{"id":90608,"date":"2023-03-07T12:53:31","date_gmt":"2023-03-07T08:53:31","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=90608"},"modified":"2023-03-07T12:53:34","modified_gmt":"2023-03-07T08:53:34","slug":"goz%c9%99l-g%c9%99l%c9%99c%c9%99k-qadinla-g%c9%99l%c9%99c%c9%99k","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=90608","title":{"rendered":"G\u00f6z\u0259l G\u0259l\u0259c\u0259k &#8212; Qad\u0131nla G\u0259l\u0259c\u0259k"},"content":{"rendered":"\n<p><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/image-72.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-90609\" width=\"261\" height=\"348\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><strong>Novruzov K\u0259rim BDU-nin m\u0259zunu, tarix\u00e7i<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>B\u0259li, \u00f6vladlar\u0131m\u0131z Allah &#8212; talan\u0131n bizl\u0259r\u0259 b\u0259x\u015f etdiyi \u0259n g\u00f6z\u0259l nem\u0259tl\u0259rd\u0259ndir, onun o\u011flan, yaxud q\u0131z olmas\u0131n\u0131n he\u00e7 bir f\u0259rqi yoxdur. Onlar m\u0259sum, z\u0259if, valideyni m\u0259h\u0259bb\u0259tin\u0259 ehtiyacl\u0131, h\u0259r \u015feyd\u0259n x\u0259b\u0259rsiz halda d\u00fcnyaya g\u0259lirl\u0259r. \u00d6z ata &#8212; analar\u0131ndan ist\u0259dikl\u0259ri is\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259t , \u015f\u0259fq\u0259t v\u0259 n\u0259vazi\u015fdir. T\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259r olsun ki, b\u0259zi valideynl\u0259r bunu da o m\u0259sumlardan \u0259sirg\u0259yirl\u0259r. Yuxar\u0131da oxudu\u011fumuz ay\u0259 cahiliyy\u0259t d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ya\u015fayan \u0259r\u0259bl\u0259r\u0259 aiddir. Onlar o\u011flan u\u015faqlar\u0131na y\u00fcks\u0259k qiym\u0259t ver\u0259r , amma q\u0131z \u00f6vladlar\u0131n\u0131 sevm\u0259zdil\u0259r. Ay\u0259nin on d\u00f6rd \u0259sr bundan \u00f6nc\u0259 nazil olmas\u0131na baxmayaraq , bu s\u0259hv t\u0259f\u0259kk\u00fcr t\u0259rzi m\u00fcxt\u0259lif mill\u0259tl\u0259r v\u0259 n\u0259sill\u0259r aras\u0131nda h\u0259l\u0259 d\u0259 qalmaqdad\u0131r. Pey\u011f\u0259mb\u0259rimiz (s.\u0259.s) buyurub: \u201cQ\u0131z yax\u015f\u0131l\u0131q , o\u011flan is\u0259 nem\u0259tdir. Nem\u0259t haqq\u0131nda sor\u011fu &#8212; sual olunar, yax\u015f\u0131l\u0131\u011fa is\u0259 savab veril\u0259r.\u201d \u0130mam S\u0259ccada (\u0259) \u00f6vlad\u0131n\u0131n d\u00fcnyaya g\u0259lm\u0259si x\u0259b\u0259ri veril\u0259rk\u0259n o h\u0259zr\u0259t (\u0259) he\u00e7 vaxt onun q\u0131z, yaxud o\u011flan olmas\u0131n\u0131 soru\u015fmaz, onun sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 il\u0259 maraqlanar, sa\u011flam oldu\u011funu bildikd\u0259 buyurard\u0131: \u201c\u015e\u00fck\u00fcr Allaha ki, m\u0259nd\u0259n x\u0259st\u0259 \u00f6vlad yaratmad\u0131 . \u201d \u00d6vlad\u0131na f\u0259rq qoyan , o\u011flan\u0131 q\u0131zdan \u00fcst\u00fcn tutan valideyn bilm\u0259lidir, bir \u00e7ox ata-analar var ki, ill\u0259r h\u0259tta b\u00fct\u00fcn \u00f6mr\u00fc boyu \u00f6vlad arzusu il\u0259 ya\u015fay\u0131r, b\u0259zil\u0259ri d\u0259 bu nem\u0259tin \u015firinliyini bel\u0259 dadmadan d\u00fcnyadan gedibl\u0259r. Onlar yaln\u0131z u\u015faq s\u0259si e\u015fitm\u0259l\u0259rini arzulay\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Allah bizi \u0259limizd\u0259 olan nem\u0259tl\u0259rin q\u0259drini bil\u0259nl\u0259rd\u0259n etsin. Ki\u015fi &#8212; qad\u0131n c\u00fctl\u00fcy\u00fc Allah\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 el\u0259 m\u00f6c\u00fcz\u0259li varl\u0131qd\u0131r ki, onlardan hans\u0131n\u0131n daha vacib, yaxud \u00fcst\u00fcn oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259m\u0259k \u0259n az\u0131 m\u0259ntiqsizlik, Allah\u0131n yaratd\u0131qlar\u0131na inams\u0131zl\u0131q \u0259lam\u0259tidir. H\u0259r\u0259sinin \u00f6z t\u0259bi\u0259tind\u0259n do\u011fan \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri v\u0259 funksiyalar\u0131 vard\u0131r ki, bunlar\u0131 qar\u015f\u0131-qar\u015f\u0131ya qoymaq, ail\u0259d\u0259 , c\u0259miyy\u0259td\u0259 onlar\u0131n yerini, v\u0259zif\u0259l\u0259rini d\u0259yi\u015fm\u0259y\u0259 c\u0259hd g\u00f6st\u0259rm\u0259k, hans\u0131sa a\u015fa\u011f\u0131lamaq m\u0259nas\u0131z bir i\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnya xalqlar\u0131n\u0131n tarixin\u0259 n\u0259z\u0259r sald\u0131qda , ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, gender b\u0259rab\u0259rliyi bax\u0131m\u0131ndan T\u00fcrkl\u0259r m\u00fcsb\u0259t m\u0259nada b\u00fct\u00fcn xalqlardan f\u0259rql\u0259nmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan &#8212; T\u00fcrk qad\u0131n\u0131na c\u0259miyy\u0259td\u0259 nec\u0259 \u00f6n\u0259mli bir yer verildiyi a\u00e7\u0131q ayd\u0131n tariximizd\u0259 v\u0259 \u0259d\u0259bi abid\u0259l\u0259rimizd\u0259 \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259l\u0259 uc min bundan \u0259vv\u0259l Q\u0259dim t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rind\u0259n biri olan Massaget d\u00f6vl\u0259tinin h\u00f6kmdar\u0131n\u0131n qad\u0131n olmas\u0131 (Tomris) s\u00fcbut edir ki, qad\u0131n h\u0259mi\u015f\u0259 t\u00fcrk &#8212; xalqlar\u0131nda \u0259n y\u00fcks\u0259k m\u00f6vqey\u0259 layiq olmu\u015fdur. \u201cD\u0259d\u0259 &#8212; Qorqud\u201d boylar\u0131nda bir s\u0131ra kamil, g\u00f6z\u0259l qad\u0131n sur\u0259tl\u0259ri vard\u0131r. Bu qad\u0131nlar d\u00f6y\u00fc\u015fk\u0259n saf\u00fcr\u0259kli, d\u00f6y\u00fc\u015f g\u00fcnl\u0259rind\u0259 at minib q\u0131l\u0131nc \u00e7alan qad\u0131nlard\u0131r. Onlar yeri g\u0259l\u0259nd\u0259 o\u011fuz igidl\u0259rini \u0259v\u0259z ed\u0259r\u0259k el-oban\u0131n \u015f\u0259r\u0259fi u\u011frunda vuru\u015furlar. Qad\u0131n\u0131n haqq\u0131 tanr\u0131 haqq\u0131na b\u0259rab\u0259r tutulan o\u011fuz elind\u0259 anan\u0131n , qad\u0131n\u0131n m\u00f6vqeyi \u00e7ox y\u00fcks\u0259k tutulmu\u015fdur. Ail\u0259 \u015f\u0259r\u0259fini qoruyub saxlamaq , yurd sevgisi, \u00e7\u0259tinlikl\u0259rl\u0259 m\u0259tan\u0259tl\u0259 sin\u0259 