{"id":84633,"date":"2022-10-30T02:57:31","date_gmt":"2022-10-29T22:57:31","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=84633"},"modified":"2022-10-30T09:56:35","modified_gmt":"2022-10-30T05:56:35","slug":"firdovsi-yalanlarina-soz-ardi-makedoniyali-isg%c9%99nd%c9%99r-az%c9%99rbaycandandir-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=84633","title":{"rendered":"Firdovsi yalanlar\u0131na s\u00f6z ard\u0131: Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259r Az\u0259rbaycandand\u0131r\u2026"},"content":{"rendered":"\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><strong><mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0)\" class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">XAQAN\u0130 \u018fD\u018fBO\u011eLU<\/mark><\/strong><\/li><\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><strong><em>AVMV\u0130B M\u0259tbuat Xidm\u0259tinin R\u0259hb\u0259ri<\/em><\/strong><\/li><\/ul>\n\n\n\n<p><strong>(\u018fvv\u0259li:&nbsp;<a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=84338\">https:\/\/fedai.az\/?p=84338<\/a>, <a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=84412\">https:\/\/fedai.az\/?p=84412<\/a>)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><strong>1950-ci ild\u0259n etibar\u0259n, sonralar devrilmi\u015f \u0130ran \u015fah\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259d Rza P\u0259hl\u0259vi 17 q\u0259rb \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnas\u0131n\u0131 toplayaraq bu co\u011frafiyadak\u0131 b\u00fct\u00fcn q\u0259dim q\u00f6vml\u0259ri \u0130ranl\u0131ya \u00e7evir\u0259n bir kitab yazd\u0131rd\u0131. Bu tarixd\u0259n sonra \u0130ranl\u0131lar\u0131n Midiya iddias\u0131 geni\u015f yay\u0131ld\u0131. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, t\u00fcrk tarix\u00e7il\u0259ri d\u0259 bu yalan g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc t\u0259krarlad\u0131lar. Bu yalan, h\u0259m d\u0259 bu g\u00fcn bizd\u0259 Elml\u0259r Akademiyas\u0131 s\u0259viyy\u0259sind\u0259 qorunur, m\u00fcdafi\u0259 edilir. Gedib yenisini axtar\u0131nca k\u00f6hn\u0259 yalanlar hesab\u0131na ad almaq \u0259n\u0259n\u0259y\u0259 \u00e7evrilib.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f6vzudan \u00e7ox <a><\/a>da uzaqla\u015fmayaq. Sad\u0259c\u0259 onu dey\u0259 bilr\u0259m ki, q\u0259dim fars hakimiyy\u0259ti v\u0259 \u0130ran d\u00f6vl\u0259ti haqq\u0131nda deyil\u0259nl\u0259r, adi &#171;b\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan&#187; yalan\u0131ndan \u00e7ox da f\u0259rql\u0259nmir. Bu q\u00f6vm\u00fcn dili \u00f6z\u00fcnd\u0259n q\u0259dimdir. \u00c7\u00fcnki bu dil mill\u0259tin a\u011fz\u0131ndan deyil, el\u0259 saraylarda \u00fcnsiyy\u0259t vasit\u0259si kimi yarad\u0131lm\u0131\u015f bir s\u00fcni dildir. Sarayda xitm\u0259t\u00e7i olan qara\u00e7\u0131 tayfalar\u0131 bu dili el\u0259 saraylardan \u0259xz etmi\u015fl\u0259r. Bu geneloji bir prosesdir v\u0259 izl\u0259nm\u0259si m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. B\u00f6y\u00fck t\u00fcrk \u015fairi N\u0259vai &#171;Muhakemet\u00fcl-lugateyn&#187; adl\u0131 \u0259s\u0259rd\u0259 t\u00fcrkc\u0259nin ifad\u0259 qabiliyy\u0259ti v\u0259 g\u00f6z\u0259lliyi bax\u0131m\u0131ndan farscadan y\u00fcks\u0259k oldu\u011funu s\u00fcbut etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" data-id=\"84634\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Elam_Map.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-84634\"\/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" data-id=\"84635\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Diadochen1.