{"id":88939,"date":"2023-01-20T15:18:00","date_gmt":"2023-01-20T11:18:00","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=88939"},"modified":"2023-01-20T15:45:30","modified_gmt":"2023-01-20T11:45:30","slug":"20-yanvar-tarixi-faci%c9%99-yoxsa-q%c9%99hr%c9%99manliq-s%c9%99lnam%c9%99si","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=88939","title":{"rendered":"20 YANVAR TAR\u0130X\u0130 FAC\u0130\u018f YOXSA Q\u018fHR\u018fMANLIQ S\u018fLNAM\u018fS\u0130?!?"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/image-56-225x300.png\" alt=\"\"\/><figcaption><strong>Novruzov K\u0259rim BDU-nin m\u0259zunu, tarix\u00e7i<\/strong><br><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Q\u0259hr\u0259manl\u0131q n\u0259 yaln\u0131z<\/p>\n\n\n\n<p>bir y\u00fcks\u0259li\u015f dem\u0259kdir.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259 d\u0259 y\u0131ld\u0131zlar kibi<\/p>\n\n\n\n<p>parlay\u0131b s\u00f6nm\u0259m\u0259kdir.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0131zlarsa da k\u00f6n\u00fcll\u0259r<\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u0259hidl\u0259rin yas\u0131ndan,<\/p>\n\n\n\n<p>Qo\u015far ad\u0131m getm\u0259li<\/p>\n\n\n\n<p>onlar\u0131n arxas\u0131ndan.<\/p>\n\n\n\n<p>Q\u0259hr\u0259manl\u0131q-i\u00e7\u0259r\u0259k<\/p>\n\n\n\n<p>ac\u0131 \u00f6l\u00fcm tas\u0131ndan,<\/p>\n\n\n\n<p>ir\u0259liy\u0259 at\u0131lmaq v\u0259<\/p>\n\n\n\n<p>sonra d\u00f6nm\u0259m\u0259kdir!<\/p>\n\n\n\n<p>(Nihal Ats\u0131z) Bu t\u0259cav\u00fcz t\u0259\u015fkil olunmu\u015fdu v\u0259 bunu t\u0259kc\u0259 Qorba\u00e7ov, yaxud Moskvada Sovet h\u00f6kum\u0259tinin, Kommunist Partiyas\u0131n\u0131n dig\u0259r r\u0259hb\u0259rl\u0259ri t\u0259\u015fkil etm\u0259mi\u015fdi. Bunu birinci n\u00f6vb\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n o vaxtk\u0131 Kommunist Partiyas\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rl\u0259ri \u00f6z xalq\u0131n\u0131 bo\u011fmaq, \u0259zm\u0259k, tapdalamaq \u00fc\u00e7\u00fcn, xalq\u0131n azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131 yat\u0131rtmaq \u00fc\u00e7\u00fcn, xalq\u0131n m\u0259nliyini t\u0259hqir etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259\u015fkil etmi\u015fdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev\u00a0\u00dcmummilli lider<\/p>\n\n\n\n<p>Bu qanl\u0131 faci\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131 zaman\u0131nda dinc \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dil\u0259n \u0259n amans\u0131z qanl\u0131 cinay\u0259t idi. O vaxtad\u0259k sovet ordusu dinc \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 he\u00e7 vaxt bu q\u0259d\u0259r q\u0259ddarl\u0131qla, v\u0259h\u015filikl\u0259 c\u0259lb edilm\u0259mi\u015fdi. Y\u00fczl\u0259rl\u0259 insan h\u0259lak oldu, itkin d\u00fc\u015fd\u00fc, yaraland\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lham \u018fliyev Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u00a0\u00d6lk\u0259mizin \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u0259 qar\u015f\u0131 apar\u0131lan m\u0259krli f\u0259aliyy\u0259tl\u0259r, riyakar q\u0259sdl\u0259r, SSR\u0130 r\u0259hb\u0259rliyi t\u0259r\u0259find\u0259n a\u00e7\u0131q-a\u015fkar xalq\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fcd\u00fcl\u0259n d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik siyas\u0259ti xalq\u0131m\u0131za art\u0131q imperiya boyunduru\u011funda ya\u015fama\u011f\u0131n daha a\u011f\u0131r f\u0259lak\u0259tl\u0259r\u0259 yol a\u00e7a bil\u0259c\u0259yini anlatmaqdayd\u0131. X\u00fcsus\u0259n, 1988-ci ilin mart\u0131nda Sovet \u0130ttifaq\u0131 Kommunist Partiyas\u0131n\u0131n M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259si v\u0259 SSR\u0130 Nazirl\u0259r Sovetinin dolay\u0131s\u0131 il\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibind\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131na y\u00f6n\u0259lmi\u015f \u201cDa\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259tinin sosial-iqtisadi inki\u015faf\u0131n\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d q\u0259rar\u0131n\u0131n q\u0259bul edilm\u0259si v\u0259 1989-cu ilin yanvar\u0131nda SSR\u0130 Ali Soveti R\u0259yas\u0259t Hey\u0259tinin \u201cDa\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda X\u00fcsusi \u0130dar\u0259etm\u0259 Formas\u0131 yaratmaq haqq\u0131nda\u201d f\u0259rman verm\u0259si \u00f6lk\u0259mizin \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fcn pozulmas\u0131na qar\u015f\u0131 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n planl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 icra olunan t\u0259dbirl\u0259rin birba\u015fa imperiya r\u0259hb\u0259rliyi t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259st\u0259kl\u0259ndiyini g\u00f6st\u0259rirdi.B\u00fct\u00fcn bunlarla, eyni zamanda, Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259 ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u00f6z tarixi torpaqlar\u0131ndan qovularaq \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 v\u0259 buna SSR\u0130 r\u0259hb\u0259rliyi t\u0259r\u0259find\u0259n g\u00f6st\u0259ril\u0259n \u201cg\u00f6rm\u0259zlik\u201d soyda\u015flar\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 siyas\u0259tinin m\u0259hz \u0130ttifaq\u0131n \u201cyard\u0131m\u0131 v\u0259 strategiyas\u0131\u201d il\u0259 ba\u015f tutmas\u0131na he\u00e7 bir \u015f\u00fcbh\u0259 yeri qoymurdu. &#171;M\u00fcbariz\u0259 meydan\u0131nda t\u0259k qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259n Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n s\u0259f\u0259rb\u0259r olmaqdan ba\u015fqa \u00e7ar\u0259si yox idi. B\u00fct\u00fcn \u00fcmidl\u0259r haqs\u0131zl\u0131\u011fa qar\u015f\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259 \u00f6z etiraz s\u0259sini ucaltma\u011f\u0131 bacaran, \u00f6z tarixi yurdunu d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rd\u0259n qan\u0131 bahas\u0131na qoruma\u011fa h\u0259r zaman haz\u0131r olan v\u0259 monolit g\u00fcc\u00fcn\u00fc \u00f6z milli varl\u0131\u011f\u0131nda hiss ed\u0259n Az\u0259rbaycan xalq\u0131na idi. Az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 m\u0259qs\u0259dli \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n bu fitn\u0259kar siyas\u0259t \u00f6z h\u00fcquqlar\u0131 v\u0259 \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc u\u011frunda meydanlara at\u0131lm\u0131\u015f h\u0259mv\u0259t\u0259nl\u0259rimizin \u00fcr\u0259kl\u0259rind\u0259 azadl\u0131q yan\u011f\u0131s\u0131n\u0131 daha da alovland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Art\u0131q xalq m\u00f6vcud oldu\u011fu b\u00fct\u00fcn m\u00fcdd\u0259td\u0259 sovet imperiyas\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fctd\u00fcy\u00fc repressiv siyas\u0259ti \u00f6z tarixin\u0259 v\u0259 milli m\u0259nliyin\u0259 vurulmu\u015f bir l\u0259k\u0259 kimi g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. Azadl\u0131q e\u015fqi il\u0259 yanan V\u0259t\u0259n \u00f6vladlar\u0131 bu l\u0259k\u0259ni \u00f6z qanlar\u0131 bahas\u0131na da olsa, yuma\u011fa haz\u0131r idil\u0259r.