g\u0259rm\u0259k, \u0259r, \u00f6vlad, ata-ana qay\u011f\u0131s\u0131 bu qad\u0131nlar\u0131n \u0259n s\u0259ciyy\u0259vi x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ridir. Onlar islamdan \u00f6nc\u0259 ya\u015fay\u0131b, \u00f6rt\u00fck bilm\u0259y\u0259n t\u00fcrk qad\u0131nlar\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ridir. Boylarda analar \u00f6z u\u015fa\u011f\u0131n\u0131 \u0259rini qorumaq bacar\u0131\u011f\u0131 il\u0259 se\u00e7ilir. Dirs\u0259 xan\u0131n qad\u0131n\u0131 \u00f6z qo\u00e7aql\u0131\u011f\u0131 , bacar\u0131q v\u0259 h\u00fcn\u0259ri il\u0259 sevilir, \u00f6rn\u0259y\u0259 \u00e7evrilir. O\u011fuz eli d\u0259 ona g\u00f6r\u0259 bas\u0131lmazd\u0131r ki, onun bel\u0259 igid , t\u0259dbirli qad\u0131n, q\u0131zlar\u0131 vard\u0131r. \u201cD\u0259d\u0259 Qorqud\u201d dastan\u0131nda Burla xatun , Selcan xatun igidliyi, ism\u0259ti v\u0259 g\u00f6z\u0259lliyi il\u0259 se\u00e7il\u0259n qad\u0131nlardand\u0131r. Qad\u0131na b\u00f6y\u00fck h\u00f6rm\u0259tl\u0259 yana\u015fan Nizami G\u0259nc\u0259vi yaratd\u0131\u011f\u0131 sur\u0259tl\u0259rl\u0259 qad\u0131nlar\u0131 \u0259n y\u00fcks\u0259k insani sif\u0259tl\u0259rl\u0259 g\u00f6st\u0259rmi\u015f, \u201c\u0130sg\u0259nd\u0259rnam\u0259\u201d poemas\u0131nda yaddaqalan qad\u0131n obrazlar\u0131 yaratm\u0131\u015fd\u0131r. Bunlardan biri d\u0259 B\u0259rd\u0259 h\u00f6kmdar\u0131 N\u00fc\u015fab\u0259dir. A\u011f\u0131ll\u0131, t\u0259dbirli, m\u00fcdrik, uzaqg\u00f6r\u0259n v\u0259 c\u0259sar\u0259tli bir insand\u0131r. Nizami onun simas\u0131nda Az\u0259rbaycan qad\u0131nlar\u0131na m\u0259xsus olan \u0259n n\u0259cib sif\u0259tl\u0259ri q\u0259l\u0259m\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r. N\u00fc\u015fab\u0259nin Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rl\u0259 r\u0259ftar\u0131, ayr\u0131-ayr\u0131 m\u0259qamlarda ona s\u00f6yl\u0259diyi s\u00f6zl\u0259r onun n\u0259 q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259k bir insan oldu\u011funu n\u00fcmayi\u015f etdirir. Erk\u0259k tin\u0259tliy\u0259m , olsam da qad\u0131n , H\u0259r i\u015fi b\u0259llidir m\u0259n\u0259 d\u00fcnyan\u0131n. M\u0259n d\u0259 bir aslanam , d\u00fc\u015f\u00fcns\u0259n bir az, Aslan\u0131n erk\u0259yi &#8212; di\u015fisi olmaz.<\/p>\n\n\n\n<p>Nizamiy\u0259 g\u00f6r\u0259 insan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc qad\u0131n v\u0259 ki\u015fi olmas\u0131ndan as\u0131l\u0131 deyildir. Lap q\u0259diml\u0259rd\u0259n t\u00fcrk qad\u0131nlar\u0131 ki\u015fil\u0259rl\u0259 b\u0259rab\u0259r ictimai h\u0259yatda f\u0259al i\u015ftirak etmi\u015f, h\u0259tta \u00f6z q\u0259hr\u0259manl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 bacar\u0131\u011f\u0131 say\u0259sind\u0259 h\u00f6kmdarl\u0131q s\u0259viyy\u0259sin\u0259 y\u00fcks\u0259lmi\u015fl\u0259r. A\u011fqoyunlu h\u00f6kmdar\u0131 Uzun H\u0259s\u0259nin anas\u0131 Sara xatun 15-ci y\u00fczillikd\u0259 t\u0259kc\u0259 \u015e\u0259rqd\u0259 deyil , Avropada da yegan\u0259 diplomat qad\u0131n kimi s\u00fclhsev\u0259r missiya il\u0259 ba\u015fqa d\u00f6vl\u0259tl\u0259r\u0259 s\u0259f\u0259r etmi\u015f, qanl\u0131 toqqu\u015fmalar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259 tarixi t\u0259cr\u00fcb\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, qad\u0131n h\u00f6kmdarlar daha \u0259dal\u0259tli, daha s\u00fclhsev\u0259r olmu\u015flar. B\u00fct\u00fcn bu tarixi faktlar T\u00fcrk xalq\u0131n\u0131n gender n\u00fcmun\u0259sini \u00f6z\u00fcnd\u0259 ya\u015fadan bir xalq oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir . Bu tarixi \u0259n\u0259n\u0259nin davam\u0131 idi ki, m\u0259hz XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 m\u00fcs\u0259lman al\u0259mind\u0259 q\u0131zlar \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi m\u0259kt\u0259bl\u0259rin a\u00e7\u0131lmas\u0131 ilk d\u0259f\u0259 Az\u0259rbaycanda y\u0259ni Bak\u0131da olmu\u015fdur. Az\u0259rbaycanl\u0131 q\u0131zlar ucun d\u0259 m\u0259kt\u0259bl\u0259r a\u00e7\u0131l\u0131rd\u0131. \u018fn n\u00fcmun\u0259vi q\u0131z m\u0259kt\u0259bi 1901-ci ild\u0259 Bak\u0131da H. Z. Ta\u011f\u0131yevin a\u00e7d\u0131\u011f\u0131 m\u0259kt\u0259b idi. 1918 &#8212; ci il may ay\u0131n\u0131n 28-d\u0259 T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 v\u0259 islam al\u0259mind\u0259 h\u0259m\u00e7inin \u015e\u0259rqd\u0259 ilk demokratik C\u00fcmhuriyy\u0259ti yaradan Az\u0259rbaycan Milli \u015euras\u0131 noyabr\u0131n 28-d\u0259 parlamentin yarad\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda qanun q\u0259bul etdi. \u00d6lk\u0259 qanunvericiliyin\u0259 \u0259sas\u0259n Respublika \u0259razisind\u0259 ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn xalqlara v\u0259 h\u0259r iki cinsin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rin\u0259 se\u00e7ki h\u00fcququ verildi. Bununla da Az\u0259rbaycan \u015e\u0259rqd\u0259 qad\u0131nlara ilk se\u00e7ki h\u00fcququ ver\u0259n ilk \u00f6lk\u0259 kimi tarix\u0259 daxil oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00fct\u00fcm bunlarla bildirm\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, Az\u0259rbaycan gender m\u00f6vzusu il\u0259 ba\u011fl\u0131 apar\u0131lan b\u00fct\u00fcn s\u00f6hb\u0259tl\u0259rin bir n\u00fcmun\u0259 kimi t\u0259dqiqat obyekti olmal\u0131d\u0131r. B\u0259li, insan c\u0259miyy\u0259tini qad\u0131n v\u0259 ki\u015fil\u0259r t\u0259\u015fkil edir. Cinsl\u0259r aras\u0131nda bioloji f\u0259rql\u0259r m\u0259lumdur v\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259zdir. Lakin bu he\u00e7 d\u0259 o dem\u0259k deyil ki, ki\u015fi v\u0259 qad\u0131n\u0131n c\u0259miyy\u0259td\u0259 tutdu\u011fu yer d\u0259yi\u015fm\u0259zdir. Qad\u0131n h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n tarixi, bizim \u00f6lk\u0259d\u0259 bu sah\u0259d\u0259 \u0259ld\u0259 edilmi\u015f nailiyy\u0259tl\u0259r qad\u0131nlar\u0131n c\u0259miyy\u0259td\u0259 oynad\u0131\u011f\u0131 rolun dinamik sur\u0259td\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259sind\u0259n x\u0259b\u0259r verir. Son \u0259srl\u0259rin