\u00e7il\u0259r\u0259 qosuldular.&nbsp;<em>(Mehdi Bamdad, \u015e\u0259rh-i hal-i rical-i \u0130ran d\u0259r q\u0259rn-i 12 v\u0259 13 v\u0259 14 hicri, Tehran, 1371 h\u015f., c. III, s.)&nbsp;<\/em>Burda o, Heyd\u0259r xan \u018fmio\u011flu il\u0259 tan\u0131\u015f oldu. Onun vasit\u0259sil\u0259 Tehran sosial-demokrat t\u0259\u015fkilat\u0131na daxil olaraq, h\u0259r\u0259kat\u0131n \u00f6n s\u0131ralar\u0131nda m\u00fcbariz\u0259 aparm\u0131\u015fd\u0131. M\u0259\u015frut\u0259 inqilab\u0131 q\u0259l\u0259b\u0259 \u00e7ald\u0131qdan sonra, M\u00fcn\u015fizad\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 m\u00fcxt\u0259lif v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259 xidm\u0259t etmi\u015fdir. O c\u00fcml\u0259d\u0259n 1910-cu ild\u0259 Firuzkuhda v\u0259 basqa yerl\u0259rd\u0259 polis r\u0259isi i\u015fl\u0259mi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>1916-c\u0131 ild\u0259 Mirz\u0259 \u0130brahim xan M\u00fcn\u015fizad\u0259nin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 xainl\u0259rind\u0259n intiqam almaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6lk\u0259d\u0259 \u201cC\u0259za komit\u0259si\u201d t\u0259\u015fkil olundu. Komit\u0259 onun g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirdi. Onun \u00fczvl\u0259ri \u0259vv\u0259lc\u0259 m\u0259ml\u0259k\u0259t\u0259 x\u0259yan\u0259t ed\u0259nl\u0259ri v\u0259 anqlofill\u0259ri aradan g\u00f6t\u00fcrm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u0259za komit\u0259sin\u0259 Mirz\u0259 \u0130brahim xan M\u00fcn\u015fizad\u0259 s\u0259dr, \u018fs\u0259dulla xan \u018fb\u00fclf\u0259tzad\u0259 icra\u00e7\u0131 hey\u0259tin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131, M\u0259mm\u0259dn\u0259z\u0259r \u0445an M\u00fc\u015fk\u0259l\u00fclm\u0259malik is\u0259 inzibati i\u015fl\u0259r m\u00fcdiri se\u00e7ilmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonralar bu komit\u0259y\u0259 K\u0259rim D\u0259vatg\u0259r, d\u00f6vl\u0259t bu\u011fda anbar\u0131n\u0131n r\u0259isi Mirz\u0259 \u0130smay\u0131l \u0445an \u015eirazi v\u0259 Hac\u0131 Zaman xan K\u00fcrd\u00fcstani Bahadur\u00fcss\u0259lt\u0259n\u0259 d\u0259 da\u0445il oldular.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u0259za komit\u0259sinin m\u0259ramnam\u0259si \u0259ld\u0259 yoxdur. \u018fv\u0259zind\u0259 ba\u015fqa s\u0259n\u0259dl\u0259r var. \u201cKomiteyi-M\u00f6c\u0259zat\u201d\u0131n elamiyy\u0259l\u0259ri, m\u00fcraci\u0259tnam\u0259l\u0259ri, komit\u0259nin s\u0259dri \u0130brahim xan M\u00fcn\u015fizad\u0259nin bu t\u0259\u015fkilat\u0131n m\u0259qs\u0259di haqq\u0131nda polis idar\u0259sind\u0259 verdiyi \u0259trafl\u0131 izahat v\u0259 dig\u0259r bu kimi materiallar g\u00f6st\u0259rir ki, C\u0259za komit\u0259sinin m\u0259qs\u0259di imperialistl\u0259r\u0259 sat\u0131lm\u0131\u015f yerli siyasi xadiml\u0259ri m\u0259hv etm\u0259kl\u0259 \u00f6lk\u0259nin m\u00fcst\u0259qilliyini qorumaq, onun m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259y\u0259 \u00e7evrilm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq idi. Bel\u0259 bir m\u00fch\u00fcm m\u0259qs\u0259d \u00fc\u00e7\u00fcn bu t\u0259\u015fkilat h\u00f6kum\u0259t kabin\u0259sini d\u0259yi\u015fdirm\u0259k, v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r siyasi xadiml\u0259ri, o c\u00fcml\u0259d\u0259n