\u00a0 O zaman xalq\u0131 etiraz s\u0259sini ucaltma\u011fa vadar ed\u0259n \u00e7ox sayda obyektiv s\u0259b\u0259bl\u0259r m\u00f6vcud idi. M\u0259rk\u0259zi h\u00f6kum\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n milli m\u0259nafeyimiz\u0259 zidd siyas\u0259tin y\u00fcr\u00fcd\u00fclm\u0259si, bu siyas\u0259tin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6lk\u0259 r\u0259hb\u0259rliyi t\u0259r\u0259find\u0259n he\u00e7 bir t\u0259dbir g\u00f6r\u00fclm\u0259m\u0259si xalqla hakimiyy\u0259t aras\u0131nda yaranm\u0131\u015f u\u00e7urumu daha da d\u0259rinl\u0259\u015fdirm\u0259kl\u0259 k\u00fctl\u0259vi etiraz dal\u011fas\u0131n\u0131n ba\u015f qald\u0131rmas\u0131na r\u0259vac vermi\u015fdi.&#187;Meydanlara \u00f6z haqq s\u0259sini ucaltmaq, milli heysiyyat\u0131n\u0131 v\u0259 milli m\u0259nliyini qorumaq \u0259zmi il\u0259 \u00e7\u0131xan f\u0259dakar v\u0259t\u0259n \u00f6vladlar\u0131 b\u00fct\u00fcn g\u00f6zl\u0259nilm\u0259zlikl\u0259r\u0259 haz\u0131r idil\u0259r. Amma h\u0259l\u0259 d\u0259 he\u00e7 kim bu g\u00f6zl\u0259nilm\u0259zlikl\u0259ri g\u00f6zl\u0259mirdi. \u00c7\u00fcnki sovet r\u0259hb\u0259rliyinin 70 il bir dam alt\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00f6z v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131na qar\u015f\u0131 bu q\u0259d\u0259r q\u0259ddarl\u0131q n\u00fcmayi\u015f etdir\u0259c\u0259yi a\u011flas\u0131\u011fmaz g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc.&#187; &#171;G\u0259ncl\u0259rimiz tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri bilm\u0259lidir. Yax\u0131n tariximizin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si v\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 vacib v\u0259zif\u0259dir. 1990-c\u0131 ilin 20 Yanvar faci\u0259si d\u0259 \u00f6yr\u0259nilm\u0259li v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r\u0259 oldu\u011fu kimi \u00e7atd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Qan yadda\u015f\u0131m\u0131za \u0259b\u0259di h\u0259kk olunmu\u015f 1990-c\u0131 ilin 20 Yanvar hadis\u0259l\u0259ri tariximizin \u00f6z\u00fcnd\u0259 faci\u0259 v\u0259 q\u0259hr\u0259manl\u0131\u011f\u0131 ehtiva ed\u0259n unikal s\u0259hif\u0259si, Az\u0259rbaycan\u0131n sonrak\u0131 taleyin\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli t\u0259siri olan d\u00f6n\u00fc\u015f an\u0131d\u0131r. 20 Yanvar hadis\u0259l\u0259ri Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f cinay\u0259tdir. Bak\u0131da gec\u0259yar\u0131 f\u00f6vq\u0259lad\u0259 v\u0259ziyy\u0259t t\u0259tbiq edilmi\u015f, \u0259hali x\u0259b\u0259rdar edilm\u0259mi\u015fdir. F\u00f6vq\u0259lad\u0259 v\u0259ziyy\u0259tin t\u0259tbiqi \u0259haliy\u0259 elan olunanad\u0259k h\u0259rbi qulluq\u00e7ular 82 n\u0259f\u0259ri amans\u0131zcas\u0131na q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015f, 20 n\u0259f\u0259ri \u00f6l\u00fcmc\u00fcl yaralam\u0131\u015flar. F\u00f6vq\u0259lad\u0259 v\u0259ziyy\u0259t elan edildikd\u0259n sonra is\u0259 yanvar\u0131n 20-d\u0259 v\u0259 sonrak\u0131 g\u00fcnl\u0259rd\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 21 n\u0259f\u0259r \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. F\u00f6vq\u0259lad\u0259 v\u0259ziyy\u0259tin elan olunmad\u0131\u011f\u0131 rayonlarda yanvar\u0131n 25-d\u0259 Neft\u00e7ala, yanvar\u0131n 26-da L\u0259nk\u0259randa daha 8 n\u0259f\u0259r q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdir. \u00dcmumilikd\u0259 131 n\u0259f\u0259r \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, 744 n\u0259f\u0259r yaralanm\u0131\u015f, 841 n\u0259f\u0259r qanunsuz h\u0259bs olunmu\u015f, 200 ev v\u0259 m\u0259nzil, 80 avtoma\u015f\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n t\u0259cili yard\u0131m ma\u015f\u0131nlar\u0131, yand\u0131r\u0131c\u0131 g\u00fcll\u0259l\u0259rin t\u00f6r\u0259tdiyi yan\u011f\u0131n n\u0259tic\u0259sind\u0259 d\u00f6vl\u0259t \u0259mlak\u0131 v\u0259 \u015f\u0259xsi \u0259mlak m\u0259hv edilmi\u015fdir.\u00a0 20 Yanvar faci\u0259si d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n t\u0259\u015fkilatlanmas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu. Faci\u0259d\u0259n sonra Az\u0259rbaycanda sovet imperiyas\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcn b\u00fct\u00fcn m\u0259n\u0259vi v\u0259 sosial dayaqlar\u0131n\u0131 itirdi, \u00f6lk\u0259nin m\u00fcst\u0259qilliyi ideyas\u0131 \u00fcmummilli amala \u00e7evrildi, d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 yeni siyasi tariximizd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq milli faci\u0259mizin tan\u0131d\u0131lmas\u0131 v\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259rinin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 namin\u0259 ya\u015fad\u0131qlar\u0131 m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 t\u0259\u015fkilatlanma\u011fa ba\u015flad\u0131lar.&#187; &#171;20 Yanvar hadis\u0259l\u0259rinin Az\u0259rbaycan\u0131n suverenliyi, m\u00fcst\u0259qilliyi v\u0259 \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259d\u0259 h\u0259m r\u0259mzi m\u0259nas\u0131, h\u0259m d\u0259 fenomenal rolu oldu. 20 Yanvar faci\u0259sinin yaratd\u0131\u011f\u0131 ictimai-siyasi reall\u0131q s\u00fcqutu yax\u0131nla\u015fan SSR\u0130-d\u0259 v\u0259 soyuq m\u00fcharib\u0259nin bitm\u0259si \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 beyn\u0259lxalq arenada formala\u015fan geosiyasi situasiya fonunda \u0259vv\u0259lc\u0259 Az\u0259rbaycan SSR-d\u0259, sonra m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycanda z\u0259ncirvar\u0131 tarixi prosesl\u0259r\u0259 t\u0259kan verdi.&#187; &#171;20 Yanvar hadis\u0259si milli m\u0259fkur\u0259nin inki\u015faf\u0131na t\u0259kan vermi\u015f hadis\u0259dir. 20 Yanvar Az\u0259rbaycan tarixind\u0259 t\u0259kc\u0259 faci\u0259 deyil, Az\u0259rbaycan\u0131n istiqlal yolunun ilk zirv\u0259si, milli m\u0259fkur\u0259mizin azadl\u0131q ist\u0259yinin oyan\u0131\u015f g\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Bu, uzun ill\u0259r sovet imperiyas\u0131n\u0131n \u0259sar\u0259tind\u0259 ya\u015fayan xalq\u0131n azadl\u0131q s\u0259sini ucaltd\u0131\u011f\u0131, \u00f6z suverenliyi u\u011frunda c\u0259sar\u0259t n\u00fcmayi\u015f etdirdiyi \u015f\u0259r\u0259fli bir tarixdir.