{"id":86660,"date":"2022-11-21T03:29:18","date_gmt":"2022-11-20T23:29:18","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=86660"},"modified":"2022-11-21T14:11:14","modified_gmt":"2022-11-21T10:11:14","slug":"zirehli-qatarlar-besinci-kolon-v%c9%99-hiyl%c9%99g%c9%99r-diplomatiya-bolsevikl%c9%99r-az%c9%99rbaycani-nec%c9%99-isgal-etdil%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=86660","title":{"rendered":"Z\u0130REHL\u0130 QATARLAR, BE\u015e\u0130NC\u0130 KOLON V\u018f H\u0130YL\u018fG\u018fR D\u0130PLOMAT\u0130YA: BOL\u015eEV\u0130KL\u018fR AZ\u018fRBAYCANI NEC\u018f \u0130\u015e\u011eAL ETD\u0130L\u018fR?"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0)\" class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">Xaqani \u018fd\u0259bo\u011flu:<\/mark> Bu g\u00fcn Rusiya \u00f6z ist\u0259yin\u0259 uy\u011fun g\u0259lmiy\u0259n bir \u015f\u0259kild\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 yax\u0131nla\u015fma\u011fa m\u0259cburdur. M\u0259n bu yax\u0131nla\u015fmadan bir Az\u0259rbaycan t\u00fcrk\u00fc olaraq m\u0259mnun deyil\u0259m v\u0259 V\u0259t\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259ndi\u015f\u0259liy\u0259m. N\u0259d\u0259nini tarixd\u0259 arasaq 1812-1828-ci ill\u0259ri, 1906-1920-ci ill\u0259rin fonunda 2020-ci ill\u0259ri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m. \u00c7\u00fcnki tarixi \u00f6yr\u0259nm\u0259k ke\u00e7mi\u015fd\u0259ki s\u0259hvl\u0259rd\u0259n ibr\u0259t almaq \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131md\u0131r. \u00d6nc\u0259 bir daha T\u00fcrk \u015eair, Yazar v\u0259 D\u00f6vl\u0259t adam\u0131 olan S\u00fcleyman Nazifin bu s\u00f6zl\u0259rini xat\u0131rlad\u0131m: \u00abMoskvan\u0131n s\u00fclh\u00fc aldad\u0131c\u0131, susqunlu\u011fu qudur\u011fan, \u00fcz\u0259 g\u00fclm\u0259si xain, yard\u0131m\u0131 al\u00e7ald\u0131c\u0131d\u0131r\u00bb. <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ndi is\u0259 Rusiya-Osmanl\u0131 (T\u00fcrkiy\u0259) yax\u0131nla\u015fmalar\u0131n\u0131n h\u0259r d\u0259f\u0259 n\u0259tic\u0259si Az\u0259rbaycan\u0131n ba\u015f\u0131nda \u00e7atlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sizl\u0259r\u0259 xat\u0131rlad\u0131ram. \u0130lkin yax\u0131nla\u015fma Napoleonun apard\u0131\u011f\u0131 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259r Osmanl\u0131 imperiyas\u0131 il\u0259 Rusiya imperiyas\u0131n\u0131 yax\u0131nla\u015fd\u0131rd\u0131. <strong>1805-ci <\/strong>ild\u0259 imzalanm\u0131\u015f m\u00fcqavil\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259, rus h\u0259rbi g\u0259mil\u0259ri Bosfor v\u0259 Dardanel bo\u011fazlar\u0131ndan ke\u00e7m\u0259k h\u00fcququ ald\u0131. Lakin ruslar\u0131n Valaxiya v\u0259 Moldovada, ingilisl\u0259rin is\u0259 Misir v\u0259 Suriyada f\u0259alla\u015fmas\u0131 Austrelis d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n sonra III S\u0259limi Fransa il\u0259 yax\u0131nla\u015fd\u0131rd\u0131. <strong>1806<\/strong>-c\u0131 ild\u0259 rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n Valaxiya v\u0259 Moldovan\u0131 tutmas\u0131 Osmanl\u0131n\u0131n Rusiyaya m\u00fcharib\u0259 elan etm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu. Osmanl\u0131lar\u0131n Fransan\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 Kr\u0131m\u0131 qaytarmaq c\u0259hdi al\u0131nmad\u0131. <strong>1812-ci <\/strong>il may\u0131n 16-da Buxarest s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259si ba\u011fland\u0131. S\u00fclh\u00fcn \u015f\u0259rtl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 Bessarabiya Rusiyaya ke\u00e7di. Dunay \u00e7ay\u0131nda rus g\u0259mil\u0259rinin \u00fczm\u0259 h\u00fcququ t\u0259sdiq edildi. Moldova v\u0259 Valaxiya Osmanl\u0131ya qald\u0131, Serbiyaya is\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcidar\u0259etm\u0259 h\u00fcququ verildi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/imgpreview-9-2.