{"id":90232,"date":"2023-02-27T23:52:55","date_gmt":"2023-02-27T19:52:55","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=90232"},"modified":"2023-02-27T23:53:04","modified_gmt":"2023-02-27T19:53:04","slug":"n%c9%99rd-oyunu-tarixi-v%c9%99-oz%c9%99llikl%c9%99ri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=90232","title":{"rendered":"N\u0259rd oyunu: tarixi v\u0259 \u00f6z\u0259llikl\u0259ri"},"content":{"rendered":"\n<p>Fedai.az \u00f6lk\u0259mizd\u0259 d\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r populyar olan n\u0259rd oyunu haqda 6 maraql\u0131 fakt\u0131 t\u0259qdim edir.<\/p>\n\n\n\n<p>1. N\u0259rdin tarixi v\u0259 ixtiras\u0131<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259rd d\u00fcnyan\u0131n \u0259n q\u0259dim stol\u00fcst\u00fc oyunlar\u0131ndan hesab edilir. \u0130randa meydana g\u0259l\u0259n oyunun 5 min ild\u0259n \u00f6nc\u0259 yarand\u0131\u011f\u0131 ehtimal olunur. \u0130randa a\u015fkarlanm\u0131\u015f v\u0259 eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l\u0259 aid olunan 2 z\u0259r v\u0259 60 da\u015fl\u0131 ibtidai n\u0259rd fiqurlar\u0131 bu oyunla ba\u011fl\u0131 \u0259n q\u0259dim tap\u0131nt\u0131 hesab edilir.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259rd oyununun ixtiras\u0131na dair \u0259n geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f versiya is\u0259 bel\u0259dir: 610-cu ild\u0259 hind imperatoru \u015fahmat icad olunduqdan sonra onu fars h\u00f6kmdar\u0131 Nev\u015fiyana g\u00f6nd\u0259rir v\u0259 yaz\u0131r: \u201cKim daha \u00e7ox d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, daha yax\u015f\u0131 bilir, kim daha \u00e7ox ir\u0259lini g\u00f6r\u00fcrs\u0259, o qazanar. Bax, h\u0259yat budur\u2026\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Fars h\u00f6kmdar\u0131 v\u0259ziri Buzur Mehr\u0259 \u015fahmata qar\u015f\u0131 yeni oyun ixtira etm\u0259yi \u0259mr edir. V\u0259zir 10 g\u00fcn i\u00e7ind\u0259 n\u0259rdi icad edir. Fars h\u00f6kmdar\u0131 yeni oyunu hind h\u00f6kmdar\u0131na g\u00f6nd\u0259rir v\u0259 z\u0259rl\u0259ri n\u0259z\u0259rd\u0259 tutaraq m\u0259ktuba bu s\u00f6zl\u0259ri \u0259lav\u0259 edir: \u201cAmma bir az da \u015fans g\u0259r\u0259kdir. Bax, h\u0259yat budur\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>2. Masa \u00fcz\u0259rind\u0259 ulduzlara h\u00f6km etm\u0259k<\/p>\n\n\n\n<p>Q\u0259dim farslar \u015fahlar\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kl\u0259ri haqq\u0131nda m\u0259lumat \u0259ld\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259rdd\u0259n istifad\u0259 edirdil\u0259r. Bu konteksd\u0259 n\u0259rdin oynan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u0259th s\u0259ma kimi n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irilir. Ulduzlar kimi is\u0259 da\u015flar istifad\u0259 edilir.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259rd oyunu 24 xanal\u0131 l\u00f6vh\u0259 n\u0259rdtaxta \u00fcz\u0259rind\u0259 30 da\u015f (15 a\u011f v\u0259 15 qara) v\u0259 bir c\u00fct z\u0259rl\u0259 iki n\u0259f\u0259r aras\u0131nda ke\u00e7irilir. Buradak\u0131 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 12 xana, ilin 12 ay\u0131n\u0131, 15 a\u011f v\u0259 15 qara da\u015f gec\u0259 v\u0259 g\u00fcnd\u00fcz\u00fc, \u00fcmumi 24 xana is\u0259, g\u00fcn\u00fcn saatlar\u0131n\u0131 simvoliz\u0259 edir. Z\u0259rd\u0259ki n\u00f6qt\u0259l\u0259r bir versiyaya g\u00f6r\u0259, ulduzlar\u0131, dig\u0259r versiyaya g\u00f6r\u0259 is\u0259 h\u0259r biri ayr\u0131-ayr\u0131 m\u0259nan\u0131 k\u0259sb edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Yek &#8212; (bir) Tanr\u0131n\u0131n t\u0259kliyin\u0259<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fc &#8212; (iki) Fani d\u00fcnyaya<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259 &#8212; (\u00fc\u00e7) Bitkil\u0259r\u0259, heyvanlara<\/p>\n\n\n\n<p>Cahar &#8212; (d\u00f6rd) Od, su, torpaq v\u0259 havaya<\/p>\n\n\n\n<p>P\u0259nc &#8212; (be\u015f) duyma, e\u015fitm\u0259, g\u00f6rm\u0259, dadbilm\u0259 v\u0259 iybilm\u0259y\u0259<\/p>\n\n\n\n<p>\u015ee\u015f &#8212; (alt\u0131) a\u015fa\u011f\u0131, yuxar\u0131, sa\u011f, sol, \u00f6n v\u0259 arxaya i\u015far\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p>3. Edmond Hoyl<\/p>\n\n\n\n<p>Bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r \u0259n\u0259n\u0259vi n\u0259rdtaxtada 101-\u0259 yax\u0131n oyun ixtira olunub. Onlardan ikisi \u00fczr\u0259 is\u0259 d\u00fcnya \u00e7empionat\u0131 ke\u00e7irilir. Bunlar &#171;backgammon&#187; v\u0259 &#171;longammon&#187; adlan\u0131r. 17-18 \u0259sirl\u0259rin ortalar\u0131nda Edmond Hoyl adl\u0131 ingilis \u201cq\u0131sa n\u0259rd\u201d oyununu k\u0259\u015ff etdi. Bu \u015f\u0259rqd\u0259n g\u0259l\u0259n \u201cuzun n\u0259rd\u201d oyunundan f\u0259rql\u0259nirdi. Yar\u0131\u015flar zaman\u0131 bu yeniliyin qaydalar\u0131ndan istifad\u0259 olunur v\u0259 b\u00f6y\u00fck pul m\u00fckafatlar\u0131 t\u0259qdim edilir.<\/p>\n\n\n\n<p>4. Bir c\u00fct q\u0131z\u0131l z\u0259r<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycanda h\u0259l\u0259 q\u0259dimd\u0259n m\u0259lum olan, v\u0259 \u018ffs\u0259l\u0259ddin Xaqani, \u0130madd\u0259tdin N\u0259simi kimi klassikl\u0259rimizin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 ad\u0131\u00e7\u0259kil\u0259n n\u0259rd oyununun 3 n\u00f6v\u00fc var: uzun, d\u00f6ym\u0259, g\u00fclbahar. &#171;Backgammon&#187;a Az\u0259rbaycanda &#171;d\u00f6ym\u0259 oyunu&#187;, &#171;longammon&#187;a is\u0259 uzun oyun deyilir.<br>1934-c\u00fc ild\u0259 ke\u00e7mi\u015f SSR\u0130-d\u0259 n\u0259rd ikinci Respublika Spartakiadas\u0131na daxil edilir. Az\u0259rbaycan\u0131 m\u00fcsabiq\u0259d\u0259 t\u0259msil ed\u0259n Nax\u00e7\u0131van komandas\u0131 qalib ad\u0131n\u0131 qazan\u0131r. 1947-ci ild\u0259 is\u0259 n\u0259rd \u00fczr\u0259 ilk Respublika \u00e7empionat\u0131 ke\u00e7irilir. Az\u0259rbaycanda q\u0131z\u0131l z\u0259r turnirinin qalibl\u0259rin\u0259 t\u0259miz q\u0131z\u0131ldan haz\u0131rlanan z\u0259rl\u0259r t\u0259qdim edilir.<\/p>\n\n\n\n<p>5. N\u0259rdin dig\u0259r adlar\u0131&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Bu g\u00fcn n\u0259rd bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259d\u0259 f\u0259rqli forma v\u0259 adlarla adlan\u0131r: T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 \u201ctavla\u201d, \u0130taliyada \u201ctavola\u201d, Avropan\u0131n dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 is\u0259 \u201cBackgammon\u201d ad\u0131 il\u0259 oynan\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>6. \u018fn bahal\u0131 n\u0259rdtaxta<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnyan\u0131n \u0259n bahal\u0131 n\u0259rdtaxtas\u0131n\u0131n qiym\u0259ti 387 min 890 dollar d\u0259y\u0259rind\u0259dir. \u00c7amadan formas\u0131nda olan n\u0259rdin \u00fcz\u0259ri timsah d\u0259risi il\u0259 \u00f6rt\u00fcl\u00fcb. N\u0259rdtaxta q\u0131z\u0131l v\u0259 brilliantlarla b\u0259z\u0259dilib.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fedai.az \u00f6lk\u0259mizd\u0259 d\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r populyar olan n\u0259rd oyunu haqda 6 maraql\u0131 fakt\u0131 t\u0259qdim edir. 1. N\u0259rdin tarixi v\u0259 ixtiras\u0131 N\u0259rd d\u00fcnyan\u0131n \u0259n q\u0259dim<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-90232","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90232","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=90232"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90232\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":90234,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90232\/revisions\/90234"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=90232"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=90232"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=90232"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}