{"id":83904,"date":"2022-10-19T03:14:29","date_gmt":"2022-10-18T23:14:29","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=83904"},"modified":"2022-10-19T19:02:08","modified_gmt":"2022-10-19T15:02:08","slug":"doyusl%c9%99r-bit%c9%99r-bu-savas-bitm%c9%99z","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=83904","title":{"rendered":"D\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r bit\u0259r, bu sava\u015f bitm\u0259z &#8230;"},"content":{"rendered":"\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><strong><mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0)\" class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">XAQAN\u0130 \u018fD\u018fBO\u011eLU<\/mark><\/strong><\/li><\/ul>\n\n\n\n<p><strong><em>AVMV\u0130B M\u0259tbuat Xidm\u0259tinin r\u0259hb\u0259ri<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201cHibrid m\u00fcharib\u0259\u201d anlay\u0131\u015f\u0131 ilk d\u0259f\u0259 21-ci \u0259srd\u0259 AB\u015e v\u0259 B\u00f6y\u00fck Britaniyan\u0131n h\u0259rbi s\u0259n\u0259dl\u0259rind\u0259 ortaya \u00e7\u0131x\u0131b. Silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rin, x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri v\u0259 g\u00fccl\u00fc iqtisadi t\u0259zyiql\u0259rl\u0259 birl\u0259\u015f\u0259n informasiya, elektron, kibernetik \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n \u0259razinin tabe edilm\u0259si dem\u0259kdir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bu g\u00fcn Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 hibrid m\u00fcharib\u0259 az qala \u0259n\u0259n\u0259vi m\u00fcharib\u0259 h\u0259ddinin alt\u0131nda apar\u0131l\u0131r. Bu zaman, m\u00fclki \u0259halinin rolu \u00f6n plana \u00e7\u0131x\u0131r: onun d\u00f6vl\u0259t\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259 nec\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fc v\u0259 nec\u0259 davrand\u0131\u011f\u0131 h\u0259d\u0259f alt\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr. M\u00fcasir r\u0259q\u0259msal v\u0259 sosial media platformalar\u0131m\u0131z hibrid m\u00fcharib\u0259 subyektl\u0259rin\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n d\u00fc\u015fm\u0259n d\u00f6vl\u0259tin z\u0259r\u0259rin\u0259 m\u00fclki \u0259haliy\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r asanl\u0131qla t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259k imkan\u0131na sahib deyil. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, bu istiqam\u0259td\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f bir-ne\u00e7\u0259 platforman\u0131n da i\u015fi \u00e7ox a\u015fa\u011f\u0131 s\u0259viyy\u0259d\u0259dir v\u0259 \u0259sas\u0259n \u00f6zl\u0259rini d\u00fc\u015fm\u0259nd\u0259n \u00e7ox onu yaradanlara v\u0259 bizl\u0259r\u0259 g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 hesablanan add\u0131mlar atmaqdad\u0131rlar. \u0130nternetd\u0259 Rusiyan\u0131n anti-Q\u0259rb v\u0259 Ukrayna dezinformasiya kampaniyalar\u0131n\u0131 n\u00fcmun\u0259 kimi n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irm\u0259k olar, \u00e7oxu pinti \u015f\u0259kild\u0259 apar\u0131lsa da, aralar\u0131nda \u00e7ox ciddi n\u00fcmun\u0259l\u0259r d\u0259 var. Ukraynan\u0131n Rusiyaya qar\u015f\u0131 apard\u0131\u011f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 is\u0259 daha effektli olmas\u0131 il\u0259 se\u00e7ilir. M\u00fcharib\u0259nin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nda &#171;Banderaya, fa\u015fizm\u0259 v\u0259 s.&#187; m\u00fcharib\u0259ni \u0259yya\u015fcas\u0131na dil\u0259 g\u0259tir\u0259n rus xalq\u0131, el\u0259 ilk s\u0259f\u0259rb\u0259rlikd\u0259 c\u0259miyy\u0259t kimi par\u00e7alanm\u0131\u015f oldu\u011funu ortaya qoydu. Burada h\u0259rbi itkil\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131 dayanmadan rus dilind\u0259 apar\u0131lan informasiya sava\u015f\u0131 \u00f6z s\u00f6z\u00fcn\u00fc dedi. \u0130lkin m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 Ukrayna ordusunun z\u0259ifliyini informasiya sava\u015f\u0131 elementl\u0259ri il\u0259 \u00f6rt basd\u0131r ed\u0259 bildil\u0259r. Bu ordunun imicinin qorunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas amil kimi m\u00fch\u00fcm bir rol oynad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130ndi Az\u0259rbaycan m\u0259tbuat\u0131n\u0131 diqq\u0259td\u0259n ke\u00e7irin. M\u0259n bir erm\u0259ni feyki bar\u0259d\u0259 yazd\u0131m v\u0259 onun feykliyini s\u00fcbut ed\u0259n fotolar\u0131 \u0259lav\u0259 etdim. Bizim &#171;yax\u015f\u0131 el\u0259mi\u015fik&#187; \u0259dal\u0131 jurnalistikam\u0131z erm\u0259niy\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n durumda qald\u0131 (Bax:<\/strong> <strong><a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=82844)\">https:\/\/fedai.az\/?p=82844)<\/a>. &#171;Yax\u015f\u0131 el\u0259mi\u015fik&#187; dey\u0259 az qala feyk x\u0259b\u0259r\u0259 haqq qazand\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fd\u0131q.