{"id":82812,"date":"2022-10-05T00:39:10","date_gmt":"2022-10-04T20:39:10","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=82812"},"modified":"2022-10-05T01:00:52","modified_gmt":"2022-10-04T21:00:52","slug":"bir-%c9%99sr-soyqirimla-uz-uz%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=82812","title":{"rendered":"BIR \u018fSR SOYQIRIMLA \u00dcZ &#8212; \u00dcZ\u018f"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-media-text alignwide is-stacked-on-mobile\" style=\"grid-template-columns:45% auto\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/273335847_322597169801647_1113499060567594288_n.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-82813 size-full\"\/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>K\u0259rim Novruz<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p><strong><em>A\u011fdam rayon 95 sayl\u0131 tam orta m\u0259kt\u0259bin tarix m\u00fc\u0259llimi <\/em><\/strong><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bir \u0259srd\u0259n \u00e7oxdur ki \u201cerm\u0259ni m\u0259s\u0259l\u0259si\u201d, \u201cQaraba\u011f problemi\u201d \u0259traf\u0131nda ba\u015f ver\u0259n terror v\u0259 cinay\u0259tl\u0259r,says\u0131z-hesabs\u0131z insan t\u0259lafat\u0131, a\u011flas\u0131\u011fmaz t\u0259xribat\u00e7\u0131l\u0131q,da\u011f\u0131nt\u0131lar ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z narahat d\u00f6v\u00fcrd\u0259 d\u00fcnya i\u00e7timayy\u0259tinin diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 duran m\u00fch\u00fcm probleml\u0259rd\u0259n birin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycanda d\u00f6n\u0259-d\u00f6n\u0259 genosid siyas\u0259ti yeridildiyini \u0259ll\u0259rind\u0259 bayraq ed\u0259n,d\u00fcnya i\u00e7timayy\u0259ti qar\u015f\u0131s\u0131nda erm\u0259ni xalq\u0131n\u0131 \u201cc\u0259fake\u015f\u201d,t\u00fcrk xalq\u0131n\u0131 is\u0259 q\u0259ddar kimi q\u0259l\u0259m\u0259 ver\u0259n erm\u0259ni mill\u0259tl\u0259ri 1988-ci ild\u0259 az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vl\u0259t terrorizmi siyas\u0259tini t\u0259cav\u00fczkarl\u0131q m\u00fcharib\u0259sin\u0259 \u00e7evirmi\u015fl\u0259r. Erm\u0259nil\u0259r \u00f6z \u015fovinist m\u0259qs\u0259dl\u0259in\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn, m\u0259d\u0259ni insan t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u0259 s\u0131\u011fmayan k\u00fctl\u0259vi cinay\u0259t v\u0259 f\u0259lak\u0259tl\u0259r t\u00f6r\u0259d\u0259r\u0259k Az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 \u0259sl m\u0259nada geni\u015f miqyasl\u0131 soyq\u0131r\u0131m siyas\u0259ti h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015fl\u0259r v\u0259 bu siyas\u0259ti daha ciddi \u015f\u0259kild\u0259 davam edirl\u0259r. D\u00fcnya d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin b\u0259zil\u0259rind\u0259 is\u0259 erm\u0259nip\u0259r\u0259st dair\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n Qaraba\u011f problemi adlanan qondarma problem \u0259traf\u0131nda ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259r kompleksind\u0259 erm\u0259ni m\u00f6vqeyini v\u0259 erm\u0259ni m\u0259nafeyini, ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, m\u0259s\u0259l\u0259nin yaln\u0131z erm\u0259ni aspektini \u00f6n plana \u00e7\u0259kir v\u0259 onlar\u0131n birt\u0259r\u0259fli h\u0259ll edilm\u0259sin\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. H\u0259min dar\u0259l\u0259rin erm\u0259nil\u0259r\u0259 g\u00f6st\u0259rdikl\u0259ri qay\u011f\u0131ke\u015flik siyasi,iktisadi v\u0259 dig\u0259r amill\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 g\u00fccl\u00fc yalan inforimasiya il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 olmu\u015f \u201cuydurma soyq\u0131r\u0131m\u201d yalan-do\u011fru s\u0259n\u0259d v\u0259 faktlar m\u00fcasir texnikan\u0131n verdiyi b\u00fct\u00fcn imkanlardan istifad\u0259 edil\u0259r\u0259k erm\u0259ni lobbisi t\u0259r\u0259find\u0259n birt\u0259r\u0259fli \u015f\u0259kild\u0259 v\u0259 insani hissl\u0259ri yerind\u0259n oynadan bir \u015f\u0259kild\u0259 d\u00fcnya i\u00e7timayy\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131r v\u0259 i\u00e7timai fikir beyn\u0259lxalq miqyasda yaln\u0131\u015f istiqam\u0259t\u0259 y\u00f6n\u0259ldirilir. Problemin \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n erm\u0259nil\u0259rin \u00f6zl\u0259rinin t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri v\u0259h\u015filikl\u0259r haqq\u0131nda is\u0259 d\u00fcnya i\u00e7timayy\u0259ti kifayy\u0259t q\u0259d\u0259r m\u0259lumat almam\u0131\u015fd\u0131r. \u018flb\u0259td\u0259 ki, 100 minl\u0259rl\u0259 insan\u0131n aqib\u0259tini, Az\u0259rbaycan,G\u00fcrc\u00fcstan v\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n Az\u0259baycanl\u0131lar ya\u015fayan m\u00fcxt\u0259lif ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259 ba\u015f vermi\u015f says\u0131z-hesabs\u0131z faci\u0259l\u0259ri he\u00e7 bir xronoloji ramkaya salmaq, he\u00e7 bir s\u0259n\u0259dd\u0259 tam dol\u011funlu\u011fu il\u0259 \u0259ks etdirm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyildir.Erm\u0259nil\u0259rin Az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri v\u0259h\u015filikl\u0259r Az\u0259rbaycan tarixinin a\u00e7\u0131lmam\u0131\u015f \u0259n m\u00fcdhi\u015f s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259ndir. T\u0259kc\u0259 bir fakta-vaxtil\u0259 q\u0259hraman kimi tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z, ad\u0131na