&#187; &#171;20 Yanvar hadis\u0259l\u0259rin t\u0259f\u0259rr\u00fcatlar\u0131n\u0131 h\u0259r bir az\u0259rbaycanl\u0131 bilm\u0259lidir v\u0259 unutmamal\u0131d\u0131r. 1990-c\u0131 il yanvar\u0131n 19-dan 20-n\u0259 ke\u00e7\u0259n gec\u0259 birba\u015fa Sovet \u0130ttifaq\u0131 Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259sinin ba\u015f katibi Mixail Qorba\u00e7ovun \u0259mri il\u0259 SSR\u0130 M\u00fcdafi\u0259 Nazirliyi, D\u00f6vl\u0259t T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Komit\u0259si v\u0259 Daxili \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyinin qo\u015fun hiss\u0259l\u0259ri Bak\u0131ya v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n bir ne\u00e7\u0259 rayonuna yeridilib, dinc \u0259hali a\u011f\u0131r texnikadan v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif tipli silahlardan at\u0259\u015f\u0259 tutularaq k\u00fctl\u0259vi q\u0259tl\u0259 yetirilib. Sovet ordusunun x\u00fcsusi t\u0259yinatl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rinin v\u0259 daxili qo\u015funlar\u0131n iri kontingentinin Bak\u0131n\u0131 z\u0259bt etm\u0259si x\u00fcsusi q\u0259ddarl\u0131q v\u0259 misli g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f v\u0259h\u015filikl\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t edilib. 20 Yanvar hadis\u0259l\u0259ri Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f h\u0259rbi v\u0259 siyasi cinay\u0259tdir. 20 Yanvar hadis\u0259l\u0259ri beyn\u0259lxalq h\u00fcquqi riyakarl\u0131\u011f\u0131n t\u0259zah\u00fcr\u00fcd\u00fcr. SSR\u0130 Ba\u015f Prokurorlu\u011funun \u0259dliyy\u0259 polkovniki V.Medvedyevin istintaq qrupu h\u0259rb\u00e7il\u0259rin h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rind\u0259 cinay\u0259t t\u0259rkibi olmamas\u0131 n\u0259tic\u0259sin\u0259 g\u0259ldi v\u0259 20 iyul 1990-c\u0131 il tarixind\u0259 cinay\u0259t i\u015fin\u0259 xitam verilm\u0259si bar\u0259d\u0259 q\u0259rar\u0131 verildi. 100 cildlik istintaq materiallar\u0131n\u0131n 68 cildi Bak\u0131dan Moskvaya, ke\u00e7mi\u015f SSR\u0130 Prokurorlu\u011funa apar\u0131ld\u0131 v\u0259 qaytar\u0131lmad\u0131.&#187; &#171;20 Yanvar hadis\u0259l\u0259ri eyni zamanda Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f siyasi terror kimi d\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259lidir. \u0130\u015f\u011fal\u00e7\u0131l\u0131q siyas\u0259ti il\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n suverenliyin\u0259 q\u0259sd etmi\u015f, xalq h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131 bo\u011fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259dnam kommunist ideologiyas\u0131 libas\u0131nda k\u00f6hn\u0259 imperiya iddialar\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 20 Yanvar faci\u0259sini t\u0259\u015fkil etmi\u015f Sovet \u0130ttifaq\u0131 Kommunist Partiyas\u0131, Sovet d\u00f6vl\u0259ti v\u0259 h\u00f6kum\u0259ti r\u0259hb\u0259rliyinin, \u015f\u0259xs\u0259n Mixail Qorba\u00e7ovun Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 a\u011f\u0131r cinay\u0259t t\u00f6r\u0259tdiyi dan\u0131lmaz faktd\u0131r.&#187; &#171;Gecikmi\u015f etiraflar fayda verm\u0259z. Q\u0259rar\u0131 ver\u0259n ke\u00e7mi\u015f SSR\u0130-nin sabiq r\u0259hb\u0259ri Mixail Qorba\u00e7ov sonradan guya etiraf etmi\u015fdi: \u201cBak\u0131da f\u00f6vq\u0259lad\u0259 v\u0259ziyy\u0259t elan etm\u0259k v\u0259 oraya qo\u015fun g\u00f6nd\u0259rm\u0259k m\u0259nim siyasi h\u0259yat\u0131m\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck s\u0259hvi idi\u201d. Qorba\u00e7ov s\u0259hv yox, cinay\u0259t etmi\u015f, SSR\u0130 Konstitusiyas\u0131n\u0131n 119-cu, Az\u0259rbaycan SSR Konstitusiyas\u0131n\u0131n 71-ci madd\u0259l\u0259rini kobud \u015f\u0259kild\u0259 pozmu\u015fdur. 20 Yanvar hadis\u0259l\u0259ri eyni zamanda beyn\u0259lxalq cinay\u0259t kimi d\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259lidir. XX \u0259srd\u0259 totalitarizmin t\u00f6r\u0259tdiyi \u0259n qanl\u0131 terror aktlar\u0131 s\u0131ras\u0131nda 20 Yanvar cinay\u0259ti d\u0259 var. Bu, b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t v\u0259 in\u00acsanl\u0131q \u0259leyhin\u0259 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f d\u0259h\u015f\u0259tli \u0259m\u0259l idi. Dinc \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n c\u0259za t\u0259dbirl\u0259ri zaman\u0131 1949-cu ilin Cenevr\u0259 Konvensiyas\u0131n\u0131n, Beyn\u0259lxalq H\u0259rbi Tribunal\u0131n \u018fsasna\u00acm\u0259sinin, Beyn\u0259lxalq \u0130nsan haqlar\u0131 B\u0259yannam\u0259\u00acsinin, insan haqlar\u0131na dair dig\u0259r beyn\u0259l\u00acxalq aktlar\u0131n \u00e7oxsayl\u0131 m\u00fcdd\u0259a\u00aclar\u0131 pozulmu\u015fdu.&#187; &#171;Yanvar hadis\u0259l\u0259rin\u0259 ilk h\u00fcquqi qiym\u0259tin verilm\u0259si \u00dcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin siyasi irad\u0259sinin n\u0259tic\u0259sidir. \u00dcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131n\u0131n Ali M\u0259clisi 20 Yanvar faci\u0259sin\u0259 ilk siyasi qiym\u0259t ver\u0259n 21 noyabr 1990-c\u0131 il tarixli q\u0259rar q\u0259bul etdi. 20 Yanvar hadis\u0259l\u0259rin\u0259 siyasi qiym\u0259t ilk d\u0259f\u0259 Ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n verildi. Ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev d\u00f6vr\u00fcn m\u00fcr\u0259kk\u0259bliyin\u0259 v\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u0259si i\u015fl\u0259rin \u00e7oxlu\u011funa baxmayaraq, tariximizin \u015fanl\u0131 v\u0259 qanl\u0131 s\u0259hif\u0259si say\u0131lan 20 Yanvar faci\u0259sinin ba\u015fverm\u0259 s\u0259b\u0259bl\u0259ri v\u0259 g\u00fcnahkarlar\u0131n ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 d\u0259 m\u0259\u015f\u011ful oldu. M\u0259hz \u00dcmummilli liderimizin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc v\u0259 g\u00f6st\u0259ri\u015fl\u0259ri il\u0259 1994-c\u00fc ilin mart ay\u0131n\u0131n 29-da parlament \u201c1990-c\u0131 il yanvar\u0131n 20-d\u0259 Bak\u0131da t\u00f6r\u0259dilmi\u015f faci\u0259li hadis\u0259l\u0259r haqq\u0131nda\u201d Q\u0259rar q\u0259bul etdi. Bel\u0259likl\u0259 d\u0259, 20 Yanvar faci\u0259si m\u0259hz Ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin prinsipial v\u0259 ard\u0131c\u0131l m\u00fcbariz\u0259sind\u0259n sonra \u00f6z siyasi-h\u00fcquqi qiym\u0259tini ald\u0131.