C\u0259za komit\u0259si ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 v\u0259 t\u0259r\u0259fdarlar\u0131n\u0131 m\u00fch\u00fcm v\u0259zif\u0259l\u0259r\u0259 yerl\u0259\u015fdirm\u0259kl\u0259 demokratik \u00fcsul-idar\u0259 yaratmaq ist\u0259yirdi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/reyting.az\/uploads\/posts\/2020-06\/1592125235_sened.jpg\" alt=\"Mirz\u0259 \u0130brahim xan M\u00fcn\u015fizad\u0259: \u0130ran\u0131 titr\u0259d\u0259n ir\u0259vanl\u0131\" title=\"Mirz\u0259 \u0130brahim xan M\u00fcn\u015fizad\u0259: \u0130ran\u0131 titr\u0259d\u0259n ir\u0259vanl\u0131\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Komit\u0259y\u0259 t\u0259sad\u00fcfi, m\u0259nf\u0259\u0259tg\u00fcd\u0259n tamahkarlar daxil olduqda komit\u0259nin b\u00fct\u00fcn sirl\u0259ri a\u00e7\u0131ld\u0131. Hac\u0131 Zaman \u0445an K\u00fcrd\u00fcstani komit\u0259nin b\u00fct\u00fcn sirl\u0259rini fa\u015f etdi. Onun hiyl\u0259sil\u0259 Komit\u0259 uzvl\u0259ri K\u00fcrdustana, Bani s\u0259h\u0259rin\u0259 s\u00fcrg\u00fcn olundular, 9 ay zindanda qald\u0131qdan sonra azad edildil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Komit\u0259 \u00fczvl\u0259rinin vasit\u0259si il\u0259 \u0259halini soyub-talayan bir ne\u00e7\u0259 n\u0259f\u0259r\u0259 \u00f6l\u00fcm h\u00f6km\u00fc k\u0259sildi. \u00d6l\u00fcm\u0259 m\u0259hkum olanlar aras\u0131nda, Tehran d\u00f6vl\u0259t bu\u011fda anbar\u0131n\u0131n r\u0259isi Mirz\u0259 \u0130smay\u0131l xan \u015eirazi d\u0259 vard\u0131. O, 17 fevral 1917-ci ild\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirildi. Onun ingilis s\u0259firliyi, \u015f\u0259xs\u0259n Mirz\u0259 H\u0259s\u0259n xan V\u00fcsuq\u0259dd\u00f6vl\u0259 il\u0259 yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131 vard\u0131. Mirz\u0259 \u0130smay\u0131l xan\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si x\u0259b\u0259ri Tehranda h\u0259y\u0259cana s\u0259b\u0259b oldu. H\u0259d\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rirdi ki, qatill\u0259ri ciddi c\u0259za g\u00f6zl\u0259yir. Bu va\u0445t komit\u0259 \u00fczv\u00fc K\u0259rim D\u0259vatg\u0259r komit\u0259nin sirl\u0259rini a\u00e7maq fikrin\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc. 3 aprel 1917-ci ild\u0259 \u201cKomiteyi-M\u00f6c\u0259zat\u201d\u0131n f\u0259allar\u0131 R\u0259\u015fid\u0259ssultan Seyid Murtuza il\u0259 birlikd\u0259 satq\u0131n K\u0259rim Dav\u0259tg\u0259ri c\u0259zaland\u0131rd\u0131.&nbsp;<em>(\u018f.\u018f. \u015e\u0259rif, Xunb\u0259hayi \u0130ran, s. 270)<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Bu hadis\u0259d\u0259n sonra C\u0259za komit\u0259sinin ad\u0131 \u0130randa daha da hallanma\u011fa ba\u015flad\u0131. M\u0259\u015frut\u0259 h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n g\u00f6rk\u0259mli inqilab\u00e7\u0131lar\u0131ndan Hac\u0131 Baba xan \u018frd\u0259bili, Mirz\u0259 \u018fli Z\u0259ncani d\u0259 komit\u0259nin \u00fczv\u00fcl\u00fcy\u00fcn\u0259 q\u0259bul olundu.&nbsp;<em>(\u018f.