k\u00fc\u00e7\u0259, q\u0259s\u0259b\u0259, \u015f\u0259h\u0259r ad\u0131 verilmi\u015f, heyk\u0259li qoyulmu\u015f, m\u0259zar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 ba\u015f \u0259ydiyimiz Stepan \u015eamuyan\u0131n q\u0259brinin bo\u015f olmas\u0131 v\u0259 bununla ba\u011fl\u0131 dig\u0259r faktlara istinad etm\u0259yimiz kifay\u0259t ed\u0259r ki, tarixi ara\u015fd\u0131rmalara ehtiyac\u0131n \u00e7ox oldu\u011funu tam m\u0259nas\u0131yla d\u0259rk ed\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>Tarixi s\u0259n\u0259dl\u0259r v\u0259 \u015fahidl\u0259r T\u00fcrk\u00fcy\u0259d\u0259 erm\u0259nil\u0259rin says\u0131z-hesabs\u0131z a\u011f\u0131r cinay\u0259tl\u0259r t\u00f6r\u0259tdiyini s\u00fcbut edir.Az\u0259rbaycanda is\u0259 dem\u0259k olar ki bu haqda m\u0259lum s\u0259b\u0259bl\u0259r \u00fcz\u00fcnd\u0259n he\u00e7 n\u0259 yaz\u0131lmam\u0131\u015fd\u0131r. T\u00fcrk-erm\u0259ni m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin ara\u015fd\u0131r\u0131c\u0131s\u0131 kimi tan\u0131nan amerikan tarixcisi Karter yaz\u0131r ki; \u201cAnadoludak\u0131 erm\u0259ni varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamaq ist\u0259y\u0259n unutmamal\u0131d\u0131r ki, erm\u0259ni f\u0259lak\u0259ti m\u00fcharb\u0259nin v\u0259 milli-azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131 zaman\u0131 meydana \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r. Erm\u0259nil\u0259rl\u0259rin m\u0259skun oldu\u011fu yaln\u0131z 6 vilay\u0259td\u0259 1milyondan \u00e7ox m\u00fcs\u0259lman \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>1920-ci ild\u0259 69 amerikal\u0131 ekspertl\u0259r \u015f\u0259rqi Anadolunun erm\u0259nil\u0259r ya\u015fayan h\u0259min 6 vilay\u0259tind\u0259 ara\u015fd\u0131rmalar aparm\u0131\u015f v\u0259 x\u00fcsusi bir hesabat haz\u0131rlam\u0131\u015flar. N\u0259hay\u0259t, AB\u015e-da konkresin bir ne\u00e7\u0259 \u00fczv\u00fc h\u0259min hesabat \u0259sas\u0131nda konqres\u0259 \u00ab strateji istiqam\u0259t, erm\u0259ni terroru v\u0259 beyn\u0259lxalq terror m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 tarixi bax\u0131\u015f \u00bb adl\u0131 yeni bir hesabat t\u0259qdim etdil\u0259r. H\u0259min hesabatda deyilir: \u00ab 1912-1922-ci ill\u0259r aras\u0131nda 10 il \u0259rzind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin \u00f6z v\u0259t\u0259ni hesab etdikl\u0259ri 6 \u015f\u0259rqi Aanadolu vilay\u0259tind\u0259 1milyon m\u00fcs\u0259lman\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fc unudulmamal\u0131d\u0131r. Asala ( beyn\u0259lxalq erm\u0259ni teror\u00e7u t\u0259\u015fkilat\u0131 ) soyqr\u0131m\u0131 iddialar\u0131 il\u0259 meydana \u00e7\u0131xd\u0131qda, t\u00fcrkl\u0259r biz d\u0259 soyq\u0131r\u0131ma m\u0259ruz qald\u0131q dey\u0259rl\u0259rs\u0259, bu hakl\u0131 olmazm\u0131 ?! \u00bb<\/p>\n\n\n\n<p>Vaxtil\u0259 AB\u015e konqresind\u0259 erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259rinin a\u00e7\u0131q m\u00fcdafiy\u0259\u00e7il\u0259rind\u0259n biri, AB\u015e demokrat part\u0131yas\u0131ndan senat\u0131n \u00fczv\u00fc olan Larri Smit hadis\u0259l\u0259ri T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 ara\u015fd\u0131rd\u0131qdan sonra demi\u015fdir: \u00abT\u00fcrkiy\u0259ni ziyar\u0259t etdikd\u0259n sonra erm\u0259ni m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 dair t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u00fcm geni\u015fl\u0259ndi. T\u00fcrk\u00fcy\u0259ni g\u00f6r\u00fcb, y\u0259hudi lideril\u0259ri v\u0259 b\u0259zi milli azl\u0131q liderl\u0259ri il\u0259 s\u00f6hb\u0259t etdikd\u0259n sonra d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rimd\u0259 ciddi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r ba\u015f verdi. Sonra bu sah\u0259d\u0259 b\u0259zi ara\u015fd\u0131rmalar apard\u0131m. \u00c7ox \u015fey ayd\u0131nla\u015fd\u0131 v\u0259 fikrim tamamil\u0259 d\u0259yi\u015fdi. Art\u0131q hadis\u0259l\u0259r\u0259 elmi v\u0259 ger\u00e7\u0259k bir m\u00f6vqed\u0259n bax\u0131ram. Erm\u0259nil\u0259rin tarixi saxtala\u015fd\u0131rd\u0131qlar\u0131n\u0131 v\u0259 h\u0259qiq\u0259ti \u00f6z m\u0259qs\u0259dl\u0259ri isdiqam\u0259tind\u0259 d\u0259yi\u015fdirdikl\u0259rini g\u00f6rd\u00fcm\u00bb.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u0259tiril\u0259n faktlar bir daha s\u00fcbut etdi ki, T\u00fcrkiy\u0259 kimi d\u00fcnyada s\u00f6z\u00fcn\u00fc dey\u0259 bil\u0259n bir d\u00f6vl\u0259tin ill\u0259r boyu apard\u0131\u011f\u0131 t\u0259bli\u011fatlar h\u0259l\u0259 d\u0259 \u00f6z m\u00fcsb\u0259t n\u0259tic\u0259sini verm\u0259yib. H\u0259l\u0259 d\u0259 d\u00fcnya i\u00e7timaiyy\u0259tind\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin erm\u0259nil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 soyqr\u0131m akt\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi fikri olduqca g\u00fccl\u00fcd\u00fcr. T\u00fcrk\u00fcy\u0259nin \u0259sas strateji t\u0259r\u0259fda\u015f\u0131 olan AB\u015e senat\u0131nda bu m\u0259s\u0259l\u0259nin tez-tez g\u00fcnd\u0259liy\u0259 c\u0131xar\u0131lmas\u0131 g\u00f6st\u0259rir ki, bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 \u00f6t\u0259ri v\u0259 soyuq m\u00fcnasib\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259k olmaz . Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, erm\u0259ni quldur v\u0259 teror\u00e7u t\u0259\u015fkilatlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n t\u00f6r\u0259dil\u0259n insan q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti Erm\u0259nistan, Az\u0259rbaycan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 \u0259razisind\u0259 ba\u015f vers\u0259d\u0259 onlar art\u0131q \u00e7oxdan bu co\u011frafi m\u00f6vqed\u0259n k\u0259nara \u00e7\u0131xm\u0131\u015f v\u0259 bunun alovu \u00e7ox uzaqlara yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Erm\u0259ni lobbisin\u0259 m\u00fcxalif olanlar v\u0259 T\u00fcrk\u00fcy\u0259d\u0259 1915-ci il soyqr\u0131m\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131na mane\u00e7ilik t\u00f6r\u0259d\u0259nl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 y\u00f6n\u0259dilmi\u015f erm\u0259ni terrorizmi q\u0259ddar beyn\u0259lxalq terroizmin m\u00fch\u00fcm t\u0259rkib hiss\u0259sin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir. \u00d6z\u00fcn\u00fc 1890-c\u0131 ild\u0259n g\u00f6st\u0259r\u0259n erm\u0259ni terrorizm h\u0259r\u0259kat\u0131 art\u0131q 100 ildir ki, t\u00f6r\u0259tdiyi faci\u0259l\u0259r il\u0259 d\u00fcnya i\u00e7timaiyy\u0259tini d\u0259rind\u0259n narahat edir. <\/p>\n\n\n\n<p>\u018fsrimizin ilk ikionilliyind\u0259 geni\u015f v\u0259 d\u0259h\u015f\u0259tli xarakter alm\u0131\u015f erm\u0259ni terrorizmi 20-ci \u0259sirin 20-ci ill\u0259rinin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan, Erm\u0259nistan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 aras\u0131nda s\u0259rh\u0259dl\u0259r h\u00fcquq normalar\u0131 \u0259sas\u0131nda q\u0259ti \u015f\u0259kild\u0259 formala\u015fd\u0131qdan sonra, m\u0259hdudla\u015fm\u0131\u015f v\u0259 m\u0259xvi \u015f\u0259kil alm\u0131\u015fd\u0131r. \u015e\u00fcbh\u0259siz ki, bu i\u015fd\u0259 g\u00fccl\u00fc beyn\u0259lxalq siyasi q\u00fcvv\u0259l\u0259rin mara\u011f\u0131n\u0131n \u00f6lm\u0259si d\u0259 \u00f6z rolunu oynam\u0131\u015fd\u0131r. \u00c7\u00fcnki erm\u0259ni kart\u0131ndan daim Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tini z\u0259ifl\u0259tm\u0259k Az\u0259rbaycan v\u0259 Osmanl\u0131 torpaqlar\u0131n\u0131 par\u00e7alamaq \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259tl\u0259r- Rusiya, Ingilt\u0259r\u0259, Amerika t\u0259r\u0259find\u0259n vasit\u0259 kimi istifad\u0259 olunub. M\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 1945-ci ild\u0259n sonra erm\u0259ni terror\u00e7uluq h\u0259r\u0259kat\u0131 ideoloji t\u0259xribat sah\u0259sind\u0259 xeyli f\u0259yala\u015fma\u011fa ba\u015flad\u0131. 1965-ci ild\u0259n ba\u015flayaraq is\u0259 geni\u015f v\u00fcs\u0259t ald\u0131. 1975-ci ild\u0259n sonra is\u0259 bu h\u0259r\u0259kat t\u0259\u015fkilatlar \u015f\u0259kilind\u0259 \u00f6z m\u0259nfur \u0259m\u0259l\u0259rini b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259kd\u0259dir. \u00d6ld\u00fcr\u0259n v\u0259 t\u0259bli\u011f ed\u0259n t\u0259\u015fkilatlar olmaqla 2 yer\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u0259n erm\u0259ni terror qruplar\u0131n\u0131n say\u0131 20-ci \u0259sirin 80-ci ill\u0259rind\u0259 art\u0131q 11-\u0259 \u00e7at\u0131r. B\u00fct\u00fcn f\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri, h\u0259d\u0259fl\u0259ri eyni v\u0259 yaln\u0131z \u00f6z m\u0259qs\u0259dl\u0259rini h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00fcs\u00fclar\u0131 il\u0259 f\u0259rql\u0259n 3\u0259sas t\u0259\u015fkilat faliy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"710\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/IMG-20201017-WA0003-1024x710.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-82821\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/IMG-20201017-WA0003-1024x710.jpg 1024w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/IMG-20201017-WA0003-300x208.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/IMG-20201017-WA0003-150x104.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/IMG-20201017-WA0003-768x532.jpg 768w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/IMG-20201017-WA0003.jpg 1440w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Asala, Yn\u00e7aq, Nar adlar\u0131 il\u0259 tan\u0131nan bu terror t\u0259\u015fkilatlar \u0259slind\u0259 eyni m\u0259nfur m\u0259qs\u0259d g\u00fcdm\u00fc\u015fd\u00fcr. ASALA ( Erm\u0259nistan\u0131n qurtulu\u015fu \u00fc\u00e7\u00fcn Gizli Erm\u0259ni Ordusu ) 1 yanvar 1975-ci ild\u0259n Beyrutda bir terror\u00e7uluq akt\u0131 il\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc tan\u0131tma\u011fa ba\u015flayan v\u0259 marksizm-leninizm ideolgiyas\u0131n\u0131 \u0259sas tutan, m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 silahl\u0131 m\u00fcbariz\u0259 yolu il\u0259 \u00e7atma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fan t\u0259\u015fkilat, qar\u015f\u0131s\u0131nda a\u015fa\u011fdak\u0131 v\u0259zif\u0259l\u0259ri qoyur: a) i\u015f\u011fal alt\u0131nda olan erm\u0259ni topaqlar\u0131n\u0131 azad etm\u0259k v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 Birl\u0259\u015fmi\u015f Demokratik v\u0259 Sosialist Erm\u0259nistan d\u00f6vl\u0259tini yaratmaq, b) v\u0259t\u0259n\u0259 qay\u0131td\u0131qdan sonra erm\u0259ni xalq\u0131na \u0259n az\u0131 \u00f6z m\u00fcq\u0259ddarat\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fc t\u0259yin etm\u0259k h\u00fcququ qazand\u0131rmaq, c) soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 tarixi bir h\u0259qiq\u0259t kimi T\u00fcrkiy\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bulunu t\u0259min etm\u0259k, e) soyqr\u0131m\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar T\u00fcr\u00fck\u00fcy\u0259ni t\u0259zminat \u00f6d\u0259m\u0259y\u0259 mcbur etm\u0259k ,<\/p>\n\n\n\n<p>YN\u00c7AQ ( erm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131 \u0259dal\u0259t komandalar\u0131 ) qar\u015f\u0131s\u0131na a\u015fa\u011fdak\u0131 v\u0259zif\u0259l\u0259ri qoyur: a) T\u00fcrkiy\u0259ni 1915-ci il soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 etiraf etm\u0259y\u0259 v\u0259 m\u00fcvafiq t\u0259zminat \u00f6d\u0259m\u0259y\u0259 m\u0259cbur etm\u0259k, b) Osmanl\u0131 imperiyas\u0131 torpaqlar\u0131n\u0131n b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fclm\u0259sini n\u0259z\u0259rd\u0259 tutan 1920-ci il Sevr m\u00fcqavil\u0259si il\u0259 s\u0259rh\u0259dl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n edil\u0259n \u00ab erm\u0259ni torpaqlar\u0131n\u0131n erm\u0259nil\u0259r\u0259 qaytar\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>NAR ( Yeni Erm\u0259ni Dir\u0259ni\u015fi ) asala il\u0259 s\u0131x, \u0259laq\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259yi t\u0259min etm\u0259k.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bu tarixi faktlar\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irdikd\u0259 v\u0259 tarixi s\u0259n\u0259tl\u0259ri ara\u015fd\u0131rd\u0131qda g\u00f6r\u00fcr\u00fck ki, qondarma erm\u0259ni m\u0259s\u0259l\u0259si Qaraba\u011f problemi \u0259traf\u0131nda Az\u0259rbaycanda, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 v\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada ba\u015f ver\u0259n siyasi, h\u0259rbi v\u0259 terror\u00e7uluq aktlar\u0131, d\u00f6vr\u00fcm\u00fczd\u0259 \u00fcmumid\u00fcnya tarixi v\u0259 prosesl\u0259rin a\u011f\u0131r faci\u0259l\u0259r v\u0259 f\u0259lak\u0259tl\u0259r do\u011furan x\u0259r\u00e7\u0259ng\u0259 b\u0259nz\u0259r t\u00f6r\u0259m\u0259sidir. Tarixi s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259n m\u0259lumdur ki, T\u00fcrkiy\u0259nin hakimiyy\u0259ti alt\u0131nda olan torpaqlar\u0131n b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fclm\u0259si u\u011frunda Avropanin b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri aras\u0131nda ged\u0259n m\u00fcbariz\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 zidiy\u0259tl\u0259r d\u00fcnya tarix\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131na \u00ab \u015e\u0259rq m\u0259s\u0259l\u0259si \u00bb ad\u0131 il\u0259 daxil olmu\u015fdur. \u015e\u0259rq m\u0259s\u0259l\u0259sinin \u0259n d\u0259h\u015f\u0259tli qolu olan \u00ab erm\u0259ni m\u0259s\u0259l\u0259si \u00bb tarix s\u0259hn\u0259sind\u0259 aras\u0131k\u0259silm\u0259z faci\u0259l\u0259r m\u0259nb\u0259yin\u0259 \u00e7evrildi. Tarixi hadis\u0259l\u0259r\u0259 az &#8212; \u00e7ox b\u0259l\u0259d olan h\u0259r k\u0259s yax\u015f\u0131 bilir ki, \u015f\u0259rq m\u0259s\u0259l\u0259si adl\u0131 \u015fovinist siyas\u0259t Osmanl\u0131 imperiyas\u0131n\u0131 z\u0259yifl\u0259tm\u0259k v\u0259 son n\u0259tic\u0259d\u0259 \u015e\u0259rqin d\u0259yi\u015f\u0259n x\u0259rit\u0259sinin d\u00fcnya imperializminin m\u0259nafeyin\u0259 uy\u011fun \u015f\u0259kild\u0259 formala\u015fmas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 yeridil\u0259n \u00e7ox t\u0259r\u0259fli siyas\u0259tin bir qoluda erm\u0259ni m\u0259s\u0259l\u0259si idi. Erm\u0259ni xalq\u0131n\u0131n \u00f6z m\u00fcq\u0259dd\u0259rat\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fc t\u0259yin etm\u0259si p\u0259rd\u0259si alt\u0131nda d\u00fcnya siyas\u0259tin\u0259 daxil olan bu m\u0259s\u0259l\u0259 \u0259slind\u0259 xarici kapital il\u0259 s\u0131x ba\u011fl\u0131 olan erm\u0259ni burjaziyas\u0131n\u0131n m\u0259nafeyin\u0259 uy\u011fun olaraq T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131 hesab\u0131na \u00ab d\u0259nizd\u0259n d\u0259niz\u0259 b\u00f6y\u00fck erm\u0259nistan imperiyas\u0131 \u00bb yarad\u0131lmas\u0131 haq\u0131nda tarixd\u0259 ox\u015far\u0131 olmayan bir avant\u00fcrad\u0131r. M\u0259lum oldu\u011fu kimi d\u00fcnya siyas\u0259ti b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259tl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n c\u0131z\u0131l\u0131b h\u0259yata ke\u00e7irildiyi bir d\u00f6v\u00fcrd\u0259 \u00e7ox vaxt az say\u0131l\u0131 mil\u0259tl\u0259rin taleyi \u00f6z irad\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq, b\u0259z\u0259n is\u0259 onun irad\u0259sinin \u0259ksin\u0259 h\u0259l edilir. Lakin erm\u0259ni xalq\u0131 kimi m\u00fcq\u0259darat\u0131 b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259tl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n siyasi oyunlarda bu d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n ikinci bir mill\u0259t t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u0259 g\u0259tirm\u0259k \u00e7\u0259tindir. Tarixi hadis\u0259l\u0259rin, siyasi prosesl\u0259rin gedi\u015fi g\u00f6st\u0259rir ki, b\u00fct\u00fcn XX \u0259sr boyu Az\u0259rbaycanl\u0131lar \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sil tarixi f\u0259lak\u0259t\u0259 \u00e7evrilmi\u015f olan erm\u0259ni m\u0259s\u0259l\u0259si, sonra is\u0259 Qaraba\u011f problemi v\u0259 Qafqazda \u00f6z n\u00fcfuzunu itirm\u0259k ist\u0259m\u0259y\u0259n Rusiya bu hadis\u0259l\u0259rin senaristi olmu\u015fdur. Imperiyan\u0131n par\u00e7alanmas\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259si yarand\u0131qda bir qayda olaraq h\u0259min problem ortaya \u00e7\u0131x\u0131r v\u0259 ya v\u0259ziyy\u0259t sabitl\u0259\u015fdikd\u0259 is\u0259, o da arxa plana ke\u00e7ir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bunun \u0259yani s\u00fcbutu kimi 1905-1907v\u0259 1917-1918-ci ill\u0259rd\u0259 Rusiyan\u0131n d\u0259rin iqtisadi, siyasi b\u00f6hran ke\u00e7irdiyi bir vaxtda, v\u0259ziyy\u0259td\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolu kimi milli q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259tm\u0259sini g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259rik. 1905-1907-ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycanda on minl\u0259rl\u0259 insan d\u0259h\u015f\u0259tli \u015f\u0259kild\u0259 soyq\u0131r\u0131ma m\u0259ruz qald\u0131. 