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-86662\" width=\"1040\" height=\"780\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/imgpreview-9-2.jpg 800w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/imgpreview-9-2-300x225.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/imgpreview-9-2-150x113.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/imgpreview-9-2-768x576.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1040px) 100vw, 1040px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>1828-ci <\/strong>ilin aprelind\u0259 Rusiya T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 m\u00fcharib\u0259 elan etdi. Rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n \u0259sas m\u0259qs\u0259di Anadoluya daxil olaraq \u018frzurumu, Trapezundu (Trabzon) \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259r\u0259k daha sonra Istanbul \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259 yaratmaq idi. \u0130lk h\u00fccum Rus qo\u015funlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n Qars \u00fcz\u0259rin\u0259 oldu. Iyunun 19-da Qars yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda d\u00f6y\u00fc\u015f ba\u015f verdi. Ruslar Qars\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irdil\u0259r. Avqustda Ahals\u0131x, Ahalk\u0259l\u0259k tutuldu.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>1829-cu<\/strong> il h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar\u0131nda \u018frzurum v\u0259 Trabzon da i\u015f\u011fal olundu. Ruslar Balkan yar\u0131madas\u0131nda da bir s\u0131ra \u0259h\u0259miyy\u0259tli q\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r qazand\u0131lar. T\u00fcrkiy\u0259 sultan\u0131 II Mahmud s\u00fclh ba\u011flanmas\u0131 haqq\u0131nda xahi\u015f etdi. Bel\u0259likl\u0259 1829-cu il sentiyabr\u0131n 2-d\u0259 \u018fdirn\u0259 s\u0259h\u0259rind\u0259 ba\u011flanan s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 \u015fimalda Anapadan ba\u015flayaraq, Qara d\u0259nizin \u015f\u0259rq sahill\u0259rini Rusiyaya g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 getdi. Bosfor v\u0259 Dardanel bo\u011fazlar\u0131 Rusiyaya ticar\u0259t g\u0259mil\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn a\u00e7\u0131q saxlan\u0131l\u0131rd\u0131. \u018fdirn\u0259 s\u00fclh\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 eyni zamanda Rusiyan\u0131n C\u0259nubi Qafqazdak\u0131 i\u015f\u011fal siyas\u0259ti il\u0259 bar\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Y\u0259ni Az\u0259rbaycan\u0131n par\u00e7alanmas\u0131na g\u00f6z yumurdu.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259qdim etdiyim yaz\u0131 is\u0259 \u00f6t\u0259n \u0259srin 20-ci ill\u0259rind\u0259ki i\u015f\u011fal\u0131m\u0131z haqq\u0131ndad\u0131r. Yekun olaraq Moskva m\u00fcqavil\u0259si ba\u011fland\u0131 \u2014 16 mart 1921-ci ild\u0259 RSFSR il\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 aras\u0131nda imzalanm\u0131\u015f &#171;dostluq v\u0259 qarda\u015fl\u0131q&#187; haqq\u0131nda m\u00fcqavil\u0259 16 madd\u0259 v\u0259 3 \u0259lav\u0259d\u0259n ibar\u0259t idi. Moskva dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131nda Nax\u00e7\u0131vanla ba\u011fl\u0131 \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r konfrans\u0131n 10, 12 v\u0259 14 mart tarixli iclaslar\u0131nda g\u0259rgin m\u00fczakir\u0259 olundu. T\u00fcrk hey\u0259ti Nax\u00e7\u0131van\u0131n T\u00fcrkiy\u0259nin himay\u0259sind\u0259 qalmas\u0131n\u0131 ist\u0259yirdi. Lakin Sovet Rusiyas\u0131 t\u0259r\u0259fi bunu q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 r\u0259dd edirdi. \u0130.Stalin t\u00fcrk hey\u0259ti il\u0259 Nax\u00e7\u0131van m\u0259s\u0259l\u0259sini m\u00fczakir\u0259 etdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Mart\u0131n 10-da ke\u00e7iril\u0259n iclasda T\u00fcrkiy\u0259 