&#187; &#171;O m\u00fcdhi\u015f gec\u0259nin ayd\u0131nl\u0131\u011fa d\u00f6nm\u0259si Bak\u0131n\u0131n \u00fcr\u0259ka\u011fr\u0131dan d\u0259h\u015f\u0259tli m\u0259nz\u0259r\u0259sin\u0259 i\u015f\u0131q sald\u0131. Xalq d\u00fc\u015fm\u0259n tank\u0131n\u0131n t\u0131rt\u0131llar\u0131 alt\u0131nda par\u00e7alanm\u0131\u015f, sin\u0259l\u0259ri d\u00fc\u015fm\u0259n g\u00fcll\u0259l\u0259rind\u0259n de\u015fik-de\u015fik olmu\u015f \u00f6vladlar\u0131n\u0131 qan g\u00f6l\u00fcnd\u0259 tapd\u0131. Bu, Azadl\u0131\u011f\u0131n b\u0259rpas\u0131na ged\u0259n yolda ilk \u015f\u0259hidl\u0259rin verildiyi 20 Yanvar s\u0259h\u0259ri idi. N\u0259 q\u0259d\u0259r h\u00fcznl\u00fc v\u0259 ac\u0131 olsa da, xalq \u00f6z q\u0259hr\u0259man \u00f6vladlar\u0131n\u0131 son m\u0259nzil\u0259 yola salma\u011fa \u00f6z\u00fcnd\u0259 g\u00fcc tapd\u0131. Haqq, azadl\u0131q yolunda \u015f\u0259hidlik zirv\u0259sin\u0259 ucalmaq n\u0259 q\u0259d\u0259r \u015f\u0259r\u0259fli idis\u0259, d\u00fc\u015fm\u0259n silah\u0131n\u0131n ni\u015fangah\u0131nda V\u0259t\u0259nin \u015f\u0259hidl\u0259rini layiqinc\u0259 son m\u0259nzil\u0259 yola salmaq da bir o q\u0259d\u0259r namus v\u0259 \u015f\u0259r\u0259f m\u0259s\u0259l\u0259si idi. Xalq sars\u0131lmad\u0131, \u0259yilm\u0259di, qorxmad\u0131. Qanl\u0131 faci\u0259nin qurbanlar\u0131 azadl\u0131\u011f\u0131 u\u011frunda can verdiyi V\u0259t\u0259n torpa\u011f\u0131na y\u00fczminl\u0259rin \u00e7iyinl\u0259rind\u0259 da\u015f\u0131nd\u0131lar v\u0259 m\u00fcq\u0259dd\u0259s torpaqda \u0259b\u0259diyy\u0259t\u0259 qovu\u015fdular. Bu m\u00fcq\u0259dd\u0259s torpaq h\u0259l\u0259 \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u2013 1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 V\u0259t\u0259nin azadl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc u\u011frunda can\u0131n\u0131 qurban vermi\u015f soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6z qoynuna alm\u0131\u015fd\u0131.\u00a0 H\u0259l\u0259 o zaman xalq\u0131n istiqlal\u0131 u\u011frunda \u015f\u0259hid olmu\u015f azadl\u0131q car\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n d\u0259fn edildiyi \u015e\u0259hidl\u0259r xiyaban\u0131 bu d\u0259f\u0259 d\u0259 eyni amal u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259y\u0259 qalxm\u0131\u015f q\u0259hr\u0259man o\u011fullar\u0131n\u0131 \u00f6z ba\u011fr\u0131na bas\u0131rd\u0131. O q\u0259hr\u0259man o\u011fullar\u0131 ki, ucald\u0131qlar\u0131 m\u0259b\u0259dd\u0259n \u0259b\u0259di v\u0259 d\u00f6nm\u0259z olan istiqlaliyy\u0259t yolumuza h\u0259r zaman \u015f\u0259f\u0259q sa\u00e7\u0131r. O g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r y\u0259qin he\u00e7 kimin a\u011fl\u0131na g\u0259lm\u0259zdi ki, Az\u0259rbaycanda bu q\u0259d\u0259r q\u0259r\u0259nfil var! Sanki, o q\u0259r\u0259nfill\u0259r \u201c\u00f6z ayaqlar\u0131 il\u0259\u201d \u015f\u0259hidl\u0259rin q\u0259bri \u00fcst\u00fcn\u0259 s\u0259rilm\u0259y\u0259 g\u0259lmi\u015fdil\u0259r. \u015e\u0259hidl\u0259rin m\u0259zarlar\u0131 \u00fcz\u0259rin\u0259 s\u0259rilmi\u015f milyonlarla q\u0259r\u0259nfil 20 yanvar gec\u0259sind\u0259 onlar\u0131n V\u0259t\u0259n torpa\u011f\u0131na ax\u0131d\u0131lan al qan\u0131n\u0131 xat\u0131rlad\u0131rd\u0131.\u00a0 H\u0259min g\u00fcn\u00fcn m\u0259nz\u0259r\u0259si faci\u0259vi oldu\u011fu q\u0259d\u0259r d\u0259 m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259mdir. Azadl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n b\u0259rpas\u0131 yolunda ilk \u015f\u0259hidl\u0259rin verildiyi Qanl\u0131 Yanvar gec\u0259si c\u0259sar\u0259tin, f\u0259dakarl\u0131\u011f\u0131n, milli m\u0259fkur\u0259nin d\u00f6nm\u0259z oyan\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u0259yani t\u0259c\u0259ss\u00fcm\u00fc idi.Ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259r xalq\u0131m\u0131z\u0131n azadl\u0131q arzusunun, m\u00fcst\u0259qillik ideal\u0131n\u0131n 70 il davam ed\u0259n sovet h\u0259rb ma\u015f\u0131n\u0131n\u0131n repressiyas\u0131na r\u0259\u011fm\u0259n s\u00f6nm\u0259diyini, \u0259ksin\u0259, yeni g\u00fcc qazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir daha n\u00fcmayi\u015f etdirdi.\u00a0 Bununla Az\u0259rbaycan xalq\u0131 z\u00fclm\u0259, \u0259dal\u0259tsizliy\u0259 v\u0259 zorak\u0131l\u0131\u011fa boyun \u0259ym\u0259y\u0259c\u0259yini, milli irad\u0259sinin sars\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259kc\u0259 imperiya r\u0259hb\u0259rliyin\u0259 deyil, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya g\u00f6st\u0259rdi v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn milli azadl\u0131\u011f\u0131 u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259sinin d\u00f6nm\u0259z oldu\u011funa \u015f\u00fcbh\u0259 yeri qoymad\u0131. Q\u0259hr\u0259manl\u0131qla dolu ke\u00e7mi\u015fi, d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliklik \u0259n\u0259n\u0259si olan, b\u00f6y\u00fck bir co\u011frafiyada d\u00f6vl\u0259tl\u0259r yaratm\u0131\u015f, zaman-zaman yadellil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 s\u0259f\u0259rb\u0259r olub birg\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparm\u0131\u015f, d\u00fcnya m\u0259d\u0259niyy\u0259t x\u0259zin\u0259sin\u0259 \u00f6z d\u0259st-x\u0259tti il\u0259 d\u0259y\u0259rli t\u00f6hf\u0259l\u0259r vermi\u015f bir mill\u0259t uzun m\u00fcdd\u0259t \u0259sar\u0259t alt\u0131nda ya\u015faya bil\u0259rdimi? &#187; &#171;20 yanvar faci\u0259si, s\u00f6z\u00fcn \u0259sl m\u0259nas\u0131nda, xalq\u0131m\u0131z\u0131n milli \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rkind\u0259 yeni bir m\u0259rh\u0259l\u0259nin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 oldu. Xalq \u00f6z q\u0259rar\u0131n\u0131 verdi: \u201cYolumuz Azadl\u0131qd\u0131r!\u201d Siyasi v\u0259 iqtisadi b\u00f6hranlar m\u0259ng\u0259n\u0259sind\u0259 bo\u011fulan v\u0259 bo\u011fulduqca daha da az\u011f\u0131nla\u015fan, 70 il \u00f6z\u00fcn\u0259 bayraq etdiyi kommunizm ideyalar\u0131n\u0131n iflas\u0131 art\u0131q he\u00e7 kimd\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259 do\u011furmayan v\u0259 dayaqlar\u0131 \u00e7\u00f6km\u0259y\u0259 ba\u015flayan Sovet imperiyas\u0131 bu hadis\u0259ni t\u00f6r\u0259tm\u0259kl\u0259 n\u0259y\u0259 nail olmaq ist\u0259yirdi? Tarixin s\u0259hn\u0259sind\u0259n bird\u0259f\u0259lik silinm\u0259k \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 imperiyan\u0131n ucqar bir \u00f6lk\u0259sind\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n qurulmu\u015f plan \u0259sas\u0131nda dinc n\u00fcmayi\u015f\u00e7il\u0259rin g\u00fcll\u0259baran edilm\u0259sin\u0259 q\u0259rar ver\u0259nl\u0259r n\u0259y\u0259 \u00fcmid edirdil\u0259r? Az sonra \u2013 imperiya \u00e7\u00f6k\u0259nd\u0259n sonra ayd\u0131n olacaqd\u0131 ki, bu q\u0259rar\u0131 ver\u0259nl\u0259rin v\u0259 bu faci\u0259ni t\u00f6r\u0259d\u0259nl\u0259rin \u00f6zl\u0259rinin d\u0259 bu suallara cavablar\u0131 yox imi\u015f. Ba\u015f ver\u0259nl\u0259r is\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n