{"id":85668,"date":"2022-11-10T02:37:51","date_gmt":"2022-11-09T22:37:51","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=85668"},"modified":"2022-11-10T02:37:54","modified_gmt":"2022-11-09T22:37:54","slug":"bayraq-q%c9%99dim-turkc%c9%99d%c9%99n-qalmis-sozdur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=85668","title":{"rendered":"&#171;BAYRAQ&#187;, Q\u018fD\u0130M T\u00dcRKC\u018fD\u018fN QALMI\u015e S\u00d6ZD\u00dcR&#8230;"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7 r\u0259smi simvolundan biri olan d\u00f6vl\u0259t bayra\u011f\u0131m\u0131z\u0131 1918-ci il noyabr\u0131n 9-da Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin Nazirl\u0259r \u015euras\u0131 t\u0259sdiq etmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin s\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 2010-cu ild\u0259n etibar\u0259n h\u0259r il noyabr ay\u0131n\u0131n 9-u Az\u0259rbaycanda D\u00f6vl\u0259t Bayra\u011f\u0131 G\u00fcn\u00fc kimi qeyd olunur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n D\u00f6vl\u0259t Bayra\u011f\u0131 b\u0259rab\u0259r enli \u00fc\u00e7 \u00fcf\u00fcqi zolaqdan ibar\u0259tdir. Yuxar\u0131 zolaq mavi, orta zolaq q\u0131rm\u0131z\u0131, a\u015fa\u011f\u0131 zolaq ya\u015f\u0131l r\u0259ngd\u0259dir. Q\u0131rm\u0131z\u0131 zola\u011f\u0131n ortas\u0131nda bayra\u011f\u0131n h\u0259r iki \u00fcz\u00fcnd\u0259 a\u011f r\u0259ngli aypara il\u0259 s\u0259kkizgu\u015f\u0259li ulduz t\u0259svir edilmi\u015fdir. Bayra\u011f\u0131n eninin uzunlu\u011funa nisb\u0259ti 1:2-dir.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t himninin m\u00fc\u0259llifi, dahi b\u0259st\u0259kar \u00dczeyir b\u0259y Hac\u0131b\u0259yov yaz\u0131rd\u0131: \u201cAz\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti sa\u011flam milli \u00f6z\u00fcl \u00fcz\u0259rind\u0259 v\u0259 t\u00fcrk d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si il\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Eyni zamanda, Az\u0259rbaycan yeni c\u0259miyy\u0259t formala\u015fd\u0131rma\u011fa, Avropa d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si il\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bayra\u011f\u0131m\u0131zdak\u0131 \u00fc\u00e7 r\u0259ng \u00f6z\u00fcnd\u0259 bu elementl\u0259ri \u0259ks etdirir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Onu da qeyd ed\u0259k ki, s\u0259kkizgu\u015f\u0259li ulduz S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6n\u0259mind\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r populyar idi. B\u0259zi tarix\u00e7il\u0259rin fikrinc\u0259, XVI \u0259srin sonlar\u0131nad\u0259k, x\u00fcsusil\u0259 \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 S\u0259f\u0259vil\u0259rin b\u0259zi bayraqlar\u0131nda s\u0259kkizgu\u015f\u0259li ulduz v\u0259 ay t\u0259svirl\u0259ri vard\u0131. Fakt olan is\u0259 budur ki, \u018frd\u0259bild\u0259ki \u015eeyx S\u0259fi t\u00fcrb\u0259sinin S\u0259ma salonunun qap\u0131lar\u0131nda be\u015fgu\u015f\u0259li ulduzlarla yana\u015f\u0131, s\u0259kkizgu\u015f\u0259li ulduzlar da h\u0259kk olunmu\u015fdur. Bu ulduzdan ornament kimi xal\u00e7a\u00e7\u0131l\u0131qda da geni\u015f istifad\u0259 edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan bayra\u011f\u0131 v\u0259 onun \u00fcz\u0259rind\u0259ki r\u0259mzl\u0259r haqq\u0131nda bu ki\u00e7ik m\u0259lumatdan sonra dilimizd\u0259ki \u201cbayraq\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn etimologiyas\u0131n\u0131 a\u00e7ma\u011fa \u00e7al\u0131\u015faq:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Q\u0259dim Skandinaviya, niderland, ingilis dill\u0259rind\u0259ki \u201cbrok\u201d (bayraq), \u201cvlag\u201d (bayraq), \u201cflag\u201d (bayraq) s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 