{"id":81639,"date":"2022-09-22T10:15:39","date_gmt":"2022-09-22T06:15:39","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=81639"},"modified":"2022-09-22T10:15:41","modified_gmt":"2022-09-22T06:15:41","slug":"q%c9%99rb-z%c9%99ng%c9%99zur-d%c9%99hlizinin-acilmasinda-israr-etm%c9%99y%c9%99-baslayib-erm%c9%99ni-m%c9%99tbuati","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=81639","title":{"rendered":"Q\u0259rb \u201cZ\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizi\u201dnin a\u00e7\u0131lmas\u0131nda israr etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b &#8212; Erm\u0259ni m\u0259tbuat\u0131"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>\u201cNational Interest\u201d jurnal\u0131 Amerika Xarici Siyas\u0259t Ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 \u0130nstitutunun ba\u015f elmi i\u015f\u00e7isi Stiven Blank\u0131n m\u0259qal\u0259sini d\u0259rc edib v\u0259 burada m\u00fc\u0259llif Ukraynadak\u0131 m\u00fcharib\u0259 fonunda qondarma \u201cZ\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizinin\u201d t\u0259cili a\u00e7\u0131lmas\u0131nda israrl\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Bu m\u0259qal\u0259 N\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259r Palatas\u0131n\u0131n s\u0259dri Nensi Pelosinin \u0130r\u0259vanda infantilizml\u0259 h\u0259ms\u0259rh\u0259d ruh y\u00fcks\u0259kliyi il\u0259 qar\u015f\u0131lanan \u201cc\u0259sar\u0259tli\u201d b\u0259yanatlar\u0131na baxmayaraq, Va\u015finqtonun C\u0259nubi Qafqazdak\u0131 \u0259sl \u0259hval-ruhiyy\u0259sini v\u0259 ist\u0259kl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 m\u00fck\u0259mm\u0259l \u015f\u0259kild\u0259 \u0259ks etdirir&#187; &#8212; dey\u0259 Erm\u0259nistan m\u0259tbuat\u0131 yaz\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259ni sayt\u0131 News.am-\u0131n yayd\u0131\u011f\u0131 m\u0259qal\u0259ni t\u0259qdim edirik.<\/p>\n\n\n\n<p>Blank qeyd etdiyi kimi, \u201cC\u0259nubi Qafqazdak\u0131 son s\u0259rh\u0259d toqqu\u015fmalar\u0131 Ukraynadak\u0131 daha \u00e7ox s\u0259s-k\u00fcyl\u00fc hadis\u0259l\u0259ri az qala k\u00f6lg\u0259d\u0259 qoydu. 2020-ci ild\u0259 Moskvan\u0131n vasit\u0259\u00e7iliyi il\u0259 \u0259ld\u0259 olunan at\u0259\u015fk\u0259sd\u0259n sonra \u0259n \u015fidd\u0259tli olan Az\u0259rbaycan v\u0259 Erm\u0259nistan aras\u0131nda yenid\u0259n ba\u015flayan h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar qlobal \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. Bu iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda davam ed\u0259n s\u00fclh dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131 indi t\u0259hdid alt\u0131ndad\u0131r v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 d\u00fcnya bazar\u0131n\u0131n as\u0131l\u0131 oldu\u011fu h\u0259r iki \u00f6lk\u0259 vasit\u0259sil\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259siz tranzit \u0259laq\u0259l\u0259ri indi t\u0259hdid alt\u0131ndad\u0131r\u201d. Eyni zamanda, m\u00fc\u0259llif Az\u0259rbaycan\u0131n suveren d\u00f6vl\u0259tin \u0259razisin\u0259 h\u00fccum etm\u0259si dan\u0131lmaz fakt\u0131n\u0131 tamamil\u0259 \u201cunudub\u201d. O, daha \u00e7ox Erm\u0259nistan\u0131n Rusiyadan yan ke\u00e7\u0259r\u0259k \u201cAvropa il\u0259 Asiya aras\u0131nda \u0259sas yeni n\u0259qliyyat yolunun tikintisin\u0259\u201d \u201c\u0259ng\u0259l t\u00f6r\u0259tm\u0259sind\u0259n\u201d narahatd\u0131r. V\u0259 o hesab edir ki, Erm\u0259nistan h\u0259tta \u00f6z d\u00f6vl\u0259t maraqlar\u0131na v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin\u0259 ziyan vurmaqla olsa bel\u0259, \u201cQ\u0259rbin dostu\u201d oldu\u011funu \u201cs\u00fcbut etm\u0259lidir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u2026Ukraynadak\u0131 m\u00fcharib\u0259 s\u0259b\u0259bind\u0259n tranzit mar\u015frutlar art\u0131q t\u0259hl\u00fck\u0259 alt\u0131ndad\u0131r. Enerji, \u0259rzaq v\u0259 ticar\u0259t mallar\u0131n\u0131n t\u0259dar\u00fck\u00fcnd\u0259ki