{"id":8718,"date":"2020-06-29T02:48:19","date_gmt":"2020-06-28T22:48:19","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=8718"},"modified":"2020-06-29T02:49:06","modified_gmt":"2020-06-28T22:49:06","slug":"bakiya-daxil-olan-amerika-tanklari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=8718","title":{"rendered":"Bak\u0131ya daxil olan Amerika tanklar\u0131"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>M\u00fcharib\u0259 ill\u0259rind\u0259 Bak\u0131 Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck n\u0259qliyyat qov\u015faqlar\u0131ndan birin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdi. M\u0259s\u0259l\u0259 ondad\u0131r ki, Bak\u0131 vasit\u0259sil\u0259 trans \u0130ran t\u0259dar\u00fck mar\u015frutunun bir qolu olan lend-liz buradan ke\u00e7ib. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, AB\u015e-dan y\u00fckl\u0259r SSR\u0130-y\u0259 \u00fc\u00e7 \u0259sas yolla g\u0259tirilirdi. Y\u00fck d\u00f6vriyy\u0259sinin 47,1%-i Uzaq \u015e\u0259rq mar\u015frutu (Petropavlovsk-Kam\u00e7atka, Nikolayevsk- Amur v\u0259 Vladivostokad\u0259k), 23,8% \u2013 i trans \u0130ran (Bak\u0131, A\u015fqabad, H\u0259\u015ft\u0259rxan, Krasnovodsk v\u0259 Tbilisiy\u0259 q\u0259d\u0259r), 22,6% &#8212; i is\u0259 \u015eimal mar\u015frutu (Murmansk, Arxangelsk v\u0259 Molotovska q\u0259d\u0259r) il\u0259 da\u015f\u0131n\u0131b.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fgyd4-2.fna.fbcdn.net\/v\/t1.0-9\/106318541_1024944894587400_2850684175946665202_n.png?_nc_cat=107&amp;_nc_sid=8024bb&amp;_nc_ohc=5tjqgjz93aAAX8wyL4F&amp;_nc_ht=scontent.fgyd4-2.fna&amp;oh=fdbfdf8911300105055ceed902350199&amp;oe=5F1CEB4B\" alt=\"\u041d\u0430 \u0438\u0437\u043e\u0431\u0440\u0430\u0436\u0435\u043d\u0438\u0438 \u043c\u043e\u0436\u0435\u0442 \u043d\u0430\u0445\u043e\u0434\u0438\u0442\u044c\u0441\u044f: 2 \u0447\u0435\u043b\u043e\u0432\u0435\u043a\u0430\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Amma dig\u0259r n\u0259qliyyat qov\u015faqlar\u0131ndan f\u0259rqli olaraq, Bak\u0131 h\u0259m d\u0259niz y\u00fckl\u0259rini, h\u0259m y\u00fck ma\u015f\u0131nlar\u0131, h\u0259m d\u0259 d\u0259mir yolu platformalar\u0131 vasit\u0259siyl\u0259 da\u015f\u0131malar\u0131 q\u0259bul edib. Sonuncular, \u0259sas\u0259n AB\u015e tanklar\u0131n\u0131n \u0130randan g\u0259tirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 olunurdu. \u018fg\u0259r \u0259vv\u0259lc\u0259 zirehli ma\u015f\u0131nlar Sovet s\u0259rh\u0259dini ke\u00e7\u0259nd\u0259n sonra \u00f6lk\u0259nin m\u0259rk\u0259zi rayonlar\u0131na g\u00f6nd\u0259rilirdis\u0259, almanlar Rostovu i\u015f\u011fal etdikd\u0259n v\u0259 m\u00fch\u00fcm n\u0259qliyyat magistral\u0131n\u0131 k\u0259sdikd\u0259n sonra tanklar birba\u015fa \u015eimali Qafqaz c\u0259bh\u0259sin\u0259 g\u00f6nd\u0259rilm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Bununla yana\u015f\u0131, qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, \u015eimali-Qafqaz istiqam\u0259tind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n tank hiss\u0259l\u0259rin\u0259 aid tanklar\u0131n\u0131n lend-Lizd\u0259ki faizi kifay\u0259t q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259k olub. Onlar \u00fc\u00e7\u00fcn hey\u0259t Bak\u0131da yerl\u0259\u015f\u0259n 27-ci t\u0259dris alay\u0131n\u0131n bazas\u0131nda haz\u0131rlan\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fgyd4-2.fna.fbcdn.net\/v\/t1.0-9\/106422308_1024945297920693_5580694815317063597_n.png?