n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri bel\u0259 bir m\u00f6vqed\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f edirdil\u0259r ki, Nax\u00e7\u0131van b\u00f6lg\u0259si \u0259halisinin t\u00fcrk qo\u015funlar\u0131n\u0131 d\u0259v\u0259t v\u0259 q\u0259bul etm\u0259si fakt\u0131 onun T\u00fcrkiy\u0259nin himay\u0259si alt\u0131nda oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir. Nax\u00e7\u0131van\u0131n T\u00fcrkiy\u0259nin himay\u0259sind\u0259 qalmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259klif q\u0259bul olunmad\u0131qda, t\u00fcrk hey\u0259ti t\u0259klif etdi ki, Nax\u00e7\u0131van T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k himay\u0259si alt\u0131nda m\u00fcst\u0259qil bir d\u00f6vl\u0259t olsun. Lakin Sovet Rusiyas\u0131 t\u0259r\u0259fi bu t\u0259klifi d\u0259 q\u0259bul etm\u0259di. Bel\u0259 olan t\u0259qdird\u0259 t\u00fcrk hey\u0259ti bildirdi ki, T\u00fcrkiy\u0259 b\u00f6lg\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259ki bu himay\u0259ni Az\u0259rbaycan\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir d\u00f6vl\u0259t\u0259 g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 getm\u0259y\u0259c\u0259yin\u0259 dair \u00f6hd\u0259lik g\u00f6t\u00fcrd\u00fcy\u00fc t\u0259qdird\u0259 ona verm\u0259y\u0259 haz\u0131rd\u0131r&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>N\u00f6vb\u0259ti y\u00fcz illiyin 20-ci il\u0259rind\u0259yik. Bu d\u0259f\u0259 a\u011f\u0131ll\u0131 v\u0259 ehtiyatl\u0131 olma\u011fa m\u0259hkumuq!..<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/23bf163c1f040ae25bd75bf2ce4a4c2984521a5d-715x400-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-86661\" width=\"1032\" height=\"577\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/23bf163c1f040ae25bd75bf2ce4a4c2984521a5d-715x400-1.jpg 715w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/23bf163c1f040ae25bd75bf2ce4a4c2984521a5d-715x400-1-300x168.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/23bf163c1f040ae25bd75bf2ce4a4c2984521a5d-715x400-1-150x84.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1032px) 100vw, 1032px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>&#171;\u0411\u0420\u041e\u041d\u0415\u041f\u041e\u0415\u0417\u0414\u0410, \u041f\u042f\u0422\u0410\u042f \u041a\u041e\u041b\u041e\u041d\u041d\u0410 \u0418 \u0425\u0418\u0422\u0420\u0410\u042f \u0414\u0418\u041f\u041b\u041e\u041c\u0410\u0422\u0418\u042f: \u041a\u0410\u041a \u0411\u041e\u041b\u042c\u0428\u0415\u0412\u0418\u041a\u0418 \u0410\u0417\u0415\u0420\u0411\u0410\u0419\u0414\u0416\u0410\u041d \u041f\u041e\u041a\u041e\u0420\u0418\u041b\u0418&#187; adl\u0131 m\u0259qal\u0259nin t\u0259rc\u00fcm\u0259sini diqq\u0259tiniz\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r\u0131q:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Zaqafqaziya h\u0259mi\u015f\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b, t\u0259lat\u00fcml\u00fc v\u0259 ziddiyy\u0259tli region olub. Yerli maraqlar\u0131n inc\u0259likl\u0259rind\u0259 yan\u0131lmaq v\u0259 \u00e7oxsayl\u0131 c\u0259sar\u0259tli insanlar\u0131n qurban\u0131 olmaq asan idi. Lakin 1920-ci ilin yaz\u0131nda bol\u015fevikl\u0259r Az\u0259rbaycana g\u0259l\u0259r\u0259k tez bir zamanda bu b\u00f6lg\u0259ni inaml\u0131 bir \u015f\u0259kild\u0259 n\u0259zar\u0259t\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Bunu nec\u0259 etdil\u0259r?<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Timur \u015eerzad (Warhead &#8212; D\u00f6y\u00fc\u015f ba\u015fl\u0131\u011f\u0131)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>\u018fb\u0259di nifaq diyar\u0131 1917-ci ilin fevral\u0131nda ba\u015f vermi\u015f d\u00f6vl\u0259t \u00e7evrili\u015fi Zaqafqaziyaya imperiyan\u0131n qalan hiss\u0259sind\u0259n az t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259di. Proses bir q\u0259d\u0259r l\u0259ngim\u0259 il\u0259 davam etdi, lakin eyni zamanda xaosun sars\u0131d\u0131c\u0131 y\u00fck\u00fcn\u00fc da\u015f\u0131d\u0131. Zaqafqaziya m\u00fcxt\u0259lif dinl\u0259r\u0259 m\u0259nsub \u0259n m\u00fcxt\u0259lif xalqlar\u0131n m\u0259sk\u0259nidi. X\u00fcsusil\u0259 b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 \u00e7ox vaxt yan-yana ya\u015fay\u0131rd\u0131lar. K\u0259nd etnik anklavlarla dolu idi.