{"id":88827,"date":"2023-01-17T20:28:57","date_gmt":"2023-01-17T16:28:57","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=88827"},"modified":"2023-01-17T20:29:02","modified_gmt":"2023-01-17T16:29:02","slug":"almaniyali-alim-ir%c9%99vanda-1918-ci-il%c9%99d%c9%99k-erm%c9%99ni-hokmdarligi-olmayib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=88827","title":{"rendered":"Almaniyal\u0131 alim: \u201c\u0130r\u0259vanda 1918-ci il\u0259d\u0259k erm\u0259ni h\u00f6kmdarl\u0131\u011f\u0131 olmay\u0131b\u201d"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>\u201c\u0130r\u0259vanda 1918-ci il\u0259d\u0259k erm\u0259ni h\u00f6kmdarl\u0131\u011f\u0131 olmay\u0131b\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Diasporla \u0130\u015f \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259sind\u0259n veril\u0259n m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, bunu almaniyal\u0131 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 Dr. Mixael Reynhard Hess \u201cSpiegel\u201d jurnal\u0131na \u00fcnvanlad\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubda bildirib.<br>Almaniya medias\u0131nda Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 yay\u0131mlanan audioreportaja (podkast) layiqli cavab verilib. Bel\u0259 ki, son ill\u0259r apar\u0131lm\u0131\u015f m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc f\u0259aliyy\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00f6lk\u0259miz\u0259 dost m\u00fcnasib\u0259ti b\u0259sl\u0259y\u0259n v\u0259 Az\u0259rbaycanla ba\u011fl\u0131 m\u00fck\u0259mm\u0259l tarixi bilikl\u0259r\u0259 sahib \u0259cn\u0259bi aliml\u0259rd\u0259n biri olan almaniyal\u0131 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 Dr. Mixael Reynhard Hess \u00f6lk\u0259miz \u0259leyhin\u0259 b\u00f6htanlarla dolu reportaj\u0131 \u0259sasland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f faktlarla darmada\u011f\u0131n edib.<\/p>\n\n\n\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, Almaniyan\u0131n \u201cSpiegel\u201d jurnal\u0131n\u0131n beyn\u0259lxalq m\u00f6vzularda yay\u0131mlanan \u201c8 milyard\u201d ba\u015fl\u0131ql\u0131 audioreportajlar\u0131 s\u0131ras\u0131nda apar\u0131c\u0131 Olaf Heuser yanvar\u0131n 14-d\u0259 n\u00f6vb\u0259ti podkast\u0131n\u0131 Az\u0259rbaycan-Erm\u0259nistan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin\u0259 h\u0259sr edib (https:\/\/www.spiegel.de\/thema\/podcast-acht-milliarden\/). \u201cDa\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n blokadas\u0131n\u0131n Rusiya m\u00fcharib\u0259si il\u0259 n\u0259 \u0259laq\u0259si var?\u201d ba\u015fl\u0131ql\u0131 audioreportajda Erm\u0259nistan v\u0259 Az\u0259rbaycan aras\u0131ndak\u0131 ke\u00e7mi\u015f m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin tarixi v\u0259 haz\u0131rk\u0131 v\u0259ziyy\u0259ti, o c\u00fcml\u0259d\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131 ekof\u0259allar\u0131n La\u00e7\u0131n d\u0259hlizi \u0259traf\u0131ndak\u0131 etiraz aksiyas\u0131, Az\u0259rbaycan\u0131n siyasi r\u0259hb\u0259rliyi t\u0259r\u0259find\u0259n ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u0259n Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan konsepsiyas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u0259ks olunub. 