\u018f. \u015e\u0259rif, Xunb\u0259hayi \u0130ran, s. 278)<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>1917-ci ilin aprel ay\u0131n\u0131n ax\u0131r\u0131nda \u0130brahim xan M\u00fcn\u015fizad\u0259nin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 C\u0259za komit\u0259si Xarici \u0130\u015fl\u0259r nazirliyind\u0259 m\u00fch\u00fcm v\u0259zif\u0259l\u0259r tutan v\u0259 xaricil\u0259r\u0259 xidm\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n M\u0259cd\u00fcss\u0259lt\u0259n\u0259, Etila\u00fcdd\u00f6vl\u0259 v\u0259 M\u0259n\u015fur\u00fclm\u00fclk\u00fc \u00f6ld\u00fcrm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259l\u0259r\u0259k, onun icra edilm\u0259sin\u0259 g\u00f6st\u0259ri\u015f verdi. Lakin bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn sonra h\u0259min \u00fc\u00e7 n\u0259f\u0259rin \u00f6z v\u0259zif\u0259l\u0259rind\u0259n istefa verm\u0259l\u0259ri v\u0259 gizl\u0259nm\u0259l\u0259ri m\u0259lum oldu.<em>&nbsp;(\u018f. \u018f. \u015e\u0259rif, Xunb\u0259hayi \u0130ran, s. 278)<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Mirz\u0259 \u0130brahim xan M\u00fcn\u015fizad\u0259 dostu \u018fs\u0259dulla xan \u018fb\u00fclf\u0259tzad\u0259 il\u0259 bacar\u0131ql\u0131, qorxmaz, zir\u0259k g\u0259nc icra\u00e7\u0131 tapma\u011fa v\u0259 komit\u0259y\u0259 c\u0259lb etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. 1917-ci ilin may ay\u0131n\u0131n \u00f6nl\u0259rind\u0259 \u018fl\u0259kb\u0259r xan, Mahmud xan, Mehdi xan v\u0259 Abbasqulu M\u00fccahid kimi v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rl\u0259r komit\u0259nin icra hey\u0259tin\u0259 \u00fczv oldular.&nbsp;<em>(\u018f.\u018f. \u015e\u0259rif, Xunb\u0259hayi \u0130ran, s. 280)<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>C\u0259za komit\u0259sinin f\u0259aliyy\u0259tinin davam etdiyi aprel, may aylar\u0131nda q\u0259rb vilay\u0259tl\u0259ri c\u0259bh\u0259sind\u0259n Tehrana qay\u0131tm\u0131\u015f m\u00fcbariz v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rl\u0259rd\u0259n on n\u0259f\u0259rlik bir qrup komit\u0259y\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k, ona \u00fczv olmaq v\u0259 ya ba\u015fqa bir terror komit\u0259si t\u0259\u015fkil etm\u0259k niyy\u0259tind\u0259 oldu\u011funu bildirdi. H\u0259min qrupun n\u00fcmay\u0259nd\u0259si H\u00fcseyn xan L\u0259l\u0259 komit\u0259 il\u0259 \u0259laq\u0259 yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Mirz\u0259 \u018fl\u0259kb\u0259r \u018frdaqi v\u0259 \u0130mad\u00fclkittab kimi tan\u0131nan Mirz\u0259 \u018fl\u0259kb\u0259r Seyfi il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr. H\u00fcseyn xan L\u0259l\u0259 \u018frdaqinin v\u0259 \u0130mad\u00fclkittab\u0131n M\u0259\u015frut\u0259 inqilab\u0131 d\u00f6vr\u00fc silahda\u015flar\u0131ndan idi. H\u0259min qrupun g\u00f6rk\u0259mli \u00fczvl\u0259rind\u0259n H\u00fcseyn xan L\u0259l\u0259, Ehsanulla xan Dustdar, Hac\u0131 \u018fl\u0259sg\u0259r M\u00fccahid, \u018fbd\u00fclh\u00fcseyn xan \u015e\u0259r\u0259f\u00fclm\u00fclk komit\u0259 \u00fczvl\u00fcy\u00fcn\u0259 q\u0259bul olunurlar. O vaxtda q\u0259d\u0259r komit\u0259nin m\u0259rk\u0259zi komit\u0259sinin \u00fczvl\u0259ri 5 n\u0259f\u0259rd\u0259n ibar\u0259t idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, \u201cC\u0259za komit\u0259si\u201d \u00f6z terror\u00e7uluq \u0259m\u0259ll\u0259ri il\u0259 Tehranda b\u00f6y\u00fck qorxuya, panikaya, h\u0259y\u0259cana s\u0259b\u0259b olmu\u015fdu. D\u00f6vl\u0259tin b\u00fct\u00fcn m\u0259qam sahibl\u0259ri, idar\u0259 m\u0259sullar\u0131 v\u0259 m\u0259murlar\u0131 d\u0259h\u015f\u0259t i\u00e7ind\u0259 idil\u0259r. Gec\u0259 