{"id":89436,"date":"2024-05-27T00:48:00","date_gmt":"2024-05-26T20:48:00","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=89436"},"modified":"2024-05-27T23:05:10","modified_gmt":"2024-05-27T19:05:10","slug":"xaqani-%c9%99d%c9%99boglu-bir-bilet-puluyla-yaratdigimiz-dovl%c9%99t","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=89436","title":{"rendered":"Xaqani \u018fd\u0259bo\u011flu: \u201cBir bilet puluyla yaratd\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00f6vl\u0259t\u201d"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0)\" class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">Yaz\u0131n\u0131 ilk d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc jurnalist,I Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sinin qazisi, istedadl\u0131 q\u0259l\u0259m sahibi, t\u00fcrkoloq Turan sevdal\u0131 sava\u015f adam\u0131 <em>m\u0259rhum<\/em>  Xaqani \u018fd\u0259bo\u011flu (Rzaquliyev) 26 iyun 2020-ci il tarixind\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131b. (M\u018fKANIN C\u018fNN\u018fT OLSUN, USTAD!)<\/mark><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Ba\u015fbu\u011fumuz B\u00f6y\u00fck M.\u018f. R\u0259sulzad\u0259y\u0259 ithaf edir\u0259m\u2026<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>B\u0259zi \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u00ab\u00fcl\u0259malar\u00bb kitab \u2014 zad oxumadan, Milli h\u00f6kum\u0259ti \u0130r\u0259van\u0131 erm\u0259nil\u0259r\u0259 verm\u0259kd\u0259 g\u00fcnahland\u0131r\u0131rlar. Amma bu d\u00f6vl\u0259t quran babalar\u0131m\u0131z\u0131n Tiflisd\u0259n G\u0259nc\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259y\u0259 yol pulu tapmad\u0131qlar\u0131n\u0131, h\u0259yas\u0131z haylar\u0131n Avropada d\u00f6ym\u0259dikl\u0259ri qap\u0131 qalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, hay quldur d\u0259st\u0259l\u0259rinin Bak\u0131 daxil b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycanda (h\u0259tta C\u0259nubda Qacar xan\u0259danl\u0131\u011f\u0131nda da) t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 v\u0259 tam bu g\u00fcn oldu\u011fu kimi pullu biqeyr\u0259t milyon\u00e7ular\u0131m\u0131z\u0131n y\u0131\u011fd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 miras kimi annalara, lizalara, nata\u015falara qalan milyonlar\u0131n\u0131n bu mill\u0259t\u0259 he\u00e7 bir aidiyyat\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 dem\u0259zl\u0259r.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bak\u0131n\u0131n m\u0259\u015fhur milyon\u00e7ular\u0131ndan olan Murtuza Muxtarovun bol\u015fevikl\u0259r evin\u0259 daxil olark\u0259n, \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00fcll\u0259l\u0259m\u0259d\u0259n \u00f6nc\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 son m\u0259ktubdan bu s\u0259trl\u0259ri xat\u0131rlatmaq ist\u0259rdim:&nbsp;<strong>\u201cBak\u0131 neftind\u0259n b\u00f6y\u00fck pullar qazand\u0131q\u2026 A\u011flag\u0259lm\u0259z q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck pullar\u2026 H\u0259min pulllarla Bak\u0131n\u0131 al\u0131nmaz bir qalaya \u00e7evir\u0259 bil\u0259rdik\u2026 Amma biz neyl\u0259dik?.. Bu \u015f\u0259h\u0259ri \u0259yl\u0259nc\u0259, qumar, kazino m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evirdik\u2026 Bu da n\u0259tic\u0259si!