{"id":84064,"date":"2022-10-21T01:10:52","date_gmt":"2022-10-20T21:10:52","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=84064"},"modified":"2022-10-21T01:10:56","modified_gmt":"2022-10-20T21:10:56","slug":"milli-s%c9%99rk%c9%99rd%c9%99l%c9%99rimiz-xalq-cumhuriyy%c9%99tinin-mudafi%c9%99-naziri-general-s%c9%99m%c9%99d-b%c9%99y-mehmandarov","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=84064","title":{"rendered":"Milli s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259rimiz: Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin m\u00fcdafi\u0259 naziri general S\u0259m\u0259d b\u0259y Mehmandarov"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tarixind\u0259 m\u00fch\u00fcm yer\u0259 v\u0259 rola malik \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti ordusunun qurucular\u0131ndan biri, m\u00fcdafi\u0259 naziri, tam artilleriya general\u0131 S\u0259m\u0259d B\u0259y Mehmandarovun do\u011fum g\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259m\u0259d b\u0259y Sad\u0131x b\u0259y o\u011flu Mehmandarov 1856-c\u0131 il oktyabr\u0131n 16-da L\u0259nk\u0259randa anadan olmu\u015fdur. Bak\u0131da gimnaziya t\u0259hsili alan S\u0259m\u0259d b\u0259y 16 ya\u015f\u0131nda Peterburqda yerl\u0259\u015f\u0259n II Konstantinovka artilleriya m\u0259kt\u0259bin\u0259 daxil olub.<\/p>\n\n\n\n<p>1875-ci ilin dekabr\u0131nda podporu\u00e7ik r\u00fctb\u0259si alan S\u0259m\u0259d b\u0259y Mehmandarov \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u0259r\u0259c\u0259li \u201cM\u00fcq\u0259dd\u0259s Stanislav\u201d ordeni il\u0259 t\u0259ltif edilmi\u015fdir. 1890-c\u0131 ild\u0259 kapitan, 1898-ci ild\u0259 podpolkovnik, 1901-ci ild\u0259 polkovnik, 1904-c\u00fc ild\u0259 general-mayor r\u00fctb\u0259si alm\u0131\u015fd\u0131r. Rus-yapon m\u00fcharib\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck r\u0259\u015fad\u0259t g\u00f6st\u0259rdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn S.Mehmandarova 1908-ci ild\u0259 bug\u00fcnk\u00fc qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 general-polkovnik h\u0259rbi r\u00fctb\u0259si olan tam artilleriya general\u0131 r\u00fctb\u0259si verilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259m\u0259d b\u0259y Mehmandarov 1904-c\u00fc ild\u0259 ba\u015flayan rus-yapon m\u00fcharib\u0259sind\u0259 \u015e\u0259rq c\u0259bh\u0259sinin r\u0259isi t\u0259yin edilib. \u015e\u0259rq c\u0259bh\u0259si Port-Artur m\u00fcdafi\u0259sind\u0259 \u0259n m\u00fch\u00fcm c\u0259bh\u0259 hesab olunurdu, yaponlar \u0259n g\u00fccl\u00fc q\u00fcvv\u0259ni bu istiqam\u0259t\u0259 c\u0259ml\u0259yib. Mehmandarovun q\u0259hr\u0259manl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 y\u00fcks\u0259k s\u0259rk\u0259rd\u0259lik bacar\u0131\u011f\u0131 \u00c7ar Rusiyas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirilib v\u0259 o tam artilleriya general\u0131 r\u00fctb\u0259sin\u0259 layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f ilk az\u0259rbaycanl\u0131 olub.<\/p>\n\n\n\n<p>Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ba\u015flananda Mehmandarov Vladiqafqazda yerl\u0259\u015f\u0259n 21-ci piyada diviziyas\u0131n\u0131n komandan\u0131 t\u0259yin olunur. Var\u015fava \u0259traf\u0131nda xidm\u0259t ed\u0259n 21-ci piyada diviziyan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 d\u00f6rd alay var idi: 81-ci Ab\u015feron alay\u0131, 82-ci Da\u011f\u0131stan alay\u0131, 83-c\u00fc Samur alay\u0131 v\u0259 84-c\u00fc \u015eirvan alay\u0131. Diviziya komandiri Mehmandarovun fitri istedad\u0131 ona Lodz istiqam\u0259tind\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015f d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 alman general\u0131 Makenzonun ordusu \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 qazand\u0131rma\u011fa m\u00fcv\u0259ff\u0259q olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>1915-ci ild\u0259 o, ikinci Qafqaz ordu korpusuna komandan t\u0259yin edilib.