33 d\u0259qiq\u0259lik podkast tamamil\u0259 t\u0259hrif olunmu\u015f v\u0259 yaln\u0131z erm\u0259ni m\u00f6vqeyind\u0259n haz\u0131rlan\u0131b, bir \u0130r\u0259van sakini v\u0259 Anna Aridcanyan adl\u0131 bir erm\u0259ni jurnalistd\u0259n is\u0259 \u201czamin qismind\u0259\u201d m\u00fcsahib\u0259 al\u0131n\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Almaniyal\u0131 alim, \u201c\u015eu\u015fan\u0131n irsi\u201d kitab\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llifi Dr. Mixael Reynhard Hess t\u0259hrifl\u0259rl\u0259 dolu v\u0259 qeyri-pe\u015f\u0259kar haz\u0131rlanm\u0131\u015f reportajla ba\u011fl\u0131 \u201cSpiegel\u201din redaksiyas\u0131na geni\u015f h\u0259cmli, etiraz m\u0259zmunlu oxucu m\u0259ktubu g\u00f6nd\u0259rib.<\/p>\n\n\n\n<p>Dr. Hess oxucu m\u0259ktubunda Qaraba\u011f\u0131n \u201cSpiegel\u201d jurnal\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n s\u0259hv\u0259n \u201ceksklav\u201d kimi t\u0259qdim olunmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 44 g\u00fcnl\u00fck m\u00fcharib\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n b\u0259ri d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 etiraz m\u0259ktublar\u0131 g\u00f6nd\u0259rdiyini vur\u011fulay\u0131b. Onun fikrinc\u0259, audioreportaj\u0131n \u0259sas m\u0259\u011fzi erm\u0259nil\u0259rin yaln\u0131z qurban kimi, az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n is\u0259 \u0259ksin\u0259 &#8212; avtokrat v\u0259 cinay\u0259tkar kimi t\u0259qdim edilm\u0259si olub. B\u00fct\u00fcn verili\u015f \u0259rzind\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f dedikd\u0259, yaln\u0131z orda ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259r n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur, bu regionun 1990-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal olunmas\u0131na q\u0259d\u0259r \u201cDa\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259ti\u201dnd\u0259 40 000 az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n ya\u015famas\u0131, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, dil\u0259 g\u0259tirilmir. Erm\u0259nistan t\u0259cav\u00fcz\u00fcn\u00fcn qurban\u0131 olan az\u0259rbaycanl\u0131lar Heuser t\u0259r\u0259find\u0259n \u201c\u0259h\u0259miyy\u0259tsiz m\u0259s\u0259l\u0259\u201d, \u201cikinci d\u0259r\u0259c\u0259li qurban\u201d kimi bir d\u0259f\u0259 bel\u0259 olsun, xat\u0131rlanm\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>M.Hess qeyd edib ki, \u201caudioreportaj 100% Az\u0259rbaycans\u0131z Qaraba\u011f t\u0259qdim etm\u0259kl\u0259 tam olaraq Erm\u0259nistan\u0131n etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 siyas\u0259ti m\u0259nas\u0131nda yay\u0131mlan\u0131b\u201d. Bununla apar\u0131c\u0131 Heuser Erm\u0259nistan\u0131n 1990-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi m\u00fcharib\u0259 cinay\u0259tini dolay\u0131s\u0131 il\u0259 legitiml\u0259\u015fdirmi\u015f olub.<\/p>\n\n\n\n<p>Dr. Hess Qaraba\u011f\u0131n Arsax kimi t\u0259qdim edilm\u0259sin\u0259 d\u0259 m\u0259hz erm\u0259ni elmi m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n sitat g\u0259tirm\u0259kl\u0259 m\u00fcnasib\u0259t bildir\u0259r\u0259k, bu s\u00f6z\u00fcn son 1000 il \u0259rzind\u0259, XI \u0259srd\u0259n 1990-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259 kimi administrativ-h\u00fcquqi termin kimi i\u015fl\u0259nm\u0259diyini faktlarla s\u00fcbut edib. Qaraba\u011f\u0131n tarixi il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir ne\u00e7\u0259 kitab\u0131n m\u00fc\u0259llifi Hess Olaf Heuseri \u201cErm\u0259nistan\u0131 tarixi mifologiyas\u0131n\u0131 tarixi reall\u0131qla d\u0259yi\u015fik salmaqda\u201d ittiham edib.