{"id":88776,"date":"2023-01-16T22:16:26","date_gmt":"2023-01-16T18:16:26","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=88776"},"modified":"2023-01-16T22:24:01","modified_gmt":"2023-01-16T18:24:01","slug":"kainat-sairi-boyuk-nizami-yaradiciliginda-tarixilik-v%c9%99-turkculuk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=88776","title":{"rendered":"KA\u0130NAT \u015eA\u0130R\u0130 B\u00d6Y\u00dcK N\u0130ZAM\u0130 YARADICILI\u011eINDA TAR\u0130X\u0130L\u0130K v\u0259 T\u00dcRK\u00c7\u00dcL\u00dcK"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/image-56-768x1024.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-88777\" width=\"266\" height=\"355\"\/><figcaption><strong>Novruzov K\u0259rim BDU-nin m\u0259zunu, tarix\u00e7i<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>&#171;Konstantinopol (\u0130stanbul) m\u00fctl\u0259q f\u0259th olunacaqd\u0131r. Onu f\u0259th ed\u0259n s\u0259rk\u0259rd\u0259 n\u0259 ulu s\u0259rk\u0259rd\u0259, onun \u0259sg\u0259rl\u0259ri is\u0259 n\u0259 yax\u015f\u0131 \u0259sg\u0259rl\u0259rdir.&#187;-M\u0259h\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259r S.\u018f.S<\/p>\n\n\n\n<p>ALLAHIN \u015f\u0259rqd\u0259 bir ordusu vard\u0131r.Onun ad\u0131n\u0131 T\u00fcrk qoymu\u015fdur.\u00d6z\u00fcn\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xanlardan is\u0259 onlar\u0131n vasit\u0259sil\u0259 intiqam al\u0131r&#187;-M\u0259h\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259r&nbsp; S.\u018f.S.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;X\u0259z\u0259r da\u011f\u0131ndan \u00c7in suyuna q\u0259d\u0259r,T\u00fcrkl\u0259rl\u0259 doludur b\u00fct\u00fcn bu yer\u0259r&#187;N.G\u0259nc\u0259vi&#187;T\u00fcrk\u0259 b\u0259nz\u0259r yad\u0259m\u0259n \u00e7\u00f6ld\u0259 qurub a\u011f \u00e7ad\u0131r. \u00c7ad\u0131r\u0131n ayparas\u0131 S\u00fcr\u0259yyaya nur sa\u00e7\u0131r&#187;-N.G\u0259nc\u0259vi&#187;\u018fvv\u0259la m\u0259n bir t\u00fcrk mill\u0259t\u00e7isiy\u0259m.M\u0259n bel\u0259 anadan olmu\u015fam M\u0259n bel\u0259 \u00f6l\u0259c\u0259y\u0259m T\u00fcrk birliyinin bir g\u00fcn h\u0259qiq\u0259t olaca\u011f\u0131na inan\u0131ram.G\u00f6rm\u0259s\u0259m d\u0259 x\u0259yallar\u0131nda d\u00fcnyaya g\u00f6zl\u0259rimi ba\u011flayacam T\u00fcrk birliyin\u0259 inan\u0131ram, g\u00f6r\u00fcr\u0259m.Sabah\u0131n tarixi T\u00fcrk Birliyi il\u0259 yeni d\u00f6vrl\u0259rini a\u00e7acaqd\u0131r.D\u00fcnya yaln\u0131z bu zaman asud\u0259liy\u0259 qovu\u015facaqd\u0131r.T\u00fcrk\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 bi k\u00f6hn\u0259lmi\u015f d\u00fcnyada yeni \u00fcf\u00fcql\u0259r a\u00e7acaq,g\u00fcn\u0259\u015f n\u0259 dem\u0259kdir,\u00fcf\u00fcq n\u0259 dem\u0259kdir, o zaman g\u00f6r\u00fcl\u0259c\u0259kdir&#187;-M.K.Atat\u00fcrk<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Bir g\u00fcn r\u0259ssamlar t\u00fcrkl\u0259rin \u00fcz\u00fcn\u00fc \u00e7\u0259km\u0259k ist\u0259yirl\u0259rs\u0259, ild\u0131r\u0131ma bax\u0131b \u00e7\u0259ksinl\u0259r-M.K.Atat\u00fcrk<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Ey almanlar! Burax\u0131n t\u00fcrkl\u0259r Almaniyan\u0131 z\u0259bt etsinl\u0259r.Haqq\u0131n, \u0259dal\u0259tin n\u0259 oldu\u011funu t\u00fcrkl\u0259r siz\u0259 \u00f6yr\u0259d\u0259c\u0259kl\u0259r&#187;-Martin L\u00fcter<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Q\u00fcrurum imkan vers\u0259ydi,T\u00fcrk \u018fsg\u0259rl\u0259rinin aln\u0131ndan \u00f6p\u0259rdim&#187;-Uinston \u00c7\u00f6r\u00e7ill<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;T\u00fcrk \u018fsg\u0259ri c\u0259surdur. Ana v\u0259t\u0259nini sev\u0259r v\u0259 onun \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131m olsa \u00e7\u0259kinm\u0259d\u0259n can\u0131n\u0131 f\u0259da ed\u0259r&#187;-Albert Eyn\u015fteyn<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n dahi \u015fairi Nizami G\u0259nc\u0259vi d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131nda parlaq s\u0259hif\u0259 a\u00e7m\u0131\u015f nadir \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rd\u0259ndir. \u015eairin \u0259s\u0259rl\u0259rini solmayan bir \u00e7i\u00e7\u0259y\u0259 b\u0259nz\u0259ts\u0259k, y\u0259qin ki, s\u0259hv etm\u0259rik. \u00c7\u00fcnki Nizaminin poeziyas\u0131 \u0259srl\u0259rd\u0259n b\u0259ri \u00f6z t\u0259rav\u0259tini daim saxlam\u0131\u015f, \u0259b\u0259diya\u015farl\u0131q n\u00fcmun\u0259si kimi d\u00fcnya m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259, \u0259d\u0259biyyat\u0131na \u00f6lm\u0259z incil\u0259r b\u0259x\u015f etmi\u015fdir. Onun xalq\u0131m\u0131z\u0131n m\u0259d\u0259ni s\u0259rv\u0259tin\u0259 \u00e7evril\u0259n \u0259s\u0259rl\u0259ri Az\u0259rbaycanla yana\u015f\u0131, d\u00fcnya xalqlar\u0131n\u0131n da tarixi ke\u00e7mi\u015fini v\u0259 ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdirir.Nizami G\u0259nc\u0259vinin \u0259s\u0259rl\u0259rinin Az\u0259rbaycanda \u00f6yr\u0259nilm\u0259si, \u0259sas\u0259n, XX \u0259srin 40-c\u0131 ill\u0259rind\u0259n ba\u015flan\u0131r. 1939-cu ild\u0259 Nizami G\u0259nc\u0259vinin anadan olmas\u0131n\u0131n 800 illik yubileyi \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 \u015fairin \u0259s\u0259rl\u0259rinin elmi t\u0259dqiqi v\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259si i\u015fl\u0259rin\u0259 d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 start verilmi\u015fdir. Lakin B\u00f6y\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sinin ba\u015flanmas\u0131 \u015fairin yubiley t\u0259dbirl\u0259rini geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 ke\u00e7irm\u0259y\u0259 imkan verm\u0259di. Yaln\u0131z 1947-ci ild\u0259 Nizaminin 800 illik yubileyi ke\u00e7irilmi\u015f v\u0259 h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 onun \u0259s\u0259rl\u0259rinin t\u0259dqiq edilm\u0259si, \u00e7apa haz\u0131rlanmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 xeyli i\u015f g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. M\u00fcst\u0259qillik ill\u0259rind\u0259 Orta \u0259srl\u0259r Az\u0259rbaycan intibah\u0131n\u0131n n\u0259h\u0259ng simas\u0131, d\u00fcnya \u0259b\u0259biyyat\u0131 x\u0259zin\u0259sin\u0259 \u00f6lm\u0259z \u0259s\u0259rl\u0259r b\u0259x\u015f etmi\u015f m\u00fct\u0259f\u0259kkir \u015fair Nizami G\u0259nc\u0259vinin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan\u2013t\u00fcrk amili, el\u0259c\u0259 d\u0259 Nizami \u015f\u0259xsiyy\u0259ti