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Hibrid m\u00fcharib\u0259nin m\u00fcr\u0259kk\u0259b t\u0259bi\u0259tini v\u0259 dinamikas\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, bu i\u015f\u0259 daha ciddi ekspertl\u0259r c\u0259lb olunmal\u0131d\u0131r. Amma bizd\u0259 &#171;ekspert&#187; x\u0259st\u0259liyi var. \u0130st\u0259nil\u0259n adam\u0131 ekspert &#171;d\u00fcz\u0259ldib&#187; publikaya s\u0131r\u0131y\u0131rlar. Bunu izl\u0259dikc\u0259 jurnalist xaml\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ekspert nadanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n sintezi il\u0259 qar\u015f\u0131la\u015f\u0131rsan. \u018fslind\u0259 m\u00f6vcud duruma g\u00f6r\u0259 ekspertl\u0259r bir s\u0131ra siyasi v\u0259 strateji cavablar, \u00e7\u0131x\u0131\u015f yollar\u0131 t\u0259klif etm\u0259lidirl\u0259r. Onlar hibrid t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259k, ehtiva etm\u0259k, onlara qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 aparmaq v\u0259 onlara cavab verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259rt\u0259r\u0259fli t\u0259dbirl\u0259r t\u0259klif etm\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259, a\u011f\u0131zlar\u0131na g\u0259l\u0259ni dan\u0131\u015f\u0131rlar. \u018fsas\u0259n d\u0259 bu bu zor\u0259n ekspert v\u0259 analitikl\u0259rin qeyb\u0259t \u00fcslubuna \u00fcst\u00fcnl\u00fck verm\u0259l\u0259ri onlar\u0131n problemin mahiyy\u0259tind\u0259n x\u0259b\u0259rsiz olmalar\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259si kimi q\u0259bul olunmal\u0131d\u0131r. Bir m\u0259nal\u0131 olaraq, anlamaq laz\u0131md\u0131r ki, informasiya faktoru, koqnitiv (informasiyan\u0131n m\u0259qs\u0259dli \u015f\u0259\u00adkild\u0259 x\u00fcsusi t\u0259qdimat formas\u0131n\u0131n insanlar\u00adda yaratd\u0131\u011f\u0131 psixoloji diskomfort, \u00e7a\u015f\u00ad\u00ad\u00ad\u00adq\u0131nl\u0131q) v\u0259 sosial sferalar\u0131 hibrid m\u00fcharib\u0259nin t\u0259m\u0259l da\u015f\u0131na \u00e7evrilm\u0259si s\u0259b\u0259bind\u0259n \u0259ks t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u0259s\u0259, h\u0259r hans\u0131 h\u0259r\u0259k\u0259t \u00e7\u0259tin ki, effektiv n\u0259tic\u0259l\u0259r versin.<\/p>\n\n\n\n<p>NATO r\u0259hb\u0259rliyi hibrid m\u00fcharib\u0259 kontekstind\u0259 m\u0259lumatlar\u0131n toplanmas\u0131 v\u0259 t\u0259hlili \u00fc\u00e7\u00fcn yeni konsepsiya haz\u0131rlay\u0131r. Alyans sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259n, diplomatlardan, m\u00fcxt\u0259lif t\u0259dqiqat m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n, aliml\u0259rd\u0259n, yerli sakinl\u0259rd\u0259n m\u0259lumat toplamaq niyy\u0259tind\u0259dir v\u0259 t\u0259kc\u0259 h\u0259rbi k\u0259\u015ffiyyata etibar etmirl\u0259r. \u018fslind\u0259, s\u00f6zd\u0259 hibrid m\u00fcharib\u0259nin konsepsiyas\u0131 el\u0259 budur.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/8151681331_9411a39913_o-1-pic905-895x505-48475.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-83906\" width=\"1036\" height=\"585\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/8151681331_9411a39913_o-1-pic905-895x505-48475.jpg 895w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/8151681331_9411a39913_o-1-pic905-895x505-48475-300x169.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/8151681331_9411a39913_o-1-pic905-895x505-48475-150x85.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/8151681331_9411a39913_o-1-pic905-895x505-48475-768x433.