{"id":86813,"date":"2022-11-23T02:05:03","date_gmt":"2022-11-22T22:05:03","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=86813"},"modified":"2022-11-23T02:05:06","modified_gmt":"2022-11-22T22:05:06","slug":"%c9%99r%c9%99bl%c9%99rin-turkl%c9%99r%c9%99-qarsi-qirginlari-v%c9%99-x%c9%99yan%c9%99tl%c9%99ri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=86813","title":{"rendered":"\u018fr\u0259bl\u0259rin T\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 v\u0259 x\u0259yan\u0259tl\u0259ri"},"content":{"rendered":"\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><strong><mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0)\" class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">\u00d6nder Tosun<\/mark><\/strong><\/li><\/ul>\n\n\n\n<p><strong>Bu yaz\u0131dak\u0131 faktlar\u0131 f\u0259l\u0259stinlil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6z ya\u015f\u0131 t\u00f6k\u00fcb, B\u00f6y\u00fck \u00c7ingiz Xan\u0131, H\u00fclak\u0131 Xan\u0131 x\u0259lif\u0259ni \u00f6ld\u00fcrd\u00fcy\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259 &#171;kafir&#187; adland\u0131ranlar utans\u0131n. X\u0259lif\u0259likd\u0259 s\u0259rk\u0259rd\u0259 olmu\u015f Tatarinin bir s\u00f6z\u00fcn\u00fc sizl\u0259r\u0259 xat\u0131rlad\u0131r\u0131q. O deyirdi ki, Pey\u011f\u0259mb\u0259ri v\u0259 onun \u0259hli beytini \u00e7\u0131xmaqla Allah \u0259r\u0259bl\u0259ri l\u0259n\u0259tl\u0259mi\u015fdir&#8230; <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 m\u0259tbuat\u0131nda bir x\u0259b\u0259rl\u0259 rastla\u015fd\u0131m: &#171;\u0130stanbul h\u00fccumunu alq\u0131\u015flayan \u0130srail \u0259r\u0259bi (f\u0259l\u0259stinli) T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 h\u0259bs edilib.<\/strong> <strong>T\u00fcrkiy\u0259 h\u00f6kum\u0259tinin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, o, \u0130stanbulda partlay\u0131\u015f ba\u015f ver\u0259n g\u00fcn, noyabr\u0131n 13-d\u0259 \u00e7\u0259kilmi\u015f videonu sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 yerl\u0259\u015fdirib.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>O, alt\u0131 n\u0259f\u0259rin h\u0259yat\u0131na son qoyan v\u0259 80-d\u0259n \u00e7ox adam\u0131n yaralanmas\u0131na s\u0259b\u0259b olan h\u00fccumu alq\u0131\u015flay\u0131b.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" height=\"16\" width=\"16\" alt=\"\ud83d\udcac\" src=\"https:\/\/static.xx.fbcdn.net\/images\/emoji.php\/v9\/t6e\/1\/16\/1f4ac.png\"> Bu, onun \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130srailin c\u0259zas\u0131zl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 icaz\u0259liliyi deyil.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018frdo\u011fanla \u0259rk\u00f6y\u00fcn olmayacaqsan!<\/p>\n\n\n\n<p>Termin asanl\u0131qla tuta bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>@dictatura_net<\/p>\n\n\n\n<p><strong>************<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-8.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-86814\" width=\"1026\" height=\"683\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-8.jpg 275w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-8-150x100.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1026px) 100vw, 1026px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Tarixi \u018frzurum qalas\u0131 1916-c\u0131 ilin fevral\u0131nda d\u00fc\u015fm\u0259nin q\u0259fil h\u00fccumu il\u0259 t\u0259slim olanda bunun Osmanl\u0131 ordusundak\u0131 \u0259r\u0259b zabitl\u0259rinin \u00c7ar Rusiyas\u0131 s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259rin\u0259 verdiyi m\u0259lumatlardan qaynaqland\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131 (Osman \u00d6zsoy, Sultanl\u0131qdan C\u00fcmhuriyy\u0259t\u0259 Qurtulu\u015f Sava\u015f\u0131, s.19).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u018fmir H\u00fcseynin o\u011flu Feys\u0259l \u0259r\u0259bl\u0259r\u0259 bel\u0259 bir m\u00fcraci\u0259t verir:<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;&#8230;Oyan\u0131n! Osmanl\u0131 sultanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da\u011f\u0131tmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259l-\u0259l\u0259 verm\u0259 vaxt\u0131d\u0131r&#187;<\/p>\n\n\n\n<p>(Fahri Belen, 20th Century Ottoman Empire, s.330).<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fmir Feys\u0259l 11 avqust 1919-cu il tarixli m\u0259ktubu: \u201cB\u00fct\u00fcn m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n g\u00f6z\u00fc \u0130ngilt\u0259r\u0259y\u0259 dikilib.