{"id":8516,"date":"2020-06-25T12:16:50","date_gmt":"2020-06-25T08:16:50","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=8516"},"modified":"2020-06-25T12:18:08","modified_gmt":"2020-06-25T08:18:08","slug":"baxis-b%c9%99y-yusifb%c9%99yov-difaicil%c9%99rin-jurnalisti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=8516","title":{"rendered":"Bax\u0131\u015f b\u0259y Yusifb\u0259yov: \u201cDifai\u201d\u00e7il\u0259rin jurnalisti"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Bax\u0131\u015f b\u0259y Qaraba\u011fda, \u015eu\u015fada tan\u0131nm\u0131\u015f yusifb\u0259yovlar soyundand\u0131r. Bu soyun ulu babas\u0131 C\u0259f\u0259r b\u0259y xanl\u0131q d\u00f6n\u0259mind\u0259 ya\u015fay\u0131b. Xanl\u0131\u011f\u0131n s\u00f6z\u00fcke\u00e7\u0259n, say\u0131lan, m\u00f6ht\u0259r\u0259m adamlar\u0131 c\u0259rg\u0259sind\u0259 idi. Yaz\u0131ya, kitaba \u00f6n\u0259m ver\u0259rdi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>C\u0259f\u0259r b\u0259y o\u011flu Yusif b\u0259yi oxudub, s\u00f6z-savad yiy\u0259si el\u0259di.<\/p>\n\n\n\n<p>Mirz\u0259 Yusif b\u0259y \u0130brahimx\u0259lil xan\u0131n, Mehdiqulu xan\u0131n divanxanas\u0131nda katib kimi \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131. Yax\u015f\u0131 i\u015fin\u0259, yar\u0131tqan \u0259m\u0259lin\u0259 g\u00f6r\u0259 Xa\u00e7\u0131n mahal\u0131n\u0131n Qarak\u00f6t\u00fck k\u0259ndini yiyul alm\u0131\u015fd\u0131, sonra m\u00fclk kimi idar\u0259 etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Mirz\u0259 Yusif b\u0259yin varisl\u0259ri Ha\u015f\u0131m b\u0259y, Hac\u0131 b\u0259y bu k\u0259ndin bar-b\u0259hr\u0259si il\u0259 dolan\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Ha\u015f\u0131m b\u0259y Mirz\u0259 Yusif b\u0259y o\u011flu 1804-c\u00fc ild\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015fdu. O da atas\u0131 kimi savadl\u0131 idi. Mirz\u0259 \u00fcnvan\u0131 da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131. O da \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131 ki, \u00f6vladlar\u0131na t\u0259hsil versin.<\/p>\n\n\n\n<p>Mirz\u0259 Ha\u015f\u0131m b\u0259y Nis\u0259 xan\u0131m Q\u0259hr\u0259man b\u0259y q\u0131z\u0131 il\u0259 ail\u0259 qurmu\u015fdu. O\u011fullar\u0131 Yusif b\u0259y, Q\u0259hr\u0259man b\u0259y varl\u0131-hall\u0131 olsalar da, oxumaqdan qalmad\u0131lar. Bu b\u0259yl\u0259r Yusifb\u0259yov soyad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>II Yusif b\u0259y Mirz\u0259 Ha\u015f\u0131m b\u0259y o\u011flu Yusifb\u0259yov (1844-1914) d\u00f6vl\u0259t m\u0259muru idi. H\u0259m d\u0259 m\u00fclk\u0259dar kimi m\u00fclk\u00fcn\u00fc idar\u0259 edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>II Yusif b\u0259y Maht\u0259ban xan\u0131m Qas\u0131m b\u0259y q\u0131z\u0131 Mehmandarova il\u0259 ail\u0259 qurmu\u015fdu. Bax\u015f\u0259li b\u0259y, Bahadur b\u0259y adl\u0131 o\u011flanlar\u0131, Q\u00f6n\u00e7\u0259 xan\u0131m adl\u0131 q\u0131z\u0131 vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Bax\u015f\u0259li b\u0259y Yusif b\u0259y o\u011flu 12 noyabr 1879-cu ild\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259lmi\u015fdi. Ail\u0259d\u0259 Bax\u0131\u015f \u00e7a\u011fr\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan bu adla tan\u0131nd\u0131. 