{"id":88576,"date":"2023-01-13T12:10:38","date_gmt":"2023-01-13T08:10:38","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=88576"},"modified":"2023-01-13T12:10:42","modified_gmt":"2023-01-13T08:10:42","slug":"erm%c9%99ni-dili-ona-gor%c9%99-unikaldir-ki-erm%c9%99nisunas","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=88576","title":{"rendered":"Erm\u0259ni dili ona g\u00f6r\u0259 \u201cunikald\u0131r\u201d ki&#8230; \u2013 Erm\u0259ni\u015f\u00fcnas"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Erm\u0259nil\u0259r ba\u015fqa xalqlar\u0131n m\u0259d\u0259niyy\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259rini o\u011furlamaq v\u0259 tarixi saxtala\u015fd\u0131rmaq, \u00f6z\u00fcn\u00fc \u0259n q\u0259dim xalq, sivilizasiya kimi d\u00fcnyaya s\u0131r\u0131maq i\u015find\u0259 x\u00fcsusi t\u0259cr\u00fcb\u0259 v\u0259 qabiliyy\u0259t\u0259 sahibdirl\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bu s\u00f6zl\u0259ri&nbsp;<a target=\"_blank\" href=\"https:\/\/axar.az\/\" rel=\"noreferrer noopener\">Axar.az<\/a>-a erm\u0259ni ekspert Armen Vardanyan\u0131n \u00f6z a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda erm\u0259ni dili haqq\u0131nda s\u0259sl\u0259ndirdiyi fikirl\u0259r haqda dan\u0131\u015fan Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin Erm\u0259ni Ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 v\u0259 T\u0259lim M\u0259rk\u0259zinin direktoru&nbsp;<strong>\u0130smay\u0131l Tanr\u0131verdi<\/strong>&nbsp;deyib.<\/p>\n\n\n\n<p>Alim h\u0259tta erm\u0259ni yazarlar\u0131n\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 d\u0259 bununla ba\u011fl\u0131 \u00e7oxlu sayda faktlar\u0131n oldu\u011funu bildirib:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cVardanyan t\u0259hqir m\u0259nas\u0131nda ruslar\u0131 \u201ca\u011f t\u00fcrkl\u0259r\u201d adland\u0131r\u0131r. Lakin erm\u0259nil\u0259r t\u00fcrkl\u0259rin qurdu\u011fu Osmanl\u0131 imperiyas\u0131n\u0131n onlara etdiyi g\u00fcz\u0259\u015ftl\u0259r hesab\u0131na mill\u0259t kimi formala\u015fa bilibl\u0259r. \u0130stanbulun f\u0259thin\u0259d\u0259k erm\u0259nil\u0259r\u0259 he\u00e7 bir imkan tan\u0131nm\u0131rd\u0131, lakin Osmanl\u0131 imperiyas\u0131 onlara bir \u00e7ox g\u00fcz\u0259\u015ftl\u0259r etdi, ya\u015famalar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259rait yaratd\u0131. H\u0259tta saylar\u0131 \u00e7oxals\u0131n dey\u0259, erm\u0259nil\u0259r orduya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lm\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Dil m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 g\u0259ldikd\u0259 is\u0259, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, onlar bununla q\u00fcrr\u0259l\u0259nm\u0259m\u0259lidirl\u0259r. \u00c7\u00fcnki erm\u0259ni dili \u0259slind\u0259 he\u00e7 \u00f6zl\u0259rinin d\u0259 do\u011fru \u015f\u0259kild\u0259 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259diyi m\u0259hdud \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259li kils\u0259 dili olub v\u0259 sonradan bizim, eyni zamanda ba\u015fqa dill\u0259rd\u0259n edil\u0259n o\u011furluqlar hesab\u0131na formala\u015f\u0131b. Bununla ba\u011fl\u0131 bir s\u0131ra erm\u0259ni tarix\u00e7inin yazd\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259 d\u0259 \u00e7oxlu sayda fakt var. On doqquzuncu \u0259srd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f erm\u0259ni yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 Xa\u00e7atur Abovyan\u0131n \u0130r\u0259vanda 1939, 1940 v\u0259 1950-ci ill\u0259rd\u0259 \u00e7ap olunan \u201cErm\u0259nistan yaralar\u0131\u201d, \u201cNaxa\u015favik\u201d kitablar\u0131n\u0131n v\u0259 \u201c\u018fs\u0259rl\u0259r toplusu\u201dnun V cildind\u0259n bir s\u0131ra faktlar\u0131 da buna misal \u00e7\u0259km\u0259k olar:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cBizim dil \u0259n az\u0131 50% t\u00fcrk s\u00f6zl\u0259rind\u0259n ibar\u0259tdir\u2026\u201d.(\u201cErm\u0259nistan yaralar\u0131\u201d, s\u0259h,80-81); \u201cT\u00fcrk dili l\u0259n\u0259t\u0259 g\u0259lsin, ancaq bu dil Allah\u0131n xeyir-duas\u0131n\u0131 al\u0131b\u2026 b\u00fct\u00fcn \u015fadl\u0131qlarda v\u0259 toy m\u0259rasiml\u0259rind\u0259 biz t\u00fcrkc\u0259 oxuyuruq&#8230;\u201d (\u201cErm\u0259nistan yaralar\u0131\u201d); \u201c\u2026 xalq (erm\u0259ni) \u00e7oxlu miqdarda t\u00fcrk s\u00f6zl\u0259ri \u00f6yr\u0259nib v\u0259 bu g\u00fcn\u0259d\u0259k onlar\u0131 i\u015fl\u0259dir&#8230;\u201d (\u201c\u018fs\u0259rl\u0259r toplusu\u201d, s\u0259h 48); \u201cYeni v\u0259 q\u0259dim dill\u0259rin (erm\u0259ni) \u0259sas f\u0259rqi dan\u0131\u015f\u0131q t\u0259rzind\u0259 v\u0259 sintaktik qurulu\u015fundad\u0131r. Bu n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rd\u0259n q\u0259dim erm\u0259ni dili (\u201cqrabar\u201d) Avropa dill\u0259rin\u0259 ox\u015fay\u0131r, yeni erm\u0259ni dili (\u201ca\u015fxarabar\u201d) is\u0259 t\u00fcrk (Az\u0259rbaycan) dilin\u0259 ox\u015fay\u0131r&#8230;\u201d (\u201cNaxa\u015favik\u201d); \u201cT\u00fcrk (Az\u0259rbaycan) dili bizd\u0259 o q\u0259d\u0259r yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r ki, onu h\u0259tta qad\u0131nlar v\u0259 u\u015faqlar ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrl\u0259r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 xalq i\u00e7\u0259risind\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131\u015f istedadlar aras\u0131nda tatar (Az\u0259rbaycan) dilind\u0259 \u015ferl\u0259r yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 oxunmas\u0131 adi hala \u00e7evrilmi\u015fdir&#8230;\u201d. (\u201cNaxa\u015favik\u201d, s\u0259h, 48)\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130smay\u0131l Tanr\u0131verdi erm\u0259ni saxtakarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yen\u0259 d\u0259 davam etdiyini vur\u011fulay\u0131b:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u00d6t\u0259n \u0259srin 80-ci ill\u0259rind\u0259n etibar\u0259n Erm\u0259nistanda al\u0131nma s\u00f6zl\u0259rin dild\u0259n t\u0259mizl\u0259nilm\u0259si prosesinin ba\u015flamas\u0131na baxmayaraq, yen\u0259 d\u0259 bizd\u0259n o\u011furlanan s\u00f6zl\u0259ri leksikondan tamamil\u0259 \u00e7\u0131xara bilm\u0259yibl\u0259r. Haz\u0131rda orada qurulan Dil \u015euras\u0131 bununla m\u0259\u015f\u011fuldur. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn onlar\u0131n \u00f6zl\u0259rinin x\u00fcsusi metodlar\u0131 var. H\u0259tta m\u00fc\u0259yy\u0259n al\u0131nma s\u00f6zl\u0259r\u0259 alternativ kimi erm\u0259nic\u0259 q\u0259bul edil\u0259n s\u00f6zl\u0259ri i\u015fl\u0259tm\u0259y\u0259n K\u0130V-l\u0259r min dollardan on min dollara kimi c\u0259rim\u0259l\u0259nirl\u0259r. Apard\u0131\u011f\u0131m m\u00fc\u015fahid\u0259 v\u0259 ara\u015fd\u0131rmalara g\u00f6r\u0259 dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, haz\u0131rda Erm\u0259nistanda leksikonda 300-400 Az\u0259rbaycan, t\u00fcrk v\u0259 fars s\u00f6zl\u0259rind\u0259n (maral, ceyran, n\u0259rdivan, k\u0259ndirbaz, tama\u015fa, q\u0259l\u0259t, namus, qeyr\u0259t v\u0259 s.) istifad\u0259 edirl\u0259r. Erm\u0259ni saxtakarl\u0131\u011f\u0131 yaln\u0131z dill\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131r, onlar yem\u0259kl\u0259rimizi, mahn\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 v\u0259 dig\u0259r milli m\u0259d\u0259niyy\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259rimizi d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcnk\u00fcl\u0259\u015fdiribl\u0259r. H\u0259tta bu yax\u0131nlarda AB\u015e-\u0131n Los-Anceles \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ya\u015fayan erm\u0259ni pop m\u00fc\u011f\u0259nnisi Harut Pambukcan b\u0259st\u0259kar Cahangir Cahangirovun \u0130slam S\u0259f\u0259rlinin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 b\u0259sl\u0259diyi \u201cZ\u0259rif g\u00fcl\u00fc\u015fl\u00fcm\u201d mahn\u0131s\u0131n\u0131 \u201cQaram dardzats\u201d (\u201cK\u0259r\u0259m oldum\u201d- red) ad\u0131 il\u0259 erm\u0259ni mahn\u0131s\u0131 kimi t\u0259qdim edib.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259 is\u0259 Vardanyan\u0131n dediyi s\u00f6zl\u0259r \u00e7ox da t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u00fc deyil v\u0259 erm\u0259ni saxtakarl\u0131qlar\u0131 bundan sonra da davam ed\u0259c\u0259k. \u00c7\u0131x\u0131\u015f yolu is\u0259 bununla sistemli v\u0259 t\u0259\u015fkilatlanm\u0131\u015f \u015f\u0259kild\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparmaqd\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Erm\u0259nil\u0259r ba\u015fqa xalqlar\u0131n m\u0259d\u0259niyy\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259rini o\u011furlamaq v\u0259 tarixi saxtala\u015fd\u0131rmaq, \u00f6z\u00fcn\u00fc \u0259n q\u0259dim xalq, sivilizasiya kimi d\u00fcnyaya s\u0131r\u0131maq i\u015find\u0259 x\u00fcsusi t\u0259cr\u00fcb\u0259 v\u0259 qabiliyy\u0259t\u0259 sahibdirl\u0259r. Bu<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-88576","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gundm"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/88576","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=88576"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/88576\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":88578,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/88576\/revisions\/88578"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=88576"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=88576"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=88576"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}