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman imperiyas\u0131n\u0131n da\u011f\u0131d\u0131lmas\u0131nda \u0259sas q\u00fcvv\u0259 olan \u0259r\u0259bl\u0259r indi onlar\u0131n m\u00fckafat\u0131n\u0131n n\u0259 olaca\u011f\u0131n\u0131 bilm\u0259k ist\u0259yirl\u0259r\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>(Erol Ulubelen, T\u00fcrkiy\u0259 Britaniya M\u0259xfi S\u0259n\u0259dl\u0259rind\u0259, s.118).<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259kk\u0259 \u0259miri H\u00fcseyn 1917-ci il mart\u0131n 11-d\u0259 Ba\u011fdad\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259n general Moda \u201cBa\u011fdad\u0131 Turanl\u0131lardan (t\u00fcrkl\u0259rd\u0259n) xilas etdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 Allaha \u015f\u00fck\u00fcrl\u0259r oldu\u011funu v\u0259 ingilisl\u0259rin u\u011furu \u00fc\u00e7\u00fcn dua etdiyini\u201d bildir\u0259c\u0259kdi (Fahri Belen, Osmanl\u0131 \u0130mperatorlu\u011fu 20. Y\u00fczy\u0131l, s.303-304).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kim t\u00fcrkd\u0259n ba\u015f g\u0259tirs\u0259, y\u00fcz dirh\u0259m ver\u0259r\u0259m<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ndi m\u00fcs\u0259lmanlar t\u00fcrkl\u0259rin ba\u015f\u0131n\u0131 bir-bir k\u0259sib 100 dirh\u0259m al\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkl\u0259ri da\u011f\u0131d\u0131b hesabs\u0131z-hesabs\u0131z sayda dinc sakinl\u0259ri q\u0131rd\u0131lar v\u0259 m\u00fcbali\u011f\u0259 il\u0259 mal v\u0259 q\u0259nim\u0259ti g\u00f6t\u00fcr\u00fcb M\u0259rv\u0259 qay\u0131td\u0131lar (T\u0259b\u0259ri tarixi \/ 3-c\u00fc cild \/ s\u0259h-343).<\/p>\n\n\n\n<p>Yay g\u0259l\u0259nd\u0259 Kuteyb\u0259 Xorasan \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin\u0259 ad g\u00f6nd\u0259rib \u0259sg\u0259r toplad\u0131. Sonra Talkana hicr\u0259t etdi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eahrek Talkan \u015fah\u0131 idi. Neyzek il\u0259 m\u00fctt\u0259fiq idi. Quteyb\u0259nin g\u0259ldiyini e\u015fidib qa\u00e7d\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Kuteyb\u0259 Talkana daxil olanda onun q\u00f6vm\u00fcn\u00fc q\u0131l\u0131ncdan ke\u00e7irm\u0259y\u0259 h\u00f6km etdi.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259 q\u0259d\u0259r bacarsalar, q\u0131racaqd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Bunun \u00fcz\u0259rin\u0259 Quteyb\u0259nin \u0259sg\u0259ri hesabs\u0131z adam\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fcl\u0259r<\/p>\n\n\n\n<p>(T\u0259b\u0259ri tarixi \/ 3-c\u00fc cild \/ s\u0259h-343).<\/p>\n\n\n\n<p>Quteyb\u0259 dedi:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Vallah, \u00f6mr\u00fcmd\u0259n \u00fc\u00e7 k\u0259lm\u0259 dem\u0259y\u0259 vaxt qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 des\u0259l\u0259r, dey\u0259rdim: Ukt\u00fcl\u00fchu ukt\u00fcl\u00fchu ukt\u00fcl\u00fchu (Ham\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcr, ham\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcr, ham\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcr). Bunun \u00fcz\u0259rin\u0259 onunla birg\u0259 Neyzeki v\u0259 iki qarda\u015f\u0131 o\u011flu, biri Sol, o birisi is\u0259 Osman idi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-9.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-86815\" width=\"1039\" height=\"584\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-9.jpg 299w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-9-150x84.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1039px) 100vw, 1039px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Onunla ba\u011fl\u0131 olanlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Saylar\u0131 700 n\u0259f\u0259r idi. Dedi, ba\u015flar\u0131n\u0131 k\u0259sib H\u0259ccac\u0131n yan\u0131na g\u00f6nd\u0259rdil\u0259r (Taberinin tarixi \/ 3-c\u00fc cild\/ s\u0259h-347).<\/p>\n\n\n\n<p>4 fersenk yolunun h\u0259r iki t\u0259r\u0259find\u0259n qoz a\u011faclar\u0131n\u0131n budaqlar\u0131na ki\u015fil\u0259rin as\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatlar vard\u0131. Oradan k\u00f6\u00e7\u0259r\u0259k Mervalar\u00fcd\u0259 yerl\u0259\u015fdirildi.<\/p>\n\n\n\n<p>Oradak\u0131 m\u0259lik qa\u00e7d\u0131. Kuteyb\u0259 d\u0259 iki o\u011flunu g\u00f6t\u00fcrd\u00fc v\u0259 qalan \u015f\u0259h\u0259rin a\u011falar\u0131 ita\u0259t etdil\u0259r (T\u0259b\u0259rinin tarixi \/ 3-c\u00fc cild \/ s\u0259h-344).