{"id":86386,"date":"2022-11-18T02:17:19","date_gmt":"2022-11-17T22:17:19","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=86386"},"modified":"2022-11-18T02:17:22","modified_gmt":"2022-11-17T22:17:22","slug":"manqurt-t%c9%99rbiy%c9%99si-avarlar-q%c9%99ddar-ulu-babalari-jujanlarin-ad%c9%99tl%c9%99rind%c9%99n-nec%c9%99-istifad%c9%99-edirdil%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=86386","title":{"rendered":"Manqurt t\u0259rbiy\u0259si: Avarlar q\u0259ddar ulu babalar\u0131 Jujanlar\u0131n ad\u0259tl\u0259rind\u0259n nec\u0259 istifad\u0259 edirdil\u0259r"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>6-c\u0131 \u0259srin ortalar\u0131ndan 9-cu \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r M\u0259rk\u0259zi Avropada (h\u0259r zaman \u015e\u0259rq\u0259 t\u0259cav\u00fcz ed\u0259n) &#171;qurdlar&#187; ya\u015fay\u0131rd\u0131: m\u00fcxt\u0259lif xalqlar onlar\u0131 &#171;Avarlar&#187;, &#171;Varka&#187;, &#171;Varxonitl\u0259r&#187;, &#171;Obrlar&#187;, &#171;Borz&#187; adland\u0131r\u0131rd\u0131lar. Onlar iri xaqanl\u0131qlar yaratd\u0131lar, onun \u0259sas \u0259razil\u0259rind\u0259 xringl\u0259rl\u0259 &#8212; dair\u0259vi qalalarla m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndil\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Onlar da tez-tez \u0259kin\u00e7il\u0259rin k\u0259ndl\u0259rind\u0259 q\u0131\u015flay\u0131r, \u00f6zl\u0259rin\u0259 <a><\/a>yedizdirm\u0259k sifari\u015f verirdil\u0259r. S\u0259yyar etnik birlik bu q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck \u0259razi \u00fcz\u0259rind\u0259 hakimiyy\u0259ti nec\u0259 saxlaya bildi? S\u0259b\u0259b yaln\u0131z d\u00f6y\u00fc\u015f qabiliyy\u0259tind\u0259 v\u0259 yax\u015f\u0131 zirehd\u0259 olmalar\u0131nda idi? Yox. Qurdlar yerli \u0259halinin m\u00fc\u0259yy\u0259n hiss\u0259sini onlar\u0131n t\u0259r\u0259find\u0259 vuru\u015fma\u011fa m\u0259cbur edirdil\u0259r. Nec\u0259?<\/p>\n\n\n\n<p>1-ci \u00fcsul (girov v\u0259 ya girov g\u00f6t\u00fcrm\u0259) onlardan \u0259vv\u0259l m\u0259lum idi. B\u0259s avarlar \u0259sirl\u0259r\u0259 n\u0259 edirdil\u0259r?<\/p>\n\n\n\n<p>1. Jujanlar insanlar\u0131 \u201cinsanl\u0131qdan \u00e7\u0131xara\u201d, onlardan ita\u0259tkar \u201cmal-qara\u201d d\u00fcz\u0259ld\u0259 bilirdil\u0259r. Buna \u201cmanqurta \u00e7evrilm\u0259k\u201d deyirdil\u0259r. Bu s\u00f6z o zaman yox idi &#8212; onu yaz\u0131\u00e7\u0131 \u00c7ingiz Aytmatov m\u00fcxt\u0259lif t\u00fcrk \u0259d\u0259bi s\u00f6zl\u0259rind\u0259n toplay\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Ancaq bel\u0259 s\u00f6z k\u00f6kl\u0259rinin \u00f6zl\u0259ri, \u0259lb\u0259tt\u0259 ki, 6-c\u0131 \u0259srd\u0259 m\u00f6vcud idi. \u0130ndi &#171;manqurt&#187; termini &#171;v\u0259t\u0259nsiz insan&#187; (ellinl\u0259rin \u00fcslubunda &#171;kosmopolit&#187;) dem\u0259kdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ancaq \u0259vv\u0259lc\u0259 (Altay qrupunun m\u00fcxt\u0259lif q\u0259dim xalqlar\u0131n\u0131n \u00fcslubunda) manqul (t\u0259rc\u00fcm\u0259 &#8212; &#171;beyinsiz insan&#187;) v\u0259 kurt (h\u0259rfi m\u0259nada &#171;tamamil\u0259 qurumu\u015f&#187;) anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131 birl\u0259\u015fdirs\u0259k, &#171;qurumu\u015f beyinli insan&#187; s\u00f6z\u00fc al\u0131nar. Daha do\u011frusu &#8212; &#171;zombil\u0259r&#187;.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/imgpreview-9.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-86387\" width=\"1033\" height=\"776\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/imgpreview-9.jpg 699w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/imgpreview-9-300x225.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/imgpreview-9-150x113.