milli m\u00fcbariz\u0259 \u0259zmini v\u0259 irad\u0259sini s\u0131nd\u0131ra bilm\u0259di. \u018fksin\u0259, 20 Yanvar hadis\u0259si \u00f6z qanunauy\u011fun m\u0259ntiqi v\u0259 z\u0259ncirvari t\u0259siri il\u0259 b\u00fct\u00fcn imperiya \u0259razisind\u0259 milli azadl\u0131q h\u0259r\u0259katlar\u0131n\u0131n yenid\u0259n daha b\u00f6y\u00fck v\u00fcs\u0259tl\u0259 alovlanmas\u0131na v\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n s\u00fcqutunun daha da s\u00fcr\u0259tl\u0259nm\u0259sin\u0259 r\u0259vac verdi. Bu hadis\u0259 sovet imperiyas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u201csonun ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131\u201d oldu. Bu faci\u0259nin ba\u015f verm\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259r \u00f6lk\u0259d\u0259 m\u00f6vcud probleml\u0259rin, ba\u015f qald\u0131rm\u0131\u015f etirazlar\u0131n siyasi yolla h\u0259ll olunaca\u011f\u0131na \u00fcmidl\u0259r h\u0259l\u0259 d\u0259 qalmaqda idi. Lakin bir n\u0259slin ya\u015faya bil\u0259c\u0259yi q\u0259d\u0259r \u00f6m\u00fcr ya\u015fam\u0131\u015f imperiya \u00f6z\u00fc il\u0259 h\u0259mya\u015f\u0131d olan v\u0259t\u0259nda\u015f n\u0259slinin b\u00f6y\u00fckl\u00fc-ki\u00e7ikli ham\u0131s\u0131na at\u0259\u015f a\u00e7maqla bu \u00fcmidl\u0259ri tamamil\u0259 al-\u00fcst etdi. &#187; &#171;Vaxt ke\u00e7dikc\u0259, o qanl\u0131 faci\u0259d\u0259n zaman kontekstind\u0259 uzaqla\u015fd\u0131qca, qanl\u0131 Yanvar hadis\u0259l\u0259rinin s\u0259b\u0259bl\u0259ri, bu hadis\u0259l\u0259rin g\u00fcnahkarlar\u0131, onlara yard\u0131m ed\u0259nl\u0259r, verilmi\u015f yanl\u0131\u015f q\u0259rarlar v\u0259 onlar\u0131n t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri a\u011f\u0131r f\u0259sadlar, \u00fczl\u0259\u015fdiyi b\u00fct\u00fcn haqs\u0131zl\u0131qlara v\u0259 \u0259dal\u0259tsizlikl\u0259r\u0259 baxmayaraq, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n g\u00f6st\u0259rdiyi b\u00f6y\u00fck q\u0259hr\u0259manl\u0131qlar haqq\u0131nda dol\u011fun v\u0259 \u0259hat\u0259li fikir y\u00fcr\u00fctm\u0259k daha asan olur.&#187; &#171;20 Yanvar hadis\u0259l\u0259rinin ild\u00f6n\u00fcm\u00fc \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 yenid\u0259n bu hadis\u0259l\u0259ri t\u0259hlil etm\u0259k, onu d\u00fczg\u00fcn qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259kl\u0259, h\u0259m xalq\u0131m\u0131z\u0131n tarixind\u0259 \u00e7ox m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259ti olan bu m\u0259\u015f\u0259qq\u0259tli olaylara yenid\u0259n n\u0259z\u0259r sal\u0131r\u0131q, h\u0259m d\u0259 bu q\u0259hr\u0259manl\u0131q salnam\u0259sinin m\u00fc\u0259llifl\u0259rini &#8212; \u015f\u0259hidl\u0259rimizin xatir\u0259sini yad edirik.&#187; &#171;Qan yadda\u015f\u0131m\u0131za b\u00f6y\u00fck faci\u0259 v\u0259 q\u0259hr\u0259manl\u0131q kimi h\u0259kk olunan 20 Yanvar m\u00fcst\u0259qillik \u0259zmimizi, milli kimliyimizi d\u00fcnyaya tan\u0131dan g\u00fcn kimi tarixin \u015fanl\u0131 s\u0259hif\u0259sin\u0259 \u00e7evrildi. Bu tarix Az\u0259rbaycan\u0131n istiqlal\u0131 yolunda milli m\u0259fkur\u0259mizd\u0259n g\u00fcc alan qar\u015f\u0131s\u0131al\u0131nmaz azadl\u0131q ist\u0259yinin d\u00fcnyaya b\u0259yan edilm\u0259sinin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 oldu. 20 Yanvar q\u0131r\u011f\u0131n\u0131 h\u0259m d\u0259 sovet rejiminin erm\u0259nil\u0259rl\u0259 birg\u0259 apard\u0131qlar\u0131 antiaz\u0259rbaycan siyas\u0259tinin t\u0259rkib hiss\u0259si kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259lidir. Qabaqcadan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcb-haz\u0131rlanm\u0131\u015f bu t\u0259cav\u00fczkarl\u0131q aksiyas\u0131 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n demokratiya v\u0259 milli azadl\u0131q u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259sini bo\u011fmaq, ona m\u0259n\u0259vi z\u0259rb\u0259 vurmaq m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131b. Lakin sovet imperiyas\u0131 insanl\u0131q ad\u0131na s\u0131\u011fmayan \u0259m\u0259ll\u0259ri il\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n irad\u0259sini q\u0131ra bilm\u0259di. \u015e\u0259hidl\u0259rin son m\u0259nzil\u0259 yola sal\u0131nmas\u0131 Az\u0259rbaycan tarixind\u0259 o vaxtad\u0259k ya\u015fanmam\u0131\u015f \u00fcmummilli d\u0259fn m\u0259rasimi idi. Bu izdiham, h\u00fczn birliyi sonrak\u0131 ill\u0259rin an\u0131m g\u00fcnl\u0259rind\u0259 d\u0259 davam ed\u0259r\u0259k, xalq\u0131m\u0131z\u0131n milli h\u0259mr\u0259yliyinin formala\u015fmas\u0131nda v\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sind\u0259 ba\u015flan\u011f\u0131c rolu oynad\u0131.&#187; &#171;Faci\u0259sinin t\u0259hlili, hadis\u0259nin s\u0259b\u0259bl\u0259rinin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 onun tarixi, siyasi, h\u00fcquqi amill\u0259rini a\u015fkara \u00e7\u0131xar\u0131r. Hadis\u0259nin \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259ri tarixi amill\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r v\u0259 daha d\u0259rin k\u00f6kl\u0259ri var. 20 Yanvar faci\u0259si XX \u0259sr Az\u0259rbaycan tarixind\u0259 ba\u015f vermi\u015f qanl\u0131 hadis\u0259l\u0259rin, soyq\u0131r\u0131m\u0131 aktlar\u0131n\u0131n m\u0259ntiqi davam\u0131, \u00e7ar Rusiyas\u0131n\u0131n \u201cpar\u00e7ala-h\u00f6km s\u00fcr\u201d siyas\u0259tinin n\u00f6vb\u0259ti t\u0259zah\u00fcr\u00fc idi. Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131mlar\u0131, torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n 114 min kvadratkilometrd\u0259n 87 min kvadratkilometr\u0259d\u0259k azalmas\u0131, SSR\u0130 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n indi Erm\u0259nistan adland\u0131r\u0131lan \u0259razid\u0259ki \u0259z\u0259li, ata-baba yurdlar\u0131ndan son n\u0259f\u0259rin\u0259d\u0259k qovulmas\u0131, sovet r\u0259hb\u0259rliyinin havadarl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ba\u015flayan Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f hadis\u0259l\u0259ri, bu d\u0259f\u0259 torpaqlar\u0131n\u0131n iyirmi faizinin i\u015f\u011fal\u0131 bu m\u0259krli siyas\u0259tin m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259ridir.