ciddi fasil\u0259l\u0259r b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya iqtisadiyyatlar\u0131nda seysmik \u015foklara s\u0259b\u0259b olub. Moskvan\u0131n \u201c\u015eimal ax\u0131n\u0131 1\u201d qaz k\u0259m\u0259rin\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131n\u0131 k\u0259sm\u0259sind\u0259n v\u0259 Q\u0259rbin sanksiyalar\u0131 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada \u0259n \u0259sas \u0259rzaq m\u0259hsullar\u0131n\u0131n qiym\u0259tl\u0259rini art\u0131rd\u0131qdan sonra Avropada qaz\u0131n qiym\u0259tl\u0259ri k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 qalx\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259hz bunun fonunda Erm\u0259nistan art\u0131q Avropa il\u0259 Asiya aras\u0131nda m\u00fch\u00fcm yeni n\u0259qliyyat mar\u015frutunun &#8212; Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizinin tikintisini gecikdir\u0259 bilm\u0259z. Uzun m\u00fcdd\u0259t m\u00fczakir\u0259 olunan, lakin haz\u0131rda Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n bloklanan bu d\u0259hliz Az\u0259rbaycan\u0131n c\u0259nub-q\u0259rb s\u0259rh\u0259dind\u0259n Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259n ke\u00e7m\u0259kl\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n Nax\u00e7\u0131van anklav\u0131na, oradan da T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 v\u0259 onun h\u00fcdudlar\u0131ndan k\u0259nara \u00e7\u0131xacaqd\u0131. Bu, Rusiyadan yan ke\u00e7\u0259 bil\u0259c\u0259k bir ne\u00e7\u0259 \u015e\u0259rq-Q\u0259rb ticar\u0259t yollar\u0131ndan birinin itkin halqas\u0131d\u0131r. \u018fg\u0259r Erm\u0259nistan h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 onun b\u00f6y\u00fck diasporunun iddia etdiyi kimi Q\u0259rbin dostudursa, o, dan\u0131\u015f\u0131qlar masas\u0131na qay\u0131tmal\u0131 v\u0259 d\u0259rhal d\u0259hlizin a\u00e7\u0131lmas\u0131na icaz\u0259 verm\u0259lidir\u201d, dey\u0259 Blank qeyd edib.<\/p>\n\n\n\n<p>Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, Erm\u0259nistan \u201c2020-ci ilin noyabr\u0131nda Moskvan\u0131n vasit\u0259\u00e7iliyi il\u0259 \u0259ld\u0259 edilmi\u015f at\u0259\u015fk\u0259s raz\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131n bir hiss\u0259si kimi d\u0259hlizin a\u00e7\u0131lmas\u0131na sadiqdir\u201d. Eyni zamanda, m\u00fc\u0259llif s\u00f6z\u00fcged\u0259n b\u0259yanatda \u201cZ\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizi\u201d il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir k\u0259lm\u0259 d\u0259 yer almas\u0131n\u0131 bir n\u00f6v \u201cn\u0259z\u0259r\u0259 almay\u0131b\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cLakin bu m\u00fcqavil\u0259nin \u015f\u0259rtl\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n, Rusiya d\u0259hliz\u0259 g\u00f6r\u0259 cavabdeh olaraq qal\u0131rd\u0131 \u2013 bu, g\u0259l\u0259c\u0259k maxinasiyalar \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259li presedentdir\u201d, o daha sonra yaz\u0131r. \u201cAvropa \u0130ttifaq\u0131 \u015euras\u0131n\u0131n prezidenti \u00c7arlz Mi\u015felin \u00f6t\u0259n ilin dekabr\u0131nda Erm\u0259nistan v\u0259 Az\u0259rbaycanla \u00fc\u00e7t\u0259r\u0259fli dan\u0131\u015f\u0131qlardan sonra elan edilmi\u015f d\u00fcsturuna daha \u00e7ox \u00fcst\u00fcnl\u00fck verilir. Mi\u015felin plan\u0131 h\u0259r bir \u00f6lk\u0259y\u0259 d\u0259hlizin \u00f6z \u0259razisind\u0259n ke\u00e7\u0259n hiss\u0259sin\u0259 n\u0259zar\u0259t etm\u0259y\u0259 imkan ver\u0259c\u0259k v\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc t\u0259r\u0259fl\u0259rin manipulyasiyas\u0131na yer qoymayacaq.