<\/p>\n\n\n\n<p>1917-ci ilin \u0259vv\u0259lin\u0259 q\u0259d\u0259r Rusiyan\u0131n b\u00fct\u00fcn, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u0130ngilt\u0259r\u0259nin, Fransan\u0131n, Rum\u0131niyan\u0131n bir ne\u00e7\u0259 h\u0259rbi ordenl\u0259ri il\u0259 t\u0259ltif edilmi\u015fdi. 1917-ci il fevral burjua inqilab\u0131 ba\u015f ver\u0259rk\u0259n S.Mehmandarov Qafqazda idi. H\u0259min ilin aprel ay\u0131nda o, v\u0259zif\u0259sini h\u0259mi\u015f\u0259lik t\u0259rk edib istefaya \u00e7\u0131xm\u0131\u015f, bir m\u00fcdd\u0259t Vladiqafqaz \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f, sonra Az\u0259rbaycana g\u0259lmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>AXC d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259lum s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n 1918-ci il noyabr\u0131n 1-d\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin H\u0259rbi Nazirliyi b\u0259rpa olunub. S\u0259m\u0259d b\u0259y Mehmandarov AXC ordusunda xidm\u0259t\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131laraq, h\u0259rbi nazirin m\u00fcavini t\u0259yin edilib.<\/p>\n\n\n\n<p>1918-ci il dekabr\u0131n 25-d\u0259 is\u0259 Mehmandarov h\u0259rbi nazir t\u0259yin olunub. Bununla da AXC-nin ilk h\u0259rbi nazir portfeli ona tap\u015f\u0131r\u0131l\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>1918-ci il noyabr\u0131n 17-d\u0259 Bak\u0131ya daxil olan B\u00f6y\u00fck Britaniya komandanl\u0131\u011f\u0131 AXC h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n H\u0259rbi Nazirliyin Bak\u0131dan \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b etdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn Mehmandarovun r\u0259hb\u0259rlik etdiyi H\u0259rbi Nazirlik G\u0259nc\u0259y\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u00fcb v\u0259 1919-cu ilin ortalar\u0131na kimi orada f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rib.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259m\u0259d b\u0259y Mehmandarovun r\u0259hb\u0259rliiyi alt\u0131nda M\u00fcdafi\u0259 Nazirliyi G\u0259nc\u0259d\u0259 ordu quruculu\u011funu u\u011furla davam etdirib. 40 min n\u0259f\u0259rlik t\u0259lim g\u00f6rm\u00fc\u015f nizami ordu yarad\u0131l\u0131b. M\u0259hz onun t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 G\u0259nc\u0259 h\u0259rbi m\u0259kt\u0259binin bazas\u0131nda \u0259vv\u0259lc\u0259 Prapor\u015fikl\u0259r m\u0259kt\u0259bi, sonra is\u0259 H\u0259rbiyy\u0259 m\u0259kt\u0259bi, \u0130stehkam\u00e7\u0131lar m\u0259kt\u0259bi, H\u0259rbi d\u0259miryol\u00e7ular m\u0259kt\u0259bi, \u015eu\u015fa h\u0259rbi-feld\u015fer m\u0259kt\u0259bi f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Mehmandarov Az\u0259rbaycan ordusunda milli hissl\u0259ri g\u00fccl\u0259ndir\u0259c\u0259k add\u0131m ataraq ordunun r\u0259smi dilinin Az\u0259rbaycan dili oldu\u011funu elan edib v\u0259 h\u0259rbi qulluq\u00e7ular\u0131n s\u0259daq\u0259t and\u0131 i\u00e7m\u0259si qaydas\u0131n\u0131 t\u0259tbiq edib.<\/p>\n\n\n\n<p>Eyni zamanda orduda Az\u0259rbaycan dili \u00f6yr\u0259nilm\u0259y\u0259, \u0259sg\u0259rl\u0259r h\u0259rbi mar\u015flar\u0131 Az\u0259rbaycan dilind\u0259 oxuma\u011fa ba\u015flad\u0131, milli v\u0259 tarixi r\u0259mzl\u0259ri \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdir\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015f bayraqlar\u0131n\u0131n v\u0259 geyim formalar\u0131n\u0131n layih\u0259l\u0259ri t\u0259sdiql\u0259ndi.