{"id":80275,"date":"2022-09-04T01:30:01","date_gmt":"2022-09-03T21:30:01","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=80275"},"modified":"2022-09-04T01:30:05","modified_gmt":"2022-09-03T21:30:05","slug":"biz-goruruk-ki-o-zaman-ol%c9%99n-turkl%c9%99rin-sayi-3-milyonu-kecib-ol%c9%99n-erm%c9%99nil%c9%99rin-sayi-is%c9%99-600-min-civarinda-olub-makkarti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=80275","title":{"rendered":"&#171;Biz g\u00f6r\u00fcr\u00fck ki, o zaman \u00f6l\u0259n t\u00fcrkl\u0259rin say\u0131 3 milyonu ke\u00e7ib, \u00f6l\u0259n erm\u0259nil\u0259rin say\u0131 is\u0259 600 min civar\u0131nda olub&#187;- Makkarti"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>1995-ci ild\u0259 n\u0259\u015fr olunan &#171;\u00d6l\u00fcm v\u0259 S\u00fcrg\u00fcn: Osmanl\u0131 M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n\u0131n Etnik T\u0259mizliyi, 1821-1922&#187; kitab\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llifi Makkarti Nyu-Yorkda yerl\u0259\u015f\u0259n T\u00fcrkiy\u0259-Amerika T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Fonduna m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 &#171;erm\u0259ni problemi&#187; il\u0259 ba\u011fl\u0131 qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259l\u0259r apar\u0131b (TASFO).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>AB\u015e-\u0131n Louisville Universitetinin professoru. Dr. Castin Makkarti bildirib ki, 1915-ci il hadis\u0259l\u0259ri zaman\u0131 \u015e\u0259rqi Anadolu, Kilikiya v\u0259 Trans-Qafqazda b\u00f6y\u00fck bir sayda t\u00fcrk v\u0259 k\u00fcrd \u0259halisi h\u0259lak edilib.<\/p>\n\n\n\n<p>O d\u00f6vrd\u0259ki hadis\u0259l\u0259r\u0259 <a><\/a>birt\u0259r\u0259fli yana\u015fma\u011f\u0131n laz\u0131m oldu\u011funa i\u015far\u0259 ed\u0259n Makkarti:<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Biz g\u00f6r\u00fcr\u00fck ki, o zaman \u00f6l\u0259n t\u00fcrkl\u0259rin say\u0131 3 milyonu ke\u00e7ib, \u00f6l\u0259n erm\u0259nil\u0259rin say\u0131 is\u0259 600 min civar\u0131nda olub. Bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r ki, bir t\u0259r\u0259fd\u0259 erm\u0259nil\u0259rin, ruslar\u0131n, yerli \u0259halinin oldu\u011fu d\u00f6y\u00fc\u015f b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259, o biri t\u0259r\u0259fd\u0259 Osmanl\u0131 ordusu, h\u0259r iki t\u0259r\u0259fd\u0259n \u0259halinin t\u0259xmin\u0259n 40 faizi \u00f6l\u00fcb. M\u0259s\u0259l\u0259 buras\u0131ndad\u0131r ki, yaln\u0131z bir qrupun, y\u0259ni yaln\u0131z \u00f6l\u0259n erm\u0259nil\u0259rin \u00f6ld\u00fcy\u00fcn\u00fc saysaq bu, soyq\u0131r\u0131m kimi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Amma n\u0259 vaxt ham\u0131n\u0131 birlikd\u0259 \u00f6l\u00fcl\u0259ri say\u0131rs\u0131n\u0131z, bu, b\u00fct\u00fcn t\u0259r\u0259fl\u0259rin bir-birini \u00f6ld\u00fcrd\u00fcy\u00fc d\u0259h\u015f\u0259tli bir m\u00fcharib\u0259y\u0259 b\u0259nz\u0259yir v\u0259 m\u0259nim ara\u015fd\u0131rmalar\u0131m \u0259sas\u0259n buradan qaynaqlan\u0131r.&#187;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201cErm\u0259nil\u0259r qorxduqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Zaqafqaziyaya getdil\u0259r\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Birinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 Zaqafqaziyaya k\u00f6\u00e7\u0259n erm\u0259nil\u0259rin Osmanl\u0131 \u0130mperatorlu\u011funun m\u0259cburiyy\u0259ti il\u0259 b\u00f6lg\u0259y\u0259 getm\u0259diyin\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n Makkarti, \u201cBu erm\u0259nil\u0259r qorxduqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Zaqafqaziyaya getdil\u0259r, \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcl\u0259r, zorla getdil\u0259r. \u018fhalinin b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259sini k\u00f6\u00e7d\u00fc v\u0259 onlar ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r ki, ruslar geri \u00e7\u0259kil\u0259rk\u0259n gerid\u0259 qalsalar, \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259c\u0259kl\u0259r. K\u00fcrdl\u0259r qisas alacaqlar. Bu, tamamil\u0259 do\u011frudur. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 qa\u00e7d\u0131lar&#187; &#8212; dey\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirib.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259zi erm\u0259nil\u0259rin h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 Osmanl\u0131ya qar\u015f\u0131 oldu\u011funu vur\u011fulayan Makkarti, \u201cOsmanl\u0131lar\u0131n teleqraf x\u0259tl\u0259rini k\u0259s\u0259n v\u0259 Osmanl\u0131 qo\u015funlar\u0131n\u0131n karvanlar\u0131na h\u00fccum ed\u0259n erm\u0259nil\u0259rl\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bir milyondan \u00e7ox \u0259sg\u0259rd\u0259n istifad\u0259 etm\u0259li oldular\u201d dedi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201cOsmanl\u0131lar b\u00f6lg\u0259d\u0259 ya\u015fayan v\u0259 m\u00fcharib\u0259 v\u0259 dinc \u0259hali \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259 yarada bil\u0259c\u0259k erm\u0259nil\u0259ri deportasiya etdil\u0259r\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nil\u0259rin \u00e7oxunun deportasiya edildiyin\u0259 dair iddialar\u0131n do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 erm\u0259nil\u0259rin bir hiss\u0259sinin