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-84635\"\/><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>\u018fli\u015fir N\u0259vai \u201cMuhakemet\u00fcl-lugateyn\u201di \u0259s\u0259rind\u0259 insan\u0131n nitq v\u0259 dil bacar\u0131\u011f\u0131 say\u0259sind\u0259 ba\u015fqa varl\u0131qlardan \u00fcst\u00fcn m\u00f6vqed\u0259 oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259yir. M\u00fc\u0259llif\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259r\u0259b dili Pey\u011f\u0259mb\u0259rin dilidir ki, Allah Quran\u0131 bu dild\u0259 g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdir. Pey\u011f\u0259mb\u0259rin v\u0259 b\u00f6y\u00fck \u00f6vliyalar\u0131n h\u0259disl\u0259rind\u0259 bu dild\u0259 \u00e7oxlu h\u0259qiq\u0259tl\u0259r s\u00f6yl\u0259ndiyi \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259r\u0259fli dildir. \u018fr\u0259bc\u0259d\u0259n ba\u015fqa \u00fc\u00e7 m\u00fch\u00fcm dilin (t\u00fcrk, fars, hind) m\u0259n\u015f\u0259yi Hz. Nuhun \u00fc\u00e7 o\u011flu Yaf\u0259s (t\u00fcrk), Sam (fars) v\u0259 Ham (Hind) \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulub. Ham\u0131n ba\u015fqalar\u0131na qar\u015f\u0131 h\u00f6rm\u0259tsizliyi \u00fcz\u00fcnd\u0259n hind dilinin f\u0259sah\u0259t v\u0259 b\u0259la\u011f\u0259td\u0259n m\u0259hrum oldu\u011funu iddia ed\u0259n N\u0259vai fars v\u0259 t\u00fcrkc\u0259ni m\u00fcqayis\u0259 etm\u0259y\u0259 ba\u015flamazdan \u0259vv\u0259l bir-biri il\u0259 s\u0131x \u0259laq\u0259d\u0259 olan t\u00fcrk v\u0259 farslar\u0131n irq x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 toxunmu\u015fdur. Onun fikrinc\u0259, t\u00fcrkl\u0259r farslardan daha praktik, daha b\u0259sir\u0259tli, daha saf v\u0259 t\u0259miz q\u0259lblidirl\u0259r. Farslar is\u0259 elm, f\u0259ras\u0259t v\u0259 t\u0259f\u0259kk\u00fcr bax\u0131m\u0131ndan t\u00fcrkl\u0259rd\u0259n daha d\u0259rin g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u0259r. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n t\u00fcrkl\u0259r \u00f6z dill\u0259rind\u0259 kamillik bax\u0131m\u0131ndan farslar\u0131 \u00fcst\u0259l\u0259yibl\u0259r. N\u0259vai daha sonra 100 t\u00fcrk feili qeyd edir v\u0259 deyir ki, bu dild\u0259 eyni m\u0259fhumu ifad\u0259 ed\u0259n \u00e7oxlu feill\u0259r var. \u018fs\u0259rd\u0259 bel\u0259 feill\u0259r n\u00fcmun\u0259 qo\u015fmalarla qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f v\u0259 onlar\u0131n farsca qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131, bu t\u0259f\u0259rr\u00fcat\u0131 verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn farslar\u0131n \u0259r\u0259bc\u0259nin k\u00f6m\u0259yin\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259li olmas\u0131 qeyd olunur. T\u00fcrkc\u0259nin s\u00f6z v\u0259 s\u0259s bax\u0131m\u0131ndan farscadan \u00fcst\u00fcn oldu\u011fu, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 sait sistemin\u0259 g\u00f6r\u0259 izah edil\u0259r\u0259k, t\u00fcrkc\u0259d\u0259 \u0259lav\u0259l\u0259rl\u0259 yeni s\u00f6zl\u0259r t\u00f6r\u0259d\u0259r\u0259k l\u00fc\u011f\u0259t t\u0259rkibini z\u0259nginl\u0259\u015fdirm\u0259 imkan\u0131n\u0131n oldu\u011fu vur\u011fulan\u0131b, lakin fars dilind\u0259 bel\u0259 x\u00fcsusiyy\u0259t yoxdur.<\/p>\n\n\n\n<p> Bunlar\u0131 xat\u0131rlatmaqla, b\u0259zil\u0259rinin G\u0259nc\u0259vini farsca yazmaqda q\u0131namalar\u0131na g\u00f6r\u0259 qeyd etdim v\u0259 bildir\u0259k ki, Avropan\u0131n b\u00fct\u00fcn saraylar\u0131nda frans\u0131z dili hakimdi v\u0259 elmi \u0259s\u0259rl\u0259r is\u0259 lat\u0131n dilind\u0259 yaz\u0131l\u0131rd\u0131. Bu frans\u0131zlar\u0131n v\u0259 lat\u0131nlar\u0131n, n\u0259 vaxtsa b\u00f6y\u00fck bir imperiya kimi Avropan\u0131 \u0259sar\u0259td\u0259 saxlamas\u0131 anlam\u0131na g\u0259lmir. \u0130ngilt\u0259r\u0259d\u0259 h\u0259tta poeziya n\u00fcmun\u0259l\u0259ri d\u0259 frans\u0131zcayd\u0131. O d\u00f6vrd\u0259 poeziya, yaz\u0131\u015fma dili kimi q\u0259bul olundu\u011funa g\u00f6r\u0259 \u015fairl\u0259r \u00f6z \u0259s\u0259rl\u0259rini bu dild\u0259 yaz\u0131rd\u0131lar&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Bu