{"id":93379,"date":"2023-06-30T12:48:57","date_gmt":"2023-06-30T08:48:57","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=93379"},"modified":"2023-06-30T12:49:02","modified_gmt":"2023-06-30T08:49:02","slug":"ilk-az%c9%99rbaycanli-qadin-t%c9%99yyar%c9%99ci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=93379","title":{"rendered":"\u0130lk az\u0259rbaycanl\u0131 qad\u0131n t\u0259yyar\u0259\u00e7i"},"content":{"rendered":"\n<p>O ya\u015f d\u00f6vr\u00fcnd\u0259ki q\u0131zlar sevir, ail\u0259 qurur, u\u015faq d\u00fcnyaya g\u0259tirir, onlar\u0131 b\u00f6y\u00fcd\u00fcrl\u0259r, Z\u00fcleyxa xan\u0131m m\u00fcharib\u0259y\u0259 getdi. Geri qay\u0131danda partiya i\u015fin\u0259 c\u0259lb olundu. \u0130ki-\u00fc\u00e7 il sonra nazir se\u00e7ildi. Nazir nec\u0259 o\u011flanla g\u0259z\u0259rdi? Kim bu q\u0131za g\u00fcl ba\u011f\u0131\u015flaya, g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259 d\u0259v\u0259t ed\u0259 bil\u0259rdi?<\/p>\n\n\n\n<p>\u2026Yay idi. Yen\u0259 \u015e\u00fcv\u0259landa ba\u011f evind\u0259ydil\u0259r. Mina xan\u0131m m\u0259tb\u0259xd\u0259 nahara haz\u0131rl\u0131q g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. Ba\u015f\u0131 qar\u0131\u015f\u0131q olsa da, bir g\u00f6z\u00fc h\u0259y\u0259td\u0259ydi. U\u015faqlar\u0131 oynay\u0131rd\u0131lar. B\u00f6y\u00fck q\u0131z\u0131 Sima xan\u0131m, o\u011flanlar\u0131 Kamal, T\u0259l\u0259t v\u0259 X\u0259lil\u2026 B\u0259s Z\u00fcleyxa xan\u0131m han\u0131? Mina xan\u0131m \u0259lini i\u015fd\u0259n \u00e7\u0259kib \u00f6z\u00fcn\u00fc h\u0259y\u0259t\u0259 atd\u0131. Yox, onun d\u0259c\u0259l q\u0131z\u0131 da buradayd\u0131. \u00dcr\u0259yind\u0259n ke\u00e7di: \u201cN\u0259 \u0259c\u0259b\u2026\u201d. Ki\u00e7ik q\u0131z\u0131 ip\u0259-sapa yatmaz u\u015faq idi. H\u0259r g\u00fcn bir oyun \u00e7\u0131xar\u0131rd\u0131. Bir d\u0259 g\u00f6r\u00fcrd\u00fcn yoxa \u00e7\u0131xd\u0131. Mina xan\u0131m q\u0131z\u0131n\u0131 yerd\u0259 tapmayanda a\u011fac\u0131n \u0259n uca budaqlar\u0131nda axtar\u0131rd\u0131. Onu g\u00fcc-b\u0259la il\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr, \u00fcz-g\u00f6z\u00fcnd\u0259, qollar\u0131nda, ayaqlar\u0131nda t\u0259z\u0259 yara yerl\u0259rini g\u00f6r\u0259nd\u0259 ah \u00e7\u0259kirdi: \u201cBirc\u0259 bu q\u0131z b\u00f6y\u00fcs\u0259ydi\u2026\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Mina xan\u0131m q\u0131z\u0131na f\u0259r\u0259hl\u0259 bax\u0131b m\u0259tb\u0259x\u0259 qay\u0131td\u0131. \u0130\u015f g\u00f6r\u0259-g\u00f6r\u0259 d\u0259 onun bar\u0259sind\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. Z\u00fcleyxa xan\u0131m onun ikinci \u00f6vlad\u0131yd\u0131. \u0130lki Simayd\u0131. Mina xan\u0131m ondan on d\u00f6rd, Z\u00fcleyxa xan\u0131mdan is\u0259 on be\u015f ya\u015f b\u00f6y\u00fck idi. G\u0259lin g\u0259l\u0259nd\u0259 Mina xan\u0131m\u0131n on bir ya\u015f\u0131 var idi. Onu ata babas\u0131 Mir \u018fhm\u0259d a\u011fan\u0131n \u0259misi o\u011flu Mir H\u0259bib a\u011faya \u0259r\u0259 vermi\u015fdil\u0259r.&nbsp;<a><\/a>Mir H\u0259bib a\u011fa t\u0259hsilliydi. H\u0259m dini savad alm\u0131\u015f, h\u0259m d\u0259 realn\u0131 m\u0259kt\u0259bd\u0259 oxumu\u015fdu. M\u00fchasibliyi \u00f6yr\u0259nmi\u015fdi. Hac\u0131 Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yevin sa\u011f \u0259li say\u0131l\u0131rd\u0131. Onun pullar\u0131n\u0131n nec\u0259 x\u0259rcl\u0259ndiyini q\u0259piyin\u0259d\u0259k hesablay\u0131r, h\u0259r ay\u0131n sonunda Ta\u011f\u0131yev\u0259 m\u0259lumat verirdi. Mir H\u0259bib a\u011fan\u0131n bu q\u0259d\u0259r etibar qazanmas\u0131 t\u0259sad\u00fcf deyildi. O, \u00f6mr\u00fcnd\u0259 haram tik\u0259y\u0259 \u0259l uzatmazd\u0131.