&#187; &#171;1980-ci ill\u0259rin sonlar\u0131nda c\u0259r\u0259yan ed\u0259n hadis\u0259l\u0259rin xarakteri, obyektiv v\u0259 subyektiv s\u0259b\u0259bl\u0259rinin t\u0259hlili g\u00f6st\u0259rir ki, xalq\u0131m\u0131z\u0131n o vaxt SSR\u0130-d\u0259 ged\u0259n prosesl\u0259r\u0259 real t\u0259sir etm\u0259k imkan\u0131 olan lideri Heyd\u0259r \u018fliyev siyasi s\u0259hn\u0259d\u0259n uzaqla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131qdan sonra M. Qorba\u00e7ovun m\u00fc\u015faviri A. Aqanbekyan\u0131n Parisd\u0259 \u201cHumanite\u201d q\u0259zetin\u0259 m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 \u201cDa\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n Erm\u0259nistan\u0131n t\u0259rkibin\u0259 verilm\u0259si z\u0259ruriliyind\u0259n v\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 M.Qorba\u00e7ovun raz\u0131l\u0131q verm\u0259sind\u0259n\u201d dan\u0131\u015fmas\u0131 etnik m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin yax\u0131nla\u015fd\u0131\u011f\u0131na bir siqnal olub. 20 Yanvara ged\u0259n yol erm\u0259nil\u0259rin Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fa \u0259sass\u0131z \u0259razi iddialar\u0131 il\u0259 ba\u015flan\u0131b. 1987-ci ild\u0259 Qaraba\u011fda yarad\u0131lm\u0131\u015f \u201cKrunk\u201d radikal &#8212; separat\u00e7\u0131 erm\u0259ni t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n Xank\u0259ndind\u0259 ke\u00e7irdiyi ilk antiaz\u0259rbaycan mitinql\u0259ri d\u0259 ba\u015f ver\u0259c\u0259k faci\u0259l\u0259rin ilk q\u0131\u011f\u0131lc\u0131mlar\u0131 idi.&#187; &#171;Faci\u0259nin h\u00fcquqi t\u0259hlili onun cinay\u0259t xarakterini a\u015fkar edir.&#187; &#171;Bu cinay\u0259tin t\u0259dqiqi v\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ri g\u00f6st\u0259rir ki, SSR\u0130 r\u0259hb\u0259rl\u0259rinin v\u0259 sovet h\u0259rbi kontingentinin h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rind\u0259 N\u00fcrnberq prosesind\u0259 pisl\u0259nmi\u015f b\u00fct\u00fcn \u0259lam\u0259tl\u0259r vard\u0131r. N\u00fcrnberq prosesi tarixd\u0259 t\u0259cav\u00fcz\u00fc \u0259n a\u011f\u0131r cinay\u0259t elan etmi\u015f ilk beyn\u0259lxalq m\u0259hk\u0259m\u0259dir. 1945-1946-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 tarix\u0259 N\u00fcrnberq prosesi kimi daxil olmu\u015f beyn\u0259lxalq tribunal\u0131n q\u0259rar\u0131 il\u0259 Almaniyan\u0131n ali d\u00f6vl\u0259t v\u0259 h\u0259rbi xadiml\u0259ri m\u00fclki \u0259halinin q\u0131r\u0131lmas\u0131, onunla q\u0259ddar davran\u0131\u015f, ictimai v\u0259 \u015f\u0259xsi \u0259mlak\u0131n talanmas\u0131 kimi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri haz\u0131rlamaqda v\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259kd\u0259 ittiham olunublar. T\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259r olsun ki, bu g\u00fcn\u0259d\u0259k 20 yanvar q\u0131r\u011f\u0131n\u0131n\u0131n cinay\u0259tkarlar\u0131 c\u0259zaland\u0131r\u0131lmay\u0131blar. 1986-c\u0131 il Alma-Ata, 1989-cu ild\u0259 Tbilisi, 1991-ci ild\u0259 Viln\u00fcs hadis\u0259l\u0259rin\u0259 n\u0259z\u0259r yetirdikd\u0259 g\u00f6r\u00fcr\u00fck ki, h\u0259min aksiyalar Az\u0259rbaycandak\u0131 q\u0259d\u0259r qanl\u0131 v\u0259 geni\u015f miqyasl\u0131 olmay\u0131b. SSR\u0130 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259sinin ba\u015f katibi Mixail Qorba\u00e7ov Tbilisi v\u0259 Viln\u00fcs hadis\u0259l\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259dar pe\u015fman oldu\u011funu bildirib, g\u00fcrc\u00fc v\u0259 Litva xalqlar\u0131ndan \u00fczr ist\u0259diyi halda Az\u0259rbaycanda ba\u015f vermi\u015f hadis\u0259l\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259dar eyni add\u0131m\u0131 atmad\u0131. M\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 20 yanvar faci\u0259sinin cinay\u0259t i\u015fi tarixin arxivin\u0259 \u00e7evrilm\u0259m\u0259li, hadis\u0259nin t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131lar\u0131, icra\u00e7\u0131lar\u0131, b\u00fct\u00fcn m\u00fcq\u0259ssirl\u0259ri \u00f6z cinay\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259dal\u0259t m\u0259hk\u0259m\u0259si qar\u015f\u0131s\u0131nda cavab verm\u0259lidirl\u0259r! Bak\u0131da t\u00f6r\u0259dilmi\u015f k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131n\u0131n \u0259sas baiskar\u0131 Mixail Qorba\u00e7ovu Nobel S\u00fclh m\u00fckafat\u0131na layiq g\u00f6rm\u00fc\u015f d\u00fcnyan\u0131n, Qaraba\u011f h\u0259qiq\u0259tl\u0259rin\u0259 ikili standartla yana\u015fan beyn\u0259lxalq al\u0259min cinay\u0259tkarlar\u0131n h\u0259l\u0259 d\u0259 c\u0259zas\u0131z qalmas\u0131n\u0131 unutmas\u0131na imkan verm\u0259m\u0259liyik.&#187; &#171;20 Yanvar hadis\u0259l\u0259rini t\u0259hlil ed\u0259rk\u0259n, h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Q\u0259rb d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin Az\u0259rbaycandak\u0131 ictimai-siyasi hadis\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 tutduqlar\u0131 m\u00f6vqeyi d\u0259 x\u00fcsusi ara\u015fd\u0131rma t\u0259l\u0259b edir.&#187; &#171;Sovet \u0130ttifaq\u0131 MK-n\u0131n r\u0259hb\u0259rlik etdiyi m\u0259tbuat erm\u0259ni kils\u0259sinin v\u0259 \u201cDa\u015fnaks\u00fctyun\u201d Partiyas\u0131 ideoloqlar\u0131n\u0131n t\u0259hriki il\u0259 ictimai \u015f\u00fcura a\u00e7\u0131q-a\u015fkar ideoloji t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir, erm\u0259nil\u0259rin separat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 sovet hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 guya Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n t\u00f6r\u0259dil\u0259n s\u0131x\u0131\u015fd\u0131rmalara etiraz kimi q\u0259l\u0259m\u0259 verir, Q\u0259rbd\u0259 f\u0259al antiaz\u0259rbaycan t\u0259bli\u011fat\u0131 apar\u0131rd\u0131lar. M\u0259qs\u0259d, d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tind\u0259 Erm\u0259nistanda v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Vilay\u0259tind\u0259 t\u00fcrkdilli \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259nin \u201cqanunauy\u011fun v\u0259 haql\u0131 olmas\u0131\u201d bar\u0259d\u0259 r\u0259y yaratmaq idi.&#187; &#171;R\u0259smi m\u0259lumat kimi, S\u0130TA-n\u0131n yayd\u0131\u011f\u0131 x\u0259b\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, qo\u015funlar Bak\u0131ya iki n\u0259cib m\u0259qs\u0259dl\u0259 yeridilmi\u015fdir. Birincisi, erm\u0259nil\u0259ri, rus dilli \u0259halini v\u0259 h\u0259rbi qulluq\u00e7ular\u0131n ail\u0259l\u0259rini talanlardan qorumaq m\u0259qs\u0259dil\u0259. \u0130kincisi, mill\u0259t\u00e7i ekstremistl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n hakimiyy\u0259tin zorak\u0131l\u0131qla q\u0259sb edilm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq m\u0259qs\u0259dil\u0259. H\u0259min m\u0259qs\u0259dl\u0259rin h\u0259qiqiliyi faktlarla v\u0259 yanvar\u0131n ortalar\u0131na yax\u0131n Bak\u0131da yaranm\u0131\u015f siyasi v\u0259ziyy\u0259tin t\u0259hlili il\u0259 t\u0259kzib edilir. 