<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259m\u00e7inin q\u0259nim\u0259tin be\u015fd\u0259 birini H\u0259ccaca g\u00f6nd\u0259rm\u0259kl\u0259 S\u0259m\u0259rq\u0259din f\u0259thini elan etdi. Haccac bu x\u0259b\u0259ri e\u015fidib sevindi. Quteyb\u0259 M\u0259rv\u0259 qay\u0131td\u0131. O, qarda\u015f\u0131 Abdullan\u0131 S\u0259m\u0259rq\u0259nd\u0259 \u0259mir t\u0259yin etdi. \u018fsg\u0259rl\u0259rind\u0259n bir ne\u00e7\u0259sini onun yan\u0131nda qoyub laz\u0131mi d\u00f6y\u00fc\u015f l\u0259vazimatlar\u0131n\u0131 ona verdi v\u0259 Abdullaha dedi: S\u0259m\u0259rq\u0259nd\u0259 girm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn kafirl\u0259rd\u0259n he\u00e7 birini (t\u00fcrk olanlar\u0131) \u015f\u0259h\u0259r\u0259 girm\u0259y\u0259 qoyma, \u0259lin\u0259 bir par\u00e7a pal\u00e7\u0131q verib o pal\u00e7\u0131\u011f\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 m\u00f6h\u00fcr vur (T\u0259b\u0259ri tarixi \/ 3-c\u00fc cild \/ s\u0259h 33).<\/p>\n\n\n\n<p>Bu m\u00fcharib\u0259l\u0259rin birind\u0259 \u0259t-Taberinin b\u00fct\u00fcn t\u0259f\u0259rr\u00fcatlar\u0131 il\u0259 n\u0259ql etdiyi kimi, bir d\u0259f\u0259 \u018fbd\u00fcrr\u0259hman b. M\u00fcslim 4000 \u0259sirl\u0259 Quteyb\u0259nin yan\u0131na g\u0259lmi\u015fdi. \u018fbd\u00fcrr\u0259hman\u0131n bu q\u0259d\u0259r t\u00fcrk \u0259siri il\u0259 g\u0259ldiyini g\u00f6r\u0259n Kuteyb\u0259 d\u0259rhal taxt\u0131n\u0131n g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259sini v\u0259 bir meydanda qurulmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b etdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Q\u00fcrurlu bir hava il\u0259 taxt\u0131nda \u0259yl\u0259\u015f\u0259n Kuteyb\u0259 bu t\u00fcrk \u0259sirl\u0259rind\u0259n min n\u0259f\u0259rini sa\u011f\u0131na, minini soluna, minini arxas\u0131na, min n\u0259f\u0259rini is\u0259 qaba\u011f\u0131na d\u00fczm\u0259yi \u0259mr etdi, sonra da \u0259r\u0259b \u0259sg\u0259rl\u0259rin\u0259 t\u0259r\u0259f \u00e7evrildi. \u018fr\u0259b \u0259sg\u0259rl\u0259ri v\u0259 bu t\u00fcrkl\u0259rin ba\u015flar\u0131n\u0131n q\u0131l\u0131ncla k\u0259silm\u0259sini \u0259mr etdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Zal\u0131m, zorba, amans\u0131z \u0259r\u0259b s\u0259rk\u0259rd\u0259sinin bu \u0259mriyl\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin ba\u015f\u0131, qollar\u0131, b\u0259d\u0259nl\u0259ri olan bir qan g\u00f6l\u00fcn\u0259 \u00e7evrildi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu m\u00fcharib\u0259l\u0259rd\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259n t\u00fcrkl\u0259rin sayca h\u0259ddi-h\u00fcdudu yox idi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fslind\u0259, bu v\u0259h\u015filikl\u0259 az qala q\u00fcrur duyan \u0259r\u0259b \u015fairi Kaah \u0259l-\u018f\u015fkari bel\u0259 demi\u015fdi:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cKaza v\u0259 Facfac qar\u015f\u0131s\u0131nda qorxu i\u00e7ind\u0259 bir-birin\u0259 sar\u0131lan zavall\u0131 t\u00fcrkl\u0259ri \u00f6ld\u00fcrd\u00fcy\u00fcn\u00fcz gec\u0259l\u0259ri xat\u0131rlay\u0131n. Ham\u0131n\u0131 q\u0131l\u0131ncdan ke\u00e7irdiniz.<\/p>\n\n\n\n<p>Yaln\u0131z ata minm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox ki\u00e7ik olan u\u015faqlar qalm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Min\u0259nl\u0259r d\u0259 o v\u0259h\u015fi atlar\u0131n belind\u0259 y\u00fck kimi idi (Ziya Kitap\u00e7\u0131, \u0130slam v\u0259 T\u00fcrkl\u0259r Tarixi, S\u0259hif\u0259 314).<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c&#8230; 57-ci alay 180 h\u00fcnd\u00fcrl\u00fckd\u0259ki t\u0259p\u0259ni, 27-ci alay is\u0259 Q\u0131rm\u0131z\u0131 silsil\u0259nin \u00e7ox hiss\u0259sini geri ald\u0131. Amma sol cinahdan x\u0259b\u0259r yoxdu.<\/p>\n\n\n\n<p>Buraya g\u00f6nd\u0259ril\u0259n 77-ci \u0259r\u0259b alay\u0131 27-ci alay\u0131n sol batalyonu il\u0259 birlikd\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259ni d\u0259niz\u0259 do\u011fru s\u0131x\u0131\u015fd\u0131rmal\u0131 idi.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259hz bu t\u0259zyiq Anzaklar\u0131 d\u0259nizd\u0259n k\u0259nara \u00e7\u0131xarma\u011fa imkan ver\u0259c\u0259kdi.<\/p>\n\n\n\n<p>M.Kamal g\u00fcn \u00e7\u0131xanda \u00e7ox \u00fcz\u00fcc\u00fc v\u0259 t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u00fc bir hadis\u0259 il\u0259 qar\u015f\u0131la\u015faraq c\u0259bh\u0259 x\u0259ttini s\u0259ng\u0259rl\u0259 t\u0259fti\u015f ed\u0259r\u0259k, at\u0259\u015f alt\u0131nda olan \u0259sg\u0259rl\u0259rinin v\u0259ziyy\u0259tini ara\u015fd\u0131raraq K\u00f6c\u0259d\u0259r\u0259 g\u0259lm\u0259k niyy\u0259tind\u0259 idi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7anaqqalada bir daha ya\u015fanmayacaq bir hadis\u0259 il\u0259 rastla\u015facaqd\u0131&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcn a\u00e7\u0131l\u0131rd\u0131&#8230; Telefon ba\u011flanmam\u0131\u015f 77-ci Alay\u0131n 1-ci Batalyonunun komandiri mayor Hac\u0131 Mehmet Emin b\u0259y g\u0259ldi. G\u00f6zl\u0259ri a\u011flamaqdan q\u0131zarm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cC\u0259nab,\u201d dedi, \u201c&#8230; utan\u0131ram, t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bizim alay \u00e7il kimi da\u011f\u0131laraq d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131ndan qa\u00e7\u0131b&#8230;\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; &#171;S\u0259n n\u0259 deyirs\u0259n?