texnoloji nailiyy\u0259tl\u0259ri qad\u0131nlar\u0131n h\u0259m m\u0259i\u015f\u0259td\u0259, h\u0259m d\u0259 istehsalatda oynad\u0131\u011f\u0131 rolu d\u0259yi\u015fdirmi\u015fdir. XX \u0259srin sonunda \u201cgender\u201d anlay\u0131\u015f\u0131 formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131r ki, bunu da \u201c sosial cins\u201d kimi s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndirm\u0259k olar. Qad\u0131n v\u0259 ki\u015fil\u0259r aras\u0131nda sosial b\u0259rab\u0259rlik \u201cgender\u201d b\u0259rab\u0259rliyi kimi q\u0259bul edilir. Qad\u0131nlar\u0131n c\u0259miyy\u0259td\u0259 v\u0259ziyy\u0259tinin d\u0259yi\u015fm\u0259si t\u0259kc\u0259 tarixi qanunauy\u011funluq kimi q\u0259bul edilm\u0259lidir. Bu proses, eyni zamanda , h\u0259r hans\u0131 bir \u00f6lk\u0259d\u0259 v\u0259 ya b\u00f6lg\u0259d\u0259 m\u00f6vcud olan iqtisadi, sosial v\u0259 m\u0259d\u0259ni m\u00fchitd\u0259n, gender b\u0259rab\u0259rliyi sah\u0259sind\u0259 h\u0259yat ke\u00e7iril\u0259n siyas\u0259td\u0259n as\u0131l\u0131 olmu\u015fdur. Elmi &#8212; texniki t\u0259r\u0259qqi b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t\u0259 bir s\u0131ra yeni texnoloji nailiyy\u0259tl\u0259r b\u0259x\u015f edib ki, bu da m\u00fcxt\u0259lif prosesl\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 qad\u0131n v\u0259 ki\u015fil\u0259rin fiziki imkanlar\u0131 aras\u0131nda m\u00f6vcud olan t\u0259bii f\u0259rql\u0259rin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131na, yaxud k\u0259skin sur\u0259td\u0259 azalmas\u0131na \u015f\u0259rait yarad\u0131r. Yeni texnoloji nailiyy\u0259tl\u0259r, eyni zamanda, qad\u0131nlar\u0131n ev i\u015fl\u0259rin\u0259 s\u0259rf etdiyi vaxt\u0131n q\u0259na\u0259tini d\u0259 t\u0259min edir. Bel\u0259 bir \u015f\u0259rait gender probleml\u0259rinin h\u0259llin\u0259 , y\u0259ni qad\u0131n v\u0259 ki\u015fil\u0259rin c\u0259miyy\u0259td\u0259ki v\u0259ziyy\u0259tind\u0259 m\u00f6vcud olan f\u0259rql\u0259rin aradan g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t edir. B\u0259zi hallarda gender probleml\u0259rini qad\u0131nlar\u0131n v\u0259ziyy\u0259tinin qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 kimi q\u0259l\u0259m\u0259 verirl\u0259r. Lakin gender probleml\u0259rinin t\u0259kc\u0259 qad\u0131n probleml\u0259ri kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si d\u00fczg\u00fcn deyil . Gender probleml\u0259rinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si v\u0259 bu sah\u0259d\u0259 olan probleml\u0259rin h\u0259lli h\u0259m ki\u015fil\u0259r, h\u0259m d\u0259 qad\u0131nlar \u00fc\u00e7\u00fcn vacibdir. Bu probleml\u0259rin h\u0259lli qad\u0131n v\u0259 ki\u015fi aras\u0131nda olan \u0259m\u0259k b\u00f6lg\u00fcs\u00fc m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na v\u0259 insan potensial\u0131n\u0131n inki\u015faf g\u00f6st\u0259ricil\u0259rinin y\u00fcks\u0259lm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t edir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcm\u00fczd\u0259 qloballa\u015fma yolunu tutan m\u00fct\u0259r\u0259qqi d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259 qad\u0131nlar y\u00fcks\u0259k v\u0259zif\u0259l\u0259r\u0259 t\u0259yin edilir. Misal ucun: D\u00fcnya parlamentl\u0259rind\u0259 qad\u0131nlar, orta hesabla , bu qurum \u00fczvl\u0259rinin 1, 8 % &#8212; ni t\u0259\u015fkil edir . Az\u0259rbaycanda bu r\u0259q\u0259m 12%-d\u0259n \u00e7oxdur. Maksimal g\u00f6st\u0259rici is\u0259 qad\u0131nlar\u0131n qanunvericilik qurumlar\u0131nda tamamil\u0259 t\u0259msil edilm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaln\u0131z b\u0259zi Asiya v\u0259 Afrika \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. R\u0259hb\u0259r v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259 t\u0259msil olunma\u011fa g\u0259ldikd\u0259 is\u0259, bu sah\u0259d\u0259 gender &#8212; b\u0259rab\u0259rliyi bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n y\u00fcks\u0259k inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 m\u00f6vcuddur.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fc\u015fahid\u0259 olunan qeyri-b\u0259rab\u0259rliyi aradan qald\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn milli v\u0259 beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259l\u0259rd\u0259 m\u00fcvafiq t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilir. Gender \u0130nki\u015faf \u018fmsal\u0131n\u0131n \u0259n y\u00fcks\u0259k g\u00f6st\u0259ricisi Norve\u00e7d\u0259dir. Y\u00fcks\u0259k g\u00f6st\u0259ricil\u0259r, h\u0259m\u00e7inin Avropan\u0131n b\u0259zi \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259, AB\u015e v\u0259 Kanadada m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir. Az\u0259rbaycanda bu \u0259msal yuxar\u0131da adlar\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n az olsa da, bu g\u00f6st\u0259riciy\u0259 g\u00f6r\u0259 v\u0259ziyy\u0259t \u0130taliya, \u0130spaniya, \u0130srail, Yunan\u0131stan , Portuqaliya, \u00c7exiya, Macar\u0131stan v\u0259 bir s\u0131ra ba\u015fqa \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan s\u0259viyy\u0259y\u0259 yax\u0131nd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Lakin Az\u0259rbaycanda bu g\u00f6st\u0259ricinin daha da y\u00fcks\u0259lm\u0259si ucun \u015f\u0259rait var v\u0259 bu sah\u0259d\u0259 m\u00fcvafiq siyas\u0259t h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259kd\u0259dir. Gender problemini h\u0259ll etm\u0259k ucun Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda ard\u0131c\u0131l olaraq bir s\u0131ra t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilir. Bel\u0259 t\u0259dbirl\u0259r aras\u0131nda h\u00f6kum\u0259tin t\u0259rkibind\u0259 Qad\u0131n probleml\u0259ri \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t komit\u0259sinin yarad\u0131lmas\u0131n\u0131, sonralar is\u0259 bu komit\u0259nin s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259rini geni\u015fl\u0259ndirm\u0259kl\u0259 onun yeni d\u00f6vl\u0259t strukturuna &#8212; Ail\u0259, Qad\u0131n v\u0259 U\u015faq probleml\u0259ri \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t komit\u0259sin\u0259 \u00e7evrilm\u0259sini g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar. Bununla yana\u015f\u0131 , Az\u0259rbaycanda gender probleml\u0259ri il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan \u00e7oxsayl\u0131 qeyri-h\u00f6kum\u0259t t\u0259\u015fkilatlar\u0131 (QHT) f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Bir \u00e7ox beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 BMT-nin m\u00fcxt\u0259lif agentlikl\u0259ri , \u00f6lk\u0259d\u0259 gender probleml\u0259rinin h\u0259llin\u0259 y\u00f6n\u0259ldilmi\u015f siyas\u0259tin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 maraq g\u00f6st\u0259rirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>BMT v\u0259 Beyn\u0259lxalq \u018fm\u0259k T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u201ceyni \u0259m\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 eyni \u00f6d\u0259ni\u015f prinsipin\u0259 \u0259saslanan Konvensiyas\u0131n\u0131n (1951-ci il) madd\u0259l\u0259ri bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rin milli qanunlar\u0131nda , o c\u00fcml\u0259d\u0259n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n qanunlar\u0131nda da \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 m\u00fcst\u0259qillik qazand\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrd\u0259n gender b\u0259rab\u0259rliyin\u0259 y\u00f6n\u0259ldilmi\u015f beyn\u0259lxalq t\u0259dbirl\u0259r\u0259 qo\u015fulub v\u0259 bir \u00e7ox sazi\u015f v\u0259 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259rin i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r. Az\u0259rbaycan\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tl\u0259ri gender inki\u015faf\u0131na h\u0259sr olunmu\u015f beyn\u0259lxalq t\u0259dbirl\u0259rd\u0259 m\u00fct\u0259madi olaraq i\u015ftirak edirl\u0259r. Gender b\u0259rab\u0259rliyinin t\u0259min edilm\u0259si ucun qad\u0131nlar v\u0259 ki\u015fil\u0259r aras\u0131nda m\u00f6vcud olan b\u0259rab\u0259rsizliyin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 \u0259sas m\u0259qs\u0259dl\u0259r ; Yoxsulluqla m\u00fcbariz\u0259, Qad\u0131nlar\u0131n t\u0259hsil v\u0259 t\u0259limi, Qad\u0131nlar\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 aid etm\u0259k olar. Yoxsulluqla m\u00fcbariz\u0259 sah\u0259sind\u0259 bir s\u0131ra nailiyy\u0259tl\u0259r \u0259ld\u0259 edilm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, yoxsulluq sah\u0259sind\u0259 gender qeyri &#8212; b\u0259rab\u0259rliyi m\u00f6vcuddur.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycanda da bu g\u00f6st\u0259ricinin a\u015fa\u011f\u0131 sal\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcvafiq siyas\u0259t h\u0259yata ke\u00e7irilir. B\u0259zi \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 t\u0259hsil sah\u0259sind\u0259 gender qeyri &#8212; b\u0259rab\u0259rliyi m\u00f6vcuddur v\u0259 aradan qald\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda t\u0259hsil v\u0259 t\u0259limd\u0259 gender qeyri-b\u0259rab\u0259rliyi m\u00f6vcud deyil. Qad\u0131nlar\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 bax\u0131m\u0131ndan bir s\u0131ra \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 gender b\u0259rab\u0259rsizliyi m\u00fc\u015fahid\u0259 olunmas\u0131na baxmayaraq, qad\u0131nlar\u0131n orta \u00f6m\u00fcr uzunlu\u011fu ki\u015fil\u0259rin \u00f6m\u00fcr uzunlu\u011fundan , bir qayda olaraq, \u00e7oxdur. Lakin buna baxmayaraq , \u00f6lk\u0259mizd\u0259 qad\u0131nlar\u0131n sa\u011flaml\u0131q probleml\u0259ri m\u00f6vcuddur v\u0259 onlar aradan g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259lidir. Davaml\u0131 insan inki\u015faf\u0131na y\u00f6n\u0259lmi\u015f Korporativ Sosial bax\u0131mdan m\u0259suliyy\u0259tli siyas\u0259tin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si bu prosesl\u0259rin t\u0259\u015fkilatlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi qurumlar\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 z\u0259rur\u0259tini g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirdi. Bel\u0259 qurumlar ilk d\u0259f\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. \u00dcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u0259n v\u0259 m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n neft strategiyas\u0131n\u0131n m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 m\u00fcvafiq olaraq BP t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 edil\u0259n Az\u0259rbaycan Beyn\u0259lxalq \u018fm\u0259liyyat \u015eirk\u0259ti 2002-ci ild\u0259 f\u0259rdi b\u00f6lm\u0259d\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259k ucun \u0130nsan \u0130nki\u015faf\u0131 M\u0259rk\u0259zi t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir. Bu m\u0259rk\u0259z oz f\u0259aliyy\u0259tini S\u0259ng\u0259cal Terminal\u0131n\u0131n Geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si Proqram\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r . M\u0259rk\u0259zin \u0259sas m\u0259qs\u0259di insan potensial\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131 v\u0259 davaml\u0131 inki\u015fafa y\u00f6n\u0259lmi\u015f layih\u0259l\u0259rin planla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 , onlar\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcvafiq bilik v\u0259 bacar\u0131\u011f\u0131n yarad\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bu , d\u00fcnyada birinci \u0130nsan \u0130nki\u015faf\u0131 M\u0259rk\u0259zi olmaqla f\u0259rdi sektorda davaml\u0131 v\u0259 sosial bax\u0131mdan m\u0259suliyy\u0259tli siyas\u0259ti planla\u015fd\u0131ran v\u0259 u\u011furla h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259n t\u0259\u015fkilatd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bunlar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq , 2005-ci ilin dekabr\u0131nda BMT-nin Nyu-Yorkdak\u0131 Ba\u015f Q\u0259rargah\u0131 bu m\u0259rk\u0259zin Az\u0259rbaycanda t\u0259\u015fkilini v\u0259 bu istiqam\u0259td\u0259 al\u0131nan n\u0259tic\u0259l\u0259ri \u201c innovativ ideya