<br>Heuser reportaj boyu erm\u0259ni \u0259silli jurnalist h\u0259mkar\u0131 Anna Aridcanyana etiraz etm\u0259d\u0259n tam \u015f\u0259rait yarad\u0131b ki, bug\u00fcnk\u00fc Erm\u0259nistan d\u00f6vl\u0259tinin Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259find\u0259n Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan kimi t\u0259qdim edilm\u0259sin\u0259 istehzal\u0131 m\u00fcnasib\u0259t bildirsin. Dr. Hess S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vl\u0259tinin tarixin\u0259 (1501-1736) ekskurs etm\u0259kl\u0259, o d\u00f6vrd\u0259 \u0130r\u0259van b\u0259yl\u0259rb\u0259yliyinin m\u00f6vcud oldu\u011funu v\u0259 orada ya\u015fayanlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin Az\u0259rbaycan dilli m\u00fcs\u0259lmanlardan ibar\u0259t oldu\u011funu vur\u011fulay\u0131r, XVIII \u0259srd\u0259 \u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n m\u00f6vcudlu\u011funu v\u0259 onun 1828-ci ild\u0259<\/p>\n\n\n\n<p>Rusiya t\u0259r\u0259find\u0259n l\u0259\u011fv olundu\u011funu fakt kimi t\u0259qdim ed\u0259r\u0259k yaz\u0131r ki, \u201c\u0130r\u0259van\/Yerevan \u015f\u0259h\u0259rinin erm\u0259nil\u0259rin Ararat Respublikas\u0131n\u0131n idar\u0259\u00e7iliyin\u0259 ke\u00e7m\u0259si tarixd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 28 may 1918-ci ild\u0259 ba\u015f verib. H\u0259tta bu m\u0259s\u0259l\u0259nin tarixi v\u0259 h\u00fcquqi legitimliyi Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259find\u0259n \u015f\u00fcbh\u0259 alt\u0131na al\u0131n\u0131r. Bu m\u0259nada \u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259razisi v\u0259 \u0259traf\u0131n\u0131n Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan kimi t\u0259qdim edilm\u0259sinin Heuser v\u0259 Aridcanyan c\u00fctl\u00fcy\u00fc t\u0259r\u0259find\u0259n sual alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 absurddur. \u00c7\u00fcnki erm\u0259nil\u0259rin 1918-ci il Ararat Respublikas\u0131nad\u0259k iddia etdiyi erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti 1375-ci ild\u0259 s\u00fcqut etmi\u015f Kilikiya knyazl\u0131\u011f\u0131d\u0131r ki, erm\u0259ni iddialar\u0131na baxmayaraq, bu d\u00f6vl\u0259tin paytaxt\u0131 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Sis \u015f\u0259h\u0259ri olub. B\u00fct\u00fcn bunlar bir daha s\u00fcbut edir ki, \u0130r\u0259vanda he\u00e7 bir erm\u0259ni h\u00f6kmdarl\u0131\u011f\u0131 olmam\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 bu \u0259razil\u0259rin Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259rb hiss\u0259si kimi g\u00f6st\u0259rilm\u0259si daha legitimdir\u201d.<br>Dr. Hess reportajda \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015f emosionall\u0131\u011f\u0131 q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 pisl\u0259y\u0259r\u0259k bildirib ki, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidentin\u0259 qar\u015f\u0131 olan bu h\u00fccumlar Az\u0259rbaycan\u0131n \u00f6z \u0259razisini geri qaytarmaq h\u00fcququnun legitimliyini sual alt\u0131na qoymaq niyy\u0259ti il\u0259 edilib: \u201cQaraba\u011fda aktual m\u0259s\u0259l\u0259 erm\u0259nil\u0259rin qovulmas\u0131 yox, oran\u0131 separat\u00e7\u0131lardan v\u0259 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lardan t\u0259mizl\u0259m\u0259kdir\u201d. Hess yaz\u0131r ki, ox\u015far f\u0259aliyy\u0259tin Zelenski t\u0259r\u0259find\u0259n olunmas\u0131 sivil d\u00fcnya t\u0259r\u0259find\u0259n alq\u0131\u015flan\u0131r. Maraql\u0131d\u0131r ki, podkast m\u00fcdd\u0259tind\u0259 