<br>Sovet h\u00f6kum\u0259ti qurulandan sonra Mir H\u0259bib a\u011fan\u0131n i\u015fl\u0259ri m\u00fc\u015fk\u00fcl\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc. Uzun m\u00fcdd\u0259t i\u015fsiz qald\u0131. \u0130lk vaxtlar yeni h\u00f6kum\u0259t onun n\u0259 Tatarski (indiki \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov k\u00fc\u00e7\u0259si \u2014 red.) k\u00fc\u00e7\u0259sind\u0259ki ikim\u0259rt\u0259b\u0259li evini, n\u0259 d\u0259 1915-ci ild\u0259 \u015e\u00fcv\u0259landa tikdirdiyi ba\u011f evini \u0259lind\u0259n ald\u0131. O da, ail\u0259si d\u0259 bu ba\u011f\u0131 \u00e7ox sevirdil\u0259r. \u018fn \u00e7ox da od par\u00e7as\u0131 Z\u00fcleyxa xan\u0131m\u2026 \u00c7\u00fcnki burada geni\u015fliy\u0259 \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131. Arabir evl\u0259rinin \u00fcst\u00fcnd\u0259n u\u00e7an t\u0259yyar\u0259l\u0259ri g\u00f6r\u0259nd\u0259 \u00e7i\u00e7\u0259yi \u00e7\u0131rtlay\u0131rd\u0131. Qollar\u0131n\u0131 t\u0259yyar\u0259 qanadlar\u0131 kimi a\u00e7\u0131b h\u0259y\u0259td\u0259 d\u00f6vr\u0259 vurur, sanki qu\u015f kimi s\u00fcz\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u0259c\u0259lliyind\u0259n, inadkarl\u0131\u011f\u0131ndan n\u0259 q\u0259d\u0259r dilxor olsalar da, ata-anas\u0131 ona g\u00fcv\u0259nirdi. Z\u00fcleyxa xan\u0131m oxudu\u011fu 16 sayl\u0131 m\u0259kt\u0259bd\u0259 d\u0259rs \u0259la\u00e7\u0131s\u0131yd\u0131. Valideynl\u0259ri onun ali t\u0259hsil al\u0131b neft m\u00fch\u0259ndis olmas\u0131n\u0131 ist\u0259yirdil\u0259r. O da buna raz\u0131 idi. Ancaq g\u00fcnl\u0259rin birind\u0259\u2026<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130lk d\u0259f\u0259 t\u0259yyar\u0259 meydan\u0131nda<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/kayzen.az\/uploads\/images\/00\/85\/62\/2013\/04\/25\/ddc7f2.jpg\" alt=\"Zuleyxa Seyidm\u0259mm\u0259dova\" title=\"Zuleyxa Seyidm\u0259mm\u0259dova\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>G\u00fcn\u0259\u015fli bir aprel g\u00fcn\u00fc idi. Fizika m\u00fc\u0259lliml\u0259ri C\u00fcm\u015f\u00fcd \u018ff\u0259ndiyev yeddinci sinif \u015fagirdl\u0259rini Bak\u0131 t\u0259yyar\u0259 meydan\u0131na ekskursiyaya arar\u0131rd\u0131. H\u0259mi\u015f\u0259 mavi g\u00f6yl\u0259rd\u0259 arad\u0131\u011f\u0131 t\u0259yyar\u0259l\u0259ri o g\u00fcn Z\u00fcleyxa xan\u0131m ilk d\u0259f\u0259 yax\u0131ndan g\u00f6rd\u00fc. Onlara m\u0259ftun oldu. Bu t\u0259yyar\u0259l\u0259rin, \u0259slind\u0259, \u00f6z d\u00f6vr\u00fcn\u00fc ba\u015fa vurmu\u015f \u201cK-5\u201d tipli k\u00f6hn\u0259 monoplanlar oldu\u011funu sonralar bil\u0259c\u0259k ilk t\u0259\u0259ss\u00fcratlar\u0131na g\u00fcl\u00fcms\u0259y\u0259c\u0259kdi. Ancaq bu da o g\u00fcn ke\u00e7irtdiyi vur\u011funluq hissini azalda bilm\u0259y\u0259c\u0259kdi\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>O g\u00fcn ev\u0259 t\u0259z\u0259 arzuyla d\u00f6nd\u00fc. \u201cT\u0259yyar\u0259\u00e7i olmaq ist\u0259yir\u0259m!\u201d, \u2014 dedi. Anas\u0131 qorxu i\u00e7ind\u0259 ona baxa-baxa p\u0131\u00e7\u0131ldad\u0131: \u201cEl\u0259 birc\u0259 bu \u00e7at\u0131\u015fm\u0131rd\u0131\u201d. Q\u0131z\u0131n\u0131n t\u0259rsliyin\u0259 b\u0259l\u0259d idi Mina xan\u0131m. Amma bu ist\u0259yini onun u\u015faql\u0131q t\u0259\u0259ss\u00fcrat\u0131na yozdu. D\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc ki, vaxt ke\u00e7\u0259r, yaddan \u00e7\u0131xarar.<\/p>\n\n\n\n<p>Mina xan\u0131m yan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 aylar sonra anlad\u0131. T\u0259yyar\u0259\u00e7i olmaq sevdas\u0131 q\u0131z\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131ndan \u00e7\u0131xmam\u0131\u015fd\u0131. \u00d6y\u00fcd verdi: \u201cQ\u0131z hara, t\u0259yyar\u0259 s\u00fcrm\u0259k hara? Bunu x\u0259yal\u0131na da g\u0259tirm\u0259!