{"id":84222,"date":"2022-10-24T00:51:40","date_gmt":"2022-10-23T20:51:40","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=84222"},"modified":"2022-10-24T00:51:45","modified_gmt":"2022-10-23T20:51:45","slug":"g%c9%99mil%c9%99ri-qurudan-kecir%c9%99n-ilk-turk-komandan-qazi-umur-b%c9%99y","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=84222","title":{"rendered":"G\u0259mil\u0259ri qurudan ke\u00e7ir\u0259n ilk t\u00fcrk komandan &#8212; Qazi Umur b\u0259y"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Umur b\u0259y 1309 v\u0259 ya 1310-cu ild\u0259 indi \u0130zmirin \u00d6d\u0259mi\u015f mahal\u0131na ba\u011fl\u0131 olan Birgid\u0259 Ayd\u0131no\u011fullar\u0131 Beyliyinin qurucusu Mehmed b\u0259yin o\u011flu olaraq anadan olmu\u015fdur. G\u0259nc ik\u0259n atas\u0131 Mehmed b\u0259y Umur b\u0259yi \u0130zmir\u0259 r\u0259hb\u0259r t\u0259yin etdi v\u0259 Umur b\u0259y ilk olaraq lat\u0131nlar\u0131n idar\u0259si alt\u0131nda \u0130zmir sahill\u0259rin\u0259 basq\u0131nlara ba\u015flad\u0131. \u0130ki il yar\u0131m davam ed\u0259n basq\u0131nlardan sonra Genuyadan olan \u0130zmir liman\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri Martino Zakkarian\u0131 Saqq\u0131z adas\u0131na getm\u0259y\u0259 m\u0259cbur ed\u0259n Umur b\u0259y 1329-cu ild\u0259 b\u00fct\u00fcn \u0130zmir\u0259 h\u00f6kmranl\u0131q etm\u0259yi bacard\u0131. \u0130zmir liman\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irdikd\u0259n sonra d\u0259niz\u00e7ilik f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 ba\u015flayan Umur b\u0259y \u0259vv\u0259lc\u0259 alt\u0131 yed\u0259kd\u0259n ibar\u0259t donanmas\u0131, h\u0259m d\u0259 \u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn tikdirdiyi Qazi adl\u0131 b\u00f6y\u00fck qalereya il\u0259 Bozcaadaya d\u0259niz s\u0259f\u0259ri etdi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bozcaadan\u0131n \u00f6n\u00fcnd\u0259 lat\u0131nlarla vuru\u015fan Umur b\u0259y, daha sonra Saqq\u0131z adas\u0131na do\u011fru h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259r\u0259k, Bizans valisi Prestonun m\u00fcdafi\u0259 etdiyi qalan\u0131 ala bilm\u0259s\u0259 d\u0259, \u00e7oxlu \u0259sir v\u0259 q\u0259nim\u0259tl\u0259 \u0130zmir\u0259 qay\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Saqq\u0131z adas\u0131na edil\u0259n bu s\u0259f\u0259rd\u0259n sonra \u015f\u00f6hr\u0259ti artan v\u0259 Qazi ad\u0131 il\u0259 tan\u0131nma\u011fa ba\u015flayan Umur b\u0259y iki il sonra Saruhano\u011fullar\u0131 il\u0259 ittifaq ed\u0259r\u0259k Gelibolu, E\u011friboz v\u0259 Samotrakiyaya s\u0259f\u0259rl\u0259r t\u0259\u015fkil etdi. Bu s\u0259f\u0259rl\u0259rd\u0259n \u0259lav\u0259, ciddi g\u0259miqay\u0131rma f\u0259aliyy\u0259tini davam etdir\u0259n Qazi Umur b\u0259yin g\u0259mil\u0259rinin say\u0131n\u0131n q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 150-y\u0259 \u00e7atd\u0131\u011f\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 bildirilir. Qazi Umur b\u0259y bel\u0259 g\u00fccl\u00fc bir donanma qurduqdan sonra yunan materikini h\u0259d\u0259f alaraq Mora s\u0259f\u0259ri t\u0259\u015fkil etdi v\u0259 basq\u0131n\u00e7\u0131lar\u0131na Moran\u0131 qar\u0259t etdi. Mora y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n iki il sonra atas\u0131 Mehmed b\u0259y v\u0259fat ed\u0259n Qazi Umur b\u0259y, bel\u0259likl\u0259 Ayd\u0131no\u011fullar\u0131 B\u0259yliyinin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 oldu v\u0259 ilk olaraq \u0130zmiri geri alma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fan s\u0259lib\u00e7il\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 vuru\u015faraq s\u0259lib\u00e7il\u0259ri d\u0259f etm\u0259yi bacard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Qazi Umur b\u0259yin h\u0259yat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259n