evl\u0259rind\u0259 rahat yata bilmirdil\u0259r. Xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rin diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri d\u0259 rahats\u0131z olmu\u015fdular. H\u0259r terror \u0259m\u0259liyyat\u0131n\u0131n ard\u0131nca yaz\u0131\u00e7\u0131 \u018frdaqi v\u0259 x\u0259ttat \u0130mad\u00fclkittab qorxusa\u00e7an elamiyy\u0259l\u0259r yaz\u0131b jelatin \u00e7ap\u0131 il\u0259 \u00e7oxald\u0131b, k\u00fc\u00e7\u0259 v\u0259 xiyabanlarda yay\u0131rd\u0131lar. \u201cN\u00f6vb\u0259ti s\u0259ns\u0259n\u201d \u015f\u00fcar\u0131 satq\u0131n v\u0259 r\u00fc\u015fv\u0259txor m\u0259murlar\u0131 gizl\u0259nm\u0259y\u0259 m\u0259cbur edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Tarix\u00e7i M\u00fcv\u0259rrix\u00fcdd\u00f6vl\u0259nin yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 el\u0259 hallar olmu\u015fdu ki, komit\u0259nin polis t\u0259r\u0259find\u0259n tutulmu\u015f \u00fczv\u00fc \u201cC\u0259za komit\u0259si\u201dnin t\u0259l\u0259bi n\u0259tic\u0259sind\u0259 d\u0259rhal azad olunmu\u015fdu.&nbsp;<em>(Sepehr, \u0130ran v\u0259 Birinci m\u00fcharib\u0259, s. 420)<\/em><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/reyting.az\/uploads\/posts\/2020-06\/1592125273_mocazat.jpg\" alt=\"Mirz\u0259 \u0130brahim xan M\u00fcn\u015fizad\u0259: \u0130ran\u0131 titr\u0259d\u0259n ir\u0259vanl\u0131\" title=\"Mirz\u0259 \u0130brahim xan M\u00fcn\u015fizad\u0259: \u0130ran\u0131 titr\u0259d\u0259n ir\u0259vanl\u0131\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u201cC\u0259za komit\u0259si\u201dnin yaratd\u0131\u011f\u0131 qorxu h\u0259tta Ba\u015f nazir Mirz\u0259 H\u0259s\u0259n xan V\u00fcsuq\u00fcdd\u00f6vl\u0259ni (1874-1950) istefa verm\u0259y\u0259 m\u0259cbur etmi\u015fdi. Ondan sonra Ba\u015f nazir Mirz\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259li xan \u018fla\u00fcss\u0259lt\u0259n\u0259 (1829-1936) oldu. Onun d\u00f6n\u0259mind\u0259 \u201cC\u0259za komit\u0259si\u201dnin f\u0259dail\u0259ri Tehran ruhanil\u0259rind\u0259n Ay\u0259tullah \u0259l-\u00fczma Mirz\u0259 M\u00f6hs\u00fcn M\u00fcct\u0259hidi \u00f6ld\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Komit\u0259nin verdiyi elamiyy\u0259d\u0259 qeyd olunurdu ki, Mirz\u0259 M\u00f6hs\u00fcn M\u00fcct\u0259hid v\u0259t\u0259nin m\u00fcst\u0259qilliyin\u0259 qar\u015f\u0131 haz\u0131rlanmaqda olan yeni fitn\u0259karl\u0131\u011f\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131ndan biri idi. \u018fg\u0259r \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259s\u0259ydi bu fitn\u0259karl\u0131q tezlikl\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259 bil\u0259rdi.&nbsp;<em>(Sepehr, \u0130ran v\u0259 Birinci m\u00fcharib\u0259, s. 425)<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Mirz\u0259 \u0130brahim xan M\u00fcn\u015fizad\u0259 8 iyul 1917-ci ild\u0259 h\u00f6kum\u0259t x\u0259zin\u0259dar\u0131 v\u0259zif\u0259sini da\u015f\u0131yan M\u00fcnt\u0259xab\u00fcdd\u00f6vl\u0259nin \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259sin\u0259 q\u0259rar verdi. Komit\u0259nin z\u0259ruri x\u0259rcl\u0259rini \u00f6d\u0259y\u0259 bilm\u0259diyind\u0259n ondan yard\u0131m ist\u0259mi\u015fdi. O da \u00f6d\u0259m\u0259d\u0259n boyun qa\u00e7\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. M\u00fcnt\u0259xab\u00fcdd\u00f6vl\u0259 