\u201d. Z\u00fcleyxa xan\u0131m daha dill\u0259nm\u0259di. Q\u0131z\u0131n\u0131n q\u0259lbind\u0259n ke\u00e7\u0259nl\u0259rd\u0259n x\u0259b\u0259rsiz olan Mina xan\u0131m arxay\u0131nla\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Z\u00fcleyxa xan\u0131m orta m\u0259kt\u0259bi bitirdi. \u018fzizb\u0259yov ad\u0131na Neft-Kimya \u0130nstitutunun (indiki Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Neft Akademiyas\u0131 \u2014 red.) m\u0259d\u0259n fak\u00fclt\u0259sin\u0259 daxil oldu. T\u0259l\u0259b\u0259lik h\u0259yat\u0131n\u0131n maraql\u0131 g\u00fcnl\u0259ri, d\u0259rs-imtahan qay\u011f\u0131lar\u0131 t\u0259yyar\u0259\u00e7ilik arzusundan \u00f6n\u0259 ke\u00e7di\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>Bir tale d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc izin\u0259. Z\u00fcleyxa xan\u0131m\u0131 bir pay\u0131z g\u00fcn\u00fc yenid\u0259n t\u0259yyar\u0259 meydan\u0131na aparan da o idi. Bu d\u0259f\u0259 ekskursiyaya t\u0259l\u0259b\u0259 yolda\u015flar\u0131 il\u0259 getmi\u015fdi. Tan\u0131\u015f hissl\u0259r \u00e7u\u011flad\u0131 q\u0259lbini. O g\u00fcn yolda\u015flar\u0131 kimi onu da \u201cU-2\u201d t\u0259yyar\u0259sind\u0259 g\u00f6yl\u0259r\u0259 qald\u0131rd\u0131lar. Do\u011fma Ab\u015ferona, mavi X\u0259z\u0259r\u0259 ilk d\u0259f\u0259 s\u0259madan baxd\u0131. S\u0259h\u0259ri g\u00fcn institutda t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r t\u0259l\u0259b\u0259 aeroklubu yaratmaq fikrin\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. Kluba t\u0259yyar\u0259 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn pul toplama\u011fa ba\u015flad\u0131lar. Onlara k\u00f6m\u0259k ed\u0259nl\u0259r d\u0259 tap\u0131ld\u0131. T\u0259yyar\u0259 al\u0131nd\u0131. Birc\u0259 \u201cU-2\u201d t\u0259yyar\u0259si ne\u00e7\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259nin sevincin\u0259 d\u00f6nd\u00fc. T\u0259l\u0259b\u0259 aeroklubu az vaxtda b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259d\u0259 m\u0259\u015fhur oldu. 1934-c\u00fc ilin bahar\u0131nda Bak\u0131 aviasiya klubuna Zabrat q\u0259s\u0259b\u0259sinin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda meydan\u00e7a verildi. \u018frazini da\u015fdan, kol-kosdan t\u0259mizl\u0259dil\u0259r, t\u0259l\u0259b\u0259 t\u0259yyar\u0259 d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259si yaratd\u0131lar. Z\u00fcleyxa xan\u0131m da t\u0259l\u0259b\u0259 dostlar\u0131 kimi t\u0259limat\u00e7\u0131n\u0131n tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131na s\u0259yl\u0259 \u0259m\u0259l edirdi. \u00c7ox \u00e7\u0259km\u0259di ki, t\u0259yyar\u0259ni ilk d\u0259f\u0259 idar\u0259 etm\u0259yin h\u0259y\u0259can\u0131n\u0131 ya\u015fad\u0131. Uzun yoxlamalardan, s\u0131naqlardan sonra, 1934-c\u00fc ilin oktyabr\u0131nda ona t\u0259yyar\u0259d\u0259 t\u0259kba\u015f\u0131na u\u00e7ma\u011fa icaz\u0259 verildi. G\u00fcnl\u0259r sonra u\u00e7u\u015f qrupunu \u0259la qiym\u0259tl\u0259rl\u0259 bitirib, t\u0259yyar\u0259\u00e7i ad\u0131n\u0131 ald\u0131. Para\u015f\u00fct\u00e7\u00fcl\u0259r qrupunda m\u0259\u015f\u011ful oldu. 1935-ci ilin may\u0131nda para\u015f\u00fctl\u0259 tullanma\u011f\u0131 s\u0131naqdan ke\u00e7irtdi. Bir d\u0259f\u0259 para\u015f\u00fctd\u0259n at\u0131landa k\u00fcl\u0259k onu apar\u0131b d\u0259niz\u0259 tullad\u0131. Yerd\u0259n bu m\u0259nz\u0259r\u0259ni seyr ed\u0259nl\u0259r h\u0259y\u0259canland\u0131lar. Katerin gecikm\u0259si faci\u0259y\u0259 s\u0259b\u0259b olar, suda islan\u0131b a\u011f\u0131rla\u015fan geyimi, para\u015f\u00fct\u00fc onu d\u0259nizin dibin\u0259 apara bil\u0259rdi. Amma kater l\u0259ngim\u0259di. Onu xilas ed\u0259r\u0259k sahil\u0259 g\u0259tirdil\u0259r. Tama\u015faya y\u0131\u011f\u0131\u015fanlar heyr\u0259tl\u0259ndil\u0259r. Para\u015f\u00fct\u00e7\u00fc \u00e7ox g\u0259nc, c\u0131l\u0131z, qarayan\u0131z