m\u00fch\u00fcm t\u0259f\u0259rr\u00fcatlardan biri onun Epir\u0259 etdiyi s\u0259f\u0259rdir. Osmanl\u0131 tarix\u00e7il\u0259rind\u0259n \u018fnv\u0259rinin \u201cD\u00fcsturnam\u0259\u201d adl\u0131 \u0259s\u0259rind\u0259 verdiyi m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, 1338-ci ild\u0259 ba\u015f ver\u0259n Epir y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 Umur b\u0259y \u0130nebaht\u0131ya \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Peloponnesi g\u0259zm\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259 Korinf K\u0131sta\u011f\u0131 adlanan yer\u0259 g\u0259lir. K\u00f6rf\u0259z v\u0259 donanmas\u0131n\u0131 qurudan 10 kilometr\u0259 ir\u0259li apard\u0131. 1341-ci ild\u0259 Bizansla ittifaq quran Qazi Umur b\u0259y Saruhano\u011fullar\u0131, Osmano\u011fullar\u0131 v\u0259 Karesio\u011fullar\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 Bizans taxt-tac\u0131 u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 aparan Kantakuzenosu d\u0259st\u0259kl\u0259mi\u015f, 4 t\u00fcrk ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n d\u0259st\u0259yi il\u0259 Kantakuzenos Bizans taxt\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259y\u0259 m\u00fcv\u0259ff\u0259q olmu\u015fdu.<\/p>\n\n\n\n<p>Bizansla bu ittifaqla g\u00fccl\u0259n\u0259n Qazi Umur b\u0259y Egeyd\u0259 \u0259n \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259niz q\u00fcvv\u0259sin\u0259 \u00e7evrildi v\u0259 bu v\u0259ziyy\u0259t lat\u0131nlar\u0131 narahat etdi. Papal\u0131q, Venesiya, Kipr Krall\u0131\u011f\u0131 v\u0259 Rodos C\u0259ngav\u0259rl\u0259rind\u0259n ibar\u0259t S\u0259lib\u00e7i ittifaq\u0131 \u0130zmir\u0259 ekspedisiya t\u0259\u015fkil ed\u0259r\u0259k \u0130zmir liman\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259y\u0259 m\u00fcv\u0259ff\u0259q oldu. Bu itki Qazi Umur b\u0259yin d\u0259niz bazas\u0131n\u0131 itirm\u0259sin\u0259 v\u0259 d\u0259niz s\u0259f\u0259rl\u0259rin\u0259 son qoymas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>1348-ci ild\u0259 \u0130zmir liman\u0131n\u0131 m\u00fchasir\u0259y\u0259 alan Umur b\u0259y qala divarlar\u0131na d\u0131rma\u015fark\u0259n oxlarla \u015f\u0259hid oldu. \u00c7aka b\u0259yl\u0259 birlikd\u0259 t\u00fcrk d\u0259niz\u00e7iliyinin qurucusu kimi q\u0259bul edil\u0259n Qazi Umur b\u0259y 39 illik h\u0259yat\u0131n\u0131n 21 ilini &#171;D\u00fcsturnam\u0259&#187; \u0259s\u0259rind\u0259 \u018fnv\u0259rinin verdiyi m\u0259lumata g\u00f6r\u0259 m\u00fcharib\u0259l\u0259rd\u0259 ke\u00e7irmi\u015f v\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 26 s\u0259f\u0259r t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u018fziz ruhu \u015fad olsun!<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tar\u0131k Can<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Umur b\u0259y 1309 v\u0259 ya 1310-cu ild\u0259 indi \u0130zmirin \u00d6d\u0259mi\u015f mahal\u0131na ba\u011fl\u0131 olan Birgid\u0259 Ayd\u0131no\u011fullar\u0131 Beyliyinin qurucusu Mehmed b\u0259yin o\u011flu olaraq anadan olmu\u015fdur. G\u0259nc<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":84223,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-84222","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84222","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=84222"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84222\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":84224,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84222\/revisions\/84224"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/84223"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=84222"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=84222"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=84222"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}