v\u0259 Az\u0259rbaycan ger\u00e7\u0259kliyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 tarixi hadis\u0259l\u0259r\u0259 dair \u00f6n\u0259mli faktlar daha d\u0259rind\u0259n ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r, ensiklopedik \u015fairin 5 poemadan ibar\u0259t \u201cX\u0259ms\u0259\u201dsinin v\u0259 lirika m\u0259cmu\u0259sinin ayr\u0131-ayr\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 d\u00f6vr\u00fcn t\u0259l\u0259bl\u0259ri bax\u0131m\u0131ndan ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirilir. T\u00fcrkl\u00fck bir milli kimlik kimi \u015fair t\u0259r\u0259find\u0259n daim \u00f6y\u00fcl\u00fcr. Xalq\u0131m\u0131z da s\u0259kkiz \u0259srdir ki, \u00f6z dahisi il\u0259 \u00f6y\u00fcn\u00fcr, onun irsini qoruyur v\u0259 d\u0259rind\u0259n \u00f6yr\u0259nib t\u0259bli\u011f edir. 2021-ci ilin Az\u0259rbaycanda \u201cNizami G\u0259nc\u0259vi \u0130li\u201d elan edilm\u0259si haqq\u0131nda Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin s\u0259r\u0259ncam\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131za, m\u0259d\u0259niyy\u0259timiz\u0259, \u0259d\u0259bi abid\u0259l\u0259rimiz\u0259, milli-m\u0259n\u0259vi s\u0259rv\u0259tl\u0259rimiz\u0259, klassik \u0259s\u0259rl\u0259rimiz\u0259 d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 davaml\u0131 v\u0259 m\u00f6t\u0259b\u0259r d\u0259st\u0259k verildiyini bir daha s\u00fcbut edir.\u00d6t\u0259n \u0259srl\u0259r, q\u0259rin\u0259l\u0259r \u0259rzind\u0259 xalq\u0131\u00adm\u0131z b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r dahi \u015f\u0259xsl\u0259r, istedadl\u0131 insanlar, b\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259tkarlar b\u0259x\u015f etmi\u015fdir. El\u0259 4 min illik tarixi olan G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259rini g\u00f6t\u00fcr\u0259k. G\u0259nc\u0259nin yerl\u0259\u015fdiyi t\u0259bii-co\u011frafi m\u00fchit, bol sulu \u00e7aylar\u0131, m\u00fcnbit torpaqlar\u0131, t\u0259bii ma\u011fa\u00adralar bu \u0259razid\u0259 h\u0259l\u0259 Neolit d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ilk insanlar\u0131n m\u0259skunla\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcbut edir. Eld\u0259gizl\u0259r d\u00f6vl\u0259tinin h\u00f6kmdarlar\u0131 \u015e\u0259ms\u0259ddin Eld\u0259gizin (1137\u20131175) v\u0259 Ca\u00adhan P\u0259hl\u0259van\u0131n (1175\u20131186) d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259ri \u00f6z\u00fcn\u00fcn intibah d\u00f6vr\u00fcn\u00fc ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. Bu d\u00f6vrd\u0259 Nizami G\u0259nc\u0259vi, \u018fb\u00fcl\u00fcla G\u0259nc\u0259vi, M\u0259hs\u0259ti G\u0259nc\u0259vi kimi dahi \u015fair v\u0259 m\u00fct\u0259f\u0259kkirl\u0259r m\u0259hz G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ya\u015fay\u0131b-yaratm\u0131\u015flar. B\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259tkarlar\u0131m\u0131z\u0131n biz\u0259 qoy\u00adduqlar\u0131 v\u0259 \u0259srl\u0259rin s\u0131na\u011f\u0131ndan ke\u00e7\u0259r\u0259k bu g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 q\u0259d\u0259r g\u0259lib \u00e7atan z\u0259ngin m\u0259n\u0259vi x\u0259zin\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n daim b\u0259hr\u0259l\u0259ndiyi t\u00fck\u0259nm\u0259z s\u0259rv\u0259tdir. Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck \u015fairi Nizami G\u0259nc\u0259vi d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n \u0259n g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n biridir. D\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131 x\u0259zin\u0259sin\u0259 qiym\u0259tli incil\u0259r b\u0259x\u015f ed\u0259n \u015fair \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u201cX\u0259ms\u0259\u201dsi (\u201cBe\u015flik\u201d) il\u0259 m\u0259\u015fhurdur. Be\u015f irih\u0259cmli \u0259s\u0259rd\u0259n \u2013 poemadan ibar\u0259t olan \u201cX\u0259ms\u0259\u201d \u015e\u0259rq \u0259d\u0259biyyat\u0131nda ilk d\u0259f\u0259 m\u0259hz Nizami t\u0259r\u0259find\u0259n yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Lakin Nizami\u00adnin y\u00fcks\u0259k \u0259d\u0259bi s\u0259viyy\u0259d\u0259 yaratd\u0131\u011f\u0131 be\u015f poema \u015e\u0259rq xalqlar\u0131n\u0131n m\u00fcxt\u0259lif n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin d\u0259 b\u00f6y\u00fck mara\u011f\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur. X\u0259l\u0259fl\u0259ri Nizamini \u00f6z ustadlar\u0131 hesab ed\u0259r\u0259k sonrak\u0131 \u0259srl\u0259rd\u0259 onlarca \u201cX\u0259ms\u0259\u201d yaratm\u0131\u015f, Nizamiy\u0259 m\u00f6vzu bax\u0131m\u0131ndan da b\u0259nz\u0259m\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u00adm\u0131\u015fd\u0131lar. Bu \u0259s\u0259rl\u0259r, dem\u0259k olar ki, Nizami \u201cX\u0259ms\u0259\u201dsinin \u0259sas ideya-b\u0259dii x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini t\u0259krarlay\u0131r. Onu da vur\u011fulayaq ki, t\u0259zkir\u0259\u00e7i D\u00f6vl\u0259t\u015fah S\u0259m\u0259rq\u0259ndi \u201cDane\u015fm\u0259ndani-Az\u0259rbaycan\u201d t\u0259zkir\u0259sind\u0259 Nizami G\u0259nc\u0259vinin Az\u0259rbaycan dilind\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f \u201cDivan\u201d\u0131n\u0131n olmas\u0131 bar\u0259d\u0259 d\u0259 m\u0259lumat vermi\u015fdir. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, h\u0259min \u201cDivan\u201d itmi\u015f, d\u00f6vr\u00fcm\u00fcz\u0259 yaln\u0131z onun ki\u00e7ik bir par\u00e7as\u0131 g\u0259lib \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00f6y\u00fck \u00f6zb\u0259k \u015fairi \u018fli\u015fir N\u0259vai \u201cHeyr\u0259t \u00fcl-\u018fbrar\u201d (&#171;N\u0259cibl\u0259rin heyr\u0259ti&#187;) \u0259s\u0259rind\u0259 Nizamini \u00f6z ustad\u0131 v\u0259 ilhamvericisi hesab etmi\u015f, ona s\u0259cd\u0259 q\u0131lm\u0131\u015f, onu \u201cpir\u201d, \u201cX\u0131z\u0131r\u201d adland\u0131rm\u0131\u015f, \u201cX\u0259ms\u0259\u201dsini \u201cBe\u015f x\u0259zin\u0259\u201d dey\u0259 \u015f\u0259r\u0259fl\u0259ndirmi\u015fdir. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 q\u0259d\u0259r bizl\u0259r\u0259 Nizaminin \u201cX\u0259ms\u0259\u201dsi tam halda v\u0259 20 min beytlik divan\u0131ndan c\u0259mi 6 q\u0259sid\u0259, 30 r\u00fcbai, 120 q\u0259z\u0259l g\u0259lib \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r. Bu \u0259s\u0259rl\u0259r d\u00f6vr\u00fcn t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun olaraq, fars dilind\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Onun \u00f6z \u0259s\u0259rl\u0259rinin \u0259ks\u0259riyy\u0259tini fars dilind\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 almas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, Nizami yarad\u0131c\u0131\u00adl\u0131\u011f\u0131n\u0131n milli s\u0259ciyy\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 says\u0131z-he\u00adsabs\u0131z ara\u015fd\u0131rmalar apar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Nizami yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 t\u0259kc\u0259 m\u00fcs\u0259lman \u015e\u0259rq poeziyas\u0131na t\u0259sir etm\u0259mi\u015fdir. Orta \u0259srl\u0259rd\u0259 Seyid \u018fhm\u0259d N\u0259qqa\u015f, Behzad, Qas\u0131m \u018fli, Az\u0259rbaycan v\u0259 Orta Asiya miniat\u00fcr r\u0259ssamlar\u0131 da Ni\u00adzami G\u0259nc\u0259vi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n motivl\u0259rin\u0259 m\u00fcraci\u0259t etmi\u015fdil\u0259r. Bu bax\u0131mdan Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin liderl\u0259rind\u0259n M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259nin \u201cAz\u0259rbaycan \u015fairi Nizami\u201d monoqrafiyas\u0131 x\u00fcsusi yer tutur. O, bu \u0259s\u0259ri 1941-ci ild\u0259 Nizami G\u0259nc\u0259vinin anadan olmas\u0131n\u0131n 800 illiyi m\u00fcnasib\u0259til\u0259 yaz\u0131b, 1951-ci ild\u0259 Ankarada n\u0259\u015fr etdirib. M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259 yaz\u0131rd\u0131 ki, \u015fairin \u201cX\u0259ms\u0259\u201dd\u0259 i\u015fl\u0259tdiyi t\u00fcrk s\u00f6zl\u0259ri v\u0259 Az\u0259rbaycan z\u0259rbi-m\u0259s\u0259ll\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n, s\u00fcbut ed\u0259 bil\u0259rik ki, Nizaminin do\u011fma ana dilin\u0259 b\u00f6y\u00fck sevgisi olmu\u015fdur. M\u00fc\u0259llif ad\u0131\u00e7\u0259kil\u0259n \u0259s\u0259rind\u0259 qeyd etmi\u015fdir ki, Nizami \u201cX\u0259ms\u0259\u201dni fars dilind\u0259 yazsa da, \u015fairin da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 hissl\u0259r v\u0259 i\u015fl\u0259tdiyi m\u00f6vzu\u00adlar Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin duy\u011fular\u0131ndan qaynaqlan\u0131r. Monoqrafiya Nizaminin milli kimli\u00adyi v\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259rinin fars dilind\u0259 yaz\u0131lmas\u0131 kimi probleml\u0259rin d\u0259 t\u0259dqiq edilm\u0259si il\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olunur. M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fminin fikrinc\u0259, \u201c\u00fcmm\u0259t m\u0259d\u0259niyy\u0259ti\u201d d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 milli kimlik v\u0259 milli dil \u00f6n\u0259mli m\u0259s\u0259l\u0259 deyildi: \u201cNizaminin d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 forman\u0131n bizim zamanda oldu\u011fu q\u0259d\u0259r milli bir \u0259h\u0259miyy\u0259ti yox idi. Fars dili yaln\u0131z fars\u00adlar\u0131n deyil, m\u00fc\u0259yy\u0259n bir co\u011frafi \u0259razid\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f b\u00fct\u00fcn mill\u0259tl\u0259rin oxuyub-yazan\u00adlar\u0131na, ziyal\u0131lar\u0131na m\u0259xsus bir dil idi. Eyni zamanda, o d\u00f6vrd\u0259ki \u201cmilli ruh\u201dlar da bug\u00fcnk\u00fc q\u0259d\u0259r k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 bir-birind\u0259n ayr\u0131l\u0131b b\u00fcllurla\u015fmam\u0131\u015fd\u0131\u201d. M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259 haql\u0131 olaraq t\u00fcrk yaz\u0131l\u0131 \u0259d\u0259bi dilinin fars dilin\u0259 nisb\u0259t\u0259n gec formala\u015fmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bini t\u00fcrkl\u0259rin k\u00f6\u00e7\u0259ri h\u0259yat t\u0259rzi il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirirdi. \u201cAz\u0259rbaycan \u015fairi Nizami\u201d monoqrafiyas\u0131nda o da g\u00f6st\u0259rilir ki, d\u00fcnyada m\u0259nsub oldu\u011fu xalq\u0131n dilind\u0259 deyil, ba\u015fqa bir dild\u0259 \u0259d\u0259bi incil\u0259r yaradan s\u0259n\u0259tkarlar az olmam\u0131\u015fd\u0131r. \u00dcmumilikd\u0259, Nizami yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 t\u0259kc\u0259 Orta Asiya t\u00fcrkl\u0259rinin deyil, \u015eimalda ya\u015fa\u00adyan tatar v\u0259 \u00e7uva\u015f \u0259d\u0259biyyat\u0131na da b\u00f6y\u00fck t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Nizami 1174\u20131175-ci ill\u0259rd\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 \u201cX\u0259ms\u0259\u201dnin sayca ilk poemas\u0131 olan \u201cSirl\u0259r x\u0259zin\u0259si\u201d il\u0259 didaktik poema janr\u0131n\u0131 t\u0259kmill\u0259\u015fdirmi\u015fdir. \u018fs\u0259rd\u0259 \u0259sas ideya v\u0259 m\u00f6vzu olaraq \u0259dal\u0259t v\u0259 \u0259m\u0259k m\u00f6vzusu, d\u00f6vr\u00fcn m\u00fch\u00fcm ictimai-siyasi v\u0259 \u0259xlaqi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. Nizami \u00f6z\u00fcn\u00fcn t\u00fcrk oldu\u011funu bir s\u0131ra \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u201cSirl\u0259r x\u0259zin\u0259si\u201dnd\u0259 d\u0259 t\u0259sbit etmi\u015fdir:<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eiv\u0259m q\u0259rib g\u00f6r\u00fcns\u0259 r\u0259dd etm\u0259, ey \u015f\u0259hriyar,<\/p>\n\n\n\n<p>Azca n\u0259vazi\u015f g\u00f6rs\u0259, q\u0259riblikd\u0259n qurtular.<\/p>\n\n\n\n<p>Bununla Nizami fars \u015fairl\u0259rinin i\u00e7ind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc q\u0259rib hiss etdiyini vur\u011fulay\u0131r. \u018fs\u0259rin \u201cBirinci x\u0259lv\u0259t \u2013 q\u0259lbin t\u0259rbiy\u0259si\u201d f\u0259slind\u0259 a\u011f yas\u0259m\u0259n t\u00fcrkl\u0259rin aypara ni\u015fanl\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc \u00e7ad\u0131r\u0131na b\u0259nz\u0259dilir. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, \u015fair b\u00fct\u00fcn yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 boyu \u201cT\u00fcrk\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc yan\u0131z m\u00fcsb\u0259t m\u0259nada \u2013 g\u00f6z\u0259llik, q\u00fcvv\u0259t, pakl\u0131q, a\u011fl\u0131q v\u0259 i\u015f\u0131q an\u00adlay\u0131\u015flar\u0131 il\u0259 eynil\u0259\u015fdirir. Nizaminin fikrinc\u0259, t\u00fcrkl\u00fck g\u00f6z\u0259lliyin \u0259n y\u00fcks\u0259k m\u0259rt\u0259b\u0259sidir:<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrk g\u00f6z\u0259li g\u00fcl\u0259rk\u0259n q\u0259ndin q\u0259lbi daral\u0131r,<\/p>\n\n\n\n<p>Ceyranlar\u0131n g\u00f6z\u00fcnd\u0259n g\u00f6zl\u0259r s\u00fcrm\u0259ni al\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ceyranlar\u0131n g\u00f6z\u00fcnd\u0259n g\u00f6zl\u0259r s\u00fcrm\u0259ni al\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cSirl\u0259r x\u0259zin\u0259si\u201dnin \u201cQar\u0131 il\u0259 Sultan S\u0259nc\u0259rin hekay\u0259ti\u201dnd\u0259 is\u0259 Nizami t\u00fcrk h\u00f6kmdar\u0131n\u0131 \u0259dal\u0259tli v\u0259 vicdanl\u0131 olma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. Nizamiy\u0259 g\u00f6r\u0259, t\u00fcrk h\u00f6kmdarlar\u0131 he\u00e7 bir zaman zal\u0131m v\u0259 \u0259dal\u0259tsiz olma\u00adm\u0131\u015flar, lakin Sultan S\u0259nc\u0259r bel\u0259 deyildir. O, q\u0259ddarl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 z\u00fclmkarl\u0131\u011f\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 t\u00fcrk ad\u0131na he\u00e7 bir \u015f\u0259r\u0259f g\u0259tirmir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 Nizami bir qar\u0131n\u0131n dili il\u0259 t\u00fcrk h\u00f6kmdar\u0131 Sultan S\u0259nc\u0259ri \u0259dal\u0259tsiz i\u015fl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 tutarl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 ittiham edir:<\/p>\n\n\n\n<p>Da\u011f kimi ucalm\u0131\u015fd\u0131 bir zaman T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259ti,<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Sarm\u0131\u015fd\u0131 m\u0259ml\u0259k\u0259ti \u0259dal\u0259ti, \u015f\u0259fq\u0259ti.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259n y\u0131xd\u0131n o \u015f\u00f6hr\u0259ti, bat\u0131b getdi o ad-san,<\/p>\n\n\n\n<p>Dem\u0259k, s\u0259n t\u00fcrk deyils\u0259n, ya\u011fma\u00e7\u0131 bir hindusan.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu s\u0259tirl\u0259rd\u0259n ayd\u0131n olur ki, Nizami G\u0259nc\u0259vi Sultan S\u0259nc\u0259r\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k, b\u00fct\u00fcn t\u00fcrk h\u00f6kmdarlar\u0131n\u0131n \u0259dal\u0259tli olmas\u0131n\u0131 arzulay\u0131r, onlar\u0131 t\u00fcrk d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sin\u0259, t\u00fcrk ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259m\u0259l etm\u0259y\u0259 d\u0259v\u0259t edir, xalqa, r\u0259iyy\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 r\u0259hmli, h\u00f6rm\u0259tcil olma\u011fa s\u0259sl\u0259yir. Eyni zamanda, \u015fair Az\u0259rbaycanda bir T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tinin m\u00f6vcud oldu\u011funu b\u0259yan edir. Bildiyimiz kimi, 1139-cu ilin sentyab\u00adr\u0131nda G\u0259nc\u0259d\u0259 9 ball\u0131q d\u0259h\u015f\u0259tli z\u0259lz\u0259l\u0259 ba\u015f vermi\u015fdir. Z\u0259lz\u0259l\u0259 o q\u0259d\u0259r g\u00fccl\u00fc olmu\u015fdur ki, K\u0259p\u0259z da\u011f\u0131 u\u00e7araq A\u011fsu \u00e7ay\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 k\u0259sdiyind\u0259n G\u00f6yg\u00f6l, Maralg\u00f6l v\u0259 bir s\u0131ra dig\u0259r g\u00f6ll\u0259r \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lmi\u015fdir. Hadis\u0259nin \u015fahidl\u0259rinin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Qafqaz Albaniyas\u0131 tarix\u015f\u00fc\u00adnasl\u0131\u011f\u0131n\u0131n v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin tan\u0131nm\u0131\u015f n\u00fcmay\u0259nd\u0259si Mxitar Qo\u015fun m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, z\u0259lz\u0259l\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 G\u0259nc\u0259d\u0259 230 min, b\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 is\u0259 h\u0259tta 300 min insan h\u0259lak olmu\u015fdur. Z\u0259lz\u0259l\u0259d\u0259n sonra G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259ri \u0259vv\u0259ll\u0259r yerl\u0259\u015fdiyi \u0259razid\u0259n bir q\u0259d\u0259r \u015f\u0259rq t\u0259r\u0259fd\u0259 yenid\u0259n sal\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. T\u0259bii f\u0259lak\u0259td\u0259n sui-istifad\u0259 ed\u0259n \u00e7ar Demetre v\u0259 ba\u015f komandan \u0130vane Mxarqrdzelinin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 g\u00fcrc\u00fc qo\u015fun\u00adlar\u0131 \u015f\u0259h\u0259r\u0259 h\u00fccum etmi\u015f, \u0259halini qar\u0259t v\u0259 \u0259sir etmi\u015fdil\u0259r. G\u00fcrc\u00fcl\u0259r \u00f6zl\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 G\u0259nc\u0259nin \u015f\u0259h\u0259r darvazalar\u0131n\u0131 da apar\u00adm\u0131\u015fd\u0131lar.Nizami \u201cSirl\u0259r x\u0259zin\u0259si\u201dnd\u0259 bu soy\u011fun\u00e7uluq h\u0259r\u0259k\u0259tin\u0259 toxunaraq yaz\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p>Yetim mal\u0131n\u0131 yem\u0259k \u0259dal\u0259tmidir m\u0259g\u0259r?<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259l\u0259 d\u0259 l\u0259n\u0259tl\u0259nir Abxazda qar\u0259t\u00e7il\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n xat\u0131rladaq ki, G\u0259nc\u0259 z\u0259lz\u0259l\u0259si \u015fairin \u201c\u0130sg\u0259nd\u0259rnam\u0259\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 d\u0259 \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p>Qopdu bir z\u0259lz\u0259l\u0259, g\u00f6y\u00fc oynatd\u0131,<\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u0259h\u0259rl\u0259r da\u011f\u0131l\u0131b yerl\u0259r\u0259 batd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Da\u011f-da\u015f sars\u0131laraq qopub u\u00e7anda<\/p>\n\n\n\n<p>F\u0259l\u0259k toz alt\u0131nda qald\u0131 bir anda.<\/p>\n\n\n\n<p>Ruzgar\u0131n etdiyi oyunbazl\u0131qdan<\/p>\n\n\n\n<p>Sanki alt-\u00fcst oldu torpaq, asiman.<\/p>\n\n\n\n<p>F\u0259l\u0259k z\u0259ncirinin h\u0259lq\u0259l\u0259rit\u0259k<\/p>\n\n\n\n<p>Yerin d\u0259 b\u0259ndl\u0259ri ayr\u0131ld\u0131 t\u0259k-t\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>Azd\u0131 yollar\u0131n\u0131 gur axan sular,<\/p>\n\n\n\n<p>Da\u011flar \u00e7\u0131rp\u0131\u015fmaqdan bitab oldular.<\/p>\n\n\n\n<p>He\u00e7 bir g\u00f6z salam\u0259t qalmad\u0131 inan,<\/p>\n\n\n\n<p>Mat\u0259m s\u00fcrm\u0259sin\u0259 q\u0259rq oldu cahan.