_nc_cat=103&amp;_nc_sid=8024bb&amp;_nc_ohc=4KcoYmQX0-QAX8BwBuF&amp;_nc_ht=scontent.fgyd4-2.fna&amp;oh=a9d2d20e59d5d5760e821f9f9d91bf00&amp;oe=5F1F2D29\" alt=\"\u041d\u0430 \u0438\u0437\u043e\u0431\u0440\u0430\u0436\u0435\u043d\u0438\u0438 \u043c\u043e\u0436\u0435\u0442 \u043d\u0430\u0445\u043e\u0434\u0438\u0442\u044c\u0441\u044f: \u043d\u0435\u0431\u043e \u0438 \u043d\u0430 \u0443\u043b\u0438\u0446\u0435\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Ba\u015fqa yolla \u0130randan SSR\u0130-y\u0259 Aviasiya texnikas\u0131n\u0131n k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si h\u0259yata ke\u00e7irilirdi. 1942-ci ild\u0259n ba\u015flayaraq, Sovet h\u0259rbi t\u0259yyar\u0259\u00e7il\u0259ri n\u0259qliyyat t\u0259yyar\u0259l\u0259rind\u0259 Tehrana apar\u0131l\u0131rd\u0131 v\u0259 oradan Amerika, ingilis q\u0131r\u0131c\u0131lar\u0131 il\u0259 (daha az sayda bombardman\u00e7\u0131lar) qay\u0131d\u0131rd\u0131lar. Az\u0259rbaycan\u0131n Kirovabad (indiki G\u0259nc\u0259) v\u0259 Hac\u0131qabulda eni\u015f edirdil\u0259r. Bura, Sovet pilotlar\u0131n\u0131n t\u0259yyar\u0259l\u0259ri idar\u0259 etm\u0259yi \u00f6yr\u0259ndikl\u0259ri bir t\u0259lim m\u0259rk\u0259zi idi. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, burada \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131 Q\u0259hr\u0259man\u0131 Aleksandr Pokr\u0131\u015fkin v\u0259 onun h\u0259mt\u0259lim\u00e7il\u0259ri idar\u0259etm\u0259 bacar\u0131qlar\u0131n\u0131 qazan\u0131blar.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259kc\u0259 1943-c\u00fc ild\u0259 &#171;\u0130ran d\u0259hlizi&#187; il\u0259 2.386 t\u0259yyar\u0259 g\u00f6nd\u0259rilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Lend-liz\u0259 daxil olan son d\u0259r\u0259c\u0259 vacib m\u0259hsullardan biri d\u0259 ordunun mobilliyini t\u0259min ed\u0259n avtomobill\u0259r idi (\u0259sas\u0259n y\u00fck avtomobill\u0259ri). M\u00fcharib\u0259 ill\u0259rind\u0259 m\u00fctt\u0259fiql\u0259r 375 min avtomobil t\u0259dar\u00fck edib v\u0259 onlar\u0131n dem\u0259k olar ki, yar\u0131s\u0131 trans \u0130ran yolu il\u0259 ge\u00e7ib.<\/p>\n\n\n\n<p>Maraql\u0131d\u0131r ki, \u0259g\u0259r \u0259vv\u0259lc\u0259 &#171;Katyu\u015fa&#187; minaatanlar\u0131 Zis-6 y\u00fck ma\u015f\u0131n\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 qura\u015fd\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131sa, m\u00fcharib\u0259nin sonunda b\u00fct\u00fcn reaktiv yayl\u0131m at\u0259\u015fi sisteml\u0259ri yaln\u0131z &#171;Studebaker US6&#187; markal\u0131 Amerika ma\u015f\u0131nlar\u0131nda qura\u015fd\u0131r\u0131lma\u011fa ba\u015fland\u0131.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fgyd4-2.fna.fbcdn.net\/v\/t1.0-9\/106127001_1024945384587351_6472257037908065207_n.png?_nc_cat=104&amp;_nc_sid=8024bb&amp;_nc_ohc=HzUkenUuMZ4AX917Opj&amp;_nc_ht=scontent.fgyd4-2.fna&amp;oh=27e164983faea4bced660fad77317f43&amp;oe=5F1DD734\" alt=\"\u041d\u0430 \u0438\u0437\u043e\u0431\u0440\u0430\u0436\u0435\u043d\u0438\u0438 \u043c\u043e\u0436\u0435\u0442 \u043d\u0430\u0445\u043e\u0434\u0438\u0442\u044c\u0441\u044f: \u043e\u0431\u043b\u0430\u043a\u043e, \u043d\u0435\u0431\u043e \u0438 \u043d\u0430 \u0443\u043b\u0438\u0446\u0435\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, &#171;Katyu\u015fa&#187; qvardiya minaatanlar\u0131n\u0131n y\u0131\u011f\u0131lmas\u0131, bilavasit\u0259 Bak\u0131ya aid idi. H\u0259l\u0259 1942-ci ilin yay\u0131nda Az\u0259rbaycan paytaxt\u0131n\u0131n k\u0259nar\u0131nda rekord m\u00fcdd\u0259td\u0259 ilkin olaraq 160 n\u00f6mr\u0259li s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 ad\u0131 ke\u00e7\u0259n v\u0259 sonradan B\u00fcnyad S\u0259rdarovun ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131yan zavod in\u015fa edilmi\u015fdi. Orada m\u0259xfilik rejimi el\u0259 idi ki, h\u0259tta bir \u00e7ox