bir q\u0131z\u0131yd\u0131. Ancaq bilm\u0259dil\u0259r ki, bu, t\u0259yyar\u0259\u00e7ilik s\u0259n\u0259tind\u0259 onun n\u00f6vb\u0259ti s\u0131na\u011f\u0131d\u0131r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>1935-ci ild\u0259 Moskvada para\u015f\u00fct\u00e7\u00fcl\u0259rin birinci \u00fcmumittifaq toplan\u0131\u015f\u0131nda Zaqafqaziyan\u0131 t\u0259msil ed\u0259n komandan\u0131n yegan\u0259 q\u0131z \u00fczv\u00fc oldu. F\u0259xri f\u0259rman v\u0259 para\u015f\u00fct t\u0259limat\u00e7\u0131s\u0131 ad\u0131 al\u0131b Bak\u0131ya d\u00f6nd\u00fc. Aeroklubda ona t\u0259limat\u00e7\u0131 kimi x\u00fcsusi qrup verildi. \u0130lk \u00f6yr\u0259ncil\u0259rind\u0259n biri ke\u00e7mi\u015f m\u00fc\u0259llimi C\u00fcm\u015f\u00fcd \u018ff\u0259ndiyev oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nstitutu bitir\u0259nd\u0259 yeddi y\u00fcz saatad\u0259k u\u00e7u\u015f ke\u00e7irmi\u015f, t\u0259limat\u00e7\u0131 kimi \u00fc\u00e7 il \u0259rzind\u0259 75 t\u0259yyar\u0259\u00e7i, 80 para\u015f\u00fct\u00e7\u00fc haz\u0131rlam\u0131\u015fd\u0131. T\u0259yyar\u0259\u00e7ilik s\u0259n\u0259tind\u0259 daha pe\u015f\u0259kar olmaq ist\u0259yi il\u0259 Jukovski ad\u0131na H\u0259rbi-Hava Akademiyas\u0131na m\u0259ktub g\u00f6nd\u0259rdi. Tezlikl\u0259 oradan cavab g\u00f6nd\u0259rdil\u0259r: \u201cQad\u0131nlar \u015fturman fak\u00fclt\u0259sin\u0259 q\u0259bul olunmur\u201d. K\u0259d\u0259rl\u0259ndi. Amma bel\u0259 asanl\u0131qla ruhdan d\u00fc\u015fm\u0259k ona yad idi. Atas\u0131n\u0131n m\u0259sl\u0259h\u0259ti il\u0259 Mirc\u0259f\u0259r Ba\u011f\u0131rovun q\u0259buluna getdi. Onda birinci katib onu tan\u0131d\u0131. Soru\u015fdu: \u201cPara\u015f\u00fctd\u0259n tullananda k\u00fcl\u0259k apar\u0131b d\u0259niz\u0259 atm\u0131\u015fd\u0131. S\u0259n h\u0259min o q\u0131zsan?\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259rbi-Hava Akademiyas\u0131na daxil olmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bu d\u0259f\u0259 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259nin ad\u0131ndan g\u00f6nd\u0259ril\u0259n m\u0259ktuba raz\u0131l\u0131q g\u0259ldi. Moskvaya getdi. 1938-ci ilin yay\u0131nda imtahan verdi. Jukovksi ad\u0131na H\u0259rbi-Hava Akademiyas\u0131na q\u0259bul olunan ilk \u015fturman q\u0131z Z\u00fcleyxa Seyidm\u0259mm\u0259dova oldu. \u00d6lk\u0259nin \u0259n n\u00fcfuzlu q\u0259zetl\u0259ri az\u0259rbaycanl\u0131 q\u0131z\u0131n h\u00fcn\u0259rind\u0259n yazd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259kt\u0259bin \u0259la\u00e7\u0131 t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rind\u0259n oldu. D\u0259rsl\u0259r\u0259, t\u0259liml\u0259r\u0259 ba\u015f\u0131 qar\u0131\u015fd\u0131. G\u00fcnl\u0259rin birind\u0259 fak\u00fclt\u0259 komandiri (onlar dekana bel\u0259 m\u00fcraci\u0259t edirdil\u0259r) onu yan\u0131na \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. X\u0259b\u0259r ald\u0131:<\/p>\n\n\n\n<p>\u2014 Seyidm\u0259mm\u0259dova, atan haradad\u0131r?<br>\u2014 Evd\u0259.<br>\u2014 Biz m\u0259lumat alm\u0131\u015f\u0131q ki, o, xalq d\u00fc\u015fm\u0259ni kimi h\u0259bs olunub.<br>El\u0259 bil, ba\u015f\u0131na qaynar su t\u00f6kd\u00fcl\u0259r. Bak\u0131da n\u0259 ba\u015f verib? Fak\u00fclt\u0259 komandiri ona ikinci a\u011f\u0131r x\u0259b\u0259ri verdi:<br>\u2014 Bak\u0131ya sor\u011fu g\u00f6nd\u0259rmi\u015fik. \u018fg\u0259r t\u0259sdiq olunsa, s\u0259n burada oxuya bilm\u0259zs\u0259n. Bura ciddi h\u0259rbi akademiyad\u0131r. X\u0259b\u0259rin olsun.