<\/p>\n\n\n\n<p>Z\u0259lz\u0259l\u0259 ba\u015f ver\u0259n vaxt Aran v\u0259 Az\u0259rbaycan hakimi Atab\u0259y Qara Sun\u00adqur \u0130sfahana ged\u0259rk\u0259n bu ac\u0131 x\u0259b\u0259ri e\u015fid\u0259r\u0259k, d\u0259rhal geri qay\u0131tm\u0131\u015f, G\u0259nc\u0259nin yenid\u0259n b\u0259rpa edilm\u0259si i\u015fl\u0259rin\u0259 r\u0259hb\u0259rlik etmi\u015fdi. Nizami G\u0259nc\u0259vi \u201c\u0130sg\u0259nd\u0259rnam\u0259\u201d poemas\u0131nda Atab\u0259yi d\u0259 d\u0259rin minn\u0259tdarl\u0131q hissi il\u0259 yad etmi\u015fdir.Nizami G\u0259nc\u0259vi t\u0259kc\u0259 \u015fair deyil, h\u0259m d\u0259 alim v\u0259 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 idi. O, q\u0259l\u0259m\u0259 alma\u011fa haz\u0131rla\u015fd\u0131\u011f\u0131 m\u00f6vzunu d\u0259rind\u0259n \u00f6yr\u0259nir, m\u00fcxt\u0259lif m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 \u2013 \u015e\u0259rq v\u0259 Q\u0259rb m\u00fc\u0259llifl\u0259rinin, \u015fair v\u0259 filosoflar\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 m\u00fcraci\u0259t edir, h\u0259r s\u00f6z\u0259, h\u0259r fikr\u0259, h\u0259r misraya b\u00f6y\u00fck m\u0259suliyy\u0259tl\u0259 ya\u00adna\u015f\u0131rd\u0131. Bu bax\u0131mdan, \u201cX\u0259ms\u0259\u201dnin \u00fc\u00e7\u00fcn\u00adc\u00fc poemas\u0131 olan \u201cLeyli v\u0259 M\u0259cnun\u201d da istisna deyil. 1188-ci ild\u0259 c\u0259mi d\u00f6rd ay m\u00fcdd\u0259tin\u0259 yaz\u0131b ba\u015fa \u00e7atd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u201cLeyli v\u0259 M\u0259cnun\u201d dastan\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n b\u00f6y\u00fck \u015fair m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif m\u0259x\u0259zl\u0259r\u0259 m\u00fcraci\u0259t etmi\u015f, m\u00fcqayis\u0259l\u0259r aparm\u0131\u015f, yaln\u0131z bundan sonra i\u015f\u0259 ba\u015fla\u00adm\u0131\u015fd\u0131r. Qeyd ed\u0259k ki, Nizami G\u0259nc\u0259vi \u015eirvan\u015fah Axsitan\u0131n \u201cLeyli v\u0259 M\u0259cnun\u201d m\u00f6vzusunda fars dilind\u0259 \u0259s\u0259r yazd\u0131r\u00admaq t\u0259klifini q\u0259z\u0259bl\u0259 qar\u015f\u0131lam\u0131\u015fd\u0131r. Hesab edirik ki, bu fakt da \u015fairin t\u00fcrk \u0259silli olmas\u0131n\u0131 t\u0259sdiql\u0259y\u0259n amill\u0259rd\u0259ndir. \u015eirvan\u015fah Axsitan\u0131n Nizamiy\u0259 \u00fcnvan\u00adlad\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktublar\u0131nda g\u00f6st\u0259ril\u0259n \u201cT\u00fcrk dili yara\u015fmaz \u015fah n\u0259slimiz\u0259, \u018fskiklik g\u0259tir\u0259r t\u00fcrk dili biz\u0259\u201d kimi misralar\u0131 \u015fairi hidd\u0259tl\u0259ndirmi\u015fdi v\u0259 bu da s\u00fcbut edir ki, \u015fair t\u00fcrk olaraq, \u0259s\u0259ri d\u0259 t\u00fcrk dilind\u0259 yazmaq ist\u0259mi\u015fdir. \u201cLeyli v\u0259 M\u0259cnun\u201d poemas\u0131nda bununla \u0259laq\u0259dar olaraq o, hissl\u0259rini a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 kimi ifad\u0259 etmi\u015fdir:<\/p>\n\n\n\n<p>Qulluq halqas\u0131na d\u00fc\u015fd\u00fc qula\u011f\u0131m,<\/p>\n\n\n\n<p>Qan vurdu beynim\u0259, \u0259sdi doda\u011f\u0131m.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259 c\u00fcr\u0259tim vard\u0131 ki, evd\u0259n qa\u00e7\u0131m,<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6mr\u00fcm viran oldu, solub-sarald\u0131m,<\/p>\n\n\n\n<p>Bu \u0259mrin \u00f6n\u00fcnd\u0259 cavabs\u0131z qald\u0131m.<\/p>\n\n\n\n<p>Akademik A.E.Kr\u0131mskinin fikrinc\u0259, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, \u201cLeyli-M\u0259cnun\u201d poemas\u0131 t\u00fcrk sur\u0259tl\u0259rinin h\u0259yat t\u0259rzini t\u0259svir etdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259, Axsitan t\u0259r\u0259find\u0259n b\u0259y\u0259nilm\u0259mi\u015fdi. Bu c\u00fcr t\u0259svirl\u0259r \u0259r\u0259b m\u0259n\u015f\u0259li, farsla\u015fm\u0131\u015f \u015eirvan\u015fahlar \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0259buledilm\u0259z idi.\u201cYeddi g\u00f6z\u0259l\u201dd\u0259 Nizaminin t\u00fcrk\u0259 v\u0259 t\u00fcrkl\u00fcy\u0259 sonsuz m\u0259h\u0259bb\u0259t v\u0259 ehtira\u00adm\u0131n\u0131 izl\u0259m\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. M\u0259s\u0259l\u0259n, bu poemada m\u00fc\u0259llif yeddi \u00f6lk\u0259ni t\u0259svir edir ki, bunlardan da \u00fc\u00e7\u00fc s\u0131rf t\u00fcrk \u00f6lk\u0259sidir. Bu fakt onun milli m\u0259nsubiyy\u0259ti v\u0259 t\u00fcrk xalq\u0131na b\u00f6y\u00fck m\u0259h\u0259bb\u0259t b\u0259sl\u0259diyini s\u00fcbut edir. \u018fs\u0259rd\u0259 g\u00f6z\u0259ll\u0259rin dilind\u0259n dan\u0131\u015f\u0131lan \u0259hvalatlar\u0131n \u0259n yax\u015f\u0131lar\u0131 da m\u0259hz Nizaminin t\u00fcrk g\u00f6z\u0259ll\u0259rinin diliyl\u0259 t\u0259qdim olunur.Bir m\u0259qam\u0131 da qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, x\u00fcsus\u0259n \u201c\u0130sg\u0259nd\u0259rnam\u0259\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 biz t\u00fcrk co\u011frafiyas\u0131ndak\u0131 toponiml\u0259rin s\u0131ralanmas\u0131n\u0131, \u0259yal\u0259tl\u0259rin t\u0259svirini g\u00f6r\u0259 bilirik.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u0130sg\u0259nd\u0259rnam\u0259d\u0259\u201d, Nizami t\u00fcrk (q\u0131p\u00e7aq) g\u00f6z\u0259ll\u0259rini t\u0259rif etm\u0259kd\u0259n yorulmur. Onlar o q\u0259d\u0259r g\u00f6z\u0259ldirl\u0259r ki, ordusunun diqq\u0259tini \u00e7\u0259km\u0259m\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130sg\u0259nd\u0259r tayfa ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131ndan qad\u0131nla\u00adr\u0131n \u00f6z \u00fczl\u0259rini gizl\u0259tm\u0259sini xahi\u015f edir. \u201c\u0130sg\u0259nd\u0259rnam\u0259\u201dd\u0259 \u0130sg\u0259nd\u0259rin xilaskarl\u0131q missiyas\u0131n\u0131 t\u0259svir ed\u0259n Nizami onu h\u0259r zaman t\u00fcrkl\u0259rin t\u0259r\u0259find\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, bu da \u015fairin \u00f6z xalq\u0131na \u2013 az\u0259rbaycanl\u0131lara m\u0259h\u0259bb\u0259tind\u0259n ir\u0259li g\u0259l\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259dir.