\u201d\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bilirsiniz, d\u00f6vl\u0259t quran babalar\u0131m\u0131z qatara bilet pulu tapmayanda, Muxtarov Liza Tuqanovan\u0131n e\u015fqiyl\u0259 Vladiqafqazda m\u0259scid tikdirirdi. Yaxud Musa Na\u011f\u0131yevin indiki reall\u0131qla hesablanm\u0131\u015f varidat\u0131 50 milyard dollar idi. Onun bu milli g\u0259l\u0259c\u0259yimiz\u0259 birc\u0259 q\u0259piyi x\u0259rcl\u0259ndimi? Gedin ara\u015fd\u0131r\u0131n v\u0259 \u00f6z qeyr\u0259tsizliyiniz\u0259 uy\u011fun olanlardan yaz\u0131n. M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259y\u0259 dil uzadan adam \u0259n az\u0131 erm\u0259nil\u0259rl\u0259 eyni \u0259qid\u0259d\u0259 olanlard\u0131r. Pa\u015finyan onun \u015f\u0259klini n\u00fcmayi\u015f etdir\u0259n kimi Az\u0259rbaycandan veril\u0259n reaksiyalar\u0131 g\u00f6rm\u0259m\u0259k, kor olmaq dem\u0259kdir. Bir \u00f6lk\u0259nin tarix\u00e7isi vicdans\u0131zd\u0131rsa, o mill\u0259t u\u00e7rumun ba\u015f\u0131nda durdu\u011funa \u0259min olmal\u0131d\u0131r\u2026<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/img.ednews.net\/news\/2020\/05\/photo_429276.jpg\" alt=\"B\u00dcT\u00dcN X\u018fB\u018fRL\u018fR - S\u0259hif\u0259 39 | Eurasia Diary\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><strong>PA\u015e\u0130NYANLA B\u00d6HTAN\u00c7ILARI B\u0130RL\u018f\u015eD\u0130R\u018fN M\u018fQAM\u2026<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>\u0130r\u0259van\u0131n erm\u0259nil\u0259\u015fm\u0259sinin \u00f6z\u00fcl\u00fcn\u00fc Rusiya imperializmi h\u0259l\u0259 m\u0259lum 1828-ci il 21 mart tarixli \u00e7ar F\u0259rman\u0131yla qurmu\u015fdur. T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay M\u00fcqavil\u0259si \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 Rusiya \u0130mperiyas\u0131n\u0131n t\u0259rkibin\u0259 daxil olan ke\u00e7mi\u015f \u0130r\u0259van v\u0259 Nax\u00e7\u0131van xanl\u0131qlar\u0131n\u0131n \u0259razisind\u0259 erm\u0259ni vilay\u0259ti yarad\u0131ld\u0131. Axalkalaki, Lori, Qazax v\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f kimi y\u00fcks\u0259k da\u011fl\u0131q \u0259razil\u0259rin b\u0259zi \u015f\u0259rq b\u00f6lg\u0259l\u0259ri b\u00f6lg\u0259y\u0259 daxil deyildi.<strong>&nbsp;(\u0410\u043a\u0442\u044b \u041a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0410\u0440\u0445\u0435\u043e\u0433\u0440\u0430\u0444\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0439 \u041a\u043e\u043c\u0438\u0441\u0441\u0438\u0438. \u0442. VII, \u0434\u043e\u043a. \u2116 437).&nbsp;<\/strong>Erm\u0259nil\u0259r rus \u00e7ar\u0131n\u0131n bu f\u0259rman\u0131n\u0131 (1828-1840-c\u0131 il) \u0259sas tutub ad\u0131 ke\u00e7\u0259n h\u0259r yer\u0259 iddia edirl\u0259r. Erm\u0259nil\u0259rin artan imkanlar\u0131ndan narahat olan \u00e7ar hakimiyy\u0259t dair\u0259l\u0259ri onlar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ke\u00e7di. 1903-c\u00fc ild\u0259 erm\u0259ni-qriqorian kils\u0259sinin \u0259mlak\u0131n\u0131n m\u00fcsadir\u0259 edilm\u0259si haqq\u0131nda f\u0259rman verildi. Erm\u0259ni-qriqorian kils\u0259sinin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 \u00e7ar h\u00f6kum\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 terror h\u0259r\u0259kat\u0131 ba\u015fland\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7ar h\u00f6kum\u0259ti 1903-c\u00fc il t\u0259cr\u00fcb\u0259sini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, bu hadis\u0259l\u0259rd\u0259n erm\u0259ni-qriqorian kils\u0259sin\u0259 deyil, da\u015fnaklara qar\u015f\u0131 istifad\u0259y\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verdi. Burada da\u015fnaklar\u0131n g\u0259nc t\u00fcrkl\u0259r