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1033px) 100vw, 1033px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Bu m\u00fcqayis\u0259d\u0259 l\u0259yaq\u0259t var. Fakt budur ki, Jujanlar insan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc s\u00f6z\u00fcn \u0259sl m\u0259nas\u0131nda m\u0259hv edirdil\u0259r &#8212; onu el\u0259 prosedurlara m\u0259ruz qoydular ki, bundan sonra Homo sapiensd\u0259n yaln\u0131z heyvan komponenti qal\u0131rd\u0131. Ola bilsin ki, \u201chomo\u201d saxlan\u0131l\u0131b (\u0259mrl\u0259 \u00f6ld\u00fcrm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn). &#171;Sapiens&#187; (insanl\u0131q) m\u00fctl\u0259q yoxa \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131. Nec\u0259? Bundan sonra (3-c\u00fc b\u0259ndd\u0259) bu bar\u0259d\u0259 daha \u00e7ox m\u0259lumat \u0259ld\u0259 ed\u0259c\u0259ksiniz.<\/p>\n\n\n\n<p>2. Jujanlar insanlar\u0131 manqurta \u00e7evirm\u0259k ad\u0259tini (atadan o\u011fula) ke\u00e7irdil\u0259r. Dem\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, bu aqib\u0259t zad\u0259gan amanatlar\u0131 (\u00f6z qo\u015funlar\u0131 il\u0259 Varhon boytaullar\u0131n\u0131n arxas\u0131na getm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olmu\u015f r\u0259hb\u0259rl\u0259rin v\u0259 \u015fahzad\u0259l\u0259rin qohumlar\u0131) nadir hallarda g\u00f6zl\u0259yirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Daha tez-tez bu, adi insanlara aid idi. B\u0259zi kas\u0131blar\u0131n ad\u0131 m\u0259lumdur &#8212; \u201cdulebl\u0259r\u201d (\u201cdoulblar\u201d, \u201cdudleben\u201d). Obrlar m\u0259\u011flub edilmi\u015f q\u0259bil\u0259 ittifaq\u0131n\u0131n qad\u0131nlar\u0131n\u0131 \u00f6k\u00fcz kimi istifad\u0259 edirdil\u0259r &#8212; onlar i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar\u0131 bu yolla da\u015f\u0131ya bilirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;\u0130rad\u0259siz&#187; ad\u0131 alt\u0131nda dulebl\u0259rd\u0259n b\u0259zil\u0259ri m\u00f6c\u00fcz\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 sa\u011f qalaraq rahib Nestorun &#171;Ke\u00e7mi\u015f ill\u0259rin povesti&#187;nd\u0259 haqlar\u0131nda s\u00f6z a\u00e7\u0131l\u0131r. Lakin mal-qaraya \u00e7evrilm\u0259 t\u0259kc\u0259 qeyd olunan \u00fcsulla h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259mi\u015fdir. Ba\u015fqa \u00fcsul da var idi. G\u0259lin bunu n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7ir\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>3. Jujanlar m\u0259hbuslar\u0131n ke\u00e7mi\u015fl\u0259 ba\u011fl\u0131 h\u0259r hans\u0131 xatir\u0259sini d\u0259h\u015f\u0259tli i\u015fg\u0259nc\u0259 il\u0259 &#8212; ba\u015flar\u0131na d\u0259ri taxaraq z\u0259r\u0259rsizl\u0259\u015fdirdil\u0259r. Ad\u0259t\u0259n bu, g\u0259nc u\u015faqlara (g\u0259l\u0259c\u0259k &#171;terminatorlar&#187;) t\u0259tbiq edilirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>O\u011flanlar\u0131n sa\u00e7lar\u0131n\u0131 diqq\u0259tl\u0259 q\u0131rxaraq ba\u015flar\u0131n\u0131 t\u0259mizl\u0259yirdil\u0259r. K\u0259ll\u0259nin q\u0131rx\u0131lmas\u0131 ba\u015fa \u00e7atd\u0131qda, pe\u015f\u0259kar qatill\u0259r d\u0259rhal g\u00fccl\u00fc bir &#171;s\u0259hra g\u0259misi&#187;ni (d\u0259v\u0259) k\u0259sirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u0259v\u0259nin d\u0259risi soyulan zaman \u0259vv\u0259lc\u0259 \u0259n a\u011f\u0131r v\u0259 s\u0131x yer (\u00e7uxur) ayr\u0131l\u0131rd\u0131. Boyun hiss\u0259si par\u00e7alara ay\u0131raraq, d\u0259rhal (c\u00fct-c\u00fct) m\u0259hbuslar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 qoyulurdu.<\/p>\n\n\n\n<p>Bunu bir anda gips kimi ba\u015fa yap\u0131\u015fd\u0131r\u0131rd\u0131lar. Bunu g\u00f6r\u0259nl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn onlar &#171;\u00fczg\u00fc\u00e7\u00fc papaqlar\u0131&#187; kimi g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Bu da d\u0259ri papaq qoymaq dem\u0259k idi. Bunun 2 yolu var idi. Ya d\u00fcnyan\u0131 \u00f6l\u00fcb t\u0259rk etm\u0259li, ya da&#8230; yadda\u015fs\u0131zl\u0131\u011fa m\u0259hkum olmal\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>4. Diqq\u0259t yetirin ki, \u201cvarkalar\u201d g\u00fccl\u00fc xalqa qar\u015f\u0131 he\u00e7 vaxt bel\u0259 bir \u015feyi ed\u0259 bilm\u0259zdi. M\u0259s\u0259l\u0259n, i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar Bizans v\u0259 Alan knyazlar\u0131 il\u0259 yaln\u0131z m\u00fcqavil\u0259l\u0259rin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 