1918-ci il mart ay\u0131nda ba\u015flanan q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n miqyas\u0131 daha b\u00f6y\u00fck, daha a\u011f\u0131r idi. Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n soyq\u0131r\u0131m\u0131 Bak\u0131da, \u015eamax\u0131da, Qubada, Qaraba\u011fda, Z\u0259ng\u0259zurda, Nax\u00e7\u0131vanda,\u0130ravanda, G\u0259nc\u0259d\u0259, L\u0259nkaranda v\u0259 Mu\u011fanda x\u00fcsusi q\u0259ddarl\u0131qla h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir. 1918-ci ilin mart-aprel aylar\u0131nda Bak\u0131da, \u015eamax\u0131da, Mu\u011fanda v\u0259 L\u0259nk\u0259randa erm\u0259nil\u0259r 50 min az\u0259rbaycanl\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015f, evl\u0259ri qar\u0259t edilmi\u015f, on minl\u0259rl\u0259 sakin evl\u0259rind\u0259n qovulmu\u015fdur. \u015eamax\u0131da 58 k\u0259nd da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f , 7 min n\u0259f\u0259r o c\u00fcml\u0259d\u0259n 1653 qad\u0131n, 964 u\u015faq \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Qubada 122, Qaraba\u011fda 150, Z\u0259ng\u0259zurda 115 k\u0259nd tamamil\u0259 da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f, dinc \u0259haliy\u0259 divan tutulmu\u015f, qad\u0131nlar t\u0259hqir olunmu\u015fdur . \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda 211, Qarsda is\u0259 82 az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fayan k\u0259nd da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130r\u0259van\u0131n \u00f6z\u00fcnd\u0259 v\u0259 \u0259tiraf\u0131nda Az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fayan 1920 ev yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, 131970 n\u0259f\u0259r x\u00fcsusi q\u0259ddarl\u0131qla q\u0259til\u0259 yetirilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201cB\u00fct\u00fcn bu q\u0131r\u011f\u0131nlar az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck o\u011flu, g\u00f6rk\u0259mli ictimayi , siyasi v\u0259 d\u00f6vl\u0259t adam\u0131 M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259nin t\u0259birinc\u0259 des\u0259k- Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n milli azadl\u0131q v\u0259 istiqlaliyy\u0259t \u0259ld\u0259 etm\u0259k arzusunu v\u0259 inam\u0131n\u0131 el\u0259 be\u015fikd\u0259c\u0259 bo\u011fmaq m\u0259qs\u0259di il\u0259 edilmi\u015fdir\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan SSR\u0130-nin t\u0259rkibin\u0259 qat\u0131ld\u0131qdan sonra is\u0259 bu siyas\u0259t ba\u015fqa \u015f\u0259kild\u0259 represiyalar v\u0259 deportasiya ad\u0131 alt\u0131nda h\u0259yata ke\u00e7irildi. 23 dekabr 1947-ci ild\u0259 is\u0259 Stalinin imzalad\u0131\u011f\u0131 \u201cErm\u0259nistan SSR\u0130-d\u0259n kolxoz\u00e7ular\u0131n v\u0259 ba\u015fqa az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halinin Az\u0259rbaycan SSR\u0130-in K\u00fcr-Araz oval\u0131\u011f\u0131na k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si haqq\u0131nda\u201dq\u0259rarla 1948-50-ci ill\u0259rd\u0259 Erm\u0259nistandan 150 min az\u0259rbaycanl\u0131 r\u0259smi olaraq Az\u0259rbaycana k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fc. Bu insanlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti yerli iqlim\u0259 uy\u011funla\u015fmyaraq h\u0259lak oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>SSR\u0130 da\u011f\u0131ld\u0131qdan sonra is\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 MDB-y\u0259 qatmaq \u00fc\u00e7\u00fcn qondarma Qaraba\u011f problemind\u0259n m\u00fch\u00fcm siyasi v\u0259 h\u0259rbi t\u0259zyiq vasit\u0259si kimi istifad\u0259 edildi. SSR\u0130 da\u011f\u0131lmam\u0131\u015fdan qabaq Sov.\u0130KP MK-nin ba\u015f katibi M.S Qarba\u00e7ov 1988-ci ilin ax\u0131rlar\u0131nda m\u0259rk\u0259zi televiziyaya verdiyi m\u00fcsahib\u0259d\u0259 \u201cQaraba\u011f problemini\u201d bel\u0259 \u0259sasla\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r: \u018flb\u0259td\u0259 Qaraba\u011f problemi var v\u0259 onun k\u00f6kl\u0259ri d\u0259rindir. Bu m\u0259s\u0259l\u0259 ona g\u00f6r\u0259 k\u0259skinl\u0259\u015fmi\u015fdir ki, Az\u0259rbaycan r\u0259hb\u0259rliyi m\u00fch\u00fcm m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 h\u0259min \u0259haliy\u0259 Lenin \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri ruhuna uy\u011fun g\u0259lm\u0259y\u0259n s\u0259hv m\u00fcnasib\u0259td\u0259 olmu\u015f, sad\u0259c\u0259 olaraq qeyri \u2013insani m\u00fcnasib\u0259t b\u0259sl\u0259mi\u015fdir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnya ictimay\u0259ti fikrind\u0259 \u0259fsan\u0259l\u0259r\u0259 \u00e7evrilmi\u015f olan \u201c\u0259zabke\u015f erm\u0259ni xalq\u0131\u201d m\u0259fhumu yaln\u0131z xarici himay\u0259darlar\u0131n m\u0259rh\u0259m\u0259tini qazanmaq m\u0259qs\u0259dini g\u00fcdm\u00fcr. Bu, h\u0259m\u00e7inin erm\u0259ni xalq\u0131n\u0131n pisxologiyas\u0131n\u0131 \u00f6z m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 