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1036px) 100vw, 1036px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Asan anla\u015f\u0131ls\u0131n dey\u0259, hibrid m\u00fcharib\u0259nin mahiyy\u0259tini sad\u0259 dill\u0259 a\u00e7\u0131qlama\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131ram. \u018flb\u0259tt\u0259 ki, bel\u0259 h\u00fccumda h\u0259d\u0259f d\u00f6vl\u0259tin \u00e7\u00f6kd\u00fcr\u00fclm\u0259sidir. \u0130nsans\u0131z d\u00f6vl\u0259t yoxdur. D\u00f6vl\u0259tin legitimliyinin v\u0259 g\u00fcc\u00fcn\u00fcn m\u0259nb\u0259yi is\u0259 xalqd\u0131r. Y\u0259ni b\u00fct\u00fcn hallarda h\u0259d\u0259f insan amilidir. Bu, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 demokratik idar\u0259etm\u0259 formas\u0131 olan \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 aiddir. \u018fsas\u0259n hibrid t\u0259hdidl\u0259r zaman\u0131 h\u0259d\u0259f kimi d\u00f6vl\u0259tin v\u0259 ya d\u00f6vl\u0259tl\u0259raras\u0131 siyasi icmalar\u0131n h\u0259ssas t\u0259r\u0259fl\u0259ri n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irilir. M\u0259qs\u0259d onlardan milli, daxili v\u0259 beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259d\u0259 q\u00fctbl\u0259\u015fm\u0259nin yaranmas\u0131 v\u0259 ya k\u0259skinl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olacaq d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 d\u0259rinl\u0259\u015f\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r istifad\u0259 etm\u0259kdir. M\u0259s\u0259l\u0259n, he\u00e7 bir l\u00fczum olmadan \u00f6lk\u0259 daxilind\u0259 \u018fv\u0259z Zeynall\u0131n\u0131n, \u018fli \u018fliyevin h\u0259bsi, yaxud hans\u0131sa jurnalistin v\u0259 siyas\u0259t\u00e7inin, hans\u0131sa m\u0259murun sifari\u015fiyl\u0259 h\u0259bsi, daxild\u0259 etimads\u0131zl\u0131\u011f\u0131 yaratma\u011fa hesablan\u0131b v\u0259 bunu t\u0259sad\u00fcf\u00fc saym\u0131ram. Bu 5-ci kolonun \u0259l i\u015fidir. Bel\u0259 h\u0259ssas bir m\u0259qamda bu h\u0259bsl\u0259r, h\u0259m beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259, h\u0259m daxili auditoriyada \u0259leyhimiz\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n bir faktora \u00e7evrilib. X\u00fcsus\u0259n d\u0259 \u00f6lk\u0259 r\u0259hb\u0259ri q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 m\u0259lum m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin \u00fcz\u0259rin\u0259 ged\u0259n zaman, bu c\u00fcr add\u0131mlar at\u0131lmas\u0131 birinci d\u0259f\u0259 deyil. N\u0259tic\u0259d\u0259 bu c\u00fcr hibrid t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259r c\u0259miyy\u0259td\u0259 etibar\u0131 sars\u0131d\u0131r, birg\u0259ya\u015fay\u0131\u015f, harmoniya v\u0259 pl\u00fcralizm kimi \u0259sas d\u0259y\u0259rl\u0259ri, habel\u0259 siyasi r\u0259hb\u0259rliyin q\u0259rar q\u0259bul etm\u0259k qabiliyy\u0259tini \u015f\u00fcbh\u0259 alt\u0131na al\u0131r. H\u00fccum \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00f6vcud c\u0259miyy\u0259ti m\u00fcdafi\u0259siz hala g\u0259tirir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>B\u0259zi \u00f6z\u00fcn\u00fc ekspert v\u0259 analitik adland\u0131ranlar is\u0259 daxild\u0259 hibrid m\u00fcharib\u0259si bar\u0259d\u0259 yanl\u0131\u015f t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259r formala\u015fd\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Bu da el\u0259 hibrid m\u00fcharib\u0259nin bir \u00fcsuludur. D\u00f6vl\u0259tin v\u0259 c\u0259miyy\u0259tin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin\u0259 k\u0259skin t\u0259hdid yaradan hibrid t\u0259hdidl\u0259r qar\u015f\u0131s\u0131nda t\u0259k yol, g\u00fccl\u00fc dayan\u0131ql\u0131\u011f\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn inam\u0131n b\u0259rpas\u0131 m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. \u0130cmalar daxilind\u0259 etimad\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 hibrid m\u00fcharib\u0259 v\u0259 hibrid t\u0259hdidl\u0259ri neytralla\u015fd\u0131rmaq s\u0259yl\u0259rinin \u0259sas m\u0259qs\u0259di olmal\u0131d\u0131r. Bir m\u0259nal\u0131 \u015f\u0259ffafl\u0131q, hesabatl\u0131l\u0131q v\u0259 inkl\u00fczivliy\u0259 \u0259saslanan d\u00f6vl\u0259t v\u0259 xalq aras\u0131nda \u0259laq\u0259l\u0259rin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn davaml\u0131 struktur f\u0259aliyy\u0259ti v\u0259 siyasi i\u015f t\u0259l\u0259b edilir. Y\u0259ni bu sah\u0259 bir ba\u015fa jurnalistikadan as\u0131l\u0131 olan i\u015f deyil, bununla siyasi irad\u0259 v\u0259 ciddi m\u0259rk\u0259zl\u0259r m\u0259\u015f\u011ful olmal\u0131d\u0131rlar.