ittifaq edirdil\u0259r. Ba\u015faba\u015f. &#171;Romal\u0131larla&#187; sonrak\u0131 qar\u015f\u0131durmaya g\u0259ldikd\u0259, &#171;Qurdlar&#187; yaln\u0131z \u0259n uzaq \u0259yal\u0259tl\u0259rin\u0259 (ki\u00e7ik bir qarnizonla) h\u00fccum etm\u0259y\u0259 c\u0259sar\u0259t ed\u0259rdil\u0259r (Bu m\u00fc\u0259llifin uydurmas\u0131d\u0131r. Roma Papas\u0131n\u0131 diz \u00e7\u00f6kd\u00fcrd\u00fckl\u0259rini unudub &#8212; red.). Franklar \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 \u00f6z kaqanl\u0131qlar\u0131n\u0131n \u0259razisind\u0259 avarlarla c\u0259sar\u0259tl\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fcl\u0259r &#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>5. Yaln\u0131z \u201czombil\u0259r\u201d (M\u0259rk\u0259zi Avropan\u0131n vulaxlar\u0131 v\u0259 slavyanlar\u0131 aras\u0131ndan olan manqurtlar) ordusu il\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 m\u00fcbariz lombardlarla ittifaq vasit\u0259sil\u0259 \u201cQurd\u201d boytaullar Bizans qalalar\u0131na, \u015fimal-q\u0259rbd\u0259 is\u0259 Franklar\u0131n kampaniyalar\u0131n\u0131 d\u0259f etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn h\u00fccuma c\u0259sar\u0259t etdil\u0259r (\u018fsrl\u0259r \u00f6t\u00fcb dey\u0259 m\u00fc\u0259llif xeyli c\u0259sar\u0259tl\u0259nib &#8212; red.)&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cDem\u0259li, qullar \u015e\u0259rqi Avropadad\u0131rlar\u201d deyirsiniz. B\u0259li. \u00c7\u00fcnki &#171;voliniyal\u0131lar&#187; slavyan tayfalar\u0131ndan \u201cdulebl\u0259r\u201d adlanan m\u00fcxt\u0259lif hodgepodgelar\u0131n ac\u0131nacaql\u0131 qal\u0131qlar\u0131d\u0131r. Xronikalar\u0131 oxuyun.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu tayfalar t\u0259kc\u0259 \u015e\u0259rqi Slavyan knyazl\u0131qlar\u0131n\u0131n deyil, Xorvatiya, \u00c7exiya, Pol\u015fa, Moraviya krall\u0131qlar\u0131n\u0131n yaranmas\u0131nda i\u015ftirak etmi\u015fl\u0259r. Onlar\u0131n \u0259n q\u0259rb q\u0259bil\u0259l\u0259ri, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 indiki Avstriya \u0259razisind\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcbl\u0259r. Bir \u015fey m\u0259n\u0259 deyir: Duleb ail\u0259l\u0259ri \u00f6z ist\u0259kl\u0259ri il\u0259 deyil, bu yerl\u0259rd\u0259 \u00f6zl\u0259rini tapd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 zombi ordusu t\u0259kc\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n qorxu filml\u0259rini t\u0259svir etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn uy\u011fun olmayan bir ifad\u0259dir. O, d\u00fcnya tarixinin b\u0259zi epizodlar\u0131n\u0131 xarakteriz\u0259 edir. M\u0259n\u0259 el\u0259 g\u0259lir ki, Avropada indi d\u0259 h\u0259r \u015fey bel\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259nb\u0259: &#171;\u042d\u0442\u043e \u0431\u044b\u043b\u043e \u0438 \u0441 \u044d\u0442\u0438\u043c \u043d\u0435 \u043f\u043e\u0441\u043f\u043e\u0440\u0438\u0448\u044c&#187;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>6-c\u0131 \u0259srin ortalar\u0131ndan 9-cu \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r M\u0259rk\u0259zi Avropada (h\u0259r zaman \u015e\u0259rq\u0259 t\u0259cav\u00fcz ed\u0259n) &#171;qurdlar&#187; ya\u015fay\u0131rd\u0131: m\u00fcxt\u0259lif xalqlar onlar\u0131 &#171;Avarlar&#187;, &#171;Varka&#187;, &#171;Varxonitl\u0259r&#187;, &#171;Obrlar&#187;, &#171;Borz&#187;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":86389,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-86386","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86386","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=86386"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86386\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":86390,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86386\/revisions\/86390"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/86389"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=86386"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=86386"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=86386"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}