<\/p>\n\n\n\n<p>Otaqdan \u00e7\u0131xd\u0131. B\u0259zi m\u0259tl\u0259bl\u0259ri yad\u0131na sald\u0131\u2026 Atas\u0131n\u0131 kulak, ya da milyon\u00e7u Ta\u011f\u0131yevin yax\u0131n adam\u0131 kimi h\u0259bs ed\u0259 bil\u0259rdil\u0259r. \u00dcst\u0259lik, o, sovet h\u00f6kum\u0259tini sevmirdi. Deyirdi: \u201cM\u0259n La-\u0130lah\u0259-\u0130llallah demi\u015f\u0259m. M\u00fcs\u0259lmanam. Kommunistin biletind\u0259 is\u0259 yaz\u0131l\u0131b: kommunist allahs\u0131zd\u0131r. M\u0259n kommunist partiyas\u0131na daxil ola bilm\u0259r\u0259m\u201d. Onu da deyirdi ki, bu allahs\u0131z h\u00f6kum\u0259t \u00e7ox duru\u015f g\u0259tirm\u0259y\u0259c\u0259k, hay-hayla g\u0259lib, vay-vayla ged\u0259c\u0259k. Onun dedikl\u0259ri \u201cyuxar\u0131lara\u201d \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131\u2026 Mir H\u0259bib a\u011fa h\u0259bs olundu, \u015e\u00fcv\u0259landak\u0131 evi m\u00fcsadir\u0259 edildi. Bu m\u0259lumat\u0131 kims\u0259 d\u0259rhal Moskvaya \u00e7atd\u0131rd\u0131. Z\u00fcleyxa xan\u0131m\u0131n H\u0259rbi-Hava Akademiyas\u0131ndan qovulmas\u0131, g\u00f6r\u0259s\u0259n, kim\u0259 laz\u0131m olmu\u015fdu?<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259 ed\u0259c\u0259yini fikirl\u0259\u015f\u0259-fikirl\u0259\u015f\u0259 k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259ri dola\u015f\u0131rd\u0131. Bird\u0259n el\u0259 bil yatm\u0131\u015fd\u0131, ay\u0131ld\u0131: \u201cBak\u0131dan cavab verm\u0259lidirl\u0259r ki, bu m\u0259lumat do\u011fru deyil!\u201d. \u015e\u0259h\u0259r ba\u015f po\u00e7t idar\u0259sin\u0259 getdi. \u00dcst\u00fc\u00f6rt\u00fcl\u00fc teleqram vurdu: \u201cAz\u0259rbaycan Kommunist Partiyas\u0131n\u0131n birinci katibi yolda\u015f Ba\u011f\u0131rova! Xalq d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259ri m\u0259nim atam\u0131n saf ad\u0131n\u0131 l\u0259k\u0259l\u0259m\u0259k ist\u0259yirl\u0259r. T\u0259hsil ald\u0131\u011f\u0131m H\u0259rbi-Hava Akademiyas\u0131na yanl\u0131\u015f m\u0259lumatlar veribl\u0259r. M\u0259n respublikan\u0131n g\u00f6nd\u0259ri\u015fi il\u0259 burada oxuyuram. T\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r aras\u0131nda yegan\u0259 q\u0131zam. Bak\u0131dan m\u0259lumat alandan sonra, m\u0259nim burada oxuyub-oxumamaq m\u0259s\u0259l\u0259m\u0259 baxacaqlar. Xahi\u015f edir\u0259m, haqq\u0131, \u0259dal\u0259ti qoruyun ki, yanl\u0131\u015f m\u0259lumat g\u0259lm\u0259sin\u201d.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/kayzen.az\/uploads\/images\/00\/85\/62\/2013\/04\/25\/eb1ee4.jpg\" alt=\"Zuleyxa Seyidm\u0259mm\u0259dova\" title=\"Zuleyxa Seyidm\u0259mm\u0259dova\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>&#8230;Bak\u0131da teleqram\u0131 oxuyan Ba\u011f\u0131rovun bax\u0131\u015flar\u0131 sonuncu c\u00fcml\u0259d\u0259 ili\u015fib-qalm\u0131\u015fd\u0131: \u201cXahi\u015f edir\u0259m, haqq\u0131, \u0259dal\u0259ti qoruyun\u201d. K\u00f6m\u0259k\u00e7isind\u0259n soru\u015fdu:<br>\u2014 Bu Moskvaya oxuma\u011fa g\u00f6nd\u0259rdiyimiz q\u0131zd\u0131r? N\u0259 olub?<br>\u2014 Atas\u0131&#8230;<br>\u2014 Atas\u0131 hardad\u0131r?<br>\u2014 Bay\u0131l h\u0259bsxanas\u0131nda.<br>\u2014 Neyl\u0259yib?<br>\u2014 Sovet h\u00f6kum\u0259ti bar\u0259d\u0259 art\u0131q-\u0259skik dan\u0131\u015f\u0131b, kulakd\u0131, Ta\u011f\u0131yevin m\u00fchasibi olub\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>\u2014 Bu q\u0131z oxuma\u011fa M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259nin m\u0259ktubu il\u0259 gedib. Bu m\u0259s\u0259l\u0259 respublikan\u0131n ad\u0131na x\u0259l\u0259l g\u0259tir\u0259r. Dey\u0259rl\u0259r, xalq d\u00fc\u015fm\u0259ninin q\u0131z\u0131n\u0131 Moskvaya oxuma\u011fa g\u00f6nd\u0259rmi\u015fik. O Seyidm\u0259mm\u0259dovun h\u0259bsi bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatlar\u0131 b\u00fct\u00fcn d\u0259ft\u0259rl\u0259rd\u0259n silin. Yaz\u0131n, bu bir ne\u00e7\u0259 ay\u0131 m\u0259zuniyy\u0259td\u0259, ya ezamiyy\u0259td\u0259 olub. \u00d6z\u00fcn\u00fcn d\u0259 dilind\u0259n iltizam al\u0131n, he\u00e7 yerd\u0259 bu haqda dan\u0131\u015fmas\u0131n.