1902-ci ild\u0259 G\u0259nc\u0259 gimnaziyas\u0131n\u0131 bitirmi\u015fdi. 14 yanvar 1904-c\u00fc ild\u0259 Cavan\u015fir q\u0259zas\u0131na t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i t\u0259yin edilmi\u015fdi. 10 dekabr 1904-c\u00fc ild\u0259 Cavan\u015fir q\u0259za idar\u0259sinin m\u00fclki \u015f\u00f6b\u0259sin\u0259 pristav v\u0259zif\u0259sin\u0259 d\u0259yi\u015filmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bax\u0131\u015f b\u0259y Yusifb\u0259yov klassik Az\u0259rbaycan v\u0259 \u015e\u0259rq \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n d\u0259rin bilicisi idi. \u018fd\u0259bi v\u0259 publisistik yarad\u0131c\u0131l\u0131qla daim m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015fdu. O d\u00f6vrd\u0259ki c\u0259miyy\u0259tin ziddiyy\u0259tl\u0259rini g\u00f6st\u0259rir, yeni meyill\u0259rin t\u0259qdiri verir, k\u00f6hn\u0259likl\u0259 t\u0259z\u0259liyin m\u00fcbariz\u0259sini i\u015f\u0131qlan\u0131r\u0131rd\u0131 v\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc ikinci t\u0259r\u0259f\u0259 verirdi. XX y\u00fcziliyin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259ki m\u00fcr\u0259kk\u0259b v\u0259 ziddiyy\u0259tli h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131n ger\u00e7\u0259klikl\u0259rini q\u0259l\u0259m\u0259 alaraq insanlar\u0131 alic\u0259nabl\u0131\u011fa, m\u0259n\u0259vi-\u0259xlaqi t\u0259mizliy\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rd\u0131. B. Yusifb\u0259yov s\u00f6z\u00fcn q\u0259drini bil\u0259n, onu yerind\u0259 v\u0259 m\u0259har\u0259tl\u0259 i\u015fl\u0259d\u0259n q\u0259l\u0259m \u0259hli oldu\u011fundan h\u0259r bir t\u0259nqidinin h\u0259d\u0259fi var idi. \u0130deyas\u0131zl\u0131\u011f\u0131, qay\u0259sizliyi sevm\u0259y\u0259n, h\u0259mi\u015f\u0259 y\u00fcks\u0259k amallarla ya\u015fayan v\u0259 bu amallar u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Bax\u0131\u015f b\u0259y Yusifb\u0259yov t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i idi. Rus dilind\u0259n \u0259d\u0259bi par\u00e7alar\u0131, m\u0259qal\u0259l\u0259ri dilimiz\u0259 \u00e7evirirdi. M\u0259mm\u0259d S\u0259id Ordubadi \u201cQanl\u0131 s\u0259n\u0259l\u0259r\u201d adl\u0131 \u0259s\u0259rind\u0259 qeyd edir ki, c\u0259nab Bax\u0131\u015f b\u0259y Yusifb\u0259yov rus jurnallar\u0131ndan m\u0259qal\u0259l\u0259ri t\u0259rc\u00fcm\u0259 edib g\u00f6nd\u0259rir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bax\u0131\u015f b\u0259y Yusifb\u0259yov jurnalistika il\u0259 d\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olurdu. \u201cDifai\u201d t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc kimi h\u0259m erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131r, h\u0259m d\u0259 onlar\u0131n \u0259m\u0259ll\u0259ri haqq\u0131nda yaz\u0131 d\u0259rc etdirirdi. M\u0259mm\u0259d S\u0259id Ordubadi yaz\u0131r: \u201cH\u00f6rm\u0259tli m\u00fcxbirimiz Yusifb\u0259yov c\u0259nablar\u0131na!