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Daxild\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259 xalq aras\u0131nda u\u00e7urum yaranarsa, bu d\u00f6vl\u0259tin da\u011f\u0131lmas\u0131na \u015f\u0259rait yarada bil\u0259r. M\u0259hz, hibrid m\u00fcharib\u0259 subyektinin m\u00fcharib\u0259 astanas\u0131na q\u0259d\u0259r h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri buna y\u00f6n\u0259lir. Bu g\u0259li\u015fi g\u00f6zl\u0259nilm\u0259y\u0259n bir d\u00fc\u015fm\u0259nin s\u0131ralar\u0131m\u0131za daxil olmas\u0131 dem\u0259kdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Hibrid m\u00fcharib\u0259nin \u0259sas amill\u0259rind\u0259n biri \u0259hali aras\u0131nda dezinformasiyan\u0131n yay\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fcasir r\u0259q\u0259msal v\u0259 sosial media platformalar\u0131 hibrid m\u00fcharib\u0259 subyektl\u0259rin\u0259 saxta x\u0259b\u0259rl\u0259r d\u0259rc etm\u0259kl\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n d\u00f6vl\u0259tin ziyan\u0131na olmaqla dinc \u0259haliy\u0259 asanl\u0131qla t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 imkan verir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fc\u015fm\u0259n m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin ba\u015flamas\u0131ndan \u00e7ox-\u00e7ox \u0259vv\u0259l ba\u015fqa \u00f6lk\u0259nin \u0259razisini daxild\u0259n m\u0259hv etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ged\u0259n t\u0259xribat qruplar\u0131n\u0131n i\u015fin\u0259 d\u0259 b\u00f6y\u00fck \u00fcmidl\u0259r ba\u011flay\u0131r. Yaxud d\u00fc\u015fm\u0259n onun \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 haz\u0131r olan z\u0259if, t\u0259slim\u00e7i adamlar tap\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 g\u00fcman ed\u0259 bil\u0259rik ki, hibrid m\u00fcharib\u0259nin m\u0259qs\u0259di \u00f6lk\u0259ni daxild\u0259n par\u00e7alamaq, \u00e7axna\u015fma salmaq v\u0259 t\u0259r\u0259fdarlar tapmaqd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>D\u00fc\u015fm\u0259n hibrid m\u00fcharib\u0259 apara bilm\u0259s\u0259, a\u00e7\u0131q silahl\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bu g\u00fcn Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259ri b\u00fct\u00fcn s\u0259rh\u0259dl\u0259ri boyunca t\u0259hdidl\u0259r alt\u0131ndad\u0131r. \u0130st\u0259r h\u0259rbi, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 qeyri \u00fcsullar biz\u0259 qar\u015f\u0131 aktiv hala g\u0259tirilib. Milli M\u0259clisin (18.10.2022) iclas\u0131nda deputat S\u0259m\u0259d Seyidov bildirib ki, A\u015ePA-da \u00e7ox g\u0259rgin bir sessiya ke\u00e7di. Erm\u0259nil\u0259r v\u0259 erm\u0259nil\u0259rin \u0259traf\u0131nda toplanan \u015f\u0259xsl\u0259r Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 elan edilm\u0259mi\u015f informasiya m\u00fcharib\u0259si ba\u015flad\u0131b. Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n planla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, bir ne\u00e7\u0259 m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259n ibar\u0259t h\u00fccum plan\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irildi. Plan n\u0259d\u0259n ibar\u0259t\u0259dir? S\u0259rh\u0259dl\u0259rd\u0259 provokasiyalar t\u00f6r\u0259dilir. Sonra video-foto \u015fantaj, Az\u0259rbaycan\u0131n imicin\u0259 qar\u015f\u0131 beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259d\u0259 x\u00fcsusi t\u0259xribatlar\u0131n t\u00f6r\u0259dilm\u0259si. Bunun \u0259sas\u0131nda s\u0259n\u0259dl\u0259rin q\u0259bul edilm\u0259si. \u018fn n\u0259hay\u0259t bunlar\u0131n \u0259sas\u0131nda dan\u0131\u015f\u0131qlar prosesind\u0259 \u00f6zl\u0259rin\u0259 n\u0259s\u0259 \u0259ld\u0259 etm\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>O vur\u011fulay\u0131b ki, Avropa \u015euras\u0131 sanki erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n x\u00fcsusi bir m\u0259kan olaraq se\u00e7ilib: \u201c\u00c7\u00fcnki, onlar \u2013 erm\u0259nil\u0259r Avropa Birliyi, beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259d\u0259 uduzduqlar\u0131n\u0131n f\u0259rqind\u0259dirl\u0259r. Art\u0131q Avropada da bilirl\u0259r ki, bu provokasiyalar\u0131 kim t\u00f6r\u0259dir v\u0259 n\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 t\u00f6r\u0259dir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bununla ba\u011fl\u0131 h\u0259l\u0259 m\u00fcharib\u0259 ged\u0259rk\u0259n bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q etmi\u015fdim. Bu g\u00f6zl\u0259nil\u0259n idi. B\u0259s biz n\u0259 etmi\u015fik?