bar\u0259d\u0259 \u00e7ox yazmaq olar. Bizim ara\u015fd\u0131rma Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin Az\u0259rbaycandan olmas\u0131 v\u0259 t\u00fcrk olmas\u0131n\u0131n Nizami yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda qeyd edilm\u0259sidir. N. G\u0259nc\u0259vi Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259ri Az\u0259rbaycan t\u00fcrk\u00fc, K\u0259yan n\u0259slin\u0259 aid saymas\u0131na dair \u0259s\u0259rd\u0259 \u00e7oxlu beytl\u0259r var, m\u0259s\u0259l\u0259n:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Sand\u0131n s\u0259nd\u0259n ba\u015fqa yoxdur bir n\u0259f\u0259r,<br>Ancaq bir s\u0259ns\u0259nmi\u015f d\u00fcnyada s\u0259rv\u0259r?!<br>H\u0259r yarpaq alt\u0131nda t\u0259la\u015f ed\u0259n var,<br>H\u0259r m\u0259nzil ba\u015f\u0131na bir yol ged\u0259n var.<br>Bu m\u00fcdhi\u015f ilanla \u015f\u0259tr\u0259nc oynama,<br>Qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131x, hiyl\u0259yl\u0259 bunca qaynama.<br>\u00d6z m\u00fclk\u00fcmd\u0259 m\u0259n\u0259 iqta g\u00f6st\u0259rm\u0259,<br>S\u00fcheyl\u0259 barat\u0131 Y\u0259m\u0259nd\u0259n verm\u0259.<br>Qoyuna verilm\u0259z d\u0259l\u0259m\u0259 suyu,<br>Onda \u00f6z qan\u0131 var, g\u00f6r\u0259c\u0259k bunu (s. 137-138)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n m\u0259lum olur ki, e.\u0259. 331-ci il oktyabr\u0131n 1-d\u0259 Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin qo\u015funlar\u0131 il\u0259 III Daran\u0131n qo\u015funlar\u0131 aras\u0131nda ba\u015f ver\u0259n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc vuru\u015fmada onun ordusunun ciddi m\u00fcqavim\u0259tin\u0259 v\u0259 inadkarl\u0131qla d\u00f6y\u00fc\u015fm\u0259sin\u0259 baxmayaraq yunan-makedon ordusu qalib g\u0259ldi. Geri \u00e7\u0259kil\u0259n Dara tutulan \u0259razil\u0259rd\u0259n ba\u015fqa Az\u0259rbaycan\u0131 (bizim tarix\u00e7il\u0259rin dili il\u0259 Atropatenan\u0131) \u0130sg\u0259nd\u0259r\u0259 verm\u0259yi v\u0259 s\u00fclh ba\u011flama\u011f\u0131 t\u0259klif etdi. Bu olaya i\u015far\u0259 ed\u0259n B\u00f6y\u00fck Nizami yaz\u0131r ki, \u0130sg\u0259nd\u0259r bu t\u0259klifi yaln\u0131z Y\u0259m\u0259n \u00fcz\u0259rind\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u0259n S\u00fcheyl ulduzundan y\u0259m\u0259nliy\u0259 pay kimi v\u0259 qoyuna veril\u0259n d\u0259l\u0259m\u0259 suyu kimi verm\u0259kl\u0259 m\u00fcqayis\u0259 edir. <strong>Konkret olaraq, Daraya cavab verir ki, \u00f6z \u00f6lk\u0259md\u0259n m\u0259n\u0259mi pay verirs\u0259n? Bu a\u00e7\u0131q m\u0259tnl\u0259 \u0130sg\u0259nd\u0259rin \u00f6z\u00fcn\u00fc Az\u0259rbaycandan olmas\u0131 fakt\u0131n\u0131 t\u0259sdiql\u0259yir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-2 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"1002\" data-id=\"84636\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Bull_capital_Apadana_Louvre_AOD1_1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-84636\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Bull_capital_Apadana_Louvre_AOD1_1.jpg 800w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Bull_capital_Apadana_Louvre_AOD1_1-240x300.jpg 240w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Bull_capital_Apadana_Louvre_AOD1_1-120x150.jpg 120w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Bull_capital_Apadana_Louvre_AOD1_1-768x962.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><figcaption>DARANIN SARAYINDAKI ORNAMENT<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"600\" height=\"877\" data-id=\"84637\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Sphinx_Darius_Louvre.