&#187;<\/p>\n\n\n\n<p>-&#171;&#8230; Alay komandirini tapa bilm\u0259dim. S\u0259nin burada oldu\u011funu e\u015fidib m\u0259lumat verm\u0259y\u0259 qa\u00e7d\u0131m&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p>Mustafa Kamal bu vicdanl\u0131 \u0259sg\u0259ri Trablusda m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7i italyanlarla vuru\u015fdu\u011fu g\u00fcnl\u0259rd\u0259n tan\u0131y\u0131rd\u0131. O, bir cinah\u0131 idar\u0259 edirdi. Gec\u0259l\u0259r sol t\u0259r\u0259fd\u0259n niy\u0259 m\u0259lumat olmad\u0131\u011f\u0131, anzaklar\u0131 niy\u0259 d\u0259niz\u0259 qovmaq m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 ayd\u0131n oldu. D\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131ndan qa\u00e7maq ba\u011f\u0131\u015flanacaq cinay\u0259t deyildi. H\u00f6rm\u0259tli Hac\u0131 Mehmet Emin\u0259, \u201cKocad\u0259r\u0259nin q\u0259rbind\u0259 alay\u0131 toplay\u0131n&#8230;\u201d, \u201c&#8230; Yen\u0259 qa\u00e7an olsa, g\u00fcll\u0259l\u0259yin!\u201d dedi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fr\u0259b \u0259sg\u0259rl\u0259rinin b\u0259zi r\u0259ftarlar\u0131 v\u0259 v\u0259rdi\u015fl\u0259ri diviziyadak\u0131 t\u00fcrk \u0259sg\u0259rl\u0259rini t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259ndirdi&#8230; Amma \u0259n \u00e7ox bu adamlar\u0131n \u00e7oxunun \u00f6z yolda\u015flar\u0131n\u0131 at\u0259\u015f alt\u0131nda qoyub qa\u00e7mas\u0131 onlar\u0131 t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259ndirdi. Onlar ba\u015fqa mill\u0259tin, \u00e7ox f\u0259rqli bir torpa\u011f\u0131n \u00f6vladlar\u0131 olduqlar\u0131n\u0131 h\u0259r g\u00fcn daha yax\u015f\u0131 v\u0259 daha d\u0259rind\u0259n anlay\u0131rd\u0131lar (Ya\u015f, s:296-297 \/ Yen\u0259 orada, 4-c\u00fc f\u0259sil, 75, 76 v\u0259 77-ci dipnot, s:623. Turqut \u00d6zakman yuxar\u0131da ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n dipnotlar\u0131 M. Kamal kimi \u00c7anaqqala d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259 i\u015ftirak etmi\u015f komandirl\u0259rin \u015f\u0259kill\u0259ri kimi yazm\u0131\u015fd\u0131r. Fahrettin Altay, \u015eefik Aker, \u0130zzettin \u00c7al\u0131\u015flar yuxar\u0131da ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259rin hesabatlar\u0131 v\u0259 xatir\u0259l\u0259ri v\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259ri \u0259sas\u0131nda).<\/p>\n\n\n\n<p>Sultan Mehmet Re\u015fat bir t\u0259r\u0259fd\u0259n T\u00fcrk Ordusunu s\u0259f\u0259rb\u0259r ed\u0259rk\u0259n, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n xilaf\u0259t \u00fcnvan\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, 11 noyabr 1914-c\u00fc ild\u0259 \u201cCihad-\u0131 M\u00fcq\u0259dd\u0259s\u201d elan etdi. O, m\u00fcq\u0259dd\u0259s m\u00fcharib\u0259ni elan etm\u0259kl\u0259 \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131 \u00fcmumi d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 qar\u015f\u0131 birg\u0259 m\u00fcharib\u0259y\u0259 qo\u015fulma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b. Lakin M\u0259kk\u0259 \u0259miri \u015e\u0259rif H\u00fcseyn Hicazdak\u0131 m\u00fcq\u0259dd\u0259s m\u00fcharib\u0259y\u0259 raz\u0131l\u0131q verm\u0259di. \u015e\u0259rif H\u00fcseynin \u0259sas m\u0259qs\u0259di \u0259r\u0259bl\u0259rin \u015fah\u0131 olmaq v\u0259 xilaf\u0259ti \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k idi. 1915-ci ilin iyulunda \u0130ngilt\u0259r\u0259nin Qahir\u0259 Ba\u015f Qubernatoru Ser Henry McMahon il\u0259 \u018fr\u0259b \u0130mperiyas\u0131n\u0131n qurulmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f s\u0259rh\u0259di \u015eerif H\u00fcseyn aras\u0131nda edil\u0259n ilk s\u00f6vd\u0259l\u0259\u015fm\u0259d\u0259 \u015fimalda Mersin, Adana, Birecik-Urfa-Mardin, \u0130ran s\u0259rh\u0259din\u0259 q\u0259d\u0259r, \u015f\u0259rqd\u0259 Fars k\u00f6rf\u0259zi, c\u0259nubda Aden bazas\u0131 istisna olmaqla Hind okean\u0131 sahill\u0259ri v\u0259 Q\u0131rm\u0131z\u0131 d\u0259nizin \u0259hat\u0259 olunmas\u0131 m\u00fczakir\u0259 edilmi\u015fdi. Q\u0259rbd\u0259 Aral\u0131q d\u0259nizi (Mersin\u0259 q\u0259d\u0259r) sahill\u0259ri (Hicaz, Asir, Y\u0259m\u0259n C\u0259bh\u0259si ve Liviya \u018fm\u0259liyyat\u0131 (1914?1918), Birinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259sind\u0259 T\u00fcrk Tarixi, Cilt VI Gnkur. ATASE Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 H\u0259rbi Tarix Yay\u0131nlar\u0131, Seriya No: 3, Ankara, Gnkur. M\u0259tbuat Evi, 1978, s. 151.152).