i\u015f\u00e7il\u0259r m\u00fc\u0259ssis\u0259nin hans\u0131 m\u0259hsullar\u0131 istehsal etdiyini bilmirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Zavod reaktiv minaatanlar\u0131n y\u0131\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irib. Y\u0131g\u0131lm\u0131\u015f d\u00f6y\u00fc\u015f ma\u015f\u0131nlar\u0131 h\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n brezentl\u0259 b\u00fck\u00fcl\u00fcr, gec\u0259 boyu \u0259hali az olan \u015f\u0259h\u0259r \u00fczr\u0259 da\u015f\u0131n\u0131r v\u0259 d\u0259mir yolu platformalar\u0131na g\u00f6nd\u0259rilirdi. Bundan sonra Bak\u0131n\u0131n m\u0259hsullar\u0131 birba\u015fa d\u00f6y\u00fc\u015f meydanlar\u0131na g\u00f6nd\u0259rilirdi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fgyd4-2.fna.fbcdn.net\/v\/t1.0-9\/105695420_1024945554587334_4144664334533784782_n.png?_nc_cat=109&amp;_nc_sid=8024bb&amp;_nc_ohc=q8OAvwetdiEAX9VRxWy&amp;_nc_ht=scontent.fgyd4-2.fna&amp;oh=ae2dfe45866630a5b65db151b2b82d80&amp;oe=5F1D0F24\" alt=\"\u041d\u0430 \u0438\u0437\u043e\u0431\u0440\u0430\u0436\u0435\u043d\u0438\u0438 \u043c\u043e\u0436\u0435\u0442 \u043d\u0430\u0445\u043e\u0434\u0438\u0442\u044c\u0441\u044f: 1 \u0447\u0435\u043b\u043e\u0432\u0435\u043a\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, h\u0259l\u0259 1941-ci ilin sonlar\u0131ndan Az\u0259rbaycanda 130-a q\u0259d\u0259r silah, d\u00f6y\u00fc\u015f sursat\u0131, h\u0259rbi t\u0259chizat v\u0259 dig\u0259r \u0259\u015fyalar istehsal olunurdu. Zavodlar\u0131n sexl\u0259rind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif \u00e7apl\u0131 m\u0259rmil\u0259r, pulemyotlar, h\u00fccum t\u00fcf\u0259ngl\u0259ri, tank \u0259leyhin\u0259 minalar, qumbaralar v\u0259 h\u0259tta &#171;\u015f\u00fc\u015f\u0259 qumbaralar&#187; (Molotov kokteyli), y\u0259ni g\u00fcnd\u0259 10 min \u0259d\u0259d\u0259 q\u0259d\u0259r istehsal olunan al\u0131\u015fqan qar\u0131\u015f\u0131ql\u0131 butulkalar haz\u0131rlan\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>1941-ci ilin sonundan SSR\u0130 D\u00f6vl\u0259t M\u00fcdafi\u0259 Komit\u0259sinin q\u0259rar\u0131 il\u0259 Bak\u0131n\u0131n 458 n\u00f6mr\u0259li zavodunda &#171;Yak-1&#187; t\u0259yyar\u0259l\u0259rinin istehsal\u0131 t\u0259\u015fkil edilmi\u015fdi. Art\u0131q 1942-ci ilin yaz\u0131nda Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131nda yarad\u0131lm\u0131\u015f ilk &#171;Yak-1&#187; t\u0259yyar\u0259l\u0259ri havaya qalxm\u0131\u015fd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Al\u0131nt\u0131: Ruslan Mir<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00fcharib\u0259 ill\u0259rind\u0259 Bak\u0131 Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck n\u0259qliyyat qov\u015faqlar\u0131ndan birin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdi. M\u0259s\u0259l\u0259 ondad\u0131r ki, Bak\u0131 vasit\u0259sil\u0259 trans \u0130ran t\u0259dar\u00fck mar\u015frutunun bir qolu olan lend-liz<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":8719,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-8718","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8718","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8718"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8718\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8720,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8718\/revisions\/8720"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/8719"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8718"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8718"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8718"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}