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259m\u0259d b\u0259y Mehmandarovun r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda Denikin qo\u015funlar\u0131n\u0131n h\u00fccum t\u0259hl\u00fck\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 Bak\u0131 \u0259traf\u0131nda v\u0259 \u015fimal s\u0259rh\u0259di boyunca g\u00fccl\u00fc m\u00fcdafi\u0259 sisteml\u0259ri quruldu, L\u0259nk\u0259ran \u00fcsyan, habel\u0259 1920-ci il mart\u0131n sonlar\u0131nda Qaraba\u011fa erm\u0259ni t\u0259cav\u00fcz\u00fcn\u00fcn q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 d\u0259f olunmas\u0131 v\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259tin \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fcn t\u0259min edilm\u0259si h\u0259yata ke\u00e7irilib.<\/p>\n\n\n\n<p>Aprel i\u015f\u011fal\u0131 v\u0259 sonrak\u0131 h\u0259yat\u0131<\/p>\n\n\n\n<p>Sovet i\u015f\u011fal\u0131ndan sonra Mehmandarov v\u0259zif\u0259sind\u0259n istefa verib. Ancaq bol\u015fevik hakimiyy\u0259ti onu v\u0259 m\u00fcavini \u018flia\u011fa \u015e\u0131xlinskini G\u0259nc\u0259 \u00fcsyan\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkilind\u0259 g\u00fcnahkar bil\u0259r\u0259k, 1920-ci il iyunun 4-d\u0259 h\u0259bs edib. Yaln\u0131z N\u0259riman N\u0259rimanovun i\u015f\u0259 qar\u0131\u015fmas\u0131ndan sonra Mehmandarov bol\u015fevik terrorundan xilas olaraq bir il Moskvada ya\u015famaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qal\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>1921-ci ilin yay\u0131nda Bak\u0131ya qay\u0131dan S.Mehmandarov H\u0259rbi Komissarl\u0131q i\u015f\u0259 d\u00fcz\u0259lmi\u015f, 1924-1928 ill\u0259rd\u0259 Birl\u0259\u015fmi\u015f Komandirl\u0259r m\u0259kt\u0259bind\u0259 m\u00fc\u0259llim i\u015fl\u0259mi\u015fdir. S.Mehmandarov 1924-1927-ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycanda h\u0259rbi sah\u0259d\u0259 apar\u0131lan geni\u015f islahatlarda v\u0259 t\u0259dbirl\u0259rd\u0259 f\u0259al i\u015ftirak etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>1928-ci ild\u0259 S.Mehmandarov s\u0259hh\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 orduda xidm\u0259td\u0259n t\u0259rxis olunub v\u0259 ona f\u0259rdi d\u00f6vl\u0259t t\u0259qa\u00fcd\u00fc t\u0259yin olunub. Mehmandarov rus, t\u00fcrk v\u0259 fars dill\u0259rini y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 bilib. \u00d6mr\u00fcn\u00fcn son \u00fc\u00e7 ilind\u0259 islam tarixi v\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259si il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olub. 12 fevral 1931-ci ild\u0259 Bak\u0131da v\u0259fat edib, \u00c7\u0259mb\u0259r\u0259k\u0259nd q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131nda d\u0259fn edilib.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Milli Kimlik qrupunun \u00fczv\u00fc <mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0)\" class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">K\u0259nan R\u00f6v\u015f\u0259no\u011flu<\/mark><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tarixind\u0259 m\u00fch\u00fcm yer\u0259 v\u0259 rola malik \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti ordusunun qurucular\u0131ndan biri, m\u00fcdafi\u0259 naziri, tam artilleriya general\u0131 S\u0259m\u0259d B\u0259y<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":84065,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-84064","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84064","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=84064"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84064\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":84066,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84064\/revisions\/84066"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/84065"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=84064"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=84064"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=84064"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}