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Mill\u0259tl\u0259r bir-birini o q\u0259d\u0259r d\u0259 sevmirdil\u0259r. Erm\u0259nil\u0259r\u0259 v\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lara (o vaxt onlara \u201ctatar\u201d deyirdil\u0259r) \u201cyad\u201d \u0259razid\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u0259k bel\u0259 t\u00f6vsiy\u0259 edilmirdi. Onlar\u0131n aras\u0131nda m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r Zaqafqaziyada yegan\u0259 problem deyildi. Oktyabr inqilab\u0131ndan sonra bu \u0259razi faktiki olaraq m\u0259rk\u0259zd\u0259n m\u00fcst\u0259qil bir \u0259raziy\u0259 \u00e7evrildi &#8212; t\u00fcrkl\u0259r d\u0259rhal ora daxil oldular, \u00e7\u00fcnki rus ordusunun gedi\u015fi il\u0259 Qafqaz \u0259razisi onlar\u0131n q\u0259l\u0259b\u0259 qazana bil\u0259c\u0259yi yegan\u0259 yer\u0259 \u00e7evrildi. Zaqafqaziya \u00fc\u00e7 b\u00f6y\u00fck q\u00fcvv\u0259 &#8212; g\u00fcrc\u00fcl\u0259r, az\u0259rbaycanl\u0131lar v\u0259 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n &#171;idar\u0259 olunurdu&#187;. Bunu t\u0259bii ki, onlar Kr\u0131lov \u00fcslubunda &#8212; &#171;qu qu\u015fu, x\u0259r\u00e7\u0259ng v\u0259 bal\u0131q&#187; kimi edirdil\u0259r v\u0259 ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 t\u00fcrk h\u00fccumuna m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259 bilm\u0259dil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"511\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/1q-1024x511-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-86666\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/1q-1024x511-1.jpg 1024w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/1q-1024x511-1-300x150.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/1q-1024x511-1-150x75.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/1q-1024x511-1-768x383.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Ayaqda qalmaq m\u00f6c\u00fcz\u0259 idi &#8212; g\u00fcrc\u00fcl\u0259r almanlar\u0131n \u0259li alt\u0131na qa\u00e7ma\u011f\u0131 bacard\u0131lar. Ancaq bunu n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq da, b\u00f6lg\u0259d\u0259ki qar\u0131\u015f\u0131ql\u0131q h\u0259l\u0259 d\u0259 d\u0259h\u015f\u0259tli v\u0259ziyy\u0259td\u0259 idi: h\u0259r yerd\u0259 quldurlar f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirdil\u0259r. Rabit\u0259 v\u0259 yol \u0259laq\u0259l\u0259rin\u0259 tam etibar etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyildi &#8212; haradasa avadanl\u0131q yox idi, haradasa xarab olmu\u015fdu, hardasa texniki m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r da\u011f\u0131l\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131lar, h\u0259tta \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. V\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259 \u015eimali Qafqaz v\u0259 Zaqafqaziya (foto: A. Tsutsiev) Moskvadan m\u00fcst\u0259qillik \u0259ld\u0259 etdikd\u0259n sonra Zaqafqaziya getdikc\u0259 xaos v\u0259 iqtisadi \u201che\u00e7lik\u201d u\u00e7urumunda bat\u0131rd\u0131. Moskvan\u0131n \u0259ll\u0259ri bo\u015f deyildi, \u00f6z i\u015fi var idi. Kornilov, Denikin, Kol\u00e7ak, Yudeni\u00e7, m\u00fcdaxil\u0259\u00e7il\u0259r, daxili probleml\u0259r&#8230; 1920-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r \u0259trafdak\u0131 h\u0259r \u015fey sistemli \u015f\u0259kild\u0259 m\u0259hz bu \u201cMoskva\u201dn\u0131 m\u0259hv etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Amma