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Ba\u011f\u0131rovun tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 yerin\u0259 yetirildi. Mir H\u0259bib a\u011fan\u0131 kameradan \u00e7\u0131xard\u0131b kabinet\u0259 g\u0259tirdil\u0259r. B\u0259rk-b\u0259rk tap\u015f\u0131rd\u0131lar: \u201cBurada oldu\u011funu bir yerd\u0259 dan\u0131\u015fsan, \u00f6z\u00fcnd\u0259n k\u00fcs\u201d. He\u00e7 n\u0259 anlamayan Mir H\u0259bib a\u011fan\u0131 evin\u0259 yollad\u0131lar. Moskvaya m\u0259lumat g\u00f6nd\u0259rildi: \u201cYaland\u0131r, Mir H\u0259bib Seyidm\u0259mm\u0259dov evind\u0259dir. H\u0259r \u015fey qaydas\u0131ndad\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Z\u00fcleyxa xan\u0131m t\u0259hsilini davam etdirdi. M\u0259kt\u0259bi bitirm\u0259l\u0259rin\u0259 be\u015f ay qalanda n\u0259d\u0259ns\u0259 r\u0259hb\u0259rlik vaxt\u0131 tezl\u0259\u015fdirdi. Onlar bir aya t\u0259hsill\u0259rini ba\u015fa vurdular. Z\u00fcleyxa xan\u0131m diplomunu yenic\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131 ki, qarda\u015f\u0131 Kamal Bak\u0131dan g\u0259ldi. Va\u011fzala gedib onu qar\u015f\u0131lad\u0131. Yolboyu Bak\u0131dan dan\u0131\u015fd\u0131lar. Anas\u0131 f\u0259hl\u0259 m\u0259kt\u0259binin ard\u0131nca Tibb \u0130nstitutunda oxuyub h\u0259kim olmu\u015fdu. Atas\u0131 pionerl\u0259r evind\u0259 m\u00fchasib i\u015fl\u0259yirdi. Z\u00fcleyxa xan\u0131m ald\u0131\u011f\u0131 x\u0259b\u0259rl\u0259rd\u0259n sevinirdi. Bird\u0259n diqq\u0259tini k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 topla\u015fan adamlar c\u0259lb etdi. Radiodan yay\u0131lan x\u0259b\u0259ri dinl\u0259yirdil\u0259r. M\u00fcharib\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>O, H\u0259rbi-Hava Akademiyas\u0131nda oxuyanda n\u0259 zamansa d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259mi\u015fdi. Ancaq m\u00fcharib\u0259 gedirdis\u0259, t\u0259r\u0259dd\u00fcd\u0259 yer yox idi. D\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 i\u015ftirak etm\u0259liydi. Akademiyada t\u0259lim t\u0259yyar\u0259 polkunda q\u0131r\u0131c\u0131 t\u0259yyar\u0259nin \u015fturman\u0131 t\u0259yin olundu. Polk Moskvan\u0131n m\u00fcdafi\u0259sin\u0259 g\u00f6nd\u0259rildi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir g\u00fcn akademiyan\u0131n m\u00fcdaviml\u0259rind\u0259n biri Z\u00fcleyxa xan\u0131ma x\u0259b\u0259r verdi: \u201cSovet \u0130ttifaq\u0131 Q\u0259hr\u0259man\u0131 Raskova sizi \u00e7a\u011f\u0131r\u201d. Vestib\u00fcl\u0259 qa\u00e7d\u0131. H\u0259rbigeyimli Raskova ona t\u0259r\u0259f g\u0259lirdi. Q\u0259zetl\u0259rd\u0259 \u015f\u0259kill\u0259rini g\u00f6rd\u00fcy\u00fc q\u0259hr\u0259manla k\u00f6hn\u0259 dostlar kimi g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. Raskova dedi: \u201cM\u0259n\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131q veribl\u0259r ki, \u00fc\u00e7 qad\u0131n t\u0259yyar\u0259 polku t\u0259\u015fkil edim. Bombardman\u00e7\u0131, q\u0131r\u0131c\u0131 v\u0259 y\u0259qin ki, gec\u0259 u\u00e7u\u015flar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cPO \u2014 2\u201d polku\u201d. Raskova qabaqca t\u0259cr\u00fcb\u0259li t\u0259yyar\u0259\u00e7il\u0259rd\u0259n m\u00f6hk\u0259m \u00f6z\u0259k yaratmaq fikrind\u0259ydi, bir yerd\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Z\u00fcleyxa xan\u0131m\u0131n raz\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ist\u0259yirdi. D\u0259rhal raz\u0131la\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Qad\u0131n h\u0259rbi t\u0259yyar\u0259 polklar\u0131n\u0131 yaratmaq! Bu, m\u00fcharib\u0259 tarixind\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f i\u015f idi. Onlar t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259ri alt-\u00fcst ed\u0259c\u0259kdil\u0259r. S\u00fcbut