\u201c\u015e\u0259r\u0259fnam\u0259\u201dd\u0259 Nizami q\u0259dim Az\u0259rbaycan \u015f\u0259h\u0259ri B\u0259rd\u0259nin f\u00fcsunkar\u00adl\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 g\u00f6z\u0259lliyini b\u00f6y\u00fck m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259, \u00fcr\u0259kd\u0259n g\u0259l\u0259n sevgi il\u0259 v\u0259sf etmi\u015fdir. Bu c\u00fcr misralar\u0131 yaln\u0131z \u0259sl Az\u0259rbaycan o\u011flu, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 regiona d\u0259rind\u0259n b\u0259l\u0259d olan v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r \u015fair q\u0259l\u0259m\u0259 ala bil\u0259rdi. Dahi Nizaminin milliyy\u0259tc\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 oldu\u00ad\u011funu v\u0259 Az\u0259rbaycanda ya\u015fay\u0131b-yaratd\u0131\u00ad\u011f\u0131n\u0131 t\u0259sdiql\u0259y\u0259n \u00e7oxsayl\u0131 s\u00fcbutlardan biri d\u0259 m\u0259hz budur:<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259rd\u0259 n\u0259 g\u00f6z\u0259ldir, nec\u0259 q\u0259\u015f\u0259ngdir,<\/p>\n\n\n\n<p>Yaz\u0131 da, q\u0131\u015f\u0131 da g\u00fcld\u00fcr, \u00e7i\u00e7\u0259kdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Yaz\u0131nda da\u011flara lal\u0259l\u0259r s\u0259p\u0259r,<\/p>\n\n\n\n<p>Q\u0131\u015f\u0131n\u0131 bahar\u0131n n\u0259simi \u00f6p\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>O ya\u015f\u0131l me\u015f\u0259si c\u0259nn\u0259t\u0259 b\u0259nz\u0259r,<\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u0259n \u0259t\u0259kl\u0259rin\u0259 ba\u011flam\u0131\u015f k\u00f6vs\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00f6y\u00fcdl\u00fck \u00e7\u00f6ll\u0259r\u0259 vermi\u015fdir zin\u0259t,<\/p>\n\n\n\n<p>A\u011f ba\u011f\u0131 el\u0259 bil h\u0259qiqi c\u0259nn\u0259t&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Klassik m\u0259d\u0259ni irsimizin t\u0259dqiq edilm\u0259sind\u0259 yeni m\u0259rh\u0259l\u0259nin ba\u015flanmas\u0131 m\u0259hz \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin xidm\u0259tl\u0259ridir. Bel\u0259 ki, onun t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 q\u0259bul edil\u0259n \u201cAz\u0259rbaycan\u0131n b\u00f6y\u00fck \u015fairi v\u0259 m\u00fct\u0259f\u0259kkiri Nizami G\u0259nc\u0259vinin irsinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sini, n\u0259\u015frini v\u0259 t\u0259bli\u011fini daha da yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131rmaq t\u0259dbirl\u0259ri haqq\u0131nda\u201d 1979-cu il 6 yanvar tarixli q\u0259rar bu istiqam\u0259td\u0259 kompleks v\u0259zif\u0259l\u0259r ir\u0259li s\u00fcr\u0259r\u0259k, Nizami irsinin v\u0259 \u00fcmum\u0259n orta \u0259srl\u0259r Az\u0259rbaycan m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin sistemli ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015f perspektivl\u0259r a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131r.1981-ci ilin av\u00adqust ay\u0131nda Nizami G\u0259nc\u0259vinin anadan olmas\u0131n\u0131n 840 illiyi haqq\u0131nda m\u00fcvafiq q\u0259rar is\u0259 nizami\u015f\u00fcnasl\u0131qda n\u00f6vb\u0259ti m\u00fc\u00adh\u00fcm add\u0131m say\u0131la bil\u0259r. Ulu \u00f6nd\u0259rin milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rimizi himay\u0259 edib z\u0259nginl\u0259\u015fdir\u0259n siyas\u0259tini u\u011furla davam etdir\u0259n Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0130lham \u018fliyev h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131n b\u00fc\u00adt\u00fcn sah\u0259l\u0259ri kimi, \u0259d\u0259biyyat sah\u0259sini d\u0259 h\u0259r zaman diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 saxlay\u0131r, g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin yubileyl\u0259rinin ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259, \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n b\u00fc\u00adt\u00fcn d\u00fcnyada t\u0259bli\u011f olunmas\u0131na \u00f6n\u0259m verir. Siyasi elml\u0259r \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru Zaur \u018fliyev Nizami G\u0259nc\u0259vinin kimliyi v\u0259 aid oldu\u011fu xalq bar\u0259sind\u0259 konkret faktlarla \u00e7\u0131x\u0131\u015f edib. Ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131 \u0259vv\u0259lc\u0259 d\u00fcnya aliml\u0259rinin Nizami g\u0259nc\u0259vinin t\u00fcrk olmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 sitatlar\u0131n\u0131 qabard\u0131b:&nbsp;&nbsp; \u201cAlman yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 \u0130ohan \u015eerr: \u201cNizami ata t\u0259r\u0259fd\u0259n t\u00fcrk idi\u201d. Amerika tarix\u00e7isi Lev Slyozkin 1934-c\u00fc ild\u0259 SSR\u0130 Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin birinci Konqresind\u0259 n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin \u00fczv\u00fc kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k, Nizami G\u0259nc\u0259vini \u201cG\u0259nc\u0259d\u0259n olan t\u00fcrk\u201d adland\u0131r\u0131b.\u0130ran \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnaslar\u0131: \u201cNizami G\u0259nc\u0259vi farsca yaz\u0131b, amma ondan t\u00fcrk \u0259tri g\u0259lir\u201d.3 aprel 1939-cu ild\u0259 Ukrayna \u015fairi Nikolay Bajan\u0131n \u00abPravda\u00bb q\u0259zetind\u0259 m\u0259qal\u0259si \u00e7\u0131x\u0131r. M\u0259qal\u0259d\u0259 o, Stalinl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131: \u201cYolda\u015f Stalin m\u0259n\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 \u015fair Nizami il\u0259 ba\u011fl\u0131 dan\u0131\u015fd\u0131, onun \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n sitat g\u0259tirdi, o, bu s\u00f6zl\u0259rl\u0259 onu \u0259sasland\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131 ki, Nizamini \u0130ran \u0259d\u0259biyyat\u0131na verm\u0259k laz\u0131m deyil. Ona g\u00f6r\u0259 yox ki, farsca \u015feirl\u0259r yaz\u0131b, ona g\u00f6r\u0259 ki, o \u00f6z poemalar\u0131nda farsca \u015feir yazma\u011fa m\u0259cbur oldu\u011funu v\u0259 \u00f6z xalq\u0131yla do\u011fma dilind\u0259 kontakta icaz\u0259 verilm\u0259diyini g\u00f6st\u0259rir\u201d.1947-ci il 22 sentyabrda SSR\u0130 Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131n\u0131n s\u0259dri Nikolay Tixonovun \u201cPravda\u201d q\u0259zetind\u0259 bel\u0259 bir m\u0259qal\u0259si d\u0259rc olunub: \u201cAyd\u0131nd\u0131r ki, Nizami farsca yaz\u0131b, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259ri olan burjua tarix\u00e7il\u0259ri, \u0130ran milliy\u0259t\u00e7il\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n Nizaminin fars \u015fairi kimi q\u0259l\u0259m\u0259 verilm\u0259si v\u0259 onu v\u0259t\u0259ni Az\u0259rbaycanla \u0259laq\u0259sinin olmamas\u0131 fakt\u0131 ilk d\u0259f\u0259 deyil, ancaq bu h\u0259yas\u0131z yalan he\u00e7 kimi aldada bilm\u0259di\u201d. Yevgeni Bertels t\u0259r\u0259find\u0259n haz\u0131rlanan B\u00f6y\u00fck Sovet Ensiklopediyas\u0131 1939-cu ild\u0259 Nizamini Az\u0259rbaycan \u015fairi kimi t\u0259qdim etdi v\u0259 1940-c\u0131 ild\u0259n sonra art\u0131q Nizaminin az\u0259rbaycanl\u0131 olmas\u0131 b\u00fct\u00fcn sovet aliml\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul olundu. Q\u0259rb t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131ndan Hammer, Baxer, Rutter, Erdman, Atkinson, Duda, Vilson, Blend kimi \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnaslar onu t\u00fcrk adland\u0131r\u0131blar\u201d.