Pa\u015finyan\u0131n ad\u0131 bir d\u0259f\u0259 d\u0259 olsun, \u00e7\u0259kilm\u0259yib, amma Aridcanyana \u015f\u0259rait yarad\u0131l\u0131r ki, Ukrayna m\u00fcharib\u0259si \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 Prezident \u018fliyevin Prezident Putinl\u0259 xo\u015f atmosferd\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259sini t\u0259nqid etsin. Dr. Hess oxucu m\u0259ktubunda Almaniya kansleri Olaf \u015eoltsun da Moskvada Putinl\u0259 ox\u015far g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc xat\u0131rladaraq bildirir ki, d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc diplomatiyada adi hald\u0131r. Y\u0259ni Az\u0259rbaycan Prezidentinin \u0259leyhin\u0259 d\u0259qiq\u0259l\u0259rl\u0259 edil\u0259n &#171;\u0259sass\u0131z arqumentl\u0259rin k\u00fcl\u0259k dolu bo\u015f polemikadan ba\u015fqa bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131&#187; \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r.<br>\u201cSpiegel\u201d podkast\u0131n\u0131n ziddiyy\u0259ti ondad\u0131r ki, ba\u015fl\u0131qda Az\u0259rbaycan\u0131 &#171;Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n blokadas\u0131nda&#187; ittiham edir, reportaj boyu is\u0259 bunu ruslar\u0131n barrikadalar qurmaqla etdiyini bildirir.<\/p>\n\n\n\n<p>Dr. Hess oxucu m\u0259ktubunun sonunda jurnalistin h\u0259m d\u0259 se\u00e7diyi verili\u015f format\u0131 il\u0259 \u00f6z imkan\u0131n\u0131n s\u0259rh\u0259dl\u0259rini a\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259nqid edib, Almaniyan\u0131n fikir formala\u015fd\u0131ran jurnalistl\u0259rini laz\u0131mi bilgil\u0259r\u0259 malik olmad\u0131qlar\u0131 m\u00f6vzu bar\u0259d\u0259 v\u0259 dan\u0131\u015fmama\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, dr. Mixael Reynhard Hess 25 ild\u0259n \u00e7oxdur Az\u0259rbaycan\u0131 t\u0259dqiq ed\u0259n almaniyal\u0131 alimdir. Dr. Hess \u201cTanklar c\u0259nn\u0259td\u0259. Erm\u0259nistan v\u0259 Az\u0259rbaycan aras\u0131nda Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259si\u201d, \u201cQaraba\u011f 13-c\u00fc \u0259srd\u0259n 1920-ci il\u0259d\u0259k. Az\u0259rbaycan tarixinin a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131\u201d v\u0259 \u201c\u015eu\u015fan\u0131n irsi. Az\u0259rbaycan m\u0259d\u0259niyy\u0259t paytaxt\u0131n\u0131n tarixi v\u0259 inki\u015faf yolu\u201d kimi kitablar\u0131n m\u00fc\u0259llifidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201c\u0130r\u0259vanda 1918-ci il\u0259d\u0259k erm\u0259ni h\u00f6kmdarl\u0131\u011f\u0131 olmay\u0131b\u201d. Diasporla \u0130\u015f \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259sind\u0259n veril\u0259n m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, bunu almaniyal\u0131 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 Dr. Mixael Reynhard Hess \u201cSpiegel\u201d jurnal\u0131na \u00fcnvanlad\u0131\u011f\u0131<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-88827","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/88827","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=88827"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/88827\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":88829,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/88827\/revisions\/88829"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=88827"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=88827"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=88827"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}