<\/p>\n\n\n\n<p>1918-ci ilin sentyabr\u0131nda T\u00fcrk ordusunun Tafas geri \u00e7\u0259km\u0259 \u0259m\u0259liyyat\u0131 zaman\u0131 Lourens kin v\u0259 q\u0259z\u0259bini cilovlaya bilm\u0259di. Bilirdi ki, indi t\u00fcrkl\u0259ri he\u00e7 n\u0259 xilas ed\u0259 bilm\u0259z. O, b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc o qanl\u0131 q\u0131r\u011f\u0131na verdi. O, d\u0259h\u015f\u0259tli \u015f\u0259kild\u0259 q\u0131\u015fq\u0131r\u0131rd\u0131. O, d\u0259li kimi q\u0131\u015fq\u0131rd\u0131. O, t\u00fcrk \u0259sg\u0259rinin \u00fcz\u00fcn\u0259 s\u00fcng\u00fc vurub, y\u0131x\u0131lan \u00f6l\u00fcl\u0259ri aya\u011f\u0131yla tapdalay\u0131rd\u0131. Lourensin t\u0259hriki il\u0259 \u0259r\u0259b \u0259sg\u0259rl\u0259ri Derada t\u0259rk edilmi\u015f x\u0259st\u0259 qatarda b\u00fct\u00fcn yaral\u0131 v\u0259 x\u0259st\u0259 t\u00fcrkl\u0259ri amans\u0131zcas\u0131na q\u0259tl\u0259 yetirdil\u0259r (Y\u0259ni orada; s.173 &#8212; Willy Bourgeois; \u00c7eviri: Nusret Kuruo\u011flu, Lawrence, \u0130stanbul, 1967, s. 135-136).<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrk Ordusu Dera v\u0259 D\u0259m\u0259\u015fq istiqam\u0259tind\u0259 \u015fimala \u00e7\u0259kil\u0259rk\u0259n, Dera Tafas k\u0259ndi \u0259traf\u0131nda Lourens yan\u0131ndak\u0131 \u0259r\u0259b qo\u015funlar\u0131na h\u00fccum etdi. D\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259r! Aran\u0131zda \u0259n yax\u015f\u0131n\u0131z \u0259n \u00e7ox t\u00fcrk\u00fc \u00f6ld\u00fcr\u0259ndir. Siz \u0259sir d\u00fc\u015fm\u0259y\u0259c\u0259ksiniz. T\u0259slim olmaq ist\u0259y\u0259n h\u0259r k\u0259si \u00f6ld\u00fcr\u0259c\u0259ks\u0259n. Ham\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcn! Ham\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcn!? Sonra \u0259r\u0259b s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259ri olan T\u0259llal, Auda v\u0259 Nas\u0131r b\u0259d\u0259vi \u0259sg\u0259rl\u0259rin\u0259 eyni \u015f\u0259kild\u0259 dedil\u0259r: \u201c\u018fsir g\u00f6t\u00fcrm\u0259yin! B\u00fct\u00fcn t\u00fcrkl\u0259ri \u00f6ld\u00fcr\u0259c\u0259yik! &#8212; dey\u0259 mr etdi v\u0259 icra etdi. H\u0259m\u00e7inin T\u0259llal geri \u00e7\u0259kilmi\u015f t\u00fcrk \u0259sg\u0259rl\u0259rini t\u0259qib ed\u0259rk\u0259n, &#171;Su, su&#187; dey\u0259n t\u00fcrk \u0259sg\u0259rinin ba\u015f\u0131na g\u00fcll\u0259 vurub \u00f6ld\u00fcrd\u00fc v\u0259 yol boyu g\u00fccd\u0259n d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f dig\u0259r t\u00fcrk \u0259sg\u0259rl\u0259rini adamlar\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 amans\u0131zcas\u0131na q\u0259tl\u0259 yetirdi (Metyu Eden; \u00c7evirmen: Kemal Kutlu, The Cinayeti Casus Lourens, Bayrak Yay\u0131nlar\u0131, \u00c7a\u011falo\u011flu \/ \u0130stanbul, 1991, s. 170).<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/images-10-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-86816\" width=\"1035\" height=\"580\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/images-10-1.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/images-10-1-150x84.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1035px) 100vw, 1035px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u015eimali \u018fr\u0259b Ordusu il\u0259 qar\u015f\u0131-qar\u015f\u0131ya olan Camal Pa\u015fa komandanl\u0131\u011f\u0131nda 4-c\u00fc T\u00fcrk Ordusu Deradan \u015fimala D\u0259m\u0259\u015fq\u0259 do\u011fru \u00e7\u0259kilm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. O, Lourensin t\u0259xribat\u0131 il\u0259 yol boyu geri \u00e7\u0259kilib taq\u0259td\u0259n d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f t\u00fcrk \u0259sg\u0259rl\u0259rin\u0259 amans\u0131zcas\u0131na h\u00fccum edir, arxadan x\u0259nc\u0259rl\u0259yirdi (Hicaz, Asir, Y\u0259m\u0259n C\u0259bh\u0259si v\u0259 Liviya \u018fm\u0259liyyat\u0131 (1914,1918), Birinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259sind\u0259 T\u00fcrk Tarixi, VI cild Gnkur. ATASE Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 H\u0259rbi Tarix N\u0259\u015frl\u0259ri, Seriya No: 3, Ankara, Gnkur. M\u0259tbuat evi, 1978, s\u0259h. 367).