Qafqaz m\u0259s\u0259l\u0259si \u0259l\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n kimi h\u0259ll olunmal\u0131 idi. Orada, Bak\u0131da v\u0259 Qrozn\u0131da strateji resurs &#8212; neft var idi. V\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 qazan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 halda bel\u0259, &#171;qara q\u0131z\u0131l&#187;\u0131n m\u00fcnt\u0259z\u0259m t\u0259dar\u00fck\u00fc olmadan davaml\u0131 inki\u015fafa \u00fcmid etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyildi &#8212; Sibir yataqlar\u0131 h\u0259l\u0259 \u00e7ox uzaq g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 k\u0259\u015ff edilm\u0259li v\u0259 i\u015fl\u0259nm\u0259li idi. M\u0259s\u0259l\u0259n, s\u00f6hb\u0259t Qrozn\u0131 neftind\u0259n v\u0259 \u015eimali Qafqaz\u0131n azad da\u011fl\u0131lardan gedirdis\u0259, Moskva yerind\u0259 dayanmaq fikrind\u0259 deyildi. Vladimir \u0130li\u00e7 sad\u0259 v\u0259 q\u0259tiyy\u0259tli idi: \u201cBiz\u0259 neft \u00e7ox laz\u0131md\u0131r, \u0259haliy\u0259 manifesti d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn&#8230; neft m\u0259d\u0259nl\u0259rini xaraba qoysalar onlar\u0131n ham\u0131n\u0131 k\u0259s\u0259c\u0259yik, x\u00fcsusiyl\u0259, Maykop v\u0259 Qrozn\u0131da, da\u011f\u0131tmadan t\u0259hvil vers\u0259l\u0259r, ham\u0131n\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 ba\u011f\u0131\u015flayaca\u011f\u0131q. Amma Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn bol\u015fevikl\u0259rin ba\u015fqa planlar\u0131 var idi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"560\" data-id=\"86663\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/5d4c021106e5799ac90504ffb7e036b22b902ca1-1024x560-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-86663\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/5d4c021106e5799ac90504ffb7e036b22b902ca1-1024x560-1.jpg 1024w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/5d4c021106e5799ac90504ffb7e036b22b902ca1-1024x560-1-300x164.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/5d4c021106e5799ac90504ffb7e036b22b902ca1-1024x560-1-150x82.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/5d4c021106e5799ac90504ffb7e036b22b902ca1-1024x560-1-768x420.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"512\" data-id=\"86664\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/188bd592445fc739ee6d61bc7493276f94374789-1024x512-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-86664\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/188bd592445fc739ee6d61bc7493276f94374789-1024x512-1.jpg 1024w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/188bd592445fc739ee6d61bc7493276f94374789-1024x512-1-300x150.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/188bd592445fc739ee6d61bc7493276f94374789-1024x512-1-150x75.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/188bd592445fc739ee6d61bc7493276f94374789-1024x512-1-768x384.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n<p><strong>\u0130nc\u0259 yana\u015fma<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259m d\u0259 onlar\u0131n \u0259ll\u0259rind\u0259 b\u00f6y\u00fck bir koz\u0131r var idi &#8212; Kamalist T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 yax\u015f\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r vard\u0131. Sonuncular o g\u00fcnl\u0259rd\u0259 t\u0259nb\u0259llik etm\u0259y\u0259n h\u0259r k\u0259s t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00f6hk\u0259m vurulurdu &#8212; g\u00fcnd\u0259md\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyi itirm\u0259k qorxusu vard\u0131. T\u00fcrkl\u0259rin q\u0131z\u0131la v\u0259 silaha \u00e7ox ehtiyac\u0131 vard\u0131. Moskvada is\u0259 h\u0259r ikisi vard\u0131, lakin bu, &#171;yard\u0131m \u0259v\u0259zin\u0259 yard\u0131m&#187;la m\u00fcmk\u00fcn idi. \u0130ndi Zaqafqaziyada bu g\u00fcn v\u0259 ondan \u0259vv\u0259l