ed\u0259c\u0259kdil\u0259r ki, havada d\u00f6y\u00fc\u015fm\u0259k yaln\u0131z ki\u015fil\u0259rin i\u015fi deyil. Tezlikl\u0259 komsomol g\u00f6nd\u0259ri\u015fi il\u0259 komsomol\u00e7u, Moskvan\u0131n zavodlar\u0131ndan g\u0259nc f\u0259hl\u0259, universitet, aviasiya v\u0259 pedaqoji institutlardan t\u0259l\u0259b\u0259 q\u0131zlar g\u0259lm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. Z\u00fcleyxa xan\u0131m\u0131n t\u0259rkibind\u0259 oldu\u011fu u\u00e7u\u015f, texniki v\u0259 siyasi hey\u0259tl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t qrup isti geyiml\u0259rl\u0259 t\u0259min olundu. Onlar\u0131 qatarla \u015f\u0259rq t\u0259r\u0259f\u0259 yola sald\u0131lar. Volqa \u00e7ay\u0131n\u0131n sol sahilind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Engels \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 vaqondan endil\u0259r. Onlar\u0131 qalmaq \u00fc\u00e7\u00fcn yerl\u0259, \u015finel, uzunbo\u011faz \u00e7\u0259km\u0259 il\u0259 t\u0259min etdil\u0259r. Raskovan\u0131n g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc q\u0131zlar\u0131n sa\u00e7lar\u0131 o\u011flansaya\u011f\u0131 vurduruldu.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fsl d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc g\u00f6rk\u0259mi ald\u0131lar. Q\u0131r\u0131c\u0131, s\u00fcr\u0259tli g\u00fcnd\u00fcz bombardman\u00e7\u0131lar\u0131 v\u0259 y\u00fcng\u00fcl gec\u0259 bombardman\u00e7\u0131lardan ibar\u0259t \u00fc\u00e7 polk yarad\u0131ld\u0131. Q\u0131r\u0131c\u0131 polkun komandiri Tamara Kazarinova, onun m\u00fcavini v\u0259 polkun \u015fturman\u0131 Z\u00fcleyxa Seyidm\u0259mm\u0259dova oldu. Qarl\u0131-\u00e7ov\u011funlu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 t\u0259lim u\u00e7u\u015flar\u0131na ba\u015flad\u0131lar. Havan\u0131n soyu\u011fundan onlar\u0131 \u0259yinl\u0259rind\u0259ki isti geyiml\u0259r d\u0259 qoruya bilmirdi. Ancaq q\u0131zlar d\u0259yan\u0259t g\u00f6st\u0259rir, a\u011flay\u0131b-s\u0131zlam\u0131rd\u0131lar. 1942-ci ilin q\u0131\u015f\u0131, yaz\u0131 gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz ciddi h\u0259rbi t\u0259liml\u0259r ke\u00e7di. Q\u0131zlar d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 haz\u0131rla\u015f\u0131rd\u0131lar\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259hay\u0259t, h\u0259rbi xidm\u0259t\u0259 ba\u015flamaq zaman\u0131 g\u0259ldi. Saratovu d\u00fc\u015fm\u0259n aviasiyas\u0131n\u0131n h\u00fccumundan qorumal\u0131 idil\u0259r. Eyni zamanda, h\u0259rbi v\u0259 sanitar qatarlar\u0131n\u0131n ke\u015fiyini \u00e7\u0259kir, c\u0259bh\u0259 x\u0259ttind\u0259 v\u0259 \u00f6lk\u0259 daxilind\u0259 x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259tli t\u0259yyar\u0259l\u0259ri m\u00fc\u015fayi\u0259t edirdil\u0259r. D\u00fc\u015fm\u0259n q\u0131r\u0131c\u0131 t\u0259yyar\u0259l\u0259ri g\u00fcnd\u00fczl\u0259r k\u0259\u015ffiyyata \u00e7\u0131x\u0131r, gec\u0259l\u0259r d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. Alay\u0131n q\u0131zlar\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259nin h\u00fccumlar\u0131n\u0131 d\u0259f edirdil\u0259r. D\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r bir-birini \u0259v\u0259z edirdi\u2026<br>Bir d\u0259f\u0259 d\u00f6rd q\u0131r\u0131c\u0131 t\u0259yyar\u0259 x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259tli t\u0259yyar\u0259ni qar\u015f\u0131lay\u0131b Stalininqradad\u0259k m\u00fc\u015fayi\u0259t etm\u0259liydil\u0259r. Q\u0259fl\u0259t\u0259n alman t\u0259yyar\u0259sinin yax\u0131nla\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcl\u0259r. \u015eturman kimi Z\u00fcleyxa xan\u0131m\u0131n x\u00fcsusi t\u0259yyar\u0259d\u0259n ayr\u0131lma\u011fa ixtiyar\u0131 yox idi. Q\u0131r\u0131c\u0131 t\u0259yyar\u0259l\u0259rd\u0259n