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 q\u0259bul olunan dezinformasiya il\u0259 m\u00fcbariz\u0259 haqq\u0131nda yeni qanun layih\u0259sinin d\u0259 \u0259sas h\u0259d\u0259fi bu sah\u0259d\u0259 neqativ hallar\u0131 aradan qald\u0131rmaqd\u0131r. Haz\u0131rda \u0259sass\u0131z x\u0259b\u0259rl\u0259rin s\u00fcr\u0259tl\u0259 yay\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn sosial media platformalar\u0131ndan (facebook, twitter v\u0259 s.) geni\u015f sur\u0259td\u0259 istifad\u0259 olunur. \u00c7ox milyonluq trollar ordusu, botlar i\u015f ba\u015f\u0131ndad\u0131r. Buna g\u00f6r\u0259 daha \u00e7evik, daha ciddi v\u0259 i\u015fg\u00fczar olmal\u0131y\u0131q. Bu sah\u0259d\u0259 quhumbazl\u0131qla, yerlibazl\u0131qla v\u0259 yaxud da tan\u0131\u015fl\u0131qla i\u015fl\u0259r y\u00fcr\u00fcm\u0259z. Bu bir sava\u015fd\u0131r. <\/p>\n\n\n\n<p><strong>T\u00fcrkiy\u0259nin zaman\u0131nda atd\u0131\u011f\u0131 bu add\u0131m\u0131 izl\u0259m\u0259yimiz vacibdir. \u018fn az\u0131 T\u00fcrk Birliyi bax\u0131m\u0131ndan m\u00f6vcud t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 informasiya m\u0259kan\u0131m\u0131z\u0131 birl\u0259\u015fdirm\u0259liyik. \u018ffsuslar olsun ki, bu sah\u0259d\u0259 d\u0259 jurnalistika ad\u0131na yara\u015fmayan v\u0259 k\u00f6hn\u0259 h\u0259s\u0259nov\u00e7u-nomenkulaturan\u0131n ortada olmas\u0131, jurnalist birlikl\u0259rinin ba\u015f\u0131na bu sah\u0259nin imkanlar\u0131ndan x\u0259b\u0259rsiz adamlar\u0131n g\u0259tirilm\u0259si ortadad\u0131r. Bunu sava\u015f kimi t\u0259svir ets\u0259k, hans\u0131sa bir a\u015fpaz\u0131, i\u015fbaz\u0131, h\u0259rbi potensial\u0131 g\u00fccl\u00fc olan bir d\u00fc\u015fm\u0259n ordusuna qar\u015f\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 g\u00f6nd\u0259rm\u0259y\u0259 b\u0259nz\u0259yir. \u00d6lk\u0259d\u0259 jurnalistikan\u0131 m\u0259qs\u0259dli \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u0259nl\u0259rin m\u0259ramlar\u0131n\u0131 indi anlaya bilirsinizmi? Jurnalistikan\u0131 &#171;c\u0259llad\u0131n\u0131 sev\u0259n m\u0259\u015fuq\u0259y\u0259 \u00e7evir\u0259nl\u0259rin&#187; 5-ci kolona n\u00f6k\u0259r\u00e7ilik etdiyini bu g\u00fcn el\u0259 n\u00f6k\u0259rl\u0259rin \u00f6zl\u0259ri d\u0259 yazmaqdad\u0131rlar. B\u0259s niy\u0259 d\u0259yi\u015f\u0259n he\u00e7 n\u0259 yoxdur?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Jurnalistl\u0259rin \u0259n sad\u0259 v\u0259 izahs\u0131z roluna g\u0259linc\u0259 is\u0259, \u00f6nc\u0259 m\u00f6vcud neqativl\u0259r haqq\u0131nda r\u0259smi m\u0259lumatlara \u0259saslanmal\u0131, ya da ictimail\u0259\u015fdiril\u0259n dan\u0131lmaz faktlar yekunda m\u00fcdafi\u0259 qabiliyy\u0259timizin m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t etm\u0259lidir. \u0130lk bax\u0131\u015fda \u00e7ox da diqq\u0259t\u0259 \u00e7arpmayan bir ba\u015fl\u0131\u011fa bizim saytlarda (\u0259slind\u0259 saytlar\u0131n adlar\u0131n\u0131 analiz ets\u0259niz bu saytlar\u0131n yad media platformalar\u0131na aid oldu\u011funu g\u00f6r\u0259rsiniz) tez-tez rast g\u0259linir: &#171;D\u00fc\u015fm\u0259n h\u00fccuma ke\u00e7di, b\u0259z\u0259n geni\u015fmiqyasl\u0131 v\u0259 s. epitetl\u0259r d\u0259 art\u0131r\u0131l\u0131r&#187;. \u0130nformasiyan\u0131n mahiyy\u0259tind\u0259 is\u0259 demarkasiya x\u0259ttind\u0259 at\u0259\u015fk\u0259sin bir ne\u00e7\u0259 saatl\u0131q pozulmas\u0131 v\u0259 \u0259ks t\u0259r\u0259fin susdurulmas\u0131 dayan\u0131r. T\u0259kc\u0259 bu ba\u015fl\u0131q c\u0259miyy\u0259td\u0259 xof yaratmaqla yana\u015f\u0131, \u00f6vladlar\u0131 c\u0259bh\u0259 x\u0259ttind\u0259 xidm\u0259td\u0259 olan minl\u0259rl\u0259 insan aras\u0131nda t\u0259\u015ffi\u015f v\u0259 nigaran\u00e7\u0131l\u0131q yay\u0131r. Siz\u0259 adi g\u00f6r\u00fcn\u0259n bu ba\u015fl\u0131q, sizc\u0259 t\u0259sad\u00fcf\u0259nmi bel\u0259 yay\u0131l\u0131r? M\u0259nb\u0259 M\u00fcdafi\u0259 Nazirliyidirs\u0259, onun verdiyi x\u0259b\u0259r bel\u0259 yay\u0131lmal\u0131d\u0131r: &#171;M\u00fcdafi\u0259 Nazirliyinin m\u0259lumat\u0131&#187;. M\u0259nc\u0259 anla\u015f\u0131land\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bildirim ki, dezinformasiya y\u00fckl\u00fc t\u0259\u015fvi\u015f do\u011furan m\u0259lumatlar\u0131n yay\u0131lmas\u0131 m\u00fcasir sava\u015f \u00fcslublar\u0131ndan say\u0131l\u0131r. Klassik anlamda \u00abbir \u0259sg\u0259rin