v\u0259 f\u0259aliyy\u0259t \u201d kimi qiym\u0259tl\u0259ndirib v\u0259 bu bar\u0259d\u0259 \u00fczv olan \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda x\u00fcsusi m\u0259lumat yaym\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259likl\u0259, davaml\u0131 insan inki\u015faf\u0131n\u0131n institutla\u015fmas\u0131 sah\u0259sind\u0259 ilk add\u0131m at\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Davaml\u0131 insan inki\u015faf\u0131 institutla\u015fmas\u0131 sah\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda daha bir t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir. \u018fdliyy\u0259 Nazirliyi t\u0259r\u0259find\u0259n 2004 &#8212; c\u00fc ild\u0259 qeyd\u0259 anm\u0131\u015f \u201c\u0130nsan \u0130nki\u015faf\u0131 v\u0259 Davaml\u0131 G\u0259lir \u018fld\u0259 Edilm\u0259sin\u0259 k\u00f6m\u0259k\u201d ictimai birliyi Qarada\u011f rayonunun \u201c\u00dcmid \u201c q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259 ilk d\u0259f\u0259 t\u0259\u015fkil olunmu\u015fdur. \u0130ctimai birliyin \u0259sas m\u0259qs\u0259di bilik v\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259y\u0259 yiy\u0259l\u0259nm\u0259kl\u0259 yeni istehsal sah\u0259l\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 davaml\u0131 g\u0259lir \u0259ld\u0259 etm\u0259k idi. \u0130ndi birlik i\u015f\u00e7il\u0259rinin say\u0131n\u0131 bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 art\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130stehsal olunan m\u00fcxt\u0259lif m\u0259hsullar h\u0259m \u00f6lk\u0259d\u0259 istifad\u0259 olunur, h\u0259m d\u0259 ixrac edilir. Tam \u015f\u0259ffafl\u0131q \u015f\u0259raitind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n bu birlik , eyni zamanda, demokratik idar\u0259etm\u0259 n\u00fcmun\u0259si ola bil\u0259r. \u201c\u00dcmid\u201d q\u0259s\u0259b\u0259sinin qad\u0131n sakinl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n sosial bax\u0131mdan m\u0259suliyy\u0259tli f\u0259aliyy\u0259t bir \u00e7ox beyn\u0259lxalq v\u0259 milli m\u0259qs\u0259dl\u0259r\u0259 nail olma\u011fa xidm\u0259t edir. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259r aras\u0131nda gender b\u0259rab\u0259rliyi , yoxsulluqla m\u00fcbariz\u0259 , regional inki\u015faf, demokratiyan\u0131n inki\u015faf\u0131 v\u0259 q\u0259rar q\u0259buletm\u0259 prosesind\u0259 \u0259halinin i\u015ftirak\u0131n\u0131n geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si v\u0259. s g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar. Bu f\u0259aliyy\u0259t h\u0259m BMT-nin D\u00fcnya sammitind\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f minilliyin inki\u015faf m\u0259qs\u0259dl\u0259rinin, h\u0259m d\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 q\u0259bul edilmi\u015f v\u0259 m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n milli inki\u015faf proqramlar\u0131n\u0131n yerin\u0259 yetirilm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t edir. D\u00f6vl\u0259timiz\u0259 qar\u015f\u0131 m\u0259nfur Erm\u0259nistan d\u00f6vl\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259razi iddias\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 insanlar a\u011f\u0131r faci\u0259l\u0259rin qurban\u0131 olmu\u015fdur. Minl\u0259rl\u0259 g\u00fcnahs\u0131z insanlar i\u00e7\u0259risind\u0259 qad\u0131nlar v\u0259 az ya\u015fl\u0131 k\u00f6rp\u0259 q\u0131z u\u015faqlar\u0131na qar\u015f\u0131 daha \u00e7ox q\u0259ddarl\u0131q t\u00f6r\u0259dilmi\u015fdir. Ki\u015fil\u0259rd\u0259n f\u0259rqli olaraq qad\u0131nlar m\u00fcharib\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ikiqat \u0259zab \u00e7\u0259kir, m\u0259hrumiyy\u0259tl\u0259r\u0259 d\u00fc\u00e7ar olur. Qad\u0131nlar m\u00fcharib\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ayr\u0131l\u0131\u011fa d\u00f6z\u00fcr v\u0259 b\u00f6y\u00fck \u00e7\u0259tinlikl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qal\u0131rlar. G\u00fcnahs\u0131z olmalar\u0131na baxmayaraq etnik toqqu\u015fmalar v\u0259 ya v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259l\u0259ri zaman\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr, yaralan\u0131r, \u0259sir d\u00fc\u015f\u00fcrl\u0259r. Evl\u0259rind\u0259n qa\u00e7maq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qal\u0131r, o\u011fullar\u0131n\u0131, qarda\u015flar\u0131n\u0131, \u0259rl\u0259rini itirirl\u0259r. Ki\u015fil\u0259rd\u0259n f\u0259rqli olaraq qad\u0131nlar bu itkini daha a\u011f\u0131r, daha \u00e7\u0259tin ke\u00e7irir, m\u0259n\u0259vi v\u0259 psixoloji z\u0259rb\u0259 al\u0131rlar . \u00c7ox vaxt t\u0259cav\u00fczkara qar\u015f\u0131 m\u00fcdafi\u0259siz olan qad\u0131nlar zorlan\u0131r v\u0259 dig\u0259r t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259ruz qal\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6z\u0259l v\u0259 z\u0259rif olmas\u0131 t\u0259bi\u0259tin ona verdiyi funksiya v\u0259 v\u0259zif\u0259l\u0259ri yerin\u0259 yetirm\u0259si ucun qad\u0131na itirdiyi oca\u011f\u0131n\u0131 qaytarmaq c\u0259miyy\u0259td\u0259 azad m\u00fcnbit m\u00fchit yaratmaq vacibdir. C\u0259nubi Amerikada, Mozambikd\u0259, Salvadorda, Livanda, F\u0259l\u0259stind\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Az\u0259rbaycanda da minl\u0259rl\u0259 qad\u0131n, m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259rin qurbanlar\u0131na \u00e7evrilirl\u0259r. Maraql\u0131d\u0131r ki, h\u0259r c\u00fcr m\u0259\u015f\u0259qq\u0259t v\u0259 m\u0259hrumiyy\u0259tl\u0259r g\u00f6rm\u00fc\u015f m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcn qad\u0131nlar h\u00f6kum\u0259td\u0259, yaxud dig\u0259r icra qurumlar\u0131nda he\u00e7 bir v\u0259zif\u0259 v\u0259 s\u0259lahiyy\u0259t sahibi olmasalar da, bir \u015f\u0259b\u0259k\u0259d\u0259 birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k ya\u015fad\u0131qlar\u0131 regionda s\u00fclh\u00fcn, \u0259min-amanl\u0131\u011f\u0131n b\u0259rpa olunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259y g\u00f6st\u0259rirl\u0259r. Q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 