<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>H\u00f6rm\u0259tli c\u0259nab! Siz g\u00f6nd\u0259rdiyiniz Cavan\u015fir faci\u0259l\u0259rin\u0259 bir ne\u00e7\u0259 yerd\u0259n \u0259limiz\u0259 ke\u00e7\u0259n m\u0259lumatlardan \u0259lav\u0259 etdiyim kimi, burada da bir ne\u00e7\u0259 \u0259lav\u0259 s\u00f6z dem\u0259kd\u0259 \u00f6z\u00fcm\u00fc ixtiyarl\u0131 v\u0259 \u00fczrl\u00fc hesab edir\u0259m. \u018fzizim! Siz \u00f6z Cavan\u015fir b\u0259yl\u0259rinizi bu q\u0259d\u0259r t\u0259rif etm\u0259kd\u0259 y\u0259qin ki, camaat\u0131 onlar\u0131n l\u0259yaq\u0259tli r\u0259ftar\u0131ndan x\u0259b\u0259rdar etm\u0259k ist\u0259yirsiniz? <\/p>\n\n\n\n<p>\u018ff\u0259ndim! Qafqaz\u0131n h\u0259r n\u00f6qt\u0259sind\u0259 ki, erm\u0259ni-m\u00fcs\u0259lman faci\u0259si z\u00fchur etmi\u015f o yerl\u0259rin r\u0259isl\u0259ri son d\u0259r\u0259c\u0259 soyuq h\u0259r\u0259k\u0259t edib mill\u0259tin bar\u0259sind\u0259 n\u0259hay\u0259t d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 x\u0259yan\u0259tl\u0259r d\u0259 etmi\u015fl\u0259r. \u00c7ox olub, b\u00f6y\u00fckl\u0259rd\u0259n qeyr\u0259t sahibl\u0259ri \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r. Bununla b\u0259rab\u0259r, qeyr\u0259ti olmayanlar\u0131n q\u0259l\u0259b\u0259si olmu\u015fdur. Sizin d\u0259 yaz\u0131lar\u0131n\u0131zdan m\u0259lum olur ki, Cavan\u015fir b\u0259yl\u0259ri biqeyr\u0259tlik m\u0259rt\u0259b\u0259sinin ax\u0131r\u0131na q\u0259d\u0259r \u0259l aparm\u0131\u015flar. Onlar\u0131 t\u0259rif etm\u0259kd\u0259 \u00e7ox da t\u0259la\u015f eyl\u0259m\u0259! Cavan\u015fir b\u0259yl\u0259rind\u0259n bir ne\u00e7\u0259si d\u0259 Z\u0259ng\u0259zurda otururlar. O c\u0259nablar da mill\u0259tin hal\u0131n\u0131 \u00e7ox p\u0259ri\u015fan etdil\u0259r. Bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 &#171;\u0130r\u015fad'&#187; vasit\u0259sil\u0259 onlara intibahnam\u0259 yazd\u0131msa da, \u00f6zl\u0259rin\u0259 layiq d\u0259 cavablar ald\u0131m. M\u0259nim z\u0259nnimc\u0259, yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 m\u0259rhum \u018fhm\u0259d b\u0259y Cavan\u015fird\u0259n ba\u015fqa G\u0259nc\u0259 quberniyas\u0131nda Cavan\u015fir familiyas\u0131n\u0131 da\u015f\u0131yan bir zati-qeyr\u0259t qalmam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ncim\u0259, \u0259ziz qarda\u015f\u0131m! <strong>(M\u0259mm\u0259d S\u0259id Ordubadi. Qanl\u0131 ill\u0259r. Bak\u0131, &#171;Qafqaz&#187; n\u0259\u015friyyat evi, 2007. &#8212; 184 s.s.68)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/72\/Armenian_house_plundered.jpg\/180px-Armenian_house_plundered.jpg\" alt=\"\u0410\u0440\u043c\u044f\u043d\u043e-\u0442\u0430\u0442\u0430\u0440\u0441\u043a\u0430\u044f \u0440\u0435\u0437\u043d\u044f (1905\u20141906) \u2014 \u0412\u0438\u043a\u0438\u043f\u0435\u0434\u0438\u044f\" width=\"549\" height=\"763\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Tarixi faktlara sadiq qalan d\u0259qiq t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si v\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259sin\u0259, intellektual ara\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 z\u0259kas\u0131na malik olan publisist Bax\u0131\u015f b\u0259y Yusifb\u0259yov \u201cDifai\u201d t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u0259m\u0259li haqq\u0131nda xalqa bilgi