d\u0259 s\u0259yl\u0259 \u201cqay\u0131q yell\u0259y\u0259n\u201d t\u00fcrk emissarlar\u0131 m\u00fcs\u0259lman \u0259halinin sakit davranmas\u0131na, bol\u015fevikl\u0259ri d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259sin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. Q\u0131rm\u0131z\u0131lar men\u015fevik G\u00fcrc\u00fcstan\u0131 da unutmad\u0131lar &#8212; Sovet Rusiyas\u0131 g\u00fcrc\u00fcl\u0259rin d\u00fcnyada tan\u0131nmaq ist\u0259yi \u00fcz\u0259rind\u0259 m\u0259har\u0259tl\u0259 oyun oynay\u0131rd\u0131. S\u00fclh m\u00fcqavil\u0259si ba\u011flamaq \u00fc\u00e7\u00fcn Tiflisl\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlara ba\u015flad\u0131. \u018fslind\u0259, bu, \u00e7ox da uzun bir at\u0259\u015fk\u0259s deyildi, lakin g\u00fcrc\u00fcl\u0259rin, \u0259lb\u0259tt\u0259, bundan x\u0259b\u0259rl\u0259ri yox idi, ya da bilm\u0259k ist\u0259mirdil\u0259r. \u0130st\u0259nil\u0259n halda, onlar\u0131n neytrall\u0131\u011f\u0131na \u00fcmid etm\u0259k olard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ba\u015fqa bir kolon<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bol\u015fevikl\u0259r \u00e7oxdan formala\u015fm\u0131\u015f bir metodu &#8212; b\u00f6y\u00fck s\u0259naye m\u0259rk\u0259zind\u0259 \u00fcsyan haz\u0131rlama\u011f\u0131 unutmad\u0131lar. Bu, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259h\u0259ri olan Bak\u0131 olmal\u0131 idi. Bak\u0131 neft quyular\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan Q\u0131rm\u0131z\u0131lar f\u0259hl\u0259l\u0259rd\u0259n v\u0259 partiya f\u0259allar\u0131ndan \u00e7evik v\u0259 m\u0259har\u0259tli silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259r yaratd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Xaotik, kas\u0131b v\u0259 korrupsioner bir \u00f6lk\u0259d\u0259 silah t\u0259minat\u0131nda he\u00e7 bir problem yox idi. H\u0259r\u0259k\u0259tlilik 27 aprel 1920-ci ild\u0259 ba\u015flad\u0131. Ham\u0131 Petroqradda i\u015fl\u0259nmi\u015f sxem\u0259 uy\u011fun h\u0259r\u0259k\u0259t etdi &#8212; po\u00e7t \u015f\u00f6b\u0259si, d\u0259mir yolu stansiyas\u0131, teleqraf tutuldu. Polis v\u0259 h\u0259rb\u00e7il\u0259r he\u00e7 bir problem olmadan m\u00fchasir\u0259y\u0259 al\u0131naraq t\u0259rksilah edildil\u0259r. Respublika parlamentin\u0259 hakimiyy\u0259tin Bol\u015fevik \u0130nqilab Komit\u0259sin\u0259 verilm\u0259si bar\u0259d\u0259 ultimatum verildi. Bu t\u0259l\u0259b, kifay\u0259t q\u0259d\u0259r tez yerin\u0259 yetirildi &#8212; bir g\u00fcn bel\u0259 \u00e7\u0259km\u0259di. H\u00f6kum\u0259t Bak\u0131dan qa\u00e7ma\u011fa c\u0259hd etdi, lakin alternativ g\u00fcc m\u0259rk\u0259zinin formala\u015fmas\u0131 t\u00fcrk d\u0259st\u0259si t\u0259r\u0259find\u0259n dayand\u0131r\u0131ld\u0131 v\u0259 qa\u00e7aqlar\u0131 tutub q\u0131rm\u0131z\u0131lara t\u0259hvil verdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Kamalistl\u0259rl\u0259 yax\u015f\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r qurulmas\u0131 yax\u015f\u0131 n\u0259tic\u0259l\u0259r verdi. Bak\u0131da \u015fok v\u0259 heyr\u0259t i\u00e7ind\u0259 olan \u00fcsyan\u00e7\u0131lar\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri il\u0259 paralel olaraq Sovet-Az\u0259rbaycan s\u0259rh\u0259dind\u0259 h\u0259r\u0259kat ba\u015flad\u0131. 11-ci Q\u0131rm\u0131z\u0131 Ordu \u00f6lk\u0259y\u0259 girdi. H\u00fccumun \u00f6n c\u0259rg\u0259sind\u0259 iki qo\u015fun d\u0259st\u0259si olan d\u00f6rd zirehli qatar dayan\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"512\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/18e71140c687326b3c94ceea1027228e38d4a157-1024x512-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-86665\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/18e71140c687326b3c94ceea1027228e38d4a157-1024x512-1.jpg 1024w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/18e71140c687326b3c94ceea1027228e38d4a157-1024x512-1-300x150.