{"id":90787,"date":"2023-03-13T12:09:03","date_gmt":"2023-03-13T08:09:03","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=90787"},"modified":"2023-03-13T12:09:06","modified_gmt":"2023-03-13T08:09:06","slug":"qizilbaslarin-xarici-gorunusu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=90787","title":{"rendered":"Q\u0131z\u0131lba\u015flar\u0131n xarici g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc"},"content":{"rendered":"\n<p>Sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f n\u0259z\u0259riyy\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n, t\u00fcrkdilli xalqlar Az\u0259rbaycana iki d\u0259f\u0259 b\u00f6y\u00fck k\u00f6\u00e7 etmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bunlardan biri XI \u0259srd\u0259, dig\u0259ri XIII \u0259srd\u0259 ba\u015f vermi\u015fdir. \u018fvv\u0259lc\u0259 S\u0259lcuqil\u0259r (1038\u20131157), ard\u0131nca is\u0259 H\u00fclak\u00fcl\u0259r (1256\u20131357) y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 k\u00f6\u00e7\u0259ri t\u00fcrk\u00fc Az\u0259rbaycana g\u0259tirib Mu\u011fan d\u00fcz\u00fcnd\u0259, indiki aran rayonlar\u0131nda v\u0259 \u00f6lk\u0259mizin dig\u0259r torpaqlar\u0131nda yerl\u0259\u015fdirmi\u015fdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Guya m\u0259hz bu miqrasiyalar n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycan\u0131n qafqazdilli, C\u0259nubi Az\u0259rbaycan\u0131n irandilli \u0259halisi t\u00fcrkl\u0259\u015fmi\u015f, \u00f6z dill\u0259rini unutmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259min iddia do\u011frudurmu? B\u0259ri ba\u015fdan onu qeyd ed\u0259k ki, h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 orta \u0259sr salnam\u0259l\u0259rind\u0259 bel\u0259 m\u0259lumatlar var. M\u0259ntiq d\u0259 onu deyir ki, T\u00fcrk\u00fcst\u00fcndan g\u0259lmi\u015f s\u00fclal\u0259l\u0259r, m\u0259s\u0259l\u0259n, S\u0259lcuqil\u0259r v\u0259 H\u00fclak\u00fcl\u0259r h\u0259mv\u0259t\u0259nl\u0259rinin bir hiss\u0259sini m\u00fctl\u0259q \u00f6zl\u0259ril\u0259 g\u0259tirm\u0259li idil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ba\u015fqa bir dolay\u0131 d\u0259lil is\u0259 ondan ibar\u0259tdir ki, orta \u0259sr miniat\u00fcrl\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin, x\u00fcsusil\u0259 S\u0259f\u0259vil\u0259rin d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259ri turanid tipind\u0259 t\u0259svir edilmi\u015fl\u0259r. Amma bu bar\u0259d\u0259 bir q\u0259d\u0259r sonra&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259, g\u00f6st\u0259ril\u0259n faktlar\u0131 m\u00fcqayis\u0259 edib bu q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259 bil\u0259rik ki, q\u0131z\u0131lba\u015f d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rinin m\u00fctl\u0259q \u0259ks\u0259riyy\u0259ti m\u0259hz T\u00fcrk\u00fcstandan g\u0259lmi\u015f tayfalar\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri olmu\u015flar. Lakin s\u00f6z\u00fcged\u0259n f\u0259rziyy\u0259nin t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 bir m\u0259s\u0259l\u0259ni unudurlar.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259f\u0259vi d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcs\u00fc v\u0259 diplomat\u0131 Oruc b\u0259y Bayat (1660\u20131604) \u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259\u015fhur kitab\u0131nda q\u0131z\u0131lba\u015f tayfalar\u0131n\u0131n dem\u0259k olar ki, ham\u0131s\u0131n\u0131n adlar\u0131n\u0131 sadalam\u0131\u015fd\u0131r: Ustaclu, \u015famlu, \u0259f\u015far, t\u00fcrkman, bayat, t\u0259k\u0259lu, harmandalu, zulq\u0259d\u0259rlu, qacar, qaramanlu, bayburtlu, ispirlu, oriat, \u00e7au\u015flu, asayi\u015flu, \u00e7ami\u015f-qazaqlu, sar\u0131zolaxlu, qarabaciqlu, baharl\u0131, kuyniorilu, q\u0131rxlu, bo\u015f\u00e7alu, hac\u0131 f\u0259qihlu, h\u0259mz\u0259lu, solaxlu, mahmudlu, qara\u00e7omaqlu, qaraqoyunlu, kossi\u2013boyezlu, peyklu, inazlu, kuh\u2013giluyalu&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Dig\u0259r m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 qarada\u011fl\u0131, rumlu, varsaq tayfalar\u0131n\u0131n adlar\u0131 qeyd olunmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>Q\u0131z\u0131lba\u015f ordusu m\u0259hz bu tayfalar\u0131n d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rind\u0259n t\u0259\u015fkil olunurdu. M\u00fc\u0259yy\u0259n \u0259lam\u0259t v\u0259 faktlara istinadla ehtimal etm\u0259k olar ki, onlardan \u0259f\u015far, bayat, t\u0259k\u0259li, qacar, qaraqoyunlu, t\u00fcrkman v\u0259 oriat tayfalar\u0131, h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259, vaxtil\u0259 T\u00fcrk\u00fcstandan g\u0259lmi\u015fl\u0259r. Amma yerd\u0259 qalan t\u00fcrk tayfalar\u0131, x\u00fcsusil\u0259 qaramanl\u0131lar, varsaqlar, z\u00fclq\u0259d\u0259rl\u0259r v\u0259 ustacl\u0131lar haqq\u0131nda eyni fikri y\u00fcr\u00fctm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil. Onlar\u0131n g\u0259lm\u0259 olduqlar\u0131n\u0131 birm\u0259nal\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 s\u00fcbuta yetir\u0259n he\u00e7 bir d\u0259lil yoxdur.