<\/p>\n\n\n\n<p>Xa\u00e7l\u0131lar Suriyaya g\u0259l\u0259nd\u0259 t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 misirlil\u0259rl\u0259 birl\u0259\u015fm\u0259kd\u0259n \u00e7\u0259kinm\u0259dil\u0259r. Xa\u00e7l\u0131 ordusu Antakyada t\u00fcrkl\u0259r\u0259 h\u00fccum ed\u0259rk\u0259n, Misir ordusu da Q\u00fcds \u015f\u0259h\u0259rini h\u0259min t\u00fcrkl\u0259rd\u0259n alma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259hay\u0259t, t\u00fcrkl\u0259r m\u0259\u011flub olub Antakya al\u0131nanda s\u0259lib\u00e7il\u0259r sevincl\u0259 misirlil\u0259rin \u00fcz\u0259rin\u0259 y\u00fcr\u00fc\u015f ed\u0259r\u0259k (M\u00fcq\u0259dd\u0259s Beyti) onlar\u0131n \u0259lind\u0259n geri ald\u0131lar (Frans\u0131z tarix\u00e7isi, Xa\u00e7l\u0131lar tarixinin son b\u00f6y\u00fck m\u00fct\u0259x\u0259ssisi Rene Grousset, Bilan de historia adl\u0131 \u0259s\u0259rind\u0259, 1946 Paris n\u0259\u015fri, s\u0259h. 214. Sitat: \u0130smail Hami DANI\u015eMENT-Tarix H\u0259qiq\u0259tl\u0259ri kitab\u0131 1979-cu ild\u0259 \u0130stanbulda n\u0259\u015fr olunmu\u015f-S\u0259hif\u0259: 377-378-379- 380-381-382-383-384-385).<\/p>\n\n\n\n<p>Fatimi x\u0259lif\u0259si (Elm\u00fcstali Billah Ebu-l Kas\u0131m \u018fhm\u0259d) 1097-ci il Qriqorian hadis\u0259l\u0259rind\u0259n b\u0259hs ed\u0259rk\u0259n t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 xa\u00e7l\u0131larla birl\u0259\u015fm\u0259k z\u0259rur\u0259tini bel\u0259 izah edir:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; T\u00fcrkl\u0259rin \u00f6z h\u00f6kmranl\u0131q b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 v\u0259 x\u00fcsusil\u0259 Suriyada n\u0259 q\u0259d\u0259r ir\u0259lil\u0259dikl\u0259rini g\u00f6r\u0259n Fatimil\u0259r n\u0259hay\u0259t bu ax\u0131n\u0131 dayand\u0131rma\u011fa q\u0259rar verdil\u0259r. H\u0259min tarixd\u0259n bir il \u0259vv\u0259l M\u00fcst\u0259li \u018ffdal\u0131n komandanl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda b\u00f6y\u00fck q\u00fcvv\u0259l\u0259r g\u00f6nd\u0259rdi v\u0259 s\u0259lib\u00e7il\u0259r t\u00fcrkl\u0259rl\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259rk\u0259n onlara t\u00fcrk fatehl\u0259rin\u0259 h\u00fccum etm\u0259yi \u0259mr etdi (XVIII \u0259sr frans\u0131z tarix\u00e7isi Professor Mailly, Lesprit de Croisades, 1780-ci il Paris n\u0259\u015frinin 4-c\u00fc cildinin 116-c\u0131 s\u0259hif\u0259si Sitat: \u0130smail Hami DANI\u015eMENT-\u0130stanbulda 1979-cu ild\u0259 n\u0259\u015fr olunan Tarixi H\u0259qiq\u0259tl\u0259r kitab\u0131ndan-S\u0259h.:377-378 -379 -380-381-382-383-384-385).<\/p>\n\n\n\n<p>Bu d\u0259h\u015f\u0259tli nifr\u0259t v\u0259 kin-k\u00fcdur\u0259tin f\u0259lak\u0259tli t\u0259zah\u00fcrl\u0259ri t\u0259kc\u0259 \u0259r\u0259b-s\u0259lib\u00e7i ittifaqlar\u0131 il\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131rd\u0131, s\u0259lib\u00e7il\u0259rin Antakya qar\u015f\u0131s\u0131ndak\u0131 m\u0259\u015fhur adamyey\u0259nliyi \u0259r\u0259bl\u0259ri sevindirdi! Acl\u0131qdan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n s\u0259lib\u00e7il\u0259rin \u0259r\u0259bl\u0259rin k\u00f6m\u0259yind\u0259n \u0259vv\u0259l t\u00fcrk \u015f\u0259hidl\u0259rini m\u0259zarlar\u0131ndan \u00e7\u0131xar\u0131b kabab kimi bi\u015firm\u0259si tarixin h\u0259mi\u015f\u0259 qorxu v\u0259 l\u0259n\u0259tl\u0259 xat\u0131rlayaca\u011f\u0131 v\u0259h\u015filiyin xatir\u0259sidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir g\u00fcn min be\u015f y\u00fcz \u015f\u0259hidin c\u0259naz\u0259si \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131 v\u0259 \u00fc\u00e7 y\u00fcz n\u0259f\u0259rin m\u00fcbar\u0259k ba\u015f\u0131 k\u0259sil\u0259r\u0259k Misird\u0259 t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 birl\u0259\u015fm\u0259y\u0259 g\u0259l\u0259n \u201c\u0130slam x\u0259lif\u0259si\u201dnin nad\u00fcr\u00fcst el\u00e7il\u0259rin\u0259 g\u00f6st\u0259rilirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259\u015fhur s\u0259lib\u00e7i tarix\u00e7i Guillaume de Tyr Lat\u0131n tarixinin Frans\u0131zca t\u0259rc\u00fcm\u0259si &#171;Historia de Rebus gestis in partibus transmarinis&#187;-in 1879-cu il Paris n\u0259\u015frinin birinci cildinin 165-ci s\u0259hif\u0259sind\u0259 bu t\u0259svirin qar\u015f\u0131s\u0131nda \u0259r\u0259b el\u00e7il\u0259rini t\u0259svir edir: Bu m\u0259nz\u0259r\u0259ni g\u00f6rd\u00fckd\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259ri (=t\u00fcrkl\u0259r) \u00f6ld\u00fcy\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox sevinirdil\u0259r&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cB\u00fct\u00fcn c\u0259s\u0259dl\u0259ri bir \u00e7uxura atd\u0131lar v\u0259 k\u0259silmi\u015f ba\u015flar\u0131 sayaraq onlar\u0131n n\u0259 q\u0259d\u0259r oldu\u011funu bilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259y\u0259 g\u0259tirdil\u0259r. Yaln\u0131z Misir x\u0259lif\u0259sinin s\u0259firl\u0259rin\u0259 m\u0259xsus d\u00f6rd ata y\u00fckl\u0259nmi\u015f ba\u015flar sahil\u0259 g\u00f6nd\u0259rildi (\u0130smail Hami DANI\u015eMENT- 1979-cu ild\u0259 \u0130stanbulda n\u0259\u015fr olunan Tarixi H\u0259qiq\u0259tl\u0259r kitab\u0131-S\u0259h.:377-378-379-380-381-382-383-384-385).