komit\u0259nin f\u0259dail\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n terrora m\u0259ruz qald\u0131. Onun \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259sind\u0259n sonra h\u00f6kum\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 aras\u0131nda vahim\u0259 artd\u0131. B\u00fct\u00fcn m\u0259murlar\u0131 v\u0259h\u015f\u0259t b\u00fcr\u00fcd\u00fc. M\u00fcnt\u0259xab\u00fcdd\u00f6vl\u0259 V\u00fcsuq\u00fcdd\u00f6vl\u0259nin k\u00fcr\u0259k\u0259ni idi. Bu kimi terror\u00e7uluq \u0259m\u0259ll\u0259rind\u0259n ruhlanan \u201cC\u0259za komit\u0259si\u201d d\u00f6vl\u0259t\u0259 bir siyah\u0131 t\u0259qdim etdi. Siyah\u0131da i\u015fd\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131las\u0131 v\u0259 i\u015f\u0259 q\u0259bul edil\u0259si adamlar\u0131n adlar\u0131 vard\u0131.&nbsp;<em>(\u018f.\u018f. \u015e\u0259rif, Xunb\u0259hayi \u0130ran, s. 287)&nbsp;<\/em>Siyah\u0131ya \u0259lav\u0259 edil\u0259n m\u0259ktubda qeyd edilirdi ki, \u0259g\u0259r komit\u0259nin t\u0259l\u0259bl\u0259ri tezlikl\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259s\u0259, v\u0259zif\u0259d\u0259n uzaqla\u015fd\u0131r\u0131lmalar\u0131 g\u00f6st\u0259ril\u0259n d\u00f6vl\u0259t qulluq\u00e7ular haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul edil\u0259c\u0259kdir. \u018fb\u00fclh\u0259s\u0259n Ehti\u015faminin yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, komit\u0259nin h\u00f6kum\u0259t kabin\u0259sin\u0259 verdiyi t\u0259l\u0259bl\u0259r nazirl\u0259rin \u0259hval-ruhiyy\u0259sin\u0259 d\u0259rin t\u0259sir ba\u011f\u0131\u015flad\u0131. Nazirl\u0259rd\u0259n b\u0259zil\u0259ri, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u018fdliyy\u0259 naziri M\u00fcmtaz\u00fcdd\u00f6vl\u0259<em>&nbsp;(Mirz\u0259 \u0130smay\u0131l xan Mirz\u0259 \u018fl\u0259kb\u0259r xan o\u011flu M\u00fcmtaz 1880-1933-\u018f.\u00c7.)&nbsp;<\/em>komit\u0259nin t\u0259l\u0259bl\u0259ri il\u0259 raz\u0131la\u015fmaq ist\u0259di, lakin Daxili i\u015fl\u0259r naziri M\u00fcsta\u015far\u00fcdd\u00f6vl\u0259&nbsp;<em>(Mirz\u0259 Sad\u0131q xan Mirz\u0259 Cavad xan o\u011flu M\u00fcst\u0259\u015far\u0259dd\u00f6vl\u0259 1863-1953-\u018f.\u00c7.)<\/em>&nbsp;komit\u0259nin t\u0259l\u0259bl\u0259rini r\u0259dd etm\u0259yi t\u0259klif etdi. Uzun m\u00fczakir\u0259d\u0259n sonra h\u00f6kum\u0259t kabin\u0259si komit\u0259nin t\u0259qib edilm\u0259si v\u0259 onun t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n tutulmas\u0131 i\u015fini Daxili i\u015fl\u0259r naziri M\u00fcst\u0259\u015far\u0259dd\u00f6vl\u0259y\u0259 tap\u015f\u0131rd\u0131.&nbsp;<em>(Ehti\u015fami \u018f. Bazik\u0259rani siyas\u0259t.. Tehran, s.43)<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>1917-ci ilin avqust ay\u0131n\u0131n 13-d\u0259 komit\u0259nin ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 h\u0259bs edildil\u0259r. Bir \u00e7ox polis m\u0259murlar\u0131 v\u0259zif\u0259d\u0259n istefa verdil\u0259r. He\u00e7 kim istintaq\u0131 boynuna g\u00f6t\u00fcrm\u0259di. \u018fhm\u0259d xan S\u0259fa adl\u0131 saf-sad\u0259l\u00f6vh bir polis m\u0259muru tapd\u0131lar. O, i\u015fin t\u0259hqiqat\u0131n\u0131 \u00f6hd\u0259sin\u0259 ald\u0131. \u0130lk istintaqdan sonra gec\u0259 evin\u0259 ged\u0259rk\u0259n yolda \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Q\u0259sd\u00e7i tap\u0131lmad\u0131.