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-84637\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Sphinx_Darius_Louvre.jpg 600w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Sphinx_Darius_Louvre-205x300.jpg 205w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Sphinx_Darius_Louvre-103x150.jpg 103w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><figcaption>DARANIN SARAYINDAKI ORNAMENT<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Daha bir tarixi fakt is\u0259 d\u0259y\u0259rli alimimiz \u0130lhami C\u0259f\u0259rsoyun yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259sdiq edir. D\u00fc\u015fm\u0259ni m\u0259\u011flub etdikd\u0259n d\u0259rhal sonra \u0130sg\u0259nd\u0259r Babild\u0259n ayr\u0131l\u0131b Susaya, \u0259slind\u0259 el\u0259 \u015eu\u015faya (\u015eu\u015f, Suz, Sus, Susan, \u015eu\u015fan v\u0259 s. kimi adlar\u0131 var) gedir. <\/strong>Ba\u015flan\u011f\u0131cda onun, \u015eu\u015fa x\u0259zin\u0259darlar\u0131ndan bir ne\u00e7\u0259 ton q\u0131z\u0131l al\u0131b ordunu t\u0259chiz etmi\u015f v\u0259 \u018fh\u0259m\u0259ni d\u00f6vl\u0259tinin varl\u0131\u011f\u0131na son qoymas\u0131n\u0131 qeyd etmi\u015fdik (\u0130. C\u0259f\u0259rsoy). Tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259r d\u0259 t\u0259sdiql\u0259yir ki, ordunun \u0259sas hiss\u0259sini Pad\u015fah yolu \u00fcz\u0259rind\u0259n Persepolis\u0259 g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdi. M\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 \u015eu\u015fan\u0131n ya\u011fmalanmas\u0131 hadis\u0259si qeyd olunmur. Dem\u0259li ki\u00e7ik bir d\u0259st\u0259 il\u0259 bu gedi\u015f ziyar\u0259t xarakterliydi. Burada bir m\u0259qama toxunmadan \u00f6tm\u0259k olmaz. \u015eu\u015fa Elamlar\u0131n, \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259rin, \u018frsakil\u0259rin paytaxt\u0131 olmaqla yana\u015f\u0131 (B\u00f6y\u00fck Kir \u015f\u0259h\u0259ri eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l 538-ci ild\u0259 i\u015f\u011fal edir. Kirin o\u011flu II Kambiz paytaxt\u0131 Susa (\u015eu\u015faya) k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcb), h\u0259m d\u0259 bu g\u00fcn y\u0259hudi say\u0131lan Daniel pey\u011f\u0259mb\u0259rin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir \u015f\u0259h\u0259r olub. Bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 toxunmadan \u00f6ts\u0259k bir \u00e7ox m\u0259qamlar sizl\u0259r\u0259 qaranl\u0131q qala bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fcq\u0259dd\u0259s Kitaba g\u00f6r\u0259, Daniel v\u0259 Babild\u0259ki dig\u0259r y\u0259hudil\u0259r atalar\u0131n\u0131n iman\u0131n\u0131 t\u0259rk etm\u0259dil\u0259r, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 tez-tez t\u0259qibl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qald\u0131lar. Amma h\u0259r bir halda m\u00f6c\u00fcz\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 xilas oldular. Bel\u0259likl\u0259, Danielin \u00fc\u00e7 dostu, y\u0259hudil\u0259r Ananiya, Misail v\u0259 Azariya (\u0259sar\u0259td\u0259 m\u00fcvafiq olaraq Sedraxa, Misaxa v\u0259 Avdneqo adlar\u0131n\u0131 ald\u0131lar) b\u00fct\u0259 ba\u015f \u0259ym\u0259kd\u0259n imtina etdikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn sobaya at\u0131ld\u0131lar, lakin m\u00f6c\u00fcz\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 xilas oldular. Daniel \u00f6z\u00fc d\u0259 Pars padi\u015fah\u0131 Daran\u0131n \u0259mri il\u0259 par\u00e7alanmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u015firl\u0259r olan \u00e7uxura at\u0131ld\u0131, lakin m\u00f6c\u00fcz\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 xilas oldu (Dan. 6:16).