qorxaql\u0131\u011f\u0131 b\u00f6y\u00fck bir orduya siray\u0259t ed\u0259 bil\u0259r\u00bb deyimi d\u0259 bu tendensiyadan qaynaqlan\u0131r. C\u0259miyy\u0259td\u0259 yet\u0259rinc\u0259 t\u0259\u015fvi\u015f, stress v\u0259 qorxu ke\u00e7irmi\u015f v\u0259t\u0259nda\u015f-\u0259sg\u0259r psixoloji basq\u0131ya m\u0259ruz qal\u0131r. Ordu v\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259 t\u0259\u015fvi\u015f, qorxu v\u0259 t\u0259la\u015f yaradan informasiyalar k\u00fctl\u0259vi stress yarad\u0131r. Stress, bir orqanizmin m\u00fc\u0259yy\u0259n bir olaya \u2014 s\u00f6zd\u0259 stress faktoruna verdiyi fizioloji v\u0259 psixoloji reaksiyalar\u0131n birl\u0259\u015fm\u0259sidir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>D\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 yazm\u0131\u015fam ki, stressin b\u0259d\u0259n\u0259 t\u0259siri ard\u0131c\u0131l olaraq bir-birini \u0259v\u0259z ed\u0259n bir ne\u00e7\u0259 m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259n ibar\u0259t bir proses kimi q\u0259bul edilm\u0259si bir s\u0131ra f\u0259sadlar verm\u0259si elmi olaraq t\u0259sdiql\u0259nib v\u0259 bunu m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 ay\u0131r\u0131blar:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212;<strong> S\u0259f\u0259rb\u0259rlik m\u0259rh\u0259l\u0259si:<\/strong> Enerji art\u0131m\u0131 var, \u00fcr\u0259k daha tez-tez d\u00f6y\u00fcnm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r, n\u0259f\u0259s s\u0259thi olur, qan t\u0259zyiqi y\u00fcks\u0259lir, adrenalin v\u0259 dig\u0259r \u00abstress hormonu\u00bb \u2014 kortizol ifraz olunur. M\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259nada bu, b\u0259d\u0259ni \u00abya vur v\u0259 ya qa\u00e7\u00bb \u0259mrinin icras\u0131na haz\u0131rlayan \u00abibtidai\u00bb reaksiyad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#8212; M\u00fcqavim\u0259t m\u0259rh\u0259l\u0259si: <\/strong>ilkin \u015fok \u00f6t\u00fcr, hormonlar\u0131n istehsal\u0131 bir q\u0259d\u0259r azal\u0131r (amma qalan \u015feyl\u0259r normadan art\u0131qd\u0131r), lakin b\u0259d\u0259n y\u00fcks\u0259k haz\u0131rl\u0131q v\u0259ziyy\u0259tind\u0259 olma\u011fa davam edir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#8212; T\u00fck\u0259nm\u0259 m\u0259rh\u0259l\u0259si: <\/strong>B\u0259d\u0259nin \u00e7ox uzun m\u00fcdd\u0259t stress ke\u00e7irdiyi t\u0259qdird\u0259, onun qoruyucu mexanizml\u0259ri qa\u00e7\u0131lmaz olaraq u\u011fursuz olur. Fiziki v\u0259 emosional qaynaqlar t\u00fck\u0259nir. B\u00fct\u00fcn bunlar immun, sinir, pulmonoloji, \u00fcr\u0259k-damar v\u0259 dig\u0259r b\u0259d\u0259n sisteml\u0259rinin f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Elmi olaraq, s\u00fcbut edilib ki, davaml\u0131 olaraq m\u0259nfi yaz\u0131 oxuyanlar\u0131n, m\u0259nfi dan\u0131\u015f\u0131\u011fa qulaq asanlar\u0131n, s\u00fcm\u00fckl\u0259ri \u0259riy\u0259r v\u0259 sa\u011flaml\u0131qlar\u0131 \u00e7\u00f6k\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bu zaman b\u00f6yr\u0259k\u00fcst\u00fc v\u0259zl\u0259r, sa\u011flam h\u0259yat\u0131 v\u0259 sa\u011flam d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259ni aqresivl\u0259\u015fdir\u0259n madd\u0259 ifraz ed\u0259r. Kortizol adlanan bu ifrazat b\u0259d\u0259ninizi fiziki t\u0259hdidl\u0259r\u0259 cavab verm\u0259y\u0259 haz\u0131rlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015fdur v\u0259 b\u0259d\u0259ni d\u0259yi\u015fdirir, \u00fcr\u0259k d\u00f6y\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc, adrenalini v\u0259 qanda \u015f\u0259k\u0259rin miqdar\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r. \u018fg\u0259r emosional olaraq narahats\u0131n\u0131zsa, bu davaml\u0131 olaraq ba\u015f verirs\u0259 b\u0259d\u0259n kortizol istehsal ed\u0259r. Bu da c\u0259miyy\u0259td\u0259 x\u0259st\u0259likl\u0259rin yay\u0131lmas\u0131 dem\u0259kdir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Aidiyyatl\u0131 qurumlar bunu g\u00f6rm\u0259m\u0259zd\u0259n g\u0259lirl\u0259r, vurub da\u011f\u0131dan, ruhdan salan seriallar, \u015fidd\u0259t t\u0259bli\u011f ed\u0259n cizgi filml\u0259ri, s\u0259h\u0259r a\u00e7\u0131lan kimi qad\u0131n proqramlar\u0131 efir\u0259 verilir. T\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259r olsun ki, mill\u0259timiz \u00fcz\u0259rind\u0259 tibbi v\u0259 sosioloji