<em>&nbsp;(Sepehr, \u0130ran v\u0259 Birinci m\u00fcharib\u0259, s. 421)<br><\/em><br>Ba\u015f nazir Mirz\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259li xan \u018fla\u00fcss\u0259lt\u0259n\u0259 komit\u0259nin ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 \u00e7ox incitm\u0259di. Ondan sonra, 1918-ci ilin may ay\u0131nda Ba\u015f nazir se\u00e7il\u0259n S\u0259msam\u00fcss\u0259lt\u0259n\u0259 N\u0259c\u0259fqulu xan B\u0259xtiyari (1846-1930) komit\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 zindandan azad etdi. Yaln\u0131z Bahadur\u00fcss\u0259lt\u0259n\u0259 komit\u0259 \u00fczvl\u0259rinin qorxusundan zindanda qald\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>1918-ci ilin avqust ay\u0131nda V\u00fcsuqudd\u00f6vl\u0259 yenid\u0259n Ba\u015f nazir oldu v\u0259 d\u0259rhal \u201cC\u0259za komit\u0259si\u201dnin b\u00fct\u00fcn \u00fczvil\u0259rini h\u0259bs etdi. Komit\u0259 \u00fczvl\u0259ri dar a\u011fac\u0131ndan as\u0131ld\u0131lar. General \u018fs\u0259dulla xan \u018fbulf\u0259tzad\u0259 v\u0259 polkovnik Mirz\u0259 \u0130brahim xan M\u00fcn\u015fizad\u0259 zahir\u0259n Xorasan t\u0259r\u0259fd\u0259 olan Kelata s\u00fcrg\u00fcn edildil\u0259r. 1918-ci ilin sentyabr ay\u0131nda yolda ik\u0259n V\u00fcsuq\u00fcdd\u00f6vl\u0259nin taps\u0131r\u0131\u011f\u0131 il\u0259 Simnanla Dam\u011fan aras\u0131nda gull\u0259l\u0259ndil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Mirz\u0259 \u0130brahim xan\u0131n Davud xan adl\u0131 o\u011flu vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>B\u00f6y\u00fck tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259t t\u0259kc\u0259 b\u00f6y\u00fck ideoloq v\u0259 d\u00f6vl\u0259t xadimi yox, h\u0259m d\u0259 tarixin, c\u0259miyy\u0259tin gedi\u015fat\u0131na t\u0259sir ed\u0259n bir sima olmal\u0131d\u0131r. Eyn\u0259n Mirz\u0259 \u0130brahim xan M\u00fcn\u015fizad\u0259 kimi&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/reyting.az\/uploads\/posts\/2020-06\/1592125127_1591994439_1591858015_1591724789_1591553831_1591450916_1591367622_1591255263_1591175764_ee.jpg\" alt=\"Mirz\u0259 \u0130brahim xan M\u00fcn\u015fizad\u0259: \u0130ran\u0131 titr\u0259d\u0259n ir\u0259vanl\u0131\" width=\"195\" height=\"195\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>\u018fnv\u0259r<\/strong> <strong>\u00c7ingizo\u011flu<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Q\u00fcdr\u0259tli \u015f\u0259xsiyy\u0259t t\u0259kc\u0259 tarixi izah v\u0259 \u015f\u0259rh etmir, tarix\u0259 t\u0259sir edir, onu yeni ideyalara, milli v\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik taleyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 istiqam\u0259t\u0259 y\u00f6n\u0259ldir. Bel\u0259 \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-7847","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7847","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7847"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7847\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7891,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7847\/revisions\/7891"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7847"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7847"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7847"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}