verm\u0259y\u0259 nail olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>Oxuduqlar\u0131mdan ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u0259rs budur ki, tarix\u00e7inin m\u0259nb\u0259l\u0259ri yax\u015f\u0131 bilm\u0259si v\u0259 layiqli \u0259s\u0259rl\u0259r yazmas\u0131 eyni zamanda m\u00fcasir d\u0259y\u0259rl\u0259rin daha yax\u015f\u0131 t\u0259qdir edilm\u0259sin\u0259 imkan verir. Tarixi oxucuya \u00e7atd\u0131ran tarix\u00e7il\u0259rdir. Tarix\u00e7i tarixd\u0259n k\u00fcl yox, od g\u00f6t\u00fcrm\u0259lidir. Tarixinin \u0259n parlaq s\u0259hif\u0259l\u0259rini sevgi v\u0259 \u015f\u00f6vq il\u0259 xalq\u0131na \u00e7atd\u0131rmal\u0131d\u0131r. Xalq\u0131n\u0131n t\u0259kc\u0259 m\u0259hdud, lokal tarixini deyil, d\u00fcnya siyas\u0259tind\u0259 tutdu\u011fu yeri qabartmal\u0131d\u0131r. M\u0259nfilikl\u0259rd\u0259n is\u0259 ibr\u0259t alma\u011fa k\u00f6m\u0259k etm\u0259lidir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259lum oldu\u011fu kimi, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n ara\u015fd\u0131r\u0131lan tarixi hadis\u0259 v\u0259 prosesl\u0259ri do\u011fru qoymaq, onlara d\u00fczg\u00fcn yana\u015fmaq, elmi \u0259sasland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f n\u0259tic\u0259l\u0259r \u00e7\u0131xarmaq v\u0259 xalqda d\u00fczg\u00fcn tarixi bilik formala\u015fd\u0131rmaq xeyli \u00e7\u0259tin v\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b bir i\u015fdir. Bundan \u00f6tr\u00fc t\u0259dqiqat\u00e7\u0131n\u0131n y\u00fcks\u0259k ara\u015fd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131q m\u0259har\u0259ti v\u0259 tarixi t\u0259dqiqatlar\u0131n metodologiyas\u0131na d\u0259rind\u0259n yiy\u0259l\u0259nm\u0259s\u0131 laz\u0131md\u0131r. Onda h\u0259r fakt\u0131 \u00f6z yerin\u0259 qoyacaq&#8230;<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/arxiv\/www.fedai.az\/www.fedai.az\/resimyukle.xyz\/d\/JSJz6T.jpg\" alt=\"B\u0259hram b\u0259y M\u0259likabbasov, Da\u015fnaklarla m\u00fcbariz\u0259d\u0259 - ARA\u015eDIRMA\" width=\"206\" height=\"275\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>\u018fnv\u0259r \u00c7ingizo\u011flu, jurnalist-etnoqraf<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bax\u0131\u015f b\u0259y Qaraba\u011fda, \u015eu\u015fada tan\u0131nm\u0131\u015f yusifb\u0259yovlar soyundand\u0131r. Bu soyun ulu babas\u0131 C\u0259f\u0259r b\u0259y xanl\u0131q d\u00f6n\u0259mind\u0259 ya\u015fay\u0131b. Xanl\u0131\u011f\u0131n s\u00f6z\u00fcke\u00e7\u0259n, say\u0131lan, m\u00f6ht\u0259r\u0259m adamlar\u0131 c\u0259rg\u0259sind\u0259 idi. Yaz\u0131ya,<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-8516","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8516","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8516"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8516\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8517,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8516\/revisions\/8517"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8516"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8516"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8516"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}