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cT\u0259\u0259cc\u00fcbl\u00fc deyil ki, A\u0130 m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131 yenid\u0259n m\u00fczakir\u0259 etm\u0259y\u0259 v\u0259 Moskvan\u0131n v\u0259ziyy\u0259ti manipulyasiya etm\u0259k c\u0259hdl\u0259rin\u0259 mane olma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Rusiyadan yan ke\u00e7\u0259r\u0259k t\u0259hl\u00fck\u0259siz \u201cc\u0259nub d\u0259hlizi\u201d axtar\u0131\u015f\u0131 yeni deyil, lakin qlobal geosiyas\u0259td\u0259 m\u00f6vcud v\u0259ziyy\u0259t aktuall\u0131\u011f\u0131n yeni s\u0259viyy\u0259sini dikt\u0259 edir. N\u0259z\u0259ri c\u0259h\u0259td\u0259n \u0259n asan n\u0259qliyyat yolu \u0130randan ke\u00e7m\u0259lidir. Bununla bel\u0259, AB\u015e-\u0131n sanksiyalar\u0131 v\u0259 \u0130ran d\u0259mir yollar\u0131n\u0131n xroniki maliyy\u0259l\u0259\u015fdirm\u0259sini n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, bunu t\u0259hl\u00fck\u0259siz v\u0259 ya etibarl\u0131 variant kimi g\u00f6rm\u0259k \u00e7\u0259tindir. Bu, h\u0259ll yolu kimi C\u0259nubi Qafqaz\u0131 g\u00f6st\u0259rir\u201d, &#8212; m\u00fc\u0259llif hesab edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Onun fikrinc\u0259, son ill\u0259rd\u0259 m\u00fcxt\u0259lif amill\u0259r regionu tranzit halqa kimi g\u00fccl\u0259ndirib. \u201cT\u00fcrkiy\u0259, G\u00fcrc\u00fcstan v\u0259 Az\u0259rbaycan aras\u0131nda u\u011furlu \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q Avropan\u0131 h\u0259yati \u0259h\u0259miyy\u0259tli X\u0259z\u0259r qaz\u0131 v\u0259 dig\u0259r resurslarla t\u0259min ed\u0259n Bak\u0131-Tbilisi-Qars (BTQ) d\u0259mir yolu v\u0259 C\u0259nub Qaz D\u0259hlizi boru k\u0259m\u0259rl\u0259ri kimi yeni \u0259laq\u0259l\u0259rin yarad\u0131lmas\u0131na s\u0259b\u0259b olub. Qazax\u0131stan v\u0259 \u00d6zb\u0259kistan kimi ke\u00e7mi\u015f sovet respublikalar\u0131 Rusiyan\u0131n blokadas\u0131na cavab olaraq Az\u0259rbaycan \u00fcz\u0259rind\u0259n yanacaq v\u0259 mal g\u00f6nd\u0259rm\u0259y\u0259 ba\u015flayanda bu t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs daha da inki\u015faf etdirildi\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Eyni zamanda o, etiraf edir ki, \u201cC\u0259nubi Qafqaz mar\u015frutundan istifad\u0259nin m\u0259nfi c\u0259h\u0259tl\u0259ri var\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cM\u0259\u015fum \u0259lam\u0259tl\u0259r Rusiyan\u0131n n\u00f6vb\u0259ti m\u00fcdaxil\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sini g\u00f6st\u0259rir. G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n ke\u00e7mi\u015f prezidenti Mixail Saaka\u015fvili qeyd edib ki, \u201cUkraynadan sonra n\u00f6vb\u0259ti h\u0259d\u0259f G\u00fcrc\u00fcstand\u0131r\u201d Blank Rusiya s\u0259drinin m\u00fcavini Dmitri Medvedev\u0259 aid edil\u0259n, guya Qazax\u0131stan v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan\u0131 \u201cs\u00fcni\u201d yarad\u0131lm\u0131\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259r adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 saxta postu \u201cs\u00fcbut\u201d kimi g\u00f6st\u0259rir. \u201cOn d\u0259qiq\u0259d\u0259n sonra mesaj silins\u0259 d\u0259 v\u0259 g\u00fcnah\u0131 \u201chakerl\u0259rin\u201d \u00fcz\u0259rin\u0259 atsa da, bu, Rusiyan\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259k niyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259ri t\u0259sdiql\u0259di. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 G\u00fcrc\u00fcstandan ke\u00e7\u0259n d\u0259hliz n\u0259 uzunm\u00fcdd\u0259tli investisiyalar \u00fc\u00e7\u00fcn etibarl\u0131 h\u0259ll yolu, n\u0259 d\u0259 Rusiyan\u0131n m\u00fcdaxil\u0259sind\u0259n tamamil\u0259 t\u0259crid olunmu\u015f mar\u015frut ola bilm\u0259z\u201d, &#8212; m\u00fc\u0259llif \u0259minlikl\u0259 qeyd edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonda o, \u201c\u0259n yax\u015f\u0131 h\u0259ll yolu Bak\u0131dan T\u00fcrkiy\u0259nin \u015f\u0259rq vilay\u0259ti olan Qarsa v\u0259 \u0130ranla s\u0259rh\u0259d yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259n ke\u00e7\u0259n strateji n\u0259qliyyat mar\u015frutunun bir hiss\u0259si olan Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizidir. Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizi Sakit v\u0259 Atlantik okeanlar\u0131 aras\u0131nda \u0259n q\u0131sa quru n\u0259qliyyat mar\u015frutuna \u00e7evril\u0259c\u0259k\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonda Blank qeyd edib ki, bu, Erm\u0259nistan \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 \u201cfaydal\u0131d\u0131r\u201d: \u201cErm\u0259nistan qlobal t\u0259chizat z\u0259ncirinin \u00e7at\u0131\u015fmayan halqas\u0131n\u0131 a\u00e7maqdan b\u00f6y\u00fck fayda \u0259ld\u0259 ed\u0259c\u0259k\u201d. O, daha sonra \u0130r\u0259van\u0131 \u201c\u00f6hd\u0259likl\u0259rini r\u0259dd etm\u0259y\u0259\u201d c\u0259hdd\u0259 ittiham edir. \u201cQ\u0259rbl\u0259 ortaql\u0131\u011fa s\u00f6z dey\u0259n xarici siyas\u0259tl\u0259 reall\u0131q f\u0259rqlidir. Erm\u0259nistan Rusiyan\u0131n \u0259n yax\u0131n m\u00fctt\u0259fiql\u0259rind\u0259n v\u0259 as\u0131l\u0131lar\u0131ndan biri kimi m\u00f6hk\u0259m k\u00f6k sal\u0131b v\u0259 bu, \u00f6lk\u0259 r\u0259hb\u0259rliyi \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi siyasi dilemma yarad\u0131r. Erm\u0259nistan Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaqda davam etm\u0259kl\u0259, Moskvan\u0131n d\u00fcnya iqtisadiyyat\u0131n\u0131 bo\u011faraq \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k ssenarisi il\u0259 oynay\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Bundan \u0259lav\u0259, m\u00fc\u0259llif t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259nir ki, \u201cpopulist anti-T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 anti-Az\u0259rbaycan\u201d ritorikas\u0131 \u201cqon\u015fular\u0131 il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri normalla\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn erm\u0259ni siyas\u0259t\u00e7il\u0259rinin istifad\u0259 etdiyi m\u0259kan\u0131 darald\u0131b\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Onun fikrinc\u0259, \u201c\u0130ndi Erm\u0259nistan\u0131n AB\u015e v\u0259 Avropadak\u0131 g\u00fccl\u00fc diasporunun q\u0259ti \u015f\u0259kild\u0259 iddia etdiyi kimi, Q\u0259rbin dostu olub-olmamas\u0131 bar\u0259d\u0259 q\u0259rar verm\u0259 vaxt\u0131d\u0131r. \u018fg\u0259r bel\u0259dirs\u0259, o zaman Az\u0259rbaycanla s\u00fclh dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131n\u0131 b\u0259rpa etm\u0259li v\u0259 Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizinin a\u00e7\u0131lmas\u0131na k\u00f6m\u0259k etm\u0259lidir. Rusiyan\u0131n qlobal t\u0259dar\u00fck yollar\u0131n\u0131n blokadas\u0131 \u015f\u0259raitind\u0259, \u015e\u0259rqd\u0259n Q\u0259rb\u0259 mallar\u0131n da\u015f\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bir ne\u00e7\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li h\u0259ll yolu var. Onlar\u0131n aras\u0131nda \u0259n optimal\u0131 kimi Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizi se\u00e7ilir\u201d, &#8212; dey\u0259 Blank fikirl\u0259rini yekunla\u015fd\u0131r\u0131b.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cNational Interest\u201d jurnal\u0131 Amerika Xarici Siyas\u0259t Ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 \u0130nstitutunun ba\u015f elmi i\u015f\u00e7isi Stiven Blank\u0131n m\u0259qal\u0259sini d\u0259rc edib v\u0259 burada m\u00fc\u0259llif Ukraynadak\u0131 m\u00fcharib\u0259 fonunda qondarma \u201cZ\u0259ng\u0259zur<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-81639","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-siyast"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/81639","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=81639"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/81639\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":81641,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/81639\/revisions\/81641"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=81639"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=81639"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=81639"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}