bu \u015f\u0259b\u0259k\u0259nin geni\u015fl\u0259nm\u0259si, y\u00fczl\u0259rl\u0259 m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcn qad\u0131n\u0131 \u00f6z s\u0131ralar\u0131nda birl\u0259\u015fdirm\u0259si aralar\u0131ndan h\u00f6kum\u0259t t\u0259rkibind\u0259 , parlamentd\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n lider qad\u0131nlar\u0131n yeti\u015fm\u0259si g\u00f6st\u0259rir ki, Az\u0259rbaycan qad\u0131nlar\u0131 g\u00fccl\u00fcd\u00fcr v\u0259 \u0259n \u00e7\u0259tin anda da \u00f6z s\u00f6zl\u0259rini dem\u0259yi bacar\u0131rlar. Az\u0259rbaycan qad\u0131n\u0131 ist\u0259r sovet d\u00f6vr\u00fc, \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 ist\u0259rs\u0259 d\u0259 m\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fc Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259 \u00e7ox m\u0259\u015f\u0259qq\u0259tl\u0259r \u00e7\u0259kib, \u00e7ox \u00e7\u0259tinlikl\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131la\u015f\u0131blar. \u018fn \u00e7\u0259tin m\u0259qamlarda qad\u0131nlar\u0131m\u0131z n\u0259inki haz\u0131rl\u0131ql\u0131, h\u0259tta \u0259rl\u0259rin\u0259, qarda\u015flar\u0131na o\u011fullar\u0131na dayaq olublar. Qad\u0131n ana kimi ovladlar\u0131n t\u0259rbiy\u0259\u00e7isi, himay\u0259\u00e7isi oldu\u011fundan ki\u015fil\u0259rin q\u00fcvv\u0259sinin koku, mayas\u0131 m\u0259hz qad\u0131nlarla ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu m\u0259nada h\u0259r yerd\u0259 qad\u0131nlar h\u0259m, d\u00f6z\u00fcml\u00fc, h\u0259m d\u0259 ist\u0259nil\u0259n m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin h\u0259llin\u0259 haz\u0131rl\u0131ql\u0131 olurlar. Q\u0131zlar\u0131n erk\u0259n \u0259r\u0259 verilm\u0259si d\u0259 c\u0259miyy\u0259timiz \u00fc\u00e7\u00fcn yolverilm\u0259zdir .<\/p>\n\n\n\n<p>Yeniyetm\u0259 q\u0131zlar valideyn arzusuna, daha \u00e7ox iddias\u0131na tabe olaraq, vaxt\u0131ndan \u0259vv\u0259l ail\u0259 qurma\u011fa m\u0259cbur edilir v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 yeni n\u00f6vb\u0259ti zorak\u0131l\u0131\u011fa m\u0259ruz qal\u0131r. \u00dcmumi t\u0259hlill\u0259r g\u00f6st\u0259rir ki, \u00f6z h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 bilm\u0259m\u0259k, h\u0259ddind\u0259n art\u0131q d\u00f6z\u00fcml\u00fcl\u00fck g\u00f6st\u0259rm\u0259k z\u0259rif cinsin n\u00fcmay\u0259nd\u0259sini z\u0259if m\u0259xluqa \u00e7evirir, n\u0259tic\u0259d\u0259 zorak\u0131l\u0131q obyekti olur.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259r d\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, yeni-yetm\u0259 q\u0131zlar\u0131n erk\u0259n ail\u0259 qurma\u011fa vadar edilm\u0259si \u00e7ox vaxt faci\u0259 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nir v\u0259 onlar h\u0259yatdan k\u00fcsk\u00fcn olur, t\u0259nhal\u0131\u011fa \u00e7\u0259kilir, \u00f6zl\u0259rind\u0259 f\u0259al h\u0259yat m\u00f6vqeyi formala\u015fd\u0131rmaqda \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kirl\u0259r. 14 ya\u015fl\u0131 q\u0131z\u0131 \u0259r\u0259 verm\u0259k, onu ail\u0259 m\u0259suliyy\u0259tinin alt\u0131na it\u0259l\u0259m\u0259k g\u00fcnahd\u0131r, h\u0259tta cinay\u0259tdir. Lakin etiraf etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin lehin\u0259 olan insanlar\u0131n say\u0131 c\u0259miyy\u0259td\u0259 \u00e7oxluq t\u0259\u015fkil edir. Unutmaq olmaz ki, h\u0259r bir xalq\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus milli x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri var. \u0130st\u0259r gender ist\u0259rs\u0259 d\u0259 dig\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 toxunduqda milli x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri n\u0259z\u0259rd\u0259n qa\u00e7\u0131rmaq olmaz. \u0130slam dinind\u0259 qad\u0131nlara \u00e7ox geni\u015f h\u00fcquqlar verilir. Ancaq Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u015f\u00fcurunda gender anlay\u0131\u015f\u0131 h\u0259l\u0259 islamdan \u00e7ox-\u00e7ox \u0259vv\u0259l formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130slamda g\u00f6st\u0259ril\u0259n qad\u0131n h\u00fcququ, qad\u0131n \u0259xlaq\u0131, qad\u0131n \u0259z\u0259m\u0259ti tarix boyu t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n ayr\u0131lmaz etik x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n olmu\u015fdur. Gender n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin yaranmas\u0131 Avropada 20-ci \u0259srin 70-ci ill\u0259rind\u0259 ba\u015f vermi\u015fdir. Az\u0259rbaycanda v\u0259 dig\u0259r ke\u00e7mi\u015f sovet \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 is\u0259 bu n\u0259z\u0259riyy\u0259 XX \u0259srin 90-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 yaranm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycanda genderl\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif yana\u015fmalar m\u00f6vcuddur. 1) Genderin yaranmas\u0131 Avropaya aiddir \u00e7\u00fcnki, Avropada qad\u0131nlara m\u00fcnasib\u0259t , m\u0259nfi olmu\u015fdur. \u0130ctimai, iqtisadi, siyasi v\u0259 m\u0259d\u0259ni h\u0259yatda qad\u0131nlar\u0131n i\u015ftirak\u0131 q\u0259bul edilmi\u015fdir. 2) Az\u0259rbaycanda v\u0259 Sovet \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 qad\u0131n v\u0259 ki\u015fil\u0259r\u0259 eyni h\u00fcquq verildiyi \u00fc\u00e7\u00fcn hal-haz\u0131rda burada genderl\u0259 ba\u011fl\u0131 he\u00e7 bir problem yoxdur. 