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Babil midiyal\u0131lar\u0131n hakimiyy\u0259ti alt\u0131nda s\u00fcqut etm\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l Daniel pad\u015fah Valtasar\u0131n v\u0259 onun pad\u015fahl\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc v\u0259 onun \u00f6l\u00fcm\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259\u015fhur<\/strong> <strong>\u201cmene, mene, tekel, uparsin\u201d (Dan. 5:25-28) pey\u011f\u0259mb\u0259rliyini izah etmi\u015fdi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bu n\u0259 dem\u0259kdir? &#171;Daniel pey\u011f\u0259mb\u0259rin kitab\u0131&#187; b\u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259 bu hadis\u0259 bel\u0259 \u015f\u0259rh edilir:<\/p>\n\n\n\n<p>Pad\u015fah Veltasar min n\u0259f\u0259r \u0259yan\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck ziyaf\u0259t verdi v\u0259 min n\u0259f\u0259rin g\u00f6z\u00fc \u00f6n\u00fcnd\u0259 \u015f\u0259rab i\u00e7di.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u015e\u0259rabdan dad\u0131b Valtasar \u0259mr etdi ki, atas\u0131 Navuxodonosorun (e.\u0259 605-562) Yerus\u0259lim m\u0259b\u0259dind\u0259n g\u0259tirdiyi q\u0131z\u0131l v\u0259 g\u00fcm\u00fc\u015f qablar\u0131 <strong>\u015f\u0259rab i\u00e7m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn<\/strong><\/strong> <strong>pad\u015faha, onun \u0259yanlar\u0131na, arvadlar\u0131na v\u0259 cariy\u0259l\u0259rin\u0259 g\u0259tirsinl\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Sonra Yerus\u0259limd\u0259ki Allah\u0131n evind\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f q\u0131z\u0131l qablar g\u0259tirdil\u0259r. Pad\u015fah v\u0259 onun \u0259yanlar\u0131, arvadlar\u0131 v\u0259 cariy\u0259l\u0259ri onlarda i\u00e7irdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Onlar \u015f\u0259rab i\u00e7dil\u0259r, q\u0131z\u0131l-g\u00fcm\u00fc\u015f, mis, d\u0259mir, a\u011fac v\u0259 da\u015f allahlar\u0131na h\u0259md etdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>El\u0259 h\u0259min vaxt bir insan \u0259linin barmaqlar\u0131 salland\u0131 v\u0259 pad\u015fah\u0131n ota\u011f\u0131n\u0131n divar\u0131n\u0131n \u0259h\u0259ngin\u0259 \u00e7\u0131raqlar\u0131n i\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259rsin\u0259 yazd\u0131 v\u0259 pad\u015fah yazan \u0259li g\u00f6rd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>Pad\u015fah\u0131n simas\u0131 d\u0259yi\u015fdi, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri onu \u00e7a\u015fd\u0131rd\u0131, belinin ba\u011flar\u0131 z\u0259ifl\u0259di, dizl\u0259ri \u0259sm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8230;Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn Ondan \u0259l g\u00f6nd\u0259rilmi\u015f v\u0259 bu s\u00f6zl\u0259r yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Yaz\u0131lan budur:<mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0)\" class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\"> &#171;mene, mene, tekel, uparsin&#187;.<\/mark><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bu s\u00f6zl\u0259rin m\u0259nas\u0131 budur: mene (y\u0259hudi dilind\u0259 bel\u0259 s\u00f6z yoxdu) \u2013 Allah s\u0259nin pad\u015fahl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sayd\u0131 v\u0259 ona son qoydu;<\/p>\n\n\n\n<p>Tekel (y\u0259hudi dilind\u0259 bel\u0259 s\u00f6z yoxdu) &#8212; t\u0259r\u0259zid\u0259 \u00e7\u0259kildiniz v\u0259 \u00e7ox y\u00fcng\u00fcl g\u0259ldiniz;<\/p>\n\n\n\n<p>Peres (burada uparsin yaz\u0131l\u0131b) &#8212; pad\u015fahl\u0131\u011f\u0131n\u0131z b\u00f6l\u00fcn\u00fcb Midiya v\u0259 Parslara verildi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-3 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"541\" data-id=\"84638\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Sir_Peter_Paul_Rubens_-_Daniel_in_the_Lions_Den_-_Google_Art_Project.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-84638\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Sir_Peter_Paul_Rubens_-_Daniel_in_the_Lions_Den_-_Google_Art_Project.jpg 800w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Sir_Peter_Paul_Rubens_-_Daniel_in_the_Lions_Den_-_Google_Art_Project-300x203.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Sir_Peter_Paul_Rubens_-_Daniel_in_the_Lions_Den_-_Google_Art_Project-150x101.