<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cOsmanl\u0131 xidm\u0259tind\u0259 olark\u0259n \u0259r\u0259b zabit v\u0259 m\u0259murlar\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin d\u00f6vl\u0259t \u0259leyhin\u0259, b\u0259zil\u0259rinin is\u0259 daha t\u0259sirli \u015f\u0259kild\u0259 agent kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rdiyi m\u00fc\u0259yy\u0259n olundu. \u0130\u015f bununla da bitm\u0259di. Ba\u015f Assambleyadak\u0131, y\u0259ni Osmanl\u0131 Parlamentind\u0259ki \u0259r\u0259b n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri tam casus kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f etdil\u0259r, M\u0259kk\u0259 \u015f\u0259rifin\u0259 g\u00f6nd\u0259rdikl\u0259ri m\u0259ktublarda \u201cD\u0259rhal M\u0259kk\u0259nin idar\u0259sini \u0259l\u0259 ke\u00e7irib \u0259r\u0259b \u00fcsyan\u0131na r\u0259hb\u0259rlik etsinl\u0259r\u201d deyirdil\u0259r (M\u0259ktubun tarixi: 12 fevral 1911)? (Erg\u00fcn Noy\u0131lmaz, Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa, \u0130stanbul, 1979: 83).<\/p>\n\n\n\n<p>Birinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 M\u0259din\u0259nin m\u00fchafiz\u0259si il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan F\u0259xr\u0259ddin Pa\u015fa v\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259ri \u00fc\u00e7 il\u0259 yax\u0131n davam ed\u0259n bu missiyada \u00f6z yem\u0259kl\u0259rini xalqla b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fckl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn yem\u0259ksiz qalm\u0131\u015fd\u0131lar. Fahrettin Pa\u015fa \u0259rzaq q\u0131tl\u0131\u011f\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n orduya m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k \u00e7\u0259yirtk\u0259 yem\u0259y\u0259 icaz\u0259 verir. O, \u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u0259 \u00e7\u0259yirtk\u0259 yediyini bildirib.<\/p>\n\n\n\n<p>O, reseptini x\u00fcsusi \u00e7\u0259yirtk\u0259 menyusunu da qeyd etm\u0259kl\u0259 izah etdi. &#171;D\u00fcn\u0259n masam\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 bir tava \u00e7\u0259yirtk\u0259 q\u0131zartmas\u0131 var idi. Dostlarla l\u0259zz\u0259tl\u0259 yedik.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7ox dadl\u0131 idi. X\u00fcsusil\u0259 zeytun ya\u011f\u0131 v\u0259 limon salat\u0131 \u00e7ox g\u00f6z\u0259ldir. \u018fg\u0259r daha \u00e7ox \u00e7\u0259yirtk\u0259 toplaya bils\u0259niz, onlar\u0131 m\u0259n\u0259 g\u00f6nd\u0259rin. T\u00fcrk \u0259sg\u0259rl\u0259ri qida bax\u0131m\u0131ndan b\u0259d\u0259vil\u0259rd\u0259n he\u00e7 bir yard\u0131m g\u00f6rm\u00fcrl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Onlar \u0259r\u0259bl\u0259rd\u0259n he\u00e7 bir k\u00f6m\u0259k g\u00f6rm\u00fcrl\u0259r. Tarix h\u0259v\u0259skarlar\u0131 bilir, \u0259r\u0259bl\u0259r Osmanl\u0131lar\u0131 ingilisl\u0259rin hiyl\u0259l\u0259rin\u0259 inand\u0131qlar\u0131 halda onlar\u0131 \u00f6z torpaqlar\u0131ndan \u00e7\u0131xarmaq ist\u0259yirdil\u0259r. \u018fr\u0259bl\u0259r xainc\u0259sin\u0259, h\u0259mi\u015f\u0259 arxadan vururlar, Anadoluya d\u00f6nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yola \u00e7\u0131xan \u0259sg\u0259rl\u0259rimizin ke\u00e7\u0259c\u0259yi yerl\u0259rd\u0259 su quyular\u0131na z\u0259h\u0259r at\u0131rd\u0131lar. \u018fslind\u0259, onlar\u0131n v\u0259h\u015filiyi o h\u0259dd\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131 ki, yaral\u0131lar v\u0259 geri \u00e7\u0259kil\u0259n silahs\u0131z m\u00fcdafi\u0259siz yaral\u0131lardan ibar\u0259t x\u0259st\u0259xana b\u00f6l\u00fcy\u00fcn\u0259 h\u00fccum etdil\u0259r v\u0259 Osmanl\u0131 \u0259sg\u0259rl\u0259ri q\u0131z\u0131llar\u0131n\u0131 udub qar\u0131nlar\u0131nda gizl\u0259dirdil\u0259r. \u018fr\u0259bl\u0259r onlar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u0259r\u0259k ba\u011f\u0131rsaqlar\u0131n\u0131 yararaq v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00dcRK \u018fSG\u018fR\u0130N\u018f MEHMET\u00c7\u0130K ADI M\u018fD\u0130N\u018fN\u0130N M\u00dcDAF\u0130\u018fS\u0130 \u00dc\u00c7\u00dcN VER\u0130L\u0130B? Hulusi \u015eENEL<\/p>\n\n\n\n<p>1916-c\u0131 ilin yay\u0131ndan \u0259r\u0259b m\u0259s\u0259l\u0259si ingilisl\u0259rin xeyrin\u0259 d\u0259yi\u015fdi. \u0130ngilisl\u0259r\u0259 birc\u0259 \u015fey qalm\u0131\u015fd\u0131 ki, f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rini haz\u0131rlanm\u0131\u015f prinsipl\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 davam etdirsinl\u0259r. \u018fr\u0259bl\u0259rl\u0259 bu m\u00fcnaqi\u015f\u0259 ingilisl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn o q\u0259d\u0259r yax\u015f\u0131 n\u0259tic\u0259 verdi ki, Misir y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc kimi tan\u0131nan bu ekspedisiyan\u0131n sonrak\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 ingilisl\u0259r sanki \u00f6z \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015f kimi \u0259lveri\u015fli \u015f\u0259raitd\u0259 vuru\u015furdular. T\u00fcrkl\u0259r is\u0259 v\u0259t\u0259nl\u0259rinin bir hiss\u0259sind\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik hissl\u0259ri b\u0259sl\u0259y\u0259n yerli xalq aras\u0131nda bilavasit\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qald\u0131lar (Liman von Sanders, Five Years in Turkey s.178).