il\u0259 yax\u0131nla\u015fmas\u0131 da \u00f6z t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rdi. Da\u015fnaklar \u00fcz\u0259rind\u0259 1907\u20131908 v\u0259 1911-ci ill\u0259rd\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259 quruldu. Rusiya \u201cerm\u0259ni m\u0259s\u0259l\u0259si\u201dnd\u0259 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u0259 yiy\u0259l\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tin\u0259 t\u0259zyiqi art\u0131r\u0131rd\u0131. N\u0259tic\u0259d\u0259, 1914-c\u00fc ilin yanvar\u0131nda erm\u0259ni islahat\u0131na dair m\u00fcqavil\u0259 imzaland\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Yax\u0131nla\u015fan I D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si il\u0259 bu m\u00fcqavil\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tini itirdi. Rusiya siyasi r\u0131\u00e7aqlardan \u2014 erm\u0259nil\u0259rd\u0259n \u00f6z siyas\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn vasit\u0259 kimi istifad\u0259y\u0259 ke\u00e7di. Erm\u0259nil\u0259r d\u0259 m\u00fcqavil\u0259 il\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259td\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, Osmanl\u0131 \u0259razisind\u0259 d\u00f6vl\u0259t yaratmaq iddias\u0131 il\u0259 ruslarla ittifaq\u0131 g\u00fccl\u0259ndirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Bununla da erm\u0259nil\u0259rin Osmanl\u0131 \u0259razisind\u0259 d\u00f6vl\u0259t yaratmaq iddias\u0131 real \u015f\u0259kild\u0259 ortaya \u00e7\u0131xd\u0131. Bel\u0259likl\u0259, erm\u0259nil\u0259rin d\u00f6vl\u0259t yaratmaq iddias\u0131n\u0131n&nbsp;<strong>\u201c<\/strong>Az\u0259rbaycan layih\u0259si\u201d yeni, <strong>\u201cOsmanl\u0131 layih\u0259si\u201d<\/strong> il\u0259 \u0259v\u0259z olundu. Bunlar\u0131 xat\u0131rlatd\u0131m ki, beyinsiz tarix\u00e7il\u0259rimiz, he\u00e7 olmasa \u00f6nc\u0259 tarixi \u015f\u0259raiti \u00f6yr\u0259nib, sonra ortaya \u00e7\u0131xs\u0131nlar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130kinci bir imperialist antit\u00fcrk plan ortaya atan ingilisl\u0259r, Qara d\u0259nizl\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizi aras\u0131 \u0259razil\u0259ri t\u00fcrks\u00fczl\u0259\u015fdirilm\u0259si kimi m\u00fcrt\u0259ce fa\u015fist layih\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131q olaraq, Osmanl\u0131 \u018fdirn\u0259d\u0259n Qaza\u011fad\u0259k t\u00fcrk zola\u011f\u0131 plan\u0131 ir\u0259li s\u00fcrd\u00fc. Osmanl\u0131 m\u0259\u011flub oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 birinci plan, h\u0259tta Stalin d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 d\u0259 q\u00fcvv\u0259d\u0259 idi v\u0259 Kr\u0131m tatarlar\u0131, Mesheti t\u00fcrkl\u0259ri, Bor\u00e7al\u0131, \u0130r\u0259van, Nax\u00e7\u0131van t\u00fcrkl\u0259ri, noqaylar, qara\u00e7aylar, \u00e7e\u00e7enl\u0259r v\u0259 s. k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si davam etdirildi. Anlaya bilirsinizmi?<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130r\u0259vana erm\u0259ni k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259l\u0259ri I D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 daha da \u00e7oxald\u0131. Osmanl\u0131dan \u0259razil\u0259r\u0259 500 min k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259 erm\u0259ni fakt\u0131 var. Y\u0259ni Milli hakimiyy\u0259t\u0259 q\u0259d\u0259r, h\u0259tta 1905-ci ill\u0259rd\u0259 d\u0259 v\u0259ziyy\u0259t a\u011f\u0131r idi. Bizim o vaxtk\u0131 v\u0259ziyy\u0259timizi