&nbsp; Ara\u015fd\u0131ma\u00e7\u0131 alim daha sonra Nizaminin n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn fars dilind\u0259 yazmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259rini d\u0259 konkret faktlarla \u0259sasland\u0131r\u0131r: \u201cNizami G\u0259nc\u0259vi 1188-ci il sentyabr ay\u0131n\u0131n 24-d\u0259 bitirdiyi \u00abLeyli v\u0259 M\u0259cnun\u00bb \u0259s\u0259rini t\u00fcrk dilind\u0259 yazmaq ist\u0259yib. \u201cLeyli v\u0259 M\u0259cnun\u201du t\u00fcrk dilind\u0259 deyil, fars dilind\u0259 yazmas\u0131n\u0131 \u0259mr ver\u0259n Axsitan\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri onu \u00e7ox q\u0259z\u0259bl\u0259ndirir, amma o\u011flu M\u0259h\u0259mm\u0259din xahi\u015fi il\u0259 onu farsca yazma\u011fa raz\u0131l\u0131q verir. Nizami bir t\u00fcrk o\u011flu oldu\u011fundan \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 d\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin t\u0259\u0259ss\u00fcb\u00fcn\u00fc \u00e7\u0259k\u0259n bir adam kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edirdi. \u0130ndiki dill\u0259 deyils\u0259, ona bir t\u00fcrk\u00e7\u00fc kimi yana\u015fmal\u0131y\u0131q. Nizami irsinin g\u00f6rk\u0259mli t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131 R\u00fcst\u0259m \u018fliyev deyirdi ki, Nizami n\u0259inki t\u00fcrk, h\u0259tta t\u00fcrk\u00e7\u00fc idi. Nizaminin \u0259s\u0259rl\u0259ril\u0259 ayaq\u00fcst\u00fc tan\u0131\u015fl\u0131q bel\u0259 bu \u015f\u0259kild\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 \u0259sas verir. \u201cSirl\u0259r x\u0259zin\u0259sind\u0259\u201d qoca bir qad\u0131n\u0131n sultan S\u0259nc\u0259r\u0259 irad tutmas\u0131 buna misal ola bil\u0259r: \u201ct\u00fcrkl\u0259rin \u015f\u00f6hr\u0259ti tutmu\u015f al\u0259mi, s\u0259n t\u00fcrk deyil, bir hindlis\u0259nmi\u015f?\u201d, yaxud \u201c\u00f6lk\u0259l\u0259ri \u0259dal\u0259td\u0259n g\u00fcll\u00fc yazd\u0131 t\u00fcrkl\u0259rin\u00bb, dey\u0259n Nizami T\u00fcrk S\u0259lcuq d\u00f6vl\u0259tind\u0259ki sosial \u0259dal\u0259ti n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur.<\/p>\n\n\n\n<p>Onun anas\u0131n\u0131n K\u00fcrd q\u0131z\u0131 olmas\u0131 da yaland\u0131r. Nizaminin el\u0259 s\u00f6zl\u0259ri var ki, bunlar onun t\u00fcrk\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259tidir, v\u0259t\u0259nin\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259tidir. \u201cLeyli v\u0259 M\u0259cnun\u201dda anas\u0131 haqda yaz\u0131r: \u201cg\u0259r mad\u0259ri m\u0259n R\u0259iseyi-qord, mad\u0259r sifat\u0259n\u0259 pi\u015f-e-m\u0259n mord\u201d. Y\u0259ni, m\u0259nim anam R\u0259is\u0259 ana sif\u0259tind\u0259 qar\u015f\u0131mda \u00f6ld\u00fc. Farslar bu \u201cqord\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u00fcrd kimi q\u0259l\u0259m\u0259 verirl\u0259r, amma \u201cqord\u201d igid dem\u0259kdir. Nizami m\u00fcxt\u0259lif qad\u0131nlar haqq\u0131nda da \u201cqord\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc i\u015fl\u0259dib. \u201cXosrov v\u0259 \u015eirin\u201dd\u0259 M\u0259hinbanu \u015eirin\u0259 deyir ki, Xosrov Keyxosrov n\u0259slind\u0259ndirs\u0259, s\u0259n d\u0259 \u018ffrasiyab n\u0259slind\u0259ns\u0259n. \u018ffrasiyab n\u0259slind\u0259n olmaq Turan h\u00f6kmdar\u0131 olmaq dem\u0259kdir.Nizaminin fars \u0259d\u0259biyyat\u0131na t\u0259siri b\u00f6y\u00fckd\u00fcr, Nizami olmasayd\u0131, Hafiz, S\u0259di, Cami v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 yaza bilm\u0259zdil\u0259r. Onlar Nizamid\u0259n iqtibaslar edibl\u0259r. Vaxtil\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259 yaz\u0131rd\u0131 ki, \u201cfarsp\u0259r\u0259stl\u0259r v\u0259 erm\u0259nil\u0259r Nizamini bizd\u0259n qopartmaq ist\u0259yirdil\u0259r\u201d \u201cDa\u011f kimi ucalm\u0131\u015fd\u0131 bir zaman T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259ti dey\u0259n\u201d Nizami nec\u0259 \u0259r\u0259b yaxud farsa xidm\u0259t ed\u0259 bil\u0259rdi?\u201cXosrov v\u0259 \u015eirin\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131r: \u201cT\u00fcrkl\u00fcy\u00fcm bu H\u0259b\u0259\u015fd\u0259 he\u00e7 getmir.Dadl\u0131 dov\u011faya xalq meyl etmir\u201d. Burda da \u201cFarsl\u0131\u011f\u0131m\u201d v\u0259 ya \u201cK\u00fcrdl\u00fcy\u00fcm\u201d deyil,&nbsp; \u201cT\u00fcrkl\u00fcy\u00fcm\u201d deyir.\u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai d\u0259 Nizamini \u00e7ox sevirdi. Onun f\u0259rman\u0131yla \u00abX\u0259ms\u0259\u00bbnin \u00fcz\u00fc d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u00fcb. Nizami (G\u0259nc\u0259vi) d\u0259 \u00f6z \u00f6vlad\u0131n\u0131 t\u00fcrkzad\u0259 (t\u00fcrk o\u011flu) adland\u0131r\u0131r \u201cXosrov v\u0259 \u015eirin\u201d \u0259s\u0259rinin sonunda yaz\u0131r: \u018fg\u0259r \u015fod tork\u0259m \u0259z x\u0259rg\u0259h n\u0259hani,Xoday\u0259, torkzad\u0259mva to dani.(\u018fg\u0259r t\u00fcrk\u00fcm \u00e7ad\u0131rdan gizlin\u0259 \u00e7\u0259kildis\u0259 d\u0259,Xudaya, t\u00fcrk balas\u0131n\u0131 s\u0259n \u00f6z\u00fcn qoru.) M\u0259lumdur ki, bu misralarda \u015fair \u00e7ox sevdiyi Afaq\u0131n d\u00fcnyadan k\u00f6\u00e7m\u0259sind\u0259n b\u0259hs a\u00e7\u0131r, ona \u201ct\u00fcrk\u00fcm\u201d deyir, Afaqdan olan o\u011flu M\u0259h\u0259mm\u0259di is\u0259 \u201ct\u00fcrk balas\u0131\u201d adland\u0131r\u0131r. N.G\u0259nc\u0259viy\u0259 g\u00f6r\u0259, d\u00fcnyada m\u00fcdriklik, \u0259xlaql\u0131l\u0131q, n\u0259ciblik, alic\u0259nabl\u0131q, igidlik, pakl\u0131q v\u0259 s. kimi x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r, y\u0259ni yax\u015f\u0131 n\u0259 varsa t\u00fcrk\u0259, t\u00fcrk mill\u0259tin\u0259 aiddir. Filosof-\u015fair \u201dSirl\u0259r x\u0259zin\u0259si\u201dnd\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 t\u00fcrk d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sin\u0259, t\u00fcrk etiqadlar\u0131na m\u00fcraci\u0259t etmi\u015fdi: T\u00fcrk\u0259 b\u0259nz\u0259r yas\u0259m\u0259n \u00e7\u00f6ld\u0259 qurub a\u011f \u00e7ad\u0131r, \u00c7ad\u0131r\u0131n ayparas\u0131 S\u00fcr\u0259yyaya nur sa\u00e7\u0131r\u201d. Burada o, a\u011f yasam\u0259ni q\u0131p\u00e7aqlarda (\u0259ngin \u00e7\u00f6ll\u0259rd\u0259) yurd salm\u0131\u015f t\u00fcrkl\u0259rin aypara \u015f\u0259killi d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc \u00e7ad\u0131r\u0131na ox\u015fad\u0131r v\u0259 bu \u00e7ad\u0131rquya, o q\u0259d\u0259r \u0259z\u0259m\u0259tlidir ki, S\u00fcr\u0259yya ulduzunad\u0259k ucal\u0131b ona \u015f\u00f6l\u0259 verir. Nizami daha sonra yaz\u0131r: \u201dLal\u0259nin ba\u011fr\u0131 qara &#8212; \u0259r\u0259b yavrusu kimi, T\u00fcrk yas\u0259m\u0259n Y\u0259m\u0259nd\u0259 S\u00fcheyl ulduzu kimi!