t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259r apar\u0131l\u0131r v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 h\u0259yat\u0131m\u0131zda bu \u00f6z \u0259ksini tapmaqdad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bu g\u00fcn informasiya t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi bax\u0131m\u0131ndan mediaya n\u0259zar\u0259t g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259lidir. D\u00fc\u015fm\u0259n bu sah\u0259d\u0259 bizd\u0259n \u00f6nd\u0259dir. Bir fakta diqq\u0259t edin. 44 g\u00fcnl\u00fck m\u00fcharib\u0259 getdiyi g\u00fcnl\u0259rd\u0259 Armenia Today-\u0131n verdiyi x\u0259b\u0259rd\u0259, Erm\u0259nistan Respublikas\u0131 Polisind\u0259n veril\u0259n m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, 20 oktyabr 2020-ci il saat 16: 00-a q\u0259d\u0259r h\u0259rbi v\u0259ziyy\u0259t\u0259 \u0259sas\u0259n n\u0259\u015fr v\u0259 yay\u0131mlara m\u0259hdudiyy\u0259t qoyulmas\u0131 bar\u0259d\u0259 h\u00f6kum\u0259tin q\u0259rar\u0131n\u0131 pozan 121 fakt qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131. Bu pozuntular\u0131n 28-i jurnalist f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan t\u0259\u015fkilatlara, 93-\u00fc jurnalist f\u0259aliyy\u0259tini h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 aid idi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>32 halda inzibati c\u0259rim\u0259l\u0259r t\u0259tbiq edilib, x\u00fcsus\u0259n jurnalist f\u0259aliyy\u0259tini h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259n bir n\u0259f\u0259r 700 min dram c\u0259rim\u0259 olunub, 22 \u2014 300 min dram (AMD) c\u0259rim\u0259 edilmi\u015fdi v\u0259 onlardan ikisi n\u0259\u015fr etdikl\u0259ri material\u0131 silm\u0259dikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, daha 700 min dram (AMD) pul c\u0259zas\u0131 alm\u0131\u015fd\u0131 \u2026 9 informasiya sayt\u0131 700 min (AMD) pul c\u0259zas\u0131 alm\u0131\u015fd\u0131. Xat\u0131rladaq ki, h\u00f6kum\u0259tin \u00abErm\u0259nistan Respublikas\u0131nda h\u0259rbi v\u0259ziyy\u0259tin t\u0259tbiq edilm\u0259si haqq\u0131nda\u00bb q\u0259rar\u0131 il\u0259 Erm\u0259nistan Respublikas\u0131 v\u0259 qondarma Qaraba\u011f respublikas\u0131nda ba\u015f ver\u0259n h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar s\u0259b\u0259biyl\u0259 n\u0259\u015frl\u0259r, yay\u0131mlar, m\u0259lumat materiallar\u0131, m\u00fcsahib\u0259l\u0259r v\u0259 onlar\u0131n sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 yay\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bir s\u0131ra m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259r t\u0259tbiq edilmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycanda is\u0259 m\u00fcharib\u0259nin ilk g\u00fcnl\u0259rind\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri daha yax\u015f\u0131 bil\u0259n Fedai.az sayt\u0131n\u0131n \u00f6lk\u0259 daxilind\u0259 yay\u0131n\u0131n\u0131 2 -3 g\u00fcn dayand\u0131rm\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 bilirsiniz n\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131: &#171;G\u00fcya Fedai.az \u00fcz\u0259rind\u0259n Microsoft-a h\u00fccum edilib&#187;. Sabiq nazir bu g\u00fcn\u0259d\u0259k bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirm\u0259yib. \u00dcst\u0259lik bizi az qala Bill Qeytsl\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n el\u0259mi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"705\" height=\"453\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/ol9m-rotated.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-83905\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/ol9m-rotated.jpg 705w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/ol9m-300x193.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/ol9m-150x96.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/ol9m-115x73.jpg 115w\" sizes=\"auto, (max-width: 705px) 100vw, 705px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Bunlar\u0131 sadalamaqda m\u0259qs\u0259dim informasiya il\u0259 b\u00fct\u00f6v bir xalq\u0131 x\u0259st\u0259l\u0259ndirm\u0259k v\u0259 s\u0131radan \u00e7\u0131xarma\u011f\u0131n m\u00fcmk\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u00fc izah etm\u0259kdir. Bu g\u00fcn jurnalistikam\u0131z\u0131 &#171;b\u0259y t\u0259rifi&#187; al\u0259tin\u0259 \u00e7evir\u0259nl\u0259r d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259lidirl\u0259r. XIX \u0259srd\u0259n \u0259n az\u0131 2 \u0259sr ke\u00e7ib. Bildirim ki, 1996-ci ild\u0259 Pentaqonun eksperti Robert Banker bir simpoziumda AB\u015e H\u0259rbi Q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin XXI \u0259srd\u0259 yeni quruculuq v\u0259 h\u0259rbi f\u0259aliyy\u0259ti (\u201cForse-21\u201d konsepsiyas\u0131) bar\u0259d\u0259 m\u0259ruz\u0259 etdi. M\u0259ruz\u0259nin \u0259sas\u0131n\u0131 h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar iki yer\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u00fcrd\u00fc: <strong>\u0259n\u0259n\u0259vi faza v\u0259 kiberfaza.