h\u0259l\u0259&nbsp;<strong>M. S. Ordubadi \u00abQanl\u0131 ill\u0259r\u00bb&nbsp;<\/strong>adl\u0131 \u0259s\u0259rind\u0259 \u00aberm\u0259ni t\u0259hl\u00fck\u0259si qar\u015f\u0131s\u0131nda qeyr\u0259tsiz \u0130r\u0259van b\u0259yl\u0259rinin \u015f\u0259c\u0259r\u0259 davas\u0131 d\u00f6ym\u0259l\u0259rini\u00bb, yaxud \u00abQaraba\u011fda Z\u0259ng\u0259zur q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 g\u00fcnl\u0259rind\u0259 qu\u015f u\u00e7urdan qeyr\u0259tsiz Cavan\u015fir b\u0259yl\u0259ri Pivarovla ziyaf\u0259t i\u00e7ind\u0259 idil\u0259r\u00bb kimi ifad\u0259l\u0259rl\u0259 t\u0259nqid etmi\u015fdi. Bunun t\u0259k g\u00fcnahkar\u0131 bizl\u0259rin&nbsp;<strong>QEYR\u018fTS\u0130ZL\u0130Y\u0130D\u0130R<\/strong>. Bu g\u00fcn R\u0259sulzad\u0259d\u0259 g\u00fcnah axtaranlar, bilin ki, o qeyr\u0259tsizik quyular\u0131ndan \u00e7\u0131xanlar\u0131n t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259ridir\u2026<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130ngilisl\u0259r 1922-ci ild\u0259 yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 Stanford\u2019s general map of the World-a m\u0259xsus D\u00fcnya x\u0259rit\u0259sinin \u00ab\u00dcmumi x\u0259rit\u0259l\u0259r\u00bb b\u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259 t\u0259svir edil\u0259n Erm\u0259nistan x\u0259rit\u0259sini diqq\u0259tiniz\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131ram. Buraya Trabzon, \u018frzurum v\u0259 Van g\u00f6l\u00fc daxildir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/avatars.mds.yandex.net\/get-zen_doc\/1628837\/pub_5ed2fb2152d2d279d5f35522_5ed2fb3fa065127e10ad066d\/scale_1200\" alt=\"\u0410\u0440\u043c\u0435\u043d\u0438\u044f \u043d\u0430 \u043a\u0430\u0440\u0442\u0435 Stanford's general map of the World 1922 \u0433\u043e\u0434\u0430\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><em><strong>\u0410\u0440\u043c\u0435\u043d\u0438\u044f \u043d\u0430 \u043a\u0430\u0440\u0442\u0435 Stanford\u2019s general map of the World 1922 \u0433\u043e\u0434\u0430<\/strong><\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>X\u0259rit\u0259 1920-ci ild\u0259 Va\u015finqtonda \u00e7\u0259kilmi\u015fdi v\u0259 bu x\u0259rit\u0259d\u0259 he\u00e7 zaman m\u00f6vcud olmayan qondarma \u00ab<strong>Wilson Armeniya<\/strong>\u00abs\u0131 \u0259ks olunub. He\u00e7 1920-ci ild\u0259 d\u0259 bu x\u0259rit\u0259 b\u00f6lg\u0259d\u0259ki siyasi reall\u0131\u011fa uy\u011fun g\u0259lmirdi. \u00c7\u00fcnki Erm\u0259nistan he\u00e7 vaxt Britaniya x\u0259rit\u0259sind\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n h\u00fcdudlara malik olmay\u0131b. Y\u0259ni Erm\u0259nistan\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 bir imperiya plan\u0131yd\u0131 v\u0259 bu i\u015fin mandat\u0131 AB\u015e -a verilmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Milli H\u00f6kum\u0259t q\u0131sa zaman k\u0259siyind\u0259 \u0259ld\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131\u015f 99 faiz \u0259razinin dem\u0259k olar ki, 90 faizin\u0259 hakim olma\u011f\u0131 bacard\u0131. Paytaxt\u0131 i\u015f\u011fal edilmi\u015f bir \u00f6lk\u0259d\u0259 d\u00f6vl\u0259t quranlar\u0131 q\u0131nayanlar, \u00f6z halal -h\u00fcmm\u0259t arvadlar\u0131n\u0131n \u0259lind\u0259n 30 ildi televiziya pultu ala bilm\u0259y\u0259nl\u0259rdir v\u0259 m\u0259cbur\u0259n baxd\u0131qlar\u0131 seriallar\u0131n bivec \u00abki\u015fil\u0259ri\u00bb kimi dan\u0131\u015f\u0131rlar.