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Sir_Peter_Paul_Rubens_-_Daniel_in_the_Lions_Den_-_Google_Art_Project-768x519.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"768\" height=\"1024\" data-id=\"84639\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/800px-Daniel_Barry_Kent-768x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-84639\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/800px-Daniel_Barry_Kent-768x1024.jpg 768w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/800px-Daniel_Barry_Kent-225x300.jpg 225w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/800px-Daniel_Barry_Kent-112x150.jpg 112w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/800px-Daniel_Barry_Kent.jpg 800w\" sizes=\"auto, (max-width: 768px) 100vw, 768px\" \/><figcaption>Daniel pey\u011f\u0259mb\u0259rin m\u0259zar\u0131<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Bu g\u00fcn d\u0259 <strong>&#171;mene, mene, tekel, uparsin&#187; <\/strong>s\u00f6z\u00fcn\u00fcn n\u0259 dem\u0259k olmas\u0131 he\u00e7 bir dild\u0259 izah olunmay\u0131b, amma y\u0259hudil\u0259r gah natarikon (kabalaka) \u00fcsuluyla, gah da Milo dey\u0259r\u0259k bunu yozma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, Tanr\u0131n\u0131n q\u0259z\u0259bin\u0259 g\u0259lm\u0259y\u0259 s\u0259b\u0259b ona m\u0259xsus camlarda cans\u0131z b\u00fctl\u0259rin \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 onun verdiyi \u015f\u0259rab\u0131 i\u00e7m\u0259l\u0259ri olub. G\u00f6yd\u0259n sallanan \u0259l il\u0259 Allah evind\u0259n g\u0259tirilmi\u015f qablar\u0131 geri ist\u0259yib. \u0130ndiki t\u00fcrkc\u0259 il\u0259 des\u0259k: <strong>&#171;M\u0259n\u0259, m\u0259n\u0259 t\u0259k \u0259l apars\u0131n&#187;. <\/strong>Hara yozsan\u0131z da olay\u0131n mahiyy\u0259ti d\u0259 bu s\u00f6zl\u0259rin t\u00fcrkc\u0259 olmas\u0131n\u0131 gizl\u0259y\u0259 bilmir. T\u0259krarlanan &#171;m\u0259n\u0259&#187; s\u00f6z\u00fc Tanr\u0131n\u0131n q\u0259z\u0259bl\u0259nm\u0259sini bildirir. Burada dill\u0259 yana\u015f\u0131, Kirin Persidal\u0131 v\u0259 Daran\u0131n da midiyal\u0131 kimi t\u0259qdim edilm\u0259sidir. Y\u0259ni bir daha Firdovsinin uydurdu\u011fu Fars h\u00f6kmdarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yalan olmas\u0131 t\u0259sdiql\u0259nir.<\/p>\n\n\n\n<p>Valtasar\u0131n \u0259mri il\u0259 Daniel\u0259 b\u0259n\u00f6v\u015f\u0259yi paltar geyindirdil\u0259r v\u0259 boynuna q\u0131z\u0131l z\u0259ncir taxd\u0131lar v\u0259 onu pad\u015fahl\u0131qda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc h\u00f6kmdar elan etdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bibliyada yaz\u0131l\u0131b: El\u0259 h\u0259min gec\u0259 Xaldey pad\u015fah\u0131 Valtasar \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Midiyal\u0131 Dara altm\u0131\u015f iki ya\u015f\u0131nda pad\u015fahl\u0131\u011f\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irdi (Bibliya).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Yaxud da Kirin hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 Daniel ona Ye\u015fayan\u0131n Kir haqq\u0131nda pey\u011f\u0259mb\u0259rliyini g\u00f6st\u0259rmi\u015fdi, bu pey\u011f\u0259mb\u0259rlik sonuncunu y\u0259hudil\u0259ri Babil \u0259sar\u0259tind\u0259n azad etm\u0259y\u0259 v\u0259 Yerus\u0259limd\u0259ki m\u0259b\u0259di b\u0259rpa etm\u0259y\u0259 ruhland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Burada da Kir Pars kimi t\u0259qdim edilir:<strong> &#171;Daniel h\u0259m Daran\u0131n, h\u0259m d\u0259 Pars Kirin pad\u015fahl\u0131\u011f\u0131nda u\u011furlar qazand\u0131&#187;&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ancaq b\u0259zi Q\u0259rbin pastorlar\u0131 v\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259 tarix uyduran tarix\u00e7il\u0259ri, VI \u0259srd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f bir ke\u015fi\u015fin Midiyan\u0131 \u0130ran adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia ed\u0259r\u0259k Midiyal\u0131lar\u0131n iranl\u0131 olduqlar\u0131n\u0131 ortaya qoydular. Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259r\u0259d\u0259k olan hadis\u0259l\u0259ri sadalamaqda m\u0259qs\u0259dim Midiyan\u0131n \u00f6z i\u00e7ind\u0259 hakimiyy\u0259t \u00e7evrili\u015fin\u0259 u\u011fram\u0131\u015f bir t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259ti olmas\u0131n\u0131 diqq\u0259tiniz\u0259 \u00e7atd\u0131rmaqd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259 \u018fh\u0259m\u0259ni v\u0259 Sasanil\u0259rin t\u00fcrkl\u0259r olmas\u0131n\u0131 yazan ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131 Araz \u015e\u0259hrili bir m\u0259qal\u0259sind\u0259 bunu d\u0259qiq analiz ed\u0259r\u0259k yaz\u0131b: <\/strong>&#171;Roma tarix\u00e7isi Ammian Marsellin (330\u2013395) Sasani h\u00f6kmdar\u0131 II \u015eapuru bel\u0259 t\u0259svir etmi\u015fdir: \u201cQo\u00e7 ba\u015f\u0131 \u015f\u0259klind\u0259 q\u0131z\u0131l tac qoymu\u015f v\u0259 ata s\u00fcvar olmu\u015f padi\u015fah ba\u015fqalar\u0131n\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 ucalaraq ordunun \u00f6n\u00fcnd\u0259 gedirdi\u201d. 228-ci ild\u0259 Sasanil\u0259r qiyam qald\u0131raraq \u018frsakil\u0259r s\u00fclal\u0259sini devirmi\u015f v\u0259 Parfiya d\u00f6vl\u0259tinin varl\u0131\u011f\u0131na son qoymu\u015fdular. Lakin bir m\u0259s\u0259l\u0259 d\u0259 var ki, Parfiyan\u0131 idar\u0259 etmi\u015f yeddi n\u0259sild\u0259n \u00fc\u00e7\u00fc \u2013 Suren, Karen v\u0259 Mehran ail\u0259l\u0259ri (bu adlar\u0131n haylara he\u00e7 bir aidiyy\u0259ti yoxdur-A.\u015e.) Sasanil\u0259r d\u00f6n\u0259mind\u0259 d\u0259 \u00f6z n\u00fcfuzlar\u0131n\u0131 qoruyub saxlam\u0131\u015fd\u0131lar. Yeni s\u00fclal\u0259nin b\u0259rq\u0259rar olmas\u0131 d\u00f6vl\u0259tin mahiyy\u0259tini, \u0259slind\u0259, ciddi \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259yi\u015fdirm\u0259mi\u015fdi. G\u00f6r\u00fcn\u00fcr, Sasani \u015fah\u0259n\u015fah\u0131 II \u015eapurun qo\u00e7 ba\u015f\u0131 il\u0259 b\u0259z\u0259dilmi\u015f tac\u0131 m\u0259hz Parfiya (parn\u0131\u2013barann\u0131) \u0259n\u0259n\u0259sin\u0259 ehtiram\u0131n n\u00fcmayi\u015fi idi&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p> Tarixd\u0259 biz\u0259 g\u0259lib \u00e7atan bu siyasi v\u0259 genoloji ayr\u0131m\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n k\u00f6k\u00fcnd\u0259 dayanan m\u0259nc\u0259 hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259n t\u00fcrk soylar\u0131n\u0131n ayr\u0131-ayr\u0131 soylardan olmalar\u0131yd\u0131. Firdovsi kimi f\u0131r\u0131ldaq\u00e7\u0131lar da bundan &#171;\u0130ran &#8212; Turan&#187; qar\u015f\u0131durmas\u0131 na\u011f\u0131l\u0131 d\u00fcz\u0259ld\u0259r\u0259k \u00f6zl\u0259rin\u0259 tarixd\u0259 yer etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131blar. \u015eahnam\u0259d\u0259 baba il\u0259 n\u0259v\u0259ni, ata il\u0259 o\u011fulu yalandan qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131r. R\u00fcst\u0259m Zal\u0131 uydurdu\u011fu \u0130ran h\u00f6kmdarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n p\u0259hlivan\u0131 kimi t\u0259qdim edir. \u018fslind\u0259 is\u0259 R\u00fcst\u0259m Zal tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tdir v\u0259 \u015e\u0259rqd\u0259 Sak d\u00f6vl\u0259tind\u0259 s\u0259rk\u0259rd\u0259 olub. H\u0259tta erm\u0259nil\u0259r\u0259 tarix uyduran frans\u0131zlar bel\u0259 onu &#171;Sakcik Rustam&#187;, y\u0259ni Sak o\u011flu R\u00fcst\u0259m kimi t\u0259qdim edirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"483\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/1024px-0_Mosaique_de_la_chasse_au_lion_-_Musee_archeologique_de_Pella.