tabe etm\u0259k, Erm\u0259nistanda ictimayi fikir il\u0259 ist\u0259nil\u0259n \u015f\u0259kild\u0259 manipulyasiya etm\u0259k, geni\u015f k\u00fctl\u0259l\u0259ri h\u0259r an bu m\u0259qs\u0259d \u00fc\u00e7\u00fcn aya\u011fa qald\u0131rmaq m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 xidm\u0259t edir. Da\u015fnaksutyun partiyas\u0131n\u0131n Misird\u0259ki orqan\u0131 olan \u201cUyasber\u201d q\u0259zetinin ba\u015f m\u0259qal\u0259l\u0259rinin birind\u0259 g\u00f6st\u0259rilirdi: \u201cMill\u0259tl\u0259rin g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 b\u00f6y\u00fck sava\u015flar\u0131nda ham\u0131 bir n\u0259f\u0259r kimi ya bilavasit\u0259, ya da bilvasit\u0259 olaraq i\u015ftirak etm\u0259lidirl\u0259r. Biz birinci qurup mill\u0259tl\u0259r\u0259 aidik\u201d. Da\u015fnaklar\u0131n siyasi m\u0259qs\u0259dl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn bir n\u0259f\u0259r kimi istifad\u0259 edil\u0259n erm\u0259ni xalq\u0131 \u015fovinizim ruhunda t\u0259rbiy\u0259 olunur. Onlarda regionda torpaqlar\u0131na g\u00f6z dikdikl\u0259ri, birinci n\u00f6vb\u0259d\u0259 t\u00fcrkdilli xalqlqra qar\u015f\u0131 d\u0259rin nifr\u0259t hissi a\u015f\u0131lan\u0131r. Geni\u015f informasiya vasit\u0259l\u0259rind\u0259 veril\u0259n yaz\u0131lar\u0131, elmi v\u0259 b\u0259dii \u0259d\u0259biyyat, inc\u0259s\u0259n\u0259t \u0259s\u0259rl\u0259ri ,dini ibad\u0259tl\u0259r d\u0259hi\u015f\u0259tli antiaz\u0259rbaycan , antit\u00fcrk notlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulur. \u00d6z xo\u015fb\u0259xtliyini t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n b\u0259db\u0259xtliyi \u00fcz\u0259rind\u0259 qurma\u011fa y\u00f6n\u0259ldilmi\u015f erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259rinin uzun m\u00fcdd\u0259t h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n siyasi x\u0259tti bu g\u00fcnd\u0259 dayanmadan davam edir v\u0259 b\u00fct\u00fcn vasit\u0259l\u0259r bu m\u0259qs\u0259d\u0259 y\u00f6n\u0259ldilir.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131larin apard\u0131qlar\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015fdir ki, tarixd\u0259 14 mind\u0259n \u00e7ox m\u00fcharib\u0259 olmu\u015fdur . Lakin onlar\u0131n he\u00e7 biri erm\u0259ni az\u0259rbaycan m\u00fcharib\u0259si q\u0259d\u0259r d\u0259hi\u015f\u0259tli olmam\u0131\u015fd\u0131r. Erm\u0259nil\u0259rin XX \u0259srd\u0259 n\u00f6vb\u0259ti d\u0259f\u0259, az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi soyq\u0131r\u0131m akt\u0131 1988-1994-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 ba\u015f vermi\u015fdi .Bu hadis\u0259l\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 800-d\u0259n \u00e7ox Az\u0259rbaycan k\u0259ndi i\u015f\u011fal edilib, da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f, 1milyondan art\u0131q az\u0259rbaycanl\u0131 qa\u00e7q\u0131n v\u0259 m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcn\u0259 \u00e7evrilmi\u015f , on minl\u0259rl\u0259 insan q\u0259til\u0259 yetirilmi\u015f, minl\u0259rl\u0259 g\u00fcnahs\u0131z az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259sir v\u0259 itkin d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bu d\u00f6vr\u00fc 2 m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 &#8212; 1991-ci il m\u00fcst\u0259qillik \u0259ld\u0259 edil\u0259n\u0259d\u0259k olan d\u00f6vr v\u0259 m\u00fcsd\u0259qillikd\u0259n sonrak\u0131 d\u00f6vr kimi ayirmaq olar. Fikrimizi ikinci d\u00f6vr\u0259 y\u00f6n\u0259lts\u0259k daha m\u0259qs\u0259d\u0259 uy\u011fun olar. <\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7\u00fcnki bu d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycanda siyasi v\u0259 h\u0259rbi v\u0259ziyy\u0259t daha da k\u0259skinl\u0259\u015fmi\u015fdi. Torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n bir-birinin ard\u0131nca dalbadal itirilm\u0259si, soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n soyq\u0131r\u0131ma m\u0259ruz qalmas\u0131 m\u0259hz m\u00fcst\u0259qillik \u0259ld\u0259 edil\u0259nd\u0259n sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 ba\u015f vermi\u015fdir. Torpaqlar\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259 erm\u0259ni quldurlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n tutulmas\u0131 onlar\u0131n g\u00fccl\u00fc olmas\u0131 yox, bizim bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259 h\u0259mr\u0259y olmama\u011f\u0131m\u0131z idi. Bu d\u00f6vrd\u0259 hakimiyy\u0259td\u0259 olan A. M\u00fct\u0259llibov komandas\u0131 olduqca z\u0259if v\u0259 yar\u0131tmaz siyas\u0259t yeridir, h\u0259rbi v\u0259 siyasi q\u00fcvv\u0259l\u0259ri m\u0259rk\u0259zi hakimiyy\u0259t\u0259 tabe ed\u0259 bilmirdi. \u00d6lk\u0259d\u0259ki siyasi q\u00fcvv\u0259l\u0259r \u00f6z q\u00fcvv\u0259l\u0259rini s\u0259f\u0259rb\u0259yliy\u0259 al\u0131b, d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 cavab verm\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259 bu v\u0259ziyy\u0259td\u0259n \u00f6z siyasi m\u0259qs\u0259dl\u0259ri namin\u0259 faydalan\u0131r, ictimaiyy\u0259td\u0259 fikir ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 yarad\u0131rd\u0131lar. Eyni zamanda h\u0259rb\u00e7il\u0259r aras\u0131nda da bu ayr\u0131se\u00e7kilik davam edir, d\u0131rnaq aras\u0131 siyas\u0259t\u00e7il\u0259rin avant\u00fcras\u0131na xidm\u0259t edirdil\u0259r. A. M\u00fct\u0259libov h\u0259r v\u0259chl\u0259 Rusiyan\u0131n etimad\u0131n\u0131 qazanma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131, \u00e7\u00fcnki