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Milli h\u00f6kum\u0259td\u0259 yanl\u0131\u015f axtaranlar\u0131n bu g\u00fcn\u00fcm\u00fcz haqq\u0131nda n\u0259 dey\u0259c\u0259kl\u0259rini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. M. \u018f. R\u0259sulzad\u0259 \u0130stanbudan Bak\u0131ya oktyabr\u0131n 7-d\u0259 (1918-ci il), y\u0259ni xeyli \u0259vv\u0259l, g\u00f6nd\u0259rdiyi teleqram\u0131nda, faktiki olaraq, v\u0259ziyy\u0259tin d\u0259yi\u015fdiyini izah etmi\u015fdi:&nbsp;<strong>\u00abSiyasi durum tamamil\u0259 d\u0259yi\u015fib. S\u00fclh Vilson prinsipl\u0259ri \u0259sas\u0131nda t\u0259klif olunub. [\u0130stanbulda] konfrans olmayacaq. Erm\u0259nil\u0259r Qaraba\u011f\u0131 ist\u0259yir. Biz t\u0259cili olaraq [Milli] M\u0259clisin iclas\u0131n\u0131 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b, Avropada t\u0259bli\u011fata ba\u015flamal\u0131y\u0131q. Biz [Az\u0259rbaycana] qay\u0131tma\u011fa haz\u0131r\u0131q. \u018flim\u0259rdan b\u0259y Avropaya s\u0259f\u0259r\u0259 \u00e7\u0131xma\u011fa haz\u0131rla\u015f\u0131r\u00bb.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qar\u015f\u0131da \u0259li qanl\u0131 imperialistl\u0259r v\u0259 Tiflisd\u0259n G\u0259nc\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn cibl\u0259rini t\u00f6k\u00fcb yaln\u0131z bir n\u0259f\u0259r\u0259 qatar bileti ala bil\u0259n 4 m\u00fccahid\u0259 bu g\u00fcn dil uzadanlar\u0131n kimliyin\u0259 baxma\u011fa ehtiyac varm\u0131? \u018flb\u0259tt\u0259 xeyr!<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Pulunu bu g\u00fcnk\u00fcl\u0259r kimi sev\u0259n biqeyr\u0259tl\u0259rimiz y\u00fczl\u0259rc\u0259 idi. Sanmay\u0131n ki, bu g\u00fcn f\u0259rli bir i\u015fl\u0259 m\u0259\u015f\u011fuluq. Onlar c\u0259h\u0259nn\u0259m, bunlar bar\u0131 bu d\u00f6vl\u0259ti ac-yalavac quranlar\u0131n adlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0259km\u0259y\u0259c\u0259k d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fckd\u00fcrl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ke\u00e7\u0259k \u0130r\u0259van m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259. M\u0259\u011flub Osmanl\u0131n\u0131n S\u0259dr\u0259z\u0259mi T\u0259l\u0259t pa\u015fa v\u0259 H\u0259rbi nazir \u018fnv\u0259r pa\u015fan\u0131n etirazlar\u0131na baxmayaraq, Batum konfrans\u0131nda i\u015ftirak ed\u0259n n\u00fcmay\u0259nd\u0259 heyy\u0259tinin r\u0259hb\u0259ri \u018fdliyy\u0259 naziri X\u0259lil b\u0259y Mente\u015fe v\u0259 Qafqaz Ordular\u0131 komandan\u0131 Ferik Vehip pa\u015fa Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131 hesab\u0131na AB\u015e mandat\u0131yla v\u0259 Vilson prinsipl\u0259ri \u0259sas\u0131nda Ararat Respublikas\u0131 yaratmaq t\u0259r\u0259fdar\u0131 kimi g\u0259nc Az\u0259rbaycan Cumhuriyy\u0259tin\u0259 t\u0259zyiq edirdil\u0259r. \u018fslind\u0259 Anadoluda yarad\u0131lmas\u0131na s\u00f6z veril\u0259n qondarma bir d\u00f6vl\u0259t Qafqazda yarad\u0131ld\u0131. Bu bar\u0259d\u0259 N\u0259sib b\u0259y Usubb\u0259yli 27 may 1918 -ci il verdiyi bilgil\u0259r saxlan\u0131l\u0131r<strong>&nbsp;(AR D\u00f6vl\u0259t Arxivi fond 970,siyah\u0131 1,i\u015f 1,v\u0259r\u0259q 46).