\u2019\u2019. &#171;T\u00fcrk yas\u0259m\u0259n&#187; ifad\u0259si Nizaminin \u0259n\u0259n\u0259vi m\u0259cazlar\u0131ndand\u0131r v\u0259 t\u00fcrk\u00fcn q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rd\u0259n \u0259b\u0259di bahar, t\u0259z\u0259lik, pakl\u0131q r\u0259mzi oldu\u011funa i\u015far\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259 yaz\u0131r ki, Nizaminin farsp\u0259r\u0259stlikd\u0259n uzaq olmas\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259n k\u0259skin d\u0259lill\u0259rd\u0259n biri d\u0259 at\u0259\u015fp\u0259r\u0259stliy\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n olmas\u0131 idi. Onun fikrinc\u0259, farsl\u0131\u011f\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck v\u0259 \u0259n parlaq \u0259n\u0259n\u0259si z\u0259rd\u00fc\u015ftilik v\u0259 at\u0259\u015fp\u0259r\u0259stlik oldu\u011fu halda, fars \u015feirinin Firdovsid\u0259n sonra ikinci dir\u0259yi olan Nizaminin h\u0259min t\u0259lim\u0259 bu q\u0259d\u0259r d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7iliyi, m\u0259nfi m\u00fcnasib\u0259t b\u0259sl\u0259m\u0259si onda farsl\u0131q duy\u011fusunun olmamas\u0131 idi. M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259, Nizami b\u00fct\u00fcn duy\u011fu v\u0259 \u015f\u00fcuru il\u0259 m\u00fcs\u0259lmand\u0131r, t\u0259k Allaha inan\u0131r: &#171;T\u0259kallahl\u0131q m\u00f6vqeyind\u0259n d\u0259 o h\u0259r c\u00fcr ikilik v\u0259 \u00e7oxlu\u011fu r\u0259dd ed\u0259n bir &#171;v\u0259hdaniyy\u0259t\u00e7idir\u201d. Z\u0259rd\u00fc\u015ftiliyin xeyrin ayr\u0131, \u015f\u0259rin d\u0259 ayr\u0131 m\u00f6vcud olub \u00f6z aralar\u0131nda vuru\u015fan ikiallahl\u0131l\u0131q sistemin\u0259 onun n\u0259 sufilikl\u0259 yeti\u015fdiyi Allah m\u0259fhumu, n\u0259 d\u0259 da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 xalis m\u00fcs\u0259lman \u0259qid\u0259si uy\u011fun g\u0259lir\u201d. M.\u018f&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Nizami G\u0259nc\u0259vi \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri mahiyy\u0259t da\u015f\u0131yan, ecazkar poetik q\u00fcvv\u0259y\u0259 malik yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u015e\u0259rq b\u0259dii t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fc elmi-f\u0259ls\u0259fi fikirl\u0259rl\u0259 z\u0259nginl\u0259\u015fdirmi\u015f v\u0259 \u015feiriyy\u0259ti g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f y\u00fcks\u0259klikl\u0259r\u0259 qald\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. M\u00fct\u0259f\u0259kkir \u015fairin m\u0259\u015fhur \u201cX\u0259ms\u0259\u201dsi insanl\u0131\u011f\u0131n m\u0259n\u0259vi s\u0259rv\u0259tl\u0259r axtar\u0131\u015f\u0131n\u0131n zirv\u0259sind\u0259 dayanaraq, d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n \u015fah \u0259s\u0259rl\u0259ri s\u0131ras\u0131nda layiqli yer tutur. Q\u00fcdr\u0259tli s\u00f6z ustas\u0131n\u0131n b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin b\u0259dii fikir salnam\u0259sind\u0259 yeni parlaq s\u0259hif\u0259 a\u00e7m\u0131\u015f \u00f6lm\u0259z \u0259s\u0259rl\u0259ri bu g\u00fcn d\u0259 insanlar\u0131n m\u0259n\u0259vi-\u0259xlaqi kamill\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 misilsiz xidm\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Korifey s\u0259n\u0259tkar \u00f6z \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri il\u0259 se\u00e7il\u0259n \u0259d\u0259bi m\u0259kt\u0259bini yaratm\u0131\u015fd\u0131r. Nizami G\u0259nc\u0259vinin d\u00fcnyan\u0131n \u0259n z\u0259ngin kitabxanalar\u0131n\u0131 b\u0259z\u0259y\u0259n \u0259s\u0259rl\u0259ri \u015e\u0259rqd\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259tin, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 miniat\u00fcr s\u0259n\u0259tinin inki\u015faf\u0131na t\u0259kan vermi\u015fdir. Nizami irsi uzun zamandan b\u0259ri d\u00fcnya elmi-\u0259d\u0259bi fikrinin diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259dir. V\u0259 b\u00fct\u00fcn sadalanan fikirl\u0259r, g\u00f6z \u00f6n\u00fcnd\u0259 bulundurulan tarixi,elmi \u0259saslar istinad\u0259n tam \u0259minlikl\u0259 dey\u0259 bil\u0259rik ki, m\u0259d\u0259ni sivilizasiyaya, v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259ti v\u0259 ideyalar\u0131n m\u00f6vcud oldu\u011fu zamanlarda Nizami irsi d\u0259 harmonik \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259f\u0259kk\u00fcr,t\u0259x\u0259yy\u00fcl h\u0259m\u00e7inin \u015f\u00fcurlarda n\u0259sill\u0259rd\u0259n n\u0259sill\u0259r\u0259 miras olaraq \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259c\u0259k, ya\u015fayacaqd\u0131r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Tarixi ke\u00e7mi\u015fimiz\u0259 baxanda \u00e7ox sad\u0259 bir fikir ke\u00e7ir d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259md\u0259n:N\u018f MUTLU M\u018fN\u018f K\u0130, T\u00dcRK O\u011eLU T\u00dcRK\u018fM !<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#171;Konstantinopol (\u0130stanbul) m\u00fctl\u0259q f\u0259th olunacaqd\u0131r. Onu f\u0259th ed\u0259n s\u0259rk\u0259rd\u0259 n\u0259 ulu s\u0259rk\u0259rd\u0259, onun \u0259sg\u0259rl\u0259ri is\u0259 n\u0259 yax\u015f\u0131 \u0259sg\u0259rl\u0259rdir.&#187;-M\u0259h\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259r S.\u018f.S ALLAHIN \u015f\u0259rqd\u0259 bir ordusu<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-88776","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/88776","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=88776"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/88776\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":88781,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/88776\/revisions\/88781"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=88776"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=88776"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=88776"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}