1990-c\u0131 ilin yanvar\u0131nda Az\u0259rbaycan paytaxt\u0131nda ictimai \u2013 siyasi v\u0259ziyy\u0259tin k\u0259skinl\u0259\u015fm\u0259sinin ba\u015fl\u0131ca s\u0259b\u0259bi SSR\u0130 ali hakimiyy\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda separat\u00e7\u0131lara m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259m\u0259si idi. M\u0259rk\u0259zi komit\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n suveren h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n t\u0259min olunmas\u0131 sah\u0259sind\u0259 \u00f6z konstitusiya \u00f6hd\u0259likl\u0259rini yerin\u0259 yetirm\u0259kd\u0259 q\u0259tiyy\u0259t n\u00fcmayi\u015f etdirmirdi.&#187; &#171;Q\u0259rb M. Qorba\u00e7ovun b\u00fct\u00fcn da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 \u0259m\u0259ll\u0259rini h\u0259r v\u0259chl\u0259 d\u0259st\u0259kl\u0259yirdil\u0259r. Q\u0259rbd\u0259 yax\u015f\u0131 bilirdil\u0259r ki, bu c\u00fcr mill\u0259tl\u0259raras\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r SSR\u0130-ni daxild\u0259n z\u0259ifl\u0259dir, da\u011f\u0131d\u0131r. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, bu g\u00fcn Avropan\u0131n \u0259sas strateji t\u0259r\u0259fda\u015f\u0131, Qafqaz\u0131n lider d\u00f6vl\u0259ti olan, Az\u0259rbaycan m\u00fcst\u0259qilliyinin b\u0259rpas\u0131ndan \u00f6nc\u0259ki ill\u0259rd\u0259 Q\u0259rb d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin co\u011frafi-siyasi maraqlar\u0131 dair\u0259sin\u0259 daxil deyildi. D\u00f6vl\u0259t Departamentinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259si Marqaret Tatuayler AB\u015e h\u00f6kum\u0259ti ad\u0131ndan b\u0259yanat vermi\u015fdi ki, AB\u015e Az\u0259rbaycan\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259mir v\u0259 Bak\u0131dak\u0131 yanvar hadis\u0259l\u0259rini \u015f\u0259rh etm\u0259yi laz\u0131m bilmir. D\u00f6vl\u0259t Departamenti M. Qorba\u00e7ovu a\u00e7\u0131qca d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259r\u0259k hesab edirdi ki, onun s\u0259yl\u0259ri az\u0259rbaycanl\u0131larla erm\u0259nil\u0259r aras\u0131nda silahl\u0131 toqqu\u015fman\u0131n dayand\u0131r\u0131lmas\u0131na y\u00f6n\u0259ldilmi\u015fdir. B\u00f6y\u00fck Britaniya v\u0259 \u0130taliya xarici i\u015fl\u0259r nazirlikl\u0259ri b\u0259yanat ver\u0259r\u0259k Az\u0259rbaycanda yaranm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259ti \u201cSSR\u0130-nin daxili i\u015fi\u201d kimi qiym\u0259tl\u0259ndirmi\u015fdi.&#187; &#171;M\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 d\u0259, 20 Yanvar m\u00f6vzusu Az\u0259rbaycan xarici siyas\u0259tind\u0259 m\u00fch\u00fcm prioritetl\u0259rd\u0259n olmal\u0131d\u0131r.&#187; &#171;Faci\u0259 bar\u0259d\u0259 x\u0259b\u0259rl\u0259rin d\u00fcnyaya yay\u0131lmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq, Az\u0259rbaycan \u0259traf\u0131nda informasiya blokadas\u0131 yaratmaq plan\u0131 c\u0259za ssenarisinin t\u0259rkib hiss\u0259si olub. Bir maraql\u0131 m\u0259qama x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirm\u0259k ist\u0259rdim: M.Qorba\u00e7ovun g\u00f6st\u0259ri\u015fi, D.Yazovun komandanl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n Qanl\u0131 Yanvar faci\u0259si ba\u015f verdikd\u0259n bir g\u00fcn sonra bu informasiya blokadas\u0131n\u0131 geni\u015f c\u0259bh\u0259d\u0259 yaran \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev h\u0259min vaxt Az\u0259rbaycan\u0131n Moskvadak\u0131 Daimi N\u00fcmay\u0259nd\u0259liyin\u0259 g\u0259l\u0259r\u0259k, Bak\u0131 q\u0131r\u011f\u0131n\u0131na ilk olaraq etiraz\u0131n\u0131 bildirmi\u015f v\u0259 siyasi-h\u00fcquqi qiym\u0259t vermi\u015fdir. Bu h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 hadis\u0259ni s\u00fckutla qar\u015f\u0131layan SSR\u0130-d\u0259, demokratik d\u0259y\u0259ri \u201csiyasi amala\u201d \u00e7evir\u0259n Q\u0259rbin k\u00fctl\u0259vi insan q\u0131r\u011f\u0131n\u0131na etinas\u0131z, laqeyd m\u00fcnasib\u0259tinin oldu\u011fu bir vaxtda 20 Yanvar faci\u0259sin\u0259 ilk real h\u00fcquqi-siyasi m\u00fcnasib\u0259t idi.&#187; &#171;Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n azadl\u0131q m\u00fcbariz\u0259sin\u0259, 20 Yanvar faci\u0259sin\u0259 d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 tam siyasi-h\u00fcquqi qiym\u0259t verilm\u0259si, \u015f\u0259hidl\u0259rin xatir\u0259sinin \u0259b\u0259dil\u0259\u015fdirilm\u0259si d\u0259 m\u0259hz \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin h\u0259yata ke\u00e7irdiyi t\u0259dbirl\u0259rl\u0259 m\u00fcmk\u00fcn olub. Ulu \u00d6nd\u0259rin \u00f6lk\u0259y\u0259 r\u0259hb\u0259rliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u015f\u0259hidl\u0259rin xatir\u0259sinin \u0259b\u0259dil\u0259\u015fdirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 atd\u0131\u011f\u0131 add\u0131mlar, o c\u00fcml\u0259d\u0259n 1998-ci il 31 mart tarixli f\u0259rmanla \u201c20 Yanvar \u015f\u0259hidi\u201d f\u0259xri ad\u0131n\u0131n t\u0259sis edilm\u0259si, 1998-ci il 5 avqust tarixli s\u0259r\u0259ncama \u0259sas\u0259n \u015e\u0259hidl\u0259r xiyaban\u0131nda \u201c\u018fb\u0259di m\u0259\u015f\u0259l\u201d kompleksinin yarad\u0131lmas\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259rin yadda\u015f\u0131nda arxivl\u0259\u015f\u0259n m\u00fch\u00fcm tarixi s\u0259n\u0259dl\u0259rdir.&#187; &#171;\u015e\u0259hidl\u0259rin \u0259b\u0259diyy\u0259t\u0259 qovu\u015fdu\u011fu m\u0259kana \u00dcmummilli Liderin verdiyi qiym\u0259t bu m\u00fcq\u0259dd\u0259s ziyar\u0259tgah\u0131n tarixi, siyasi, t\u0259rbiy\u0259vi, h\u0259m\u00e7inin milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rini ortaya qoyur: \u201cXalq\u0131m\u0131z\u0131n tarixind\u0259 \u00e7ox \u0259z\u0259m\u0259tli, qiym\u0259tli abid\u0259l\u0259r var. Ancaq \u015e\u0259hidl\u0259r xiyaban\u0131, XX \u0259srin sonunda Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n milli azadl\u0131\u011f\u0131 u\u011frunda \u00f6z\u00fcn\u00fc qurban vermi\u015f \u015f\u0259hidl\u0259rinin m\u0259zarlar\u0131 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n torpa\u011f\u0131n\u0131n \u0259n m\u00fcq\u0259dd\u0259s yeridir v\u0259 \u0259n qiym\u0259tli abid\u0259sidir\u201d. &#171;Sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 \u015f\u0259hid ail\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131, bu \u0259n\u0259n\u0259nin \u00f6lk\u0259 Prezidenti \u0130lham \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n davam etdirilm\u0259si, paytaxt\u0131n r\u0259smi qonaqlar\u0131n\u0131n, d\u00f6vl\u0259t v\u0259 h\u00f6kum\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n, m\u0259\u015fhur insanlar\u0131n \u0259lam\u0259tdar g\u00fcnl\u0259rd\u0259 v\u0259 \u00f6lk\u0259miz\u0259 s\u0259f\u0259r proqramlar\u0131nda m\u00fctl\u0259q \u015f\u0259kild\u0259 \u015e\u0259hidl\u0259r xiyaban\u0131n\u0131n ziyar\u0259t etm\u0259si fakt\u0131 V\u0259t\u0259n qurbanlar\u0131n\u0131n xatir\u0259sin\u0259 r\u0259smi ehtiram\u0131n d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 t\u0259c\u0259ss\u00fcm\u00fcd\u00fcr.