<\/strong>&nbsp;<strong>27 may 1918-ci ild\u0259 Batum konfrans\u0131ndan qay\u0131dan N\u0259sib b\u0259y Usubb\u0259yli f\u00f6vqalad\u0259 iclasa bel\u0259 m\u0259lumat vermi\u015fdi: \u201dT\u00fcrkiy\u0259 n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin fikrin\u0259 g\u00f6r\u0259 Zaqafqaziyan\u0131n t\u0259r\u0259qqisi \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n ba\u015fl\u0131ca t\u0259minat Zaqafqaziya xalqlar\u0131n\u0131n h\u0259mr\u0259yliyi v\u0259 birliyidir ki, buna nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259fi erm\u0259nil\u0259r\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r \u0259razi g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 getm\u0259lidir\u201d (Bax:AR D\u00f6vl\u0259t Arxivi, fond 970, siyah\u01311, i\u015f 1 v\u0259r\u0259q 46).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/encrypted-tbn0.gstatic.com\/images?q=tbn%3AANd9GcQKKGi3dI1Bu0_rKVDLRtKU69c0KHgf_WT2qg&amp;usqp=CAU\" alt=\"Difai T\u0259\u015fkilat\u0131 - Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti x\u0259rit\u0259si .... | Facebook\" style=\"width:614px;height:474px\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>\u018fdliyy\u0259 naziri X\u0259lil b\u0259y Mente\u015f\u0259 v\u0259 Osmanl\u0131 Ordular\u0131 Qafqaz C\u0259bh\u0259sinin komandan\u0131 Ferik Mehmet Vehib pa\u015fa (\u0259sl\u0259n arnaut, albaniyal\u0131, Qurtulu\u015f sava\u015f\u0131na qat\u0131lmayan birisi) C\u0259nubi Qafqazda Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131 hesab\u0131na erm\u0259nil\u0259r\u0259 d\u00f6vl\u0259t yaratmaq t\u0259r\u0259fdar\u0131 idil\u0259r. Onlar g\u00fcman edirdil\u0259r ki, bununla erm\u0259nil\u0259ri Anadoludan uzaqla\u015fd\u0131rmaqla, h\u0259m Osmanl\u0131-erm\u0259ni m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri biryolluq nizama sal\u0131nacaq, h\u0259m d\u0259 \u201cerm\u0259ni m\u0259s\u0259l\u0259si\u201d il\u0259 ba\u011fl\u0131 Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 beyn\u0259lxalq q\u0131na\u011fa son qoyulacaq. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan Milli h\u00f6kum\u0259tin\u0259 ciddi t\u0259zyiql\u0259r etm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131lar. H\u0259tta, G\u00fcrc\u00fcstan v\u0259 Erm\u0259nistan\u0131 \u0130stanbula konfransa m\u00fczakir\u0259l\u0259r\u0259 \u00e7a\u011f\u0131ran Osmanl\u0131ya Az\u0259rbaycan bu m\u00fcnasib\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 nota verm\u0259y\u0259 mcbur olmu\u015fdu. \u00dcst\u0259lik, Qafqaz \u0130slam Ordusu komandanl\u0131\u011f\u0131 Milli H\u00f6kum\u0259tin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sonad\u0259k q\u0259bul etm\u0259di v\u0259 sonu da m\u0259lum. Bunlardan niy\u0259 dan\u0131\u015fm\u0131rs\u0131n\u0131z?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Mill\u0259ti \u00e7a\u015fd\u0131rmay\u0131n. Adam olun. \u0130rana tarix yazan f\u0131r\u0131ldaq\u00e7\u0131 Ktesiyin n\u0259v\u0259l\u0259ri kimi ortal\u0131qdan \u00e7\u0131x\u0131n.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan bu g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131q ist\u0259yirdi. \u00d6nc\u0259 m\u00fcdd\u0259tli m\u00fcqavil\u0259 v\u0259 \u015f\u0259rtl\u0259r ir\u0259li s\u00fcr\u00fcld\u00fc. Erm\u0259ni t\u0259r\u0259fi Az\u0259rbaycan v\u0259 Osmanl\u0131 t\u0259r\u0259fl\u0259ri qar\u015f\u0131s\u0131nda bir s\u0131ra \u00f6hd\u0259likl\u0259r yerin\u0259 yetirm\u0259yi \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fc:<\/p>\n\n\n\n<p>\u00ab<strong>H\u0259min \u00f6hd\u0259likl\u0259r a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lar idi:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1) Erm\u0259nil\u0259rl\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar aras\u0131nda d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik aradan qald\u0131r\u0131lacaq v\u0259 erm\u0259ni t\u0259r\u0259fi \u015eaumyanla \u0259laq\u0259y\u0259 girib, Bak\u0131n\u0131n m\u00fcs\u0259lman \u0259halisinin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini t\u0259min ed\u0259c\u0259k, bununla az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nacaqd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>2) Erm\u0259ni t\u0259r\u0259fi \u00f6hd\u0259sin\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fc ki, Az\u0259rbaycan q\u0259zalar\u0131nda erm\u0259ni silahl\u0131 birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fcs\u0259lmanlara qar\u015f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar dayand\u0131r\u0131lacaqd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>3) Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259ti \u0130r\u0259vanda v\u0259 yeni yarad\u0131lan erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259tinin dig\u0259r \u0259razil\u0259rind\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n s\u0259rb\u0259st dini ibad\u0259t, m\u0259d\u0259niyy\u0259t, siyasi v\u0259 ana dilind\u0259 t\u0259hsil almaq h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259yi \u00f6hd\u0259sin\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>4) Batum dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131 zaman\u0131 \u0259ld\u0259 olunmu\u015f raz\u0131l\u0131\u011fa \u0259sas\u0259n erm\u0259nil\u0259r Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 \u0259razi iddialar\u0131ndan imtina ed\u0259c\u0259kdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>5) Bundan ba\u015fqa, \u0130r\u0259van v\u0259 \u0259traf\u0131ndak\u0131 torpaqlar\u0131n verilm\u0259si m\u00fcqabilind\u0259 erm\u0259nil\u0259r Az\u0259rbaycanla vahid konfederativ d\u00f6vl\u0259td\u0259 birl\u0259\u015fm\u0259li idil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bununla bel\u0259, ba\u011flanm\u0131\u015f sazi\u015fl\u0259rd\u0259 veril\u0259n \u0259razil\u0259r m\u00fcbahis\u0259li \u0259razil\u0259r kimi qeyd edilmi\u015fdi. Niy\u0259 bu s\u0259n\u0259dl\u0259ri qald\u0131ran yoxdu? Sual budur v\u0259 \u0130r\u0259van\u0131 da, Qaraba\u011f\u0131 da burada axtar\u0131n. H\u0259r\u00e7\u0259nd ki, qulaqlar\u0131n\u0131z bol\u015fevikl\u0259rin yalanlar\u0131na \u00f6yr\u0259\u015fib, amma \u00abcidan\u0131 cuvalda gizl\u0259m\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil\u00bb.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>C\u0259nubda ingilis torunda mil\u00e7\u0259k kimi uyuyan Qacarlar, Almanlar\u0131n \u0259liyl\u0259 oyuna g\u0259tiril\u0259n ba\u015f\u0131n\u0131 itirmi\u015f Osmanl\u0131, \u015fimalda is\u0259 \u00abn\u0259 ed\u0259c\u0259yi bilinm\u0259y\u0259n qanl\u0131 Velikorus \u015fovinizmi il\u0259 yana\u015f\u0131 \u00f6lk\u0259ni xarabazara \u00e7evirmi\u015f 45 minlik erm\u0259ni quldur d\u0259st\u0259l\u0259ri v\u0259 b\u00f6lg\u0259d\u0259 h\u0259r da\u015f\u0131n altda barma\u011f\u0131 olan \u0130ngilt\u0259r\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 duru\u015f g\u0259tirmi\u015f Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti\u2026<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.a-r.az\/uploads\/thumbnails\/axcmain.jpg\" alt=\"Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti (1918-1920)\" style=\"width:653px;height:330px\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><strong>AZ\u018fRBAYCAN XALQ C\u00dcMHUR\u0130YY\u018fT\u0130<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nil\u0259r tarix\u0259n \u0130r\u0259van v\u0259 Da\u011f