Anadoluda qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildir\u0259n Makkarti, &#171;Anadoluda bir \u00e7ox \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 v\u0259 Anadolunun k\u0259nd yerl\u0259rind\u0259 qalan erm\u0259nil\u0259r var idi. Onlar orada qald\u0131lar, \u00e7\u00fcnki orada osmanl\u0131lar onlar\u0131 \u00f6zl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hdid kimi g\u00f6rm\u00fcrd\u00fcl\u0259r, deportasiya etdiyi insanlar Osmanl\u0131 m\u00fcharib\u0259si v\u0259 m\u00fclki \u0259hali \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259 yarada bil\u0259c\u0259k \u0259razil\u0259rd\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131lar\u201d ifad\u0259l\u0259rind\u0259n istifad\u0259 etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Osmanl\u0131n\u0131n b\u00f6lg\u0259d\u0259n b\u00fct\u00fcn erm\u0259nil\u0259ri k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259si iddialar\u0131n\u0131 t\u0259kzib ed\u0259n Makkarti, &#171;Osmanl\u0131lar\u0131n bu deportasiyan\u0131 erm\u0259nil\u0259ri \u00f6ld\u00fcrm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn etdiyini s\u00f6yl\u0259m\u0259k d\u00fczg\u00fcn deyil. Bu g\u00fcl\u00fcncd\u00fcr. Osmanl\u0131 erm\u0259nil\u0259ri \u00f6ld\u00fcrm\u0259k ist\u0259yirdis\u0259, onlar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u0259 bil\u0259rdil\u0259r, \u0259v\u0259zind\u0259 ba\u015fqa yerl\u0259r\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcrd\u00fcl\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Osmanl\u0131lar\u0131n erm\u0259nil\u0259ri tamamil\u0259 m\u0259hv etm\u0259k niyy\u0259tinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vur\u011fulayan Makkarti, &#171;Biz bu istiqam\u0259td\u0259 q\u0259tiyy\u0259n he\u00e7 bir d\u0259lil tapmad\u0131q. \u018flimiz\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n b\u00fct\u00fcn s\u0259n\u0259dl\u0259ri ara\u015fd\u0131rd\u0131q v\u0259 bunu t\u0259sdiq ed\u0259c\u0259k he\u00e7 bir d\u0259lil yox idi&#187; dedi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201cErm\u0259ni t\u0259\u015fkilatlar\u0131 bu iddialardan t\u00fcrkl\u0259rin qolunu ba\u011flamaq \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131 iddialar\u0131n\u0131n t\u0259bli\u011fat m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildir\u0259n Makkarti a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 ifad\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 edib:<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Erm\u0259ni t\u0259\u015fkilatlar\u0131 m\u00fctl\u0259q bu iddialardan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k t\u00fcrkl\u0259rin \u0259l-qolunu ba\u011flama\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. M\u0259s\u0259l\u0259n, b\u00fct\u00fcn \u015e\u0259rqi Anadolunu erm\u0259nil\u0259r\u0259 verilm\u0259sin\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Bu do\u011frudur. Fransa, AB\u015e v\u0259 ya d\u00fcnyadak\u0131 dig\u0259r h\u00f6kum\u0259tl\u0259r bunlardan istifad\u0259 edir, bunun s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 q\u0259r\u0259zdir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Rus ordusunun acl\u0131qdan v\u0259 x\u0259st\u0259likd\u0259n \u00f6l\u0259n erm\u0259nil\u0259r\u0259 k\u00f6m\u0259k etm\u0259diyini vur\u011fulayan Makkarti, &#171;Ruslar yaln\u0131z erm\u0259nil\u0259rd\u0259n istifad\u0259 edirdil\u0259r, h\u0259mi\u015f\u0259 erm\u0259nil\u0259rd\u0259n istifad\u0259 edibl\u0259r. \u018fg\u0259r b\u00fct\u00fcn bu d\u0259h\u015f\u0259tli i\u015fl\u0259rd\u0259 cinay\u0259tkar axtar\u0131lmal\u0131d\u0131rsa, bu, h\u0259r \u015fey s\u00f6z ver\u0259n v\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259 he\u00e7 bir \u015fey verm\u0259y\u0259n ruslard\u0131r. H\u0259tta erm\u0259nil\u0259ri ac qoyduqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6zl\u0259rini \u00e7ox xo\u015fb\u0259xt hiss edibl\u0259r\u201d- dey\u0259 \u00f6z qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259sini bitirib.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1995-ci ild\u0259 n\u0259\u015fr olunan &#171;\u00d6l\u00fcm v\u0259 S\u00fcrg\u00fcn: Osmanl\u0131 M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n\u0131n Etnik T\u0259mizliyi, 1821-1922&#187; kitab\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llifi Makkarti Nyu-Yorkda yerl\u0259\u015f\u0259n T\u00fcrkiy\u0259-Amerika T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Fonduna m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 &#171;erm\u0259ni problemi&#187; il\u0259<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":80276,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-80275","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80275","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=80275"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80275\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":80277,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80275\/revisions\/80277"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/80276"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=80275"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=80275"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=80275"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}