<\/strong> Banker yeni \u201ckibermanevr\u201d doktrinas\u0131n\u0131 ir\u0259li s\u00fcr\u0259r\u0259k, \u0259n\u0259n\u0259vi h\u0259rbi konsepsiyalar\u0131n \u0259sas\u0131nda \u0259ks t\u0259r\u0259fin, y\u0259ni d\u00fc\u015fm\u0259nin silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rini neytralla\u015fd\u0131rma\u011f\u0131n m\u00fcmk\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u00fc ir\u0259li s\u00fcr\u00fcrd\u00fc. Biz is\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 jurnalistl\u0259rin ictimai birliyini v\u0259 ictimai olmayan birliyini yaratmaqla m\u0259\u015f\u011fuluq. Biz h\u0259l\u0259lik he\u00e7 i\u00e7imiz\u0259 at\u0131lm\u0131\u015f Marqonun &#171;Sputnik&#187;in\u0259 cavab verm\u0259k qabiliyy\u0259tind\u0259 deyilik.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bu g\u00fcn bu sah\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00fcnyada CNBC (1989), BBC World News (1991), CNN (1992), Euronews (1993), Blomberg (1994), \u018fl-C\u0259zir\u0259 (1996) v\u0259 s. kimi qurumlar\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti \u00f6rn\u0259k hesab olunur. Az\u0259rbaycanda \u00f6rn\u0259k varm\u0131? M\u0259n pe\u015f\u0259kar bir jurnalist olaraq bunu g\u00f6rm\u00fcr\u0259m v\u0259 bu imkanlar da g\u00f6rs\u0259nmir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bunlar\u0131 sadalamaqda g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn reall\u0131\u011f\u0131n\u0131 bu sah\u0259d\u0259 olmaq ist\u0259y\u0259n g\u0259ncl\u0259rimiz\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq ist\u0259dim. \u00c7\u00fcnki \u00f6z\u00fcn\u00fc &#171;evini sat\u0131b s\u00f6z dem\u0259k ist\u0259y\u0259n bir dahinin davam\u00e7\u0131s\u0131 elan ed\u0259n&#187; jurnalistikam\u0131z, bu g\u00fcn vur-tut &#171;s\u00f6z\u00fc sat\u0131b \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u0259nzil almaq ist\u0259y\u0259nl\u0259rin&#187; \u00fcmidin\u0259 qal\u0131b. \u00d6yr\u0259tm\u0259k ist\u0259s\u0259n d\u0259 h\u0259r k\u0259s daha ucuz yola qa\u00e7\u0131r. Biril\u0259ri qeyb\u0259tl\u0259, biril\u0259ri is\u0259 h\u00fcsn\u00fc-r\u0259\u011fb\u0259tl\u0259 q\u0259l\u0259mini itil\u0259yib. He\u00e7 birind\u0259n is\u0259 milli i\u015fimiz\u0259 qara q\u0259pik d\u0259 fayda yoxdur. H\u0259r ikisi eyni ranqda d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 xidm\u0259t etm\u0259kd\u0259dir. D\u0259rk ed\u0259nl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn, jurnalistikam\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259nc\u0259 bu b\u0259nz\u0259tm\u0259l\u0259r yet\u0259rlidir&#8230;<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>XAQAN\u0130 \u018fD\u018fBO\u011eLU AVMV\u0130B M\u0259tbuat Xidm\u0259tinin r\u0259hb\u0259ri \u201cHibrid m\u00fcharib\u0259\u201d anlay\u0131\u015f\u0131 ilk d\u0259f\u0259 21-ci \u0259srd\u0259 AB\u015e v\u0259 B\u00f6y\u00fck Britaniyan\u0131n h\u0259rbi s\u0259n\u0259dl\u0259rind\u0259 ortaya \u00e7\u0131x\u0131b. Silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rin, x\u00fcsusi<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":83908,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-83904","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/83904","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=83904"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/83904\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":83953,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/83904\/revisions\/83953"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/83908"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=83904"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=83904"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=83904"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}