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fczd\u00fcr bel\u0259 bir ehtimal da var ki, z\u00fclq\u0259d\u0259r tayfas\u0131 bayat tayfas\u0131n\u0131n, ustacl\u0131 tayfas\u0131 is\u0259 b\u0259ydili tayfas\u0131n\u0131n bir qoludur. Lakin bu, yaln\u0131z g\u00fcmand\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Tarix kitablar\u0131nda yaz\u0131lanlar da ancaq kiml\u0259rins\u0259 ehtimal v\u0259 g\u00fcmanlar\u0131, yaxud ba\u015fqa situasiyada ciddi q\u0259bul edilm\u0259y\u0259n na\u011f\u0131l v\u0259 mifl\u0259rdir. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, \u0259g\u0259r ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n tayfalar\u0131n ham\u0131s\u0131 XI\u2013XIII \u0259srl\u0259rd\u0259 Orta Asiya v\u0259 Monqolustandan miqrasiya etmi\u015fl\u0259rs\u0259, onlar yuxar\u0131da qeyd etdiyimiz kimi, turanid v\u0259 ya monqoloid tipinin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 olmal\u0131 idil\u0259r. Bu is\u0259 m\u00fcasir az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n xarici g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc m\u00fctl\u0259q b\u00fcruz\u0259 verm\u0259liydi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bug\u00fcn real v\u0259ziyy\u0259ti g\u00f6rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi bir ara\u015fd\u0131rma aparma\u011fa ehtiyac yoxdur. Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n 95 faizi avropoid irqinin kaspi qrupuna m\u0259nsubdur. Ayr\u0131-ayr\u0131 f\u0259rdl\u0259rd\u0259 monqoloid, \u0259slind\u0259 is\u0259, turanid irqinin m\u00fc\u0259yy\u0259n \u0259lam\u0259tl\u0259ri (almac\u0131q s\u00fcm\u00fckl\u0259rinin iri, ayaqlar\u0131n v\u0259 boynun nisb\u0259t\u0259n q\u0131sa, k\u00fcr\u0259yin enli olmas\u0131, ya\u015fl\u0131larda epikantus, u\u015faqlarda mo\u011fol l\u0259k\u0259si v\u0259 s.) m\u00fc\u015fahid\u0259 edils\u0259 d\u0259, bu, k\u00fctl\u0259vi xarakter da\u015f\u0131m\u0131r. Bel\u0259 \u0259lam\u0259tl\u0259r avropal\u0131lar aras\u0131nda da vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fg\u0259r iddia edils\u0259 ki, H\u00fclak\u00fcl\u0259rl\u0259 g\u0259l\u0259n tayfalar el\u0259 \u0259vv\u0259ld\u0259n avropoid olmu\u015flar, cavab ver\u0259rik ki, bu fikir m\u00f6vcud faktlarla \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fcr. S\u0259lcuqil\u0259rin xarici g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fl\u0259rinin t\u0259svir edildiyi \u015f\u0259kil v\u0259 abid\u0259l\u0259r AB\u015e-\u0131n Metropolitan muzeyind\u0259 v\u0259 dig\u0259r yerl\u0259rd\u0259 saxlan\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Onlar\u0131n ham\u0131s\u0131 turanid tipli insanlara aiddir. \u00c7ingiz xan\u0131n d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rini is\u0259 \u0130slam v\u0259 Q\u0259rb m\u0259nb\u0259l\u0259ri kifay\u0259t q\u0259d\u0259r dol\u011fun t\u0259svir etmi\u015fl\u0259r. H\u0259min salnam\u0259l\u0259r\u0259 n\u0259z\u0259r salanda ayd\u0131n olur ki, XIII \u0259sr mo\u011follar\u0131 tipik monqoloidl\u0259r olmu\u015flar.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fc\u0259llif: Milli Kimlik Ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 Qrupunun \u00fczv\u00fc Araz \u015e\u0259hrili<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f n\u0259z\u0259riyy\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n, t\u00fcrkdilli xalqlar Az\u0259rbaycana iki d\u0259f\u0259 b\u00f6y\u00fck k\u00f6\u00e7 etmi\u015fl\u0259r. Bunlardan biri XI \u0259srd\u0259, dig\u0259ri XIII \u0259srd\u0259 ba\u015f vermi\u015fdir. \u018fvv\u0259lc\u0259<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-90787","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90787","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=90787"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90787\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":90789,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90787\/revisions\/90789"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=90787"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=90787"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=90787"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}