&#187; &#171;20 Yanvar milli azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n daha da y\u00fcks\u0259lm\u0259sin\u0259 v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131n yenid\u0259n m\u00fcst\u0259qilliy\u0259 qovu\u015fmas\u0131na yol a\u00e7d\u0131. Uzun ill\u0259r \u0259rzind\u0259 milli azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u0259rpa etm\u0259k arzusu il\u0259 ya\u015fayan xalq\u0131m\u0131z n\u0259y\u0259 qadir oldu\u011funu s\u00fcbut etdi. Milli azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131 siyasi reall\u0131\u011fa \u00e7evrildi. Az\u0259rbaycan xalq\u0131 y\u00fcz illiyin sonunda b\u00f6y\u00fck qurbanlar verdi, tarixin taley\u00fckl\u00fc g\u00fcnl\u0259rind\u0259 milli ruhunun sars\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 m\u0259tinliyini n\u00fcmayi\u015f etdirdi. Tarix bir daha g\u00f6st\u0259rdi ki, d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini ya\u015fadan xalq\u0131m\u0131z\u0131 m\u00fcst\u0259qilliyi u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259d\u0259 qorxutmaq, susdurmaq, dayand\u0131rmaq m\u00fcmk\u00fcns\u00fczd\u00fcr. Bu qanl\u0131 tariximin t\u0259bli\u011fi yeni n\u0259sild\u0259 milli v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik, d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik hisl\u0259rinin t\u0259rbiy\u0259 olunmas\u0131, milli kimlik m\u0259fkur\u0259sinin formala\u015fmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan ibr\u0259t d\u0259rsi olmal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnki tarix bizd\u0259n ke\u00e7mi\u015fin ibr\u0259t d\u0259rsl\u0259rini bilm\u0259yi, faci\u0259mizin s\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 \u0259laq\u0259sini d\u0259rind\u0259n d\u0259rk etm\u0259yi, xalq\u0131m\u0131z\u0131n azadl\u0131q u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259sinin m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rini yadda saxlama\u011f\u0131, dostumuzu \u2013 d\u00fc\u015fm\u0259nimizi tan\u0131ma\u011f\u0131 v\u0259 unutmama\u011f\u0131 t\u0259l\u0259b edir.&#187; B\u0259li,m\u0259hz tarixd\u0259n ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u0259rsl\u0259rin m\u0259ntiqi v\u0259 praktiki n\u0259tic\u0259si olaraq 30 il\u0259 yax\u0131n m\u0171dd\u0259t \u0259rzind\u0259 d\u0171\u015fm\u0259n tapda\u011f\u0131nda qalan Ata Yurdumuz olan tarixi torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131 azad etm\u0259k \u0171\u00e7\u0171n,\u00f6z\u0171m\u0171zd\u0259 g\u016fc tapa bildik,milli birliyimizi t\u0259min ed\u0259r\u0259k b\u0171t\u0171n h\u0259rbi,siyasi q\u0171vv\u0259l\u0259ri bir edib d\u0171\u015fm\u0259nin ba\u015f\u0131n\u0131,D\u0259mir Yumru\u011fumuzla,,\u0259zdik ! \u00d6t\u0259n \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u00f6lk\u0259 daxilind\u0259 ba\u015f ver\u0259n siyasi v\u0259 h\u0259rbi qar\u015f\u0131durmadan istifad\u0259 ed\u0259n m\u0259nfur d\u00fc\u015fm\u0259n d\u00f6vl\u0259timizin \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc pozaraq misli g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f q\u0259tliyamlar t\u00f6r\u0259tmi\u015f,\u015f\u0259h\u0259rl\u0259ri,k\u0259ndl\u0259ri x\u00fcsusi v\u0259h\u015filikl\u0259 talan v\u0259 viran etmi\u015f,on minl\u0259rl\u0259 g\u00fcnahs\u0131z soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 amans\u0131zcas\u0131na q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015f,soyq\u0131r\u0131mlar t\u00f6r\u0259tmi\u015fdir. Lakin,ULU \u00d6ND\u018fR\u0130N \u0259sas\u0131n\u0131 qoydu\u011fu v\u0259 inki\u015faf etdirdiyi milli birliyi,iqtisadi y\u00fcks\u0259li\u015fi,h\u0259rbi islahat v\u0259 nizam-intizam\u0131 \u0259n y\u00fcks\u0259k h\u0259dd\u0259 \u00e7atd\u0131ran M\u00fcz\u0259ff\u0259r Ali Ba\u015f Komandan C\u0259nab\u00a0 Prezidentimiz \u0130lham \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 q\u0259hr\u0259man o\u011fullar\u0131m\u0131z\u0131n say\u0259sind\u0259 \u015e\u0259hidl\u0259rimizin intiqam\u0131n\u0131 alaraq m\u0259nfur d\u00fc\u015fm\u0259nin ba\u015f\u0131n\u0131 \u0259zib torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131 azad etdik. Beyn\u0259lxalq g\u00fccl\u0259rin ikili standartlar\u0131na,i\u015f\u011fal\u00e7\u0131n\u0131 m\u0171dafi\u0259 etm\u0259kl\u0259rin\u0259 cavab olaraq g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz t\u0259dbirl\u0259r say\u0259sind\u0259,b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya Az\u0259rbaycan Xalq\u0131n\u0131n milli birliyini,Az\u0259rbaycan Ordusunun g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00f6rd\u00fc. Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck o\u011flu M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259nin bir \u0259sr \u00f6nc\u0259 dediyi,Bir k\u0259r\u0259 y\u00fcks\u0259l\u0259n bayraq bir daha enm\u0259z, \u015f\u00fcar\u0131n\u0131 d\u00fcnya siyas\u0259t\u00e7il\u0259rinin birm\u0259nal\u0131 olaraq g\u00fccl\u00fc v\u0259 q\u0259tiyy\u0259tli lider kimi q\u0259bul etdikl\u0259ri Ulu \u00d6nd\u0259r o\u011flu Qalib S\u0259rk\u0259rd\u0259 C\u0259nab \u0130lham \u018fliyev m\u0259ntiqi reall\u0131\u011fa \u00e7evirdi. QARA TORPA\u011eI V\u018fT\u018fN YAPAN \u015e\u018fH\u0130D QANI OLDU\u011eUNU UNUTMADIQCA HE\u00c7 B\u0130R Q\u00dcVV\u018f QAR\u015eIMIZDA DURA B\u0130LM\u018fZ\u00a0 ! ! !<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Q\u0259hr\u0259manl\u0131q n\u0259 yaln\u0131z bir y\u00fcks\u0259li\u015f dem\u0259kdir. N\u0259 d\u0259 y\u0131ld\u0131zlar kibi parlay\u0131b s\u00f6nm\u0259m\u0259kdir. S\u0131zlarsa da k\u00f6n\u00fcll\u0259r \u015e\u0259hidl\u0259rin yas\u0131ndan, Qo\u015far ad\u0131m getm\u0259li onlar\u0131n arxas\u0131ndan. Q\u0259hr\u0259manl\u0131q-i\u00e7\u0259r\u0259k ac\u0131<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-88939","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-siyast"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/88939","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=88939"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/88939\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":88941,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/88939\/revisions\/88941"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=88939"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=88939"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=88939"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}