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/18e71140c687326b3c94ceea1027228e38d4a157-1024x512-1-150x75.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/18e71140c687326b3c94ceea1027228e38d4a157-1024x512-1-768x384.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Onlara Mixail Efremov r\u0259hb\u0259rlik edirdi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Mixail Efremov Vyazma yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 ki\u00e7ik ordusuyla m\u00fchasir\u0259d\u0259 \u00f6ld\u00fckd\u0259n sonra b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259d\u0259 tan\u0131n\u0131b. Zirehli qatarlar skipidar kimi yax\u0131nla\u015f\u0131rd\u0131 &#8212; onlar\u0131n sad\u0259c\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc Az\u0259rbaycan \u0259sg\u0259rl\u0259rinin s\u0131ralar\u0131nda b\u00f6y\u00fck \u00e7axna\u015fma yaratm\u0131\u015fd\u0131. Hardasa respublikadak\u0131 iyr\u0259nc iqtisadi v\u0259ziyy\u0259t \u0259sas rol oynay\u0131rd\u0131 &#8212; \u00e7oxlar\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131 Rusiyaya qaytarmaqla onun d\u00fcz\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259 inan\u0131rd\u0131. Haradasa &#8212; ciddi v\u0259 yax\u015f\u0131 t\u0259\u015fkil edilmi\u015f h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259 qorxusu v\u0259 qo\u015funlar\u0131n aras\u0131nda par\u00e7alanmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 b\u00f6y\u00fck bir bol\u015fevik i\u015fi apar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. N\u0259tic\u0259 eyni idi &#8212; d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r az idi, olanlar da ke\u00e7ici xarakterliydi. R\u0259qib qa\u00e7d\u0131 v\u0259 m\u00fcqavim\u0259ti t\u0259\u015fkil ed\u0259 bilm\u0259di. N\u0259tic\u0259d\u0259 aprelin 28-i s\u0259h\u0259r saat be\u015fd\u0259 zirehli qatarlar Bak\u0131ya daxil oldular. Ay\u0131n 30-da 11-ci Q\u0131rm\u0131z\u0131 Ordunun \u0259sas q\u00fcvv\u0259l\u0259ri d\u0259 \u015f\u0259h\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131. Q\u0131z\u0131l Ordu \u0259sg\u0259rl\u0259ri Bak\u0131dayk\u0259n, 1920-ci ild\u0259 Volqa-X\u0259z\u0259r flotiliyas\u0131n\u0131n g\u0259mil\u0259ri d\u0259 Bak\u0131ya k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fc. Tezlikl\u0259 L\u0259nk\u0259ran\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259li v\u0259 ingilisl\u0259rin \u0259lind\u0259 olan \u0130ran liman\u0131 \u018fnz\u0259liy\u0259 basq\u0131n etm\u0259li idil\u0259r. N\u0259tic\u0259d\u0259 az qala Persiya Sovet Respublikas\u0131na \u00e7evril\u0259c\u0259kdi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259nb\u0259: warhead.su sayt\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Xaqani \u018fd\u0259bo\u011flu: Bu g\u00fcn Rusiya \u00f6z ist\u0259yin\u0259 uy\u011fun g\u0259lmiy\u0259n bir \u015f\u0259kild\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 yax\u0131nla\u015fma\u011fa m\u0259cburdur. M\u0259n bu yax\u0131nla\u015fmadan bir Az\u0259rbaycan t\u00fcrk\u00fc olaraq m\u0259mnun deyil\u0259m<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":86661,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-86660","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-siyast"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86660","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=86660"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86660\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":86684,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86660\/revisions\/86684"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/86661"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=86660"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=86660"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=86660"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}