Qaraba\u011f probleminin h\u0259llini yaln\u0131z bunda g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. Ona m\u00fcxalif olan q\u00fcvv\u0259l\u0259r is\u0259 A. M\u00fctalibovu devirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r vasit\u0259d\u0259n istifad\u0259y\u0259 haz\u0131r idil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00f6zs\u00fcz ki, erm\u0259nil\u0259r Az\u0259rbaycanda c\u0259r\u0259yan ed\u0259n bu hadis\u0259l\u0259ri \u00e7ox diqq\u0259tl\u0259 izl\u0259yir v\u0259 bundan \u00f6z m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259har\u0259tl\u0259 isdifad\u0259 edirdil\u0259r. 90-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259l\u0259rind\u0259 ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259rin \u0259n d\u0259h\u015f\u0259tlisi Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 idi. Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131na ged\u0259n yol 1992-ci il fevral ay\u0131n\u0131n 17-d\u0259n 18-n\u0259 ke\u00e7\u0259n gec\u0259 Xocav\u0259nd rayonun Qarada\u011fl\u0131 k\u0259ndind\u0259 edil\u0259n faci\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlardan ba\u015flay\u0131rd\u0131. Do\u011frudanda Qarada\u011fl\u0131 k\u0259ndind\u0259 ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259r bir mill\u0259t olaraq bizim m\u0259n\u0259vi faci\u0259mizdir. Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131nda bir qurup quldur t\u0259r\u0259find\u0259n g\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn qar\u015f\u0131s\u0131nda soyda\u015flar\u0131m\u0131za divan tutulur, ana v\u0259 bac\u0131lar\u0131m\u0131z t\u0259qir olunur, biz is\u0259 buna tamamil\u0259 bigan\u0259 qal\u0131r\u0131q. Qarada\u011fl\u0131dan sonra daha da s\u0259rb\u0259stl\u0259\u015f\u0259n erm\u0259ni seperat\u00e7\u0131lar\u0131 1992-ci il fevral\u0131n 25-d\u0259n 26-na ke\u00e7\u0259n gec\u0259 kecmi\u015f SSR\u0130- y\u0259 m\u0259xsus 366-c\u0131 alay\u0131n k\u00f6m\u0259kliyi il\u0259 erm\u0259ni quldurlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n Xocal\u0131 \u015f\u0259h\u0259ri m\u00fchasir\u0259y\u0259 al\u0131naraq, g\u00fccl\u00fc artireliya at\u0259\u015fin\u0259 tutuldu. Bundan sonra zirehli texnikan\u0131n k\u00f6m\u0259kliyi il\u0259 Xocal\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcm\u00fcdafi\u0259 d\u0259st\u0259sinin m\u00fcdafi\u0259 x\u0259ttini yararaq \u015f\u0259h\u0259r\u0259 daxil olan erm\u0259ni quldurlar\u0131 s\u0131lahs\u0131z sakinl\u0259r\u0259, qocalara, \u0259lill\u0259r\u0259, qad\u0131nlara, u\u015faqlara misli g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f divan tutular. Minl\u0259rc\u0259 g\u00fcnahs\u0131z insanlara i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r verildi, minl\u0259rl\u0259 h\u0259mv\u0259t\u0259nlimiz q\u0259tl\u0259 yetirildi. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezdent aparat\u0131n\u0131n m\u0259tbuat \u015f\u00f6b\u0259si is\u0259 2 n\u0259f\u0259r \u00f6ld\u00fcy\u00fc v\u0259 o q\u0259d\u0259r d\u0259 insan\u0131n yaraland\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda m\u0259lumat verdi. Bu m\u0259hsuliyy\u0259tsiz b\u0259yanatlardan erm\u0259nil\u0259r bu g\u00fcnd\u0259 bizim \u0259lehimiz\u0259 istifad\u0259 edirl\u0259r. H\u00f6k\u00fcm\u0259t r\u0259hb\u0259rliyi t\u0259r\u0259find\u0259n hadis\u0259y\u0259 n\u0259 siyasi, n\u0259 d\u0259 h\u00fcquqi qiym\u0259t verilm\u0259di. Xarici jurnalistl\u0259rin v\u0259 m\u00fcxbirl\u0259rin yaz\u0131lar\u0131nda xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n qurbanlar\u0131n\u0131n say\u0131 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 kimi verilirdi:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00abTorpaq \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00f6l\u00fc v\u0259 yaral\u0131 \u00e7ox idi. 470-500 n\u0259f\u0259r xocal\u0131da, 650-700 n\u0259f\u0259r \u00e7aylar\u0131n yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda v\u0259 yollarda, 85-100 n\u0259f\u0259r is\u0259 Nax\u00e7ivanik k\u0259ndi \u0259traf\u0131nda h\u0259lak olub\u00bb.- The \u0130ndependent, London, 12 iyun 1992.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00abErm\u0259ni h\u00fccumu zaman\u0131 y\u00fczl\u0259rl\u0259 Az\u0259rbaycanl\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc v\u0259 ya itgin d\u00fc\u015fd\u00fc, t\u0259xmin\u0259n 1000 Xocal\u0131 sakini \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 ax\u015fam\u0131 erm\u0259ni ordusu t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259til\u0259 yetirildi\u00bb-The Vashinqton Times. 2 mart 1992.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00ab Biz Xocal\u0131da t\u0259p\u0259nin d\u00f6\u015f\u00fcn\u0259 s\u0259p\u0259l\u0259nmi\u015f y\u00fczl\u0259rl\u0259 meyitl\u0259ri g\u00f6rd\u00fck \u00bb<\/strong>&#8212;<strong>Anatol Levon. 1992 mart Tayms.