3) M\u00fcxt\u0259lif dinl\u0259rin v\u0259 orada insanlara veril\u0259n d\u0259y\u0259rl\u0259r. Gorundumu kimi gender s\u00f6z\u00fc gender n\u0259z\u0259riyy\u0259si Avropada XX \u0259srd\u0259 meydana \u00e7\u0131xmas\u0131na baxmayaraq, bu n\u0259z\u0259riyy\u0259d\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n \u0259m\u0259li i\u015fl\u0259r ictimai, m\u0259d\u0259ni d\u0259y\u0259rl\u0259r, bundan \u00e7ox &#8212; \u00e7ox \u0259vv\u0259l Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n ictimai, siyasi v\u0259 m\u0259d\u0259ni h\u0259yat\u0131nda ya\u015fan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r .N\u0259z\u0259riyy\u0259nin \u00f6z\u00fc d\u0259 mahiyy\u0259t etibaril\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n ke\u00e7diyi tarixi m\u0259d\u0259ni h\u0259yat\u0131ndan g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Sad\u0259c\u0259 olaraq bu anlay\u0131\u015f ba\u015fqa bir ad alt\u0131nda biz\u0259 yeni bir ideya kimi g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir. Dig\u0259r siyasi m\u0259d\u0259ni v\u0259 ictimai n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259r kimi bu da Avropal\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n bizim m\u0259n\u0259vi irsimizd\u0259n o\u011furlanm\u0131\u015fd\u0131 des\u0259k yan\u0131lmar\u0131q. Nec\u0259 ki utopik sosializm n\u0259z\u0259riyy\u0259si b\u00f6y\u00fck m\u00fct\u0259f\u0259kkir filosof \u015fair, Nizami G\u0259nc\u0259vi t\u0259r\u0259find\u0259n yaz\u0131lsa da bir nec\u0259 y\u00fcz il sonra Avropal\u0131lar bunu yeni bir n\u0259z\u0259riyy\u0259 k\u0259\u015ff etmi\u015fl\u0259r kimi ortaya \u00e7\u0131xartm\u0131\u015flar. Bu fikirl\u0259rimizin tarixi do\u011frulu\u011funa ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Avropada ba\u015f qald\u0131rm\u0131\u015f qad\u0131n h\u00fcquqlar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 olan feminizm h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n yaranmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rini n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irm\u0259yimiz kifay\u0259tdir. Bir h\u0259r\u0259kat kimi feminizm XIX \u0259srd\u0259n inki\u015faf etm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015f, ideologiya kimi \u00fc\u00e7 \u0259sas inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259n ke\u00e7mi\u015fdir. H\u0259min m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259r \u015f\u0259rti olaraq feminizm dal\u011falar\u0131 adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130lk m\u0259rh\u0259l\u0259 Liberalizm Dal\u011fas\u0131 adlan\u0131r (1840-1925) Feministl\u0259rin \u0259sas t\u0259l\u0259bl\u0259ri m\u00fclki h\u00fcquqlar v\u0259 se\u00e7ki prosesind\u0259 s\u0259s h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n \u0259ld\u0259 olunmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 idi. \u0130kinci m\u0259rh\u0259l\u0259 marksizm-sosializm dal\u011fas\u0131 adlan\u0131r (1960-1970). \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc m\u0259rh\u0259l\u0259 post strukturalizm dal\u011fas\u0131d\u0131r (1980-ci ild\u0259n bu g\u00fcn\u0259 d\u0259k). Feminizmin \u0259n m\u00fcasir olan bu dal\u011fas\u0131 radikal v\u0259 postmodern feminizmin qar\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 kimi q\u0259bul edilir. Feminizm ifad\u0259si sufrajist h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n \u201cq\u00fcrubunda\u201d yenid\u0259n d\u0259b\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc v\u0259 s\u0259s u\u011frunda uzun m\u00fcdd\u0259tli \u201cs\u0259lib y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc\u201dn\u00fc b\u00fct\u00fcn m\u00fcxt\u0259liflikl\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 m\u00fcasir feminizmd\u0259n ay\u0131ran \u201csu ayr\u0131c\u0131\u201dna \u00e7evirdi. 1940-1950 &#8212; ci ill\u0259rd\u0259 feminist h\u0259r\u0259kat\u0131nda t\u0259n\u0259zz\u00fcl ba\u015f verdi. Art\u0131q qocalm\u0131\u015f veteranlar\u0131 \u0259v\u0259z ed\u0259n yox idi. \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si qad\u0131nlar\u0131n m\u0259qs\u0259dl\u0259rini sars\u0131tm\u0131\u015fd\u0131. M\u00fcharib\u0259d\u0259 qad\u0131nlar x\u00fcsusil\u0259 m\u00fcdafi\u0259 s\u0259nayesinin \u0259sas i\u015f\u00e7i q\u00fcvv\u0259sini t\u0259\u015fkil etmi\u015f, ictimai i\u015fl\u0259rd\u0259 is\u0259 onlar\u0131n rolu o q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck olmam\u0131\u015fd\u0131. Qad\u0131nlar siyas\u0259tin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na t\u0259sir ed\u0259 bilmirdi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u00fcharib\u0259d\u0259n sonrak\u0131 d\u00f6vr\u00fc \u201cfeminizm b\u00f6hran\u0131 eras\u0131\u201d adland\u0131rmaq olar. 50 &#8212; ci ill\u0259rd\u0259n \u201cail\u0259 dekadas\u0131 \u201c kimi d\u0259 daxil olmu\u015fdur. Bu d\u00f6vrd\u0259 ail\u0259d\u0259 qad\u0131n\u0131n rolu vur\u011fulan\u0131r v\u0259 feminizm normadan k\u0259nara \u00e7\u0131xma kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilirdi. Feminizm h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n 1960-c\u0131 ill\u0259rd\u0259n ba\u015flayan II m\u0259rh\u0259l\u0259si h\u0259m bu h\u0259r\u0259kat\u0131n , h\u0259m d\u0259 gender m\u0259fhumunun inki\u015faf\u0131nda yeni v\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir d\u00f6vr\u00fc \u0259hat\u0259 edir. 1960 &#8212; c\u0131 ill\u0259rd\u0259 \u0259m\u0259k bazar\u0131na misilsiz sayda evli qad\u0131nlar\u0131n ax\u0131n\u0131 ba\u015flad\u0131. Kollec bitir\u0259n qad\u0131nlar\u0131n say\u0131n\u0131n artmas\u0131 v\u0259 mayalanmaya qar\u015f\u0131 h\u0259bl\u0259rin ( onsuz da azalan do\u011fum say\u0131na imkan yaradan) ortaya \u00e7\u0131xmas\u0131 \u0259m\u0259k bazar\u0131nda qad\u0131nlar\u0131n say\u0131n\u0131n \u00e7oxalmas\u0131na yard\u0131m etdi. Bu, Gender inki\u015faf\u0131nda \u0259h\u0259miyy\u0259tli yer tutsa da \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131qlar, yar\u0131m\u00e7\u0131q insani ideologiyalar \u00e7oxluq t\u0259\u015fkil edirdi. Qad\u0131n &#8212; ki\u015fi c\u00fctl\u00fcy\u00fc fenomen kimidir. Bir &#8212; birini izl\u0259m\u0259li, biri dig\u0259rini t\u0259siri il\u0259 harmoniya yaratmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259sad\u00fcfi deyildir ki, \u00f6z\u00fcn\u00fc ki\u015fiy\u0259 ox\u015fatmaq ist\u0259y\u0259n qad\u0131n, qad\u0131na ox\u015famaq ist\u0259y\u0259n ki\u015fi c\u0259miyy\u0259td\u0259 tarix\u0259n q\u0259bul olunmam\u0131\u015f, anormall\u0131q kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilmi\u015fdir. Ki\u015fi qad\u0131n\u0131 daim z\u0259rif, g\u00f6z\u0259l, t\u0259rav\u0259tli, qad\u0131n is\u0259 ki\u015fini \u00f6z yan\u0131nda g\u00fccl\u00fc. c\u0259sar\u0259tli v\u0259 a\u011f\u0131ll\u0131 g\u00f6rm\u0259k ist\u0259yir. \u00d6l\u00fcm &#8212; dirim sava\u015f\u0131na ged\u0259n ki\u015fi he\u00e7 vaxt ist\u0259m\u0259z ki, qad\u0131n onunla b\u0259rab\u0259r d\u00f6y\u00fc\u015fs\u00fcn. Qad\u0131n\u0131n onu s\u0259daq\u0259tl\u0259 g\u00f6zl\u0259m\u0259si, m\u0259n\u0259vi dayaq durmas\u0131 ki\u015fi \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259v\u0259zolunmaz q\u00fcvv\u0259 m\u0259nb\u0259yidir. C\u0259miyy\u0259td\u0259 bu t\u0259nas\u00fcb pozulanda ki\u015finin d\u0259 q\u00fcvv\u0259si t\u00fck\u0259nir, qad\u0131n\u0131n da g\u00f6z\u0259lliyi itir. Aralar\u0131ndak\u0131 g\u00f6z\u0259g\u00f6r\u00fcnm\u0259z t\u0259bii \u00e7atlar yaran\u0131r. Dini v\u0259 milli z\u0259mind\u0259 ideoloji m\u00fcbariz\u0259l\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 zaman &#8212; zaman c\u0259miyy\u0259tl\u0259rd\u0259 bu t\u0259nas\u00fcb pozulmu\u015f, m\u00fcxt\u0259lif m\u0259qs\u0259dl\u0259r\u0259 qurban verilmi\u015fdir: b\u0259zi hallar istisna olunmaqla qad\u0131n\u0131n c\u0259miyy\u0259td\u0259ki f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 m\u00fcxt\u0259lif qada\u011falar qoyulmu\u015f , ail\u0259d\u0259 rolu ki\u00e7ildilmi\u015f, elm v\u0259 t\u0259hsild\u0259n k\u0259narda saxlan\u0131lmaqla \u00e7ox vaxt k\u00f6l\u0259 hal\u0131na sal\u0131nm\u0131\u015f, ona qar\u015f\u0131 zorak\u0131l\u0131q adi hala \u00e7evrilmi\u015fdir. \u018fslind\u0259 feminizm \u201cdal\u011falar\u0131\u201d da m\u0259hz bundan ir\u0259li g\u0259lmi\u015f v\u0259 z\u0259ruri bir m\u00fcbariz\u0259y\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan c\u0259miyy\u0259tind\u0259 s\u00f6z\u00fcged\u0259n t\u0259nas\u00fcb\u00fcn pozulmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil. \u0130st\u0259r \u0259ski sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 indiki m\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 qad\u0131n haqlar\u0131 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r ciddi qorunmu\u015f, bununla ba\u011fl\u0131 fikirl\u0259r , t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259r, h\u0259tta q\u0259bul olunmu\u015f qanunvericilik aktlar\u0131 bel\u0259 \u00e7ox vaxt ka\u011f\u0131z \u00fcz\u0259rind\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131r .Halbuki demokratik c\u0259miyy\u0259tin qurulmas\u0131nda bu \u00e7ox vacib amildir. Az\u0259rbaycan\u0131n birinci xan\u0131m\u0131 Mehriban \u018fliyeva bu g\u00fcn n\u0259inki \u00f6lk\u0259mizd\u0259 , h\u0259tta beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 tan\u0131nan \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n biridir. O, YUNESKO \u2013 nun v\u0259 \u0130SESKO-nun Xo\u015fm\u0259raml\u0131 s\u0259firi, Heyd\u0259r \u018fliyev fondunun Prezidenti, mill\u0259t v\u0259kili kimi xalq\u0131n sevimlisin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir Sevindirici hald\u0131r ki, Az\u0259rbaycanda b\u00fct\u00fcn f\u0259aliyy\u0259t sah\u0259l\u0259rind\u0259, h\u0259tta siyas\u0259td\u0259 d\u0259 qad\u0131nlar\u0131m\u0131z var v\u0259 onlar\u0131n s\u0131ras\u0131 geni\u015fl\u0259nm\u0259kd\u0259dir. D\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131nda , hakimiyy\u0259tin b\u00fct\u00fcn pill\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fanlara n\u0259z\u0259r sal\u0131b ara\u015fd\u0131rma aparsaq \u0259vv\u0259lki d\u00f6vrl\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 onlar\u0131n s\u0131ras\u0131nda qad\u0131nlar\u0131n x\u00fcsusi \u00e7\u0259kisinin xeyli artd\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u015fahidi olar\u0131q. Bu g\u00fcn qad\u0131n deputat kimi Milli M\u0259clisd\u0259 xalq\u0131 t\u0259msil edir, qad\u0131n siyasi partiyalarda pe\u015f\u0259kar siyas\u0259t\u00e7i kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir, qad\u0131n h\u00fcquq m\u00fcdafi\u0259\u00e7isidir, qad\u0131n qeyri-h\u00f6kum\u0259t t\u0259\u015fkilat\u0131na r\u0259hb\u0259rlik edir, qad\u0131n nazirdir, idar\u0259 r\u0259hb\u0259ridir, v\u0259. s. Mehriban xan\u0131m\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti c\u0259miyy\u0259timizd\u0259 qad\u0131nlara m\u00fcnasib\u0259td\u0259 stereotipl\u0259rin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131, xan\u0131mlar\u0131m\u0131z\u0131n ictimai h\u0259yata c\u0259lb edilm\u0259si ucun m\u00fcst\u0259sna \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. Mehriban xan\u0131m h\u0259m ictimai xadim, h\u0259m ail\u0259 xan\u0131m\u0131, h\u0259m ana kimi b\u00fct\u00fcn qad\u0131nlar\u0131m\u0131za c\u0259miyy\u0259tin h\u0259yat\u0131nda layiqli yer tutmaq n\u00fcmun\u0259sini g\u00f6st\u0259rir. \u0130nan\u0131ram ki, Az\u0259rbaycan qad\u0131n\u0131 \u00f6z \u0259m\u0259li v\u0259 m\u0259n\u0259vi, \u0259xlaqi keyfiyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 d\u00fcnyada keyfiyy\u0259t \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc kimi etalon m\u00f6vqeyini layiqinc\u0259 qoruyacaq, qoruyacaq, qoruyacaq .<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>B\u0259li, \u00f6vladlar\u0131m\u0131z Allah &#8212; talan\u0131n bizl\u0259r\u0259 b\u0259x\u015f etdiyi \u0259n g\u00f6z\u0259l nem\u0259tl\u0259rd\u0259ndir, onun o\u011flan, yaxud q\u0131z olmas\u0131n\u0131n he\u00e7 bir f\u0259rqi yoxdur. Onlar m\u0259sum, z\u0259if, valideyni<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-90608","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kos"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90608","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=90608"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90608\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":90611,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90608\/revisions\/90611"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=90608"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=90608"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=90608"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}