Az\u0259rbaycan dilind\u0259ki \u201cbayraq\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc m\u00fcqayis\u0259 ed\u0259k&#8230; Bu s\u00f6zl\u0259rin ox\u015farl\u0131\u011f\u0131 tam olmasa da, \u201cbayraq\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u201craq\u201d hiss\u0259sin\u0259 \u00e7ox b\u0259nz\u0259y\u0259n \u201crag\u201d s\u00f6z\u00fc ingilis dilind\u0259 \u0259ski, par\u00e7a, bez m\u0259nas\u0131n\u0131 verir. B\u0259s bayraq \u0259sas\u0259n hans\u0131 materialdan haz\u0131rlan\u0131r? \u018flb\u0259tt\u0259 ki, par\u00e7adan, bezd\u0259n! G\u00fcman ki, \u201cbayraq\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u201cbay\u201d hiss\u0259si d\u0259 q\u0259dim t\u00fcrk dilind\u0259ki \u201cbay\u201d (bahal\u0131, uca, b\u00f6y\u00fck) s\u00f6z\u00fcd\u00fcr.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6z\u00fcn\u0259 h\u00f6rm\u0259t ed\u0259n h\u0259r bir d\u00f6vl\u0259tin v\u0259 mill\u0259tin bayra\u011f\u0131 \u0259n bahal\u0131 par\u00e7adan olur. Bel\u0259likl\u0259, g\u0259ldiyimiz n\u0259tic\u0259 bundan ibar\u0259tdir ki, ingilis dilind\u0259ki \u201cflag\u201d s\u00f6z\u00fc, \u0259slind\u0259, t\u00fcrk dilind\u0259ki \u201cbayraq\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u0259yi\u015fmi\u015f formas\u0131d\u0131r. \u201cBayraq\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn ilkin \u015f\u0259klinin \u201cbat\u0131raq\u201d (yer\u0259 bat\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, sanc\u0131lm\u0131\u015f) oldu\u011fu da deyilir. Vur\u011fulamal\u0131y\u0131q ki, \u0259ski t\u00fcrk m\u0259tnl\u0259rind\u0259 bu s\u00f6z\u00fcn \u201cbat\u0131raq\u201d formas\u0131 h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 m\u00f6vcuddur. Amma eyni zamanda n\u0259z\u0259r\u0259 almal\u0131y\u0131q ki, h\u0259min m\u0259tnl\u0259r t\u00fcrkc\u0259nin yaln\u0131z m\u00fc\u0259yy\u0259n bir d\u00f6vr v\u0259 m\u0259kan \u00fc\u00e7\u00fcn xarakterik olan v\u0259ziyy\u0259tini \u0259ks etdir\u0259 bil\u0259r. Bel\u0259likl\u0259, bayraq ilkindir, yoxsa bat\u0131raq? Bu suala qoy oxucu \u00f6z\u00fc cavab versin!<\/p>\n\n\n\n<p><strong>T\u0259qdim etdiyimiz izah m\u00fc\u0259yy\u0259n suallar do\u011fura bil\u0259r:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Bayraq s\u00f6z\u00fcn\u00fcn ikinci hiss\u0259sini german dil qrupuna daxil olan ingilis dilind\u0259 v\u0259 ya \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 ba\u015fqa dill\u0259rd\u0259 axtarmaq m\u0259ntiqlidirmi? Cavab: M\u0259s\u0259l\u0259 buras\u0131ndad\u0131r ki, german dil qrupu hind-Avropa dil ail\u0259sinin bir \u00fczv\u00fcd\u00fcr. Bug\u00fcn m\u0259ntiqi c\u0259h\u0259td\u0259n kifay\u0259t q\u0259d\u0259r yax\u015f\u0131 \u0259sasland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u201cNostratik dil\u201d n\u0259z\u0259riyy\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259, hind-Avropa, Altay, Ural v\u0259 Dravid dill\u0259rinin ham\u0131s\u0131n\u0131n \u0259cdad\u0131 qurulu\u015fca iltisaqi olmu\u015f q\u0259dim bir dildir. Dem\u0259li, Az\u0259rbaycan dilind\u0259 i\u015fl\u0259n\u0259n, lakin m\u0259nas\u0131 b\u0259lli olmayan b\u0259zi s\u00f6zl\u0259rin anlam\u0131n\u0131 nostratik dil ail\u0259sin\u0259 daxil edil\u0259n ba\u015fqa dill\u0259rd\u0259 axtara bil\u0259rik.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Az\u0259rbycan dilind\u0259ki \u201coraq\u201d, \u201c\u00e7\u0131raq\u201d, \u201cdaraq\u201d s\u00f6zl\u0259rinin \u201craq\u201d hiss\u0259si d\u0259 \u201cbayraq\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u201craq\u201d hiss\u0259si il\u0259 eynidirmi? \u018fvv\u0259la onu qeyd ed\u0259k ki, \u201c\u00e7\u0131raq\u201d, \u0259slind\u0259 is\u0259 \u201c\u00e7era\u011f\u201d fars m\u0259n\u015f\u0259li s\u00f6zd\u00fcr. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, \u201cbayraq\u201d s\u00f6z\u00fcnd\u0259n f\u0259rqli olaraq bu s\u00f6zl\u0259rin \u00fc\u00e7\u00fcnd\u0259 d\u0259 \u201craq\u201d saitd\u0259n sonra g\u0259lir. Amma bununla yana\u015f\u0131, b\u0259zi m\u00fclahiz\u0259l\u0259rimizi d\u0259 qeyd ed\u0259k:<\/li><\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>\u00c7\u0131ra\u011f\u0131n \u0259sas funksiyas\u0131 qaranl\u0131q m\u0259kana i\u015f\u0131q salmaq, b\u0259z\u0259n is\u0259 yolu, istiqam\u0259ti g\u00f6st\u0259rm\u0259kdir. \u0130ndi diqq\u0259t yetir\u0259k: B\u0259s d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nda, yaxud ba\u015fqa \u015f\u0259raitd\u0259 bayra\u011f\u0131n funksiyas\u0131 n\u0259d\u0259n ibar\u0259t olur?<\/li><\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Daraq s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u201cdara\u201d felind\u0259n v\u0259 \u201ca\u011f\u201d \u015f\u0259kil\u00e7isind\u0259n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259ldiyi iddia edilir. Daraq sa\u00e7\u0131 daray\u0131r, hiss\u0259l\u0259r\u0259 ay\u0131r\u0131r. \u0130ngilis dilind\u0259ki \u201crag\u201d s\u00f6z\u00fc Az\u0259rbaycan dilin\u0259 par\u00e7a kimi t\u0259rc\u00fcm\u0259 olunur. Par\u00e7a s\u00f6z\u00fcn\u00fcn is\u0259 Az\u0259rbaycan dilind\u0259 iki m\u0259nas\u0131 var: Bez v\u0259 par\u00e7a, y\u0259ni hiss\u0259&#8230; Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, ingilis dilind\u0259 hiss\u0259y\u0259 \u201cpart\u201d deyilir. Az\u0259rbaycan dilind\u0259ki \u201cpar\u00e7a\u201d v\u0259 ingilis dilind\u0259ki \u201cpart\u201d s\u00f6zl\u0259ri is\u0259 h\u0259m formaca, h\u0259m d\u0259 m\u0259zmunca bir-birin\u0259 b\u0259nz\u0259yir.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Oraq tax\u0131l\u0131 v\u0259 otu bi\u00e7m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 olunan k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 al\u0259tidir. Polad tiy\u0259d\u0259n v\u0259 a\u011fac sapdan ibar\u0259t olur. Maraql\u0131d\u0131r ki, bu al\u0259tin formas\u0131 bayra\u011f\u0131n formas\u0131na ox\u015fay\u0131r. H\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 b\u00f6y\u00fck oraqla bi\u00e7in\u0259 ged\u0259n k\u0259ndli bayraqdar\u0131 xat\u0131rlada bil\u0259r. &nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fc\u0259llif: Milli Kimlik Ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 Qrupunun \u00fczv\u00fc <mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0)\" class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">Araz \u015e\u0259hrili<\/mark><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7 r\u0259smi simvolundan biri olan d\u00f6vl\u0259t bayra\u011f\u0131m\u0131z\u0131 1918-ci il noyabr\u0131n 9-da Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin Nazirl\u0259r \u015euras\u0131 t\u0259sdiq etmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":85669,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-85668","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/85668","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=85668"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/85668\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":85670,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/85668\/revisions\/85670"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/85669"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=85668"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=85668"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=85668"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}