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u018flb\u0259td\u0259 ki, b\u00fct\u00fcn bu hadis\u0259l\u0259rin fonunda d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 layiqli cavablar da verilmi\u015fdir. 1992-ci il mart ay\u0131n\u0131n 12-d\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun be\u015f k\u0259ndin\u0259 g\u00fccl\u00fc artileriya v\u0259 texnikan\u0131n m\u00fc\u015fay\u0259ti il\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7\u0259n erm\u0259ni h\u0259rbi birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri Qarada\u011fl\u0131da v\u0259 Xocal\u0131da t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri v\u0259h\u015filikl\u0259rin cavab\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f oldular. Yerli \u00f6z\u00fcn\u00fcm\u00fcdafi\u0259 d\u0259st\u0259l\u0259rinin q\u0259hr\u0259manl\u0131qla apard\u0131qlar\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259nin 11 zirehli texnikas\u0131 v\u0259 248 n\u0259f\u0259r canl\u0131 q\u00fcvv\u0259si m\u0259hv edildi. T\u0259kc\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun Ba\u015fg\u00fcney k\u0259ndind\u0259 169 n\u0259f\u0259r erm\u0259ni qulduru m\u0259hv edil\u0259r\u0259k 800-d\u0259n \u00e7ox dinc sakin m\u00fchasir\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131. Ki\u00e7ik bir k\u0259ndd\u0259 bu q\u0259d\u0259r itkinin verilm\u0259sind\u0259 h\u00f6k\u00fcm\u0259t v\u0259 ordu r\u0259hb\u0259rl\u0259rini g\u00fcnahland\u0131ran erm\u0259ni ictimaiyy\u0259ti 1992-ci il mart ay\u0131n\u0131n 14-d\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n paytaxt\u0131 \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 k\u00fctl\u0259vi mitinq ke\u00e7irilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130st\u0259r Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131na, ist\u0259rs\u0259d\u0259 XX \u0259sirin \u0259vv\u0259l\u0259rind\u0259 ba\u015f vermi\u015f soyq\u0131r\u0131mlara yaln\u0131z Heyd\u0259r \u018fliyev hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259n sonra h\u00fcquqi qiym\u0259t verildi. \u00dcmummillilider H. \u018fliyevin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 1994-c\u00fc ild\u0259 Milli m\u0259clisd\u0259 ke\u00e7iril\u0259n m\u00fczakir\u0259l\u0259rd\u0259n sonra Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131na h\u00fcquqi-siyasi qiym\u0259t verildi v\u0259 Milli M\u0259clisin q\u0259bul etdiyi q\u0259rara \u0259sas\u0259n h\u0259r il fevral ay\u0131n\u0131n 26-s\u0131 \u00abXocal\u0131 soyqr\u0131m\u0131 v\u0259 milli mat\u0259m g\u00fcn\u00fc \u00bb kimi qeyd olunur. H. \u018fliyev erm\u0259nil\u0259rin xalq\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdiyi b\u00fct\u00fcn soyq\u0131r\u0131m faciy\u0259l\u0259rini qeyd etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 1998-ci ilin mart\u0131nda f\u0259rman imzalam\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259min f\u0259rmana uy\u011fun olaraq 31 mart Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n soyq\u0131r\u0131m g\u00fcn\u00fc elan edilmi\u015fdir. Bu s\u0259n\u0259d bizi tariximizin qanl\u0131 s\u0259hif\u0259l\u0259rini d\u00f6n\u0259-d\u00f6n\u0259 xat\u0131rlama\u011fa, erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri v\u0259h\u015filikl\u0259ri unutmama\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n \u015fahidil\u0259ri s\u0131ras\u0131nda Rusiyal\u0131 jurnalistl\u0259rd\u0259n C.Smolov, Y.Zaraxovi\u00e7, T. Vaal, V. Belix d\u0259 var. Tom de Vaal \u00f6z repartaj\u0131nda deyirdi ki:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00abA\u011fdamda n\u0259inki Xocal\u0131 sakinl\u0259rini xilas etm\u0259y\u0259, h\u0259tta Xank\u0259ndini bel\u0259 tutma\u011fa qadir olan ordu var idi. Lakin Az\u0259rbaycan h\u00f6k\u00fcm\u0259ti Az\u0259rbaycanda, az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259di. M\u0259n h\u0259l\u0259 d\u0259 bu suala cavab tapa bilmir\u0259m ki, niy\u0259 h\u00f6k\u00fcm\u0259t \u00f6z v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259di?!\u00bb<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Rusiyal\u0131 jurnalistin bu sual\u0131n\u0131n cavab\u0131n\u0131 tapmaq \u00fc\u00e7\u00fcn, ham\u0131l\u0131qla tariximiz\u0259 n\u0259z\u0259r sal\u0131b d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259li v\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131nn m\u0259n\u0259viyyat\u0131n\u0131n, l\u0259yaq\u0259tinin, ruhunun t\u0259hqir olundu\u011fu Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131ndan ibr\u0259t d\u0259rsi almal\u0131, \u00fcmummilli maraqlar\u0131 \u015f\u0259xsi maraqlara d\u0259yi\u015fm\u0259m\u0259yi anlamal\u0131, milli varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 qoruma\u011f\u0131n yollar\u0131n\u0131 v\u0259 qoruma\u011f\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259liyik &#8230;<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/photo\/?fbid=322597173134980&amp;set=a.188224113238954&amp;__cft__[0]=AZVL3CAbDJ2_Xay7IzoVz-XfI5oJ8rMLNqNf5XAAyIU5w6EdAKWMMD02RLyn7ua9vXu_q3aTs5nJQhEYovgaiaZHfhse_18JwXz05WH9vt8lPn33hCludd_P-AfuHkv_agY&amp;__tn__=EH-R\"><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>K\u0259rim Novruz A\u011fdam rayon 95 sayl\u0131 tam orta m\u0259kt\u0259bin tarix m\u00fc\u0259llimi Bir \u0259srd\u0259n \u00e7oxdur ki \u201cerm\u0259ni m\u0259s\u0259l\u0259si\u201d, \u201cQaraba\u011f problemi\u201d \u0259traf\u0131nda ba\u015f ver\u0259n terror v\u0259<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-82812","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82812","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=82812"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82812\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":82822,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82812\/revisions\/82822"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=82812"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=82812"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=82812"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}