Bor\u00e7al\u0131 \u0259razil\u0259rini Az\u0259rbaycan v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstandan qopararaq, bir d\u00f6vl\u0259tcik qurdular. Tarixd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 hay-bo\u015f qara\u00e7\u0131lar\u0131 d\u00f6vl\u0259t qura bildil\u0259r (<strong>Jorj de Molvil<\/strong>). Bu hadis\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 alman diplomat\u0131 zarafatla demi\u015fdi:&nbsp;<strong>\u00abOsmanl\u0131 erm\u0259nil\u0259r\u0259 Sevan g\u00f6l\u00fcn\u00fc verdi ki, \u00e7imsinl\u0259r, amma \u00e7\u0131x\u0131b qurulanmaq \u00fc\u00e7\u00fcn dayanma\u011fa yerl\u0259ri yoxdu\u00bb\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u2026Qurulanmaq \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 yeri d\u0259 \u015f\u0259r\u0259fsiz kommunistl\u0259r pe\u015fk\u0259\u015f etdil\u0259r\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>Tarix amans\u0131z \u015feydir v\u0259 bu g\u00fcn \u00c7arizm d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 erm\u0259ni vilay\u0259tinid\u0259mi R\u0259sulzad\u0259 yaratm\u0131\u015fd\u0131? Harada idi \u0130r\u0259van\u0131n ba\u015fbil\u0259n b\u0259yl\u0259ri?<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Harada idi, m\u0259ml\u0259k\u0259tin pullar\u0131n\u0131 madamlara, madumazell\u0259r\u0259 yem ed\u0259nl\u0259r? M\u0259ml\u0259k\u0259tin paytaxt\u0131 i\u015f\u011falda, \u00f6lk\u0259nin 80%-i i\u015f\u011fala v\u0259 talana m\u0259ruz qalm\u0131\u015f, 45 minlik di\u015fin\u0259c\u0259n silahlanm\u0131\u015f da\u015fnak quldur d\u0259st\u0259l\u0259ri, milli satq\u0131nlar, arvad\u0131 erm\u0259ni m\u0259mm\u0259dyarovlar, satq\u0131n \u0259zizb\u0259yovlar, \u00fczd\u0259niraq qarayevl\u0259r, xain hac\u0131nskil\u0259r v\u0259 bol\u015fevik quldurlar\u0131n\u0131n basq\u0131nlar\u0131, ba\u015fdan \u2014 ba\u015fa qa\u00e7q\u0131nlarla, savads\u0131z, avam r\u0259iyy\u0259tl\u0259 dolu bir yerd\u0259 Tiflisd\u0259n G\u0259nc\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn cibl\u0259rini t\u00f6k\u00fcb yaln\u0131z bir n\u0259f\u0259r\u0259 qatar bileti ala bil\u0259n 4 m\u00fccahid\u0259 bu g\u00fcn dil uzadanlar\u0131n kimliyin\u0259 ad tapa bilm\u0259dim. Y\u0259qin ki Tarix bunlar\u0131n ad\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fc ver\u0259c\u0259k\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;<\/h1>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yaz\u0131n\u0131 ilk d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc jurnalist,I Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sinin qazisi, istedadl\u0131 q\u0259l\u0259m sahibi, t\u00fcrkoloq Turan sevdal\u0131 sava\u015f adam\u0131 m\u0259rhum Xaqani \u018fd\u0259bo\u011flu (Rzaquliyev) 26 iyun 2020-ci il tarixind\u0259<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,14],"tags":[],"class_list":["post-89436","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gundm","category-kos"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/89436","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=89436"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/89436\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":99786,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/89436\/revisions\/99786"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=89436"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=89436"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=89436"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}