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-84640\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/1024px-0_Mosaique_de_la_chasse_au_lion_-_Musee_archeologique_de_Pella.jpg 1024w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/1024px-0_Mosaique_de_la_chasse_au_lion_-_Musee_archeologique_de_Pella-300x142.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/1024px-0_Mosaique_de_la_chasse_au_lion_-_Musee_archeologique_de_Pella-150x71.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/1024px-0_Mosaique_de_la_chasse_au_lion_-_Musee_archeologique_de_Pella-768x362.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption>Mosa\u00efque en galets dite de \u00ab la chasse au lion \u00bb r\u00e9alis\u00e9e en Gr\u00e8ce au IVe si\u00e8cle avant J\u00e9sus-Christ, conserv\u00e9e au mus\u00e9e arch\u00e9ologique de Pella  (Gr\u00e8ce) et photographi\u00e9e en 2011 lors de l\u2019exposition temporaire \u00ab Au royaume d\u2019Alexandre le Grand \u00bb au Louvre \u00e0 Paris (France).<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Amma ara\u015fd\u0131rma bir daha g\u00f6st\u0259rdi ki, N. G\u0259nc\u0259vi \u00f6z tarixi ara\u015fd\u0131rmalar\u0131nda da birincidir. Bir fakt\u0131 da diqq\u0259tiniz\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259rdi. \u015eair, eyni zamanda \u0130sg\u0259nd\u0259ri rumlu saymad\u0131\u011f\u0131n\u0131 N\u00fc\u015fab\u0259nin diliyl\u0259 bel\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Riyas\u0259t fikriyl\u0259 burda ey salar,<br>Rumlardan kims\u0259ni etm\u0259zs\u0259n s\u0259rdar.<br>K\u0259yan torpa\u011f\u0131d\u0131r \u0259c\u0259m torpa\u011f\u0131,<br>Orda bir v\u0259h\u015fidir yadlar aya\u011f\u0131 (s. 194-195).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Y\u0259ni bildirir ki, \u018fc\u0259m (indiki \u0130ran) torpa\u011f\u0131 K\u0259yanil\u0259rin torpa\u011f\u0131d\u0131r, ora rumlunu s\u0259rdar etm\u0259k olmaz. Tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 g\u00f6st\u0259rilir ki, \u0259vv\u0259lc\u0259 \u0130sg\u0259nd\u0259r e.\u0259. 328-327-ci ill\u0259rd\u0259 Oksidat\u0131 Midiya satrap\u0131 se\u00e7ir, lakin iki il sonra \u0130sg\u0259nd\u0259r Oksidata inam\u0131n\u0131 itir\u0259r\u0259k Atropat\u0131 k\u00f6hn\u0259 v\u0259zif\u0259sin\u0259 qaytar\u0131r. Bu fakt bir daha s\u00fcbut edir ki, Nizami G\u0259nc\u0259vi bu tarixi olaylar\u0131n \u0259n ki\u00e7ik detallar\u0131na bel\u0259 yax\u0131ndan b\u0259l\u0259ddir v\u0259 onun diqq\u0259tind\u0259n he\u00e7 bir m\u0259qam yay\u0131nmay\u0131b&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ard\u0131 var&#8230;<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>XAQAN\u0130 \u018fD\u018fBO\u011eLU AVMV\u0130B M\u0259tbuat Xidm\u0259tinin R\u0259hb\u0259ri (\u018fvv\u0259li:&nbsp;https:\/\/fedai.az\/?p=84338, https:\/\/fedai.az\/?p=84412) 1950-ci ild\u0259n etibar\u0259n, sonralar devrilmi\u015f \u0130ran \u015fah\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259d Rza P\u0259hl\u0259vi 17 q\u0259rb \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnas\u0131n\u0131 toplayaraq bu co\u011frafiyadak\u0131<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":84641,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-84633","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84633","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=84633"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84633\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":84646,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/84633\/revisions\/84646"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/84641"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=84633"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=84633"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=84633"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}