<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cT\u00fcrk toplumunun Y\u0259m\u0259nd\u0259 \u015f\u0259hid olan t\u00fcrk \u0259sg\u0259rl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n az\u0131 t\u00fcrk \u015f\u0259hidliyi olmal\u0131d\u0131r. \u201cLakin h\u0259tta \u0130ngilt\u0259r\u0259nin d\u0259 Y\u0259m\u0259nd\u0259 \u015f\u0259hid m\u0259zarl\u0131\u011f\u0131 var\u201d. (T\u00fcrkiy\u0259nin Y\u0259m\u0259n s\u0259firi T\u00fcrel \u00d6zkarol, 2005).<\/p>\n\n\n\n<p>Lourensin q\u0131z\u0131lla al\u0131b toplad\u0131\u011f\u0131 \u0259r\u0259bl\u0259r yar\u0131madan\u0131n h\u0259r yerind\u0259 bir-bir Osmanl\u0131 \u0259sg\u0259rl\u0259rini v\u0259 X\u00fcsusi T\u0259\u015fkilat agentl\u0259rini ovlad\u0131lar. Bu k\u00fctl\u0259vi q\u0259tll\u0259r b\u0259z\u0259n h\u0259tta Lourensd\u0259 d\u0259 ikrah hissi do\u011fururdu<\/p>\n\n\n\n<p>(Tuncay \u00d6zkan: History of a Secret Service, 1997:44-45).<\/p>\n\n\n\n<p>Y\u0259m\u0259nd\u0259 itirdiyimiz t\u00fcrk \u0259sg\u0259rl\u0259rinin say\u0131n\u0131 daha \u00e7ox kitablarda, s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 v\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259rd\u0259 axtard\u0131m. F\u0259rqli r\u0259q\u0259ml\u0259r ortaya \u00e7\u0131xd\u0131. \u00dcmumi r\u0259q\u0259m 300 mindir! Ensiklopediyadak\u0131 qeyd itki miqyas\u0131n\u0131 izah etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn r\u0259q\u0259mi laz\u0131ms\u0131z edib: Tarix Y\u0259m\u0259nd\u0259 \u00f6l\u0259n t\u00fcrkl\u0259rin say\u0131n\u0131 bilmir v\u0259 \u00f6yr\u0259nm\u0259kd\u0259n qorxur!? (Mustafa Balbay, Y\u0259m\u0259n T\u00fcrkl\u0259r Q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131, \u0130stanbul, 2005).<\/p>\n\n\n\n<p>F\u0259l\u0259stin bayra\u011f\u0131 ilk d\u0259f\u0259 1916-c\u0131 ild\u0259 Osmanl\u0131 \u0130mperiyas\u0131na qar\u015f\u0131 \u0259r\u0259b \u00fcsyan\u0131n\u0131n simvolu olaraq \u015e\u0259rif H\u00fcseyn t\u0259r\u0259find\u0259n haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r. Daha sonra 1964-c\u00fc ild\u0259 bayraq F\u0259l\u0259stin Azadl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n F\u0259l\u0259stin xalq\u0131n\u0131n bayra\u011f\u0131, 15 Noyabr 1988-ci ild\u0259 is\u0259 F\u0259l\u0259stin Azadl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n F\u0259l\u0259stin Torpaqlar\u0131n\u0131n bayra\u011f\u0131 kimi elan edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bayraq \u00fc\u00e7 b\u0259rab\u0259r \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc zolaqdan ibar\u0259tdir. Bu, bayraqda m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilmi\u015f h\u0259ddind\u0259n art\u0131q sol n\u00f6qt\u0259si olan ikit\u0259r\u0259fli \u00fc\u00e7bucaqla tamamlan\u0131r. Bayraq Q\u0259rbi Sahara v\u0259 \u0130ordaniya bayraqlar\u0131na \u00e7ox b\u0259nz\u0259yir.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00d6nder Tosun Bu yaz\u0131dak\u0131 faktlar\u0131 f\u0259l\u0259stinlil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6z ya\u015f\u0131 t\u00f6k\u00fcb, B\u00f6y\u00fck \u00c7ingiz Xan\u0131, H\u00fclak\u0131 Xan\u0131 x\u0259lif\u0259ni \u00f6ld\u00fcrd\u00fcy\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259 &#171;kafir&#187; adland\u0131ranlar utans\u0131n. X\u0259lif\u0259likd\u0259 s\u0259rk\u0259rd\u0259 olmu\u015f<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":86817,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-86813","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86813","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=86813"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86813\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":86818,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86813\/revisions\/86818"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/86817"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=86813"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=86813"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=86813"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}