ikisini g\u00f6nd\u0259rdi. T\u0259hl\u00fck\u0259nin qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nd\u0131. D\u00fc\u015fm\u0259n t\u0259yyar\u0259si uzaqla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131. Sonralar bildil\u0259r ki, t\u0259yyar\u0259d\u0259ki almanlar t\u0259r\u0259find\u0259n da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f Stalininqrad \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 baxma\u011fa ged\u0259n ba\u015f katib Stalin v\u0259 dig\u0259r y\u00fcks\u0259k r\u00fcbt\u0259li \u015f\u0259xsl\u0259r imi\u015fl\u0259r. Alman t\u0259yyar\u0259sinin h\u00fccumu is\u0259 t\u0259sad\u00fcfi deyildi. \u018fg\u0259r almanlar t\u0259yyar\u0259d\u0259 Stalinin oldu\u011funu bils\u0259ydil\u0259r, h\u00fccumu intensivl\u0259\u015fdir\u0259rdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Z\u00fclyexa xan\u0131m\u0131n t\u0259rkibind\u0259 oldu\u011fu qad\u0131n q\u0131r\u0131c\u0131 t\u0259yyar\u0259 polkunun Volqa sahill\u0259rind\u0259n ba\u015flayan d\u00f6y\u00fc\u015f yolu Ukraynayad\u0259k uzand\u0131. O, be\u015f y\u00fczd\u0259n art\u0131q d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 i\u015ftirak etdi. C\u0259bh\u0259 yollar\u0131nda \u00e7ox d\u0259h\u015f\u0259tl\u0259r g\u00f6rd\u00fc. Yax\u0131n dostlar\u0131ndan, r\u0259fiq\u0259l\u0259rind\u0259n ne\u00e7\u0259si g\u00f6zl\u0259rinin \u00f6n\u00fcnd\u0259 h\u0259lak oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcharib\u0259d\u0259n Az\u0259rbaycana q\u0259hr\u0259man aviasiya kapitan\u0131 kimi d\u00f6nd\u00fc. Qarda\u015flar\u0131 da ondan sonra d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 getmi\u015fdil\u0259r. Yaralansalar da, salamat qay\u0131tm\u0131\u015fd\u0131lar. M\u00fcharib\u0259 veteran\u0131 kimi evl\u0259 t\u0259min olundular. \u0130kim\u0259rt\u0259b\u0259li ata m\u00fclk\u00fcn\u00fc d\u00f6vl\u0259t\u0259 t\u0259hvil verdil\u0259r. Ata-anas\u0131 q\u0131zlar\u0131 Z\u00fcleyxa xan\u0131m\u0131n evin\u0259 da\u015f\u0131nd\u0131lar. Ancaq h\u0259l\u0259 d\u0259 \u015e\u00fcv\u0259landak\u0131 evinin xiff\u0259tini \u00e7\u0259kirdi Mir H\u0259bib a\u011fa.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8230;Z\u00fcleyxa xan\u0131m Az\u0259rbaycan SSR-in t\u0259minat naziri olanda ona d\u00f6vl\u0259t ba\u011flar\u0131n\u0131n siyah\u0131s\u0131n\u0131 t\u0259qdim etdil\u0259r. Onu atas\u0131na verdi. Mir H\u0259bib a\u011fa siyah\u0131n\u0131 g\u00f6zd\u0259n ke\u00e7ir\u0259-ke\u00e7ir\u0259 m\u00fcsadir\u0259 olunan ba\u011f evl\u0259rinin kiml\u0259r\u0259 m\u0259xsus oldu\u011funu sadalad\u0131. Sonra onu q\u0131z\u0131na qaytard\u0131: \u201cM\u0259nim evim burada yoxdur. Xalq\u0131n evi m\u0259n\u0259 laz\u0131m deyil\u201d. Bir m\u00fcdd\u0259t sonra ikinci siyah\u0131 verildi. Oradak\u0131 \u00fcnvanlardan biri Z\u00fcleyxa xan\u0131ma tan\u0131\u015f g\u0259ldi. Atas\u0131na g\u00f6st\u0259rdi: \u201cDey\u0259s\u0259n, bu bizim ba\u011fd\u0131r, get bax\u201d. Mir H\u0259bib a\u011fa getdi\u2026 Qap\u0131s\u0131ndan i\u00e7\u0259ri gir\u0259nd\u0259 \u0259yilib torpa\u011f\u0131 \u00f6pd\u00fc. A\u011flad\u0131. Sanki Z\u00fcleyxa xan\u0131m atas\u0131na yenid\u0259n bir d\u00fcnya ba\u011f\u0131\u015flam\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/kayzen.az\/uploads\/images\/00\/85\/62\/2013\/04\/25\/e70646.jpg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>G\u00fccl\u00fc, qorxmaz insan\u2026<\/strong><br>&#8230;M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259nin n\u00f6vb\u0259ti b\u00fcrosunda onlar\u0131n partiyada qal\u0131b-qalmamalar\u0131 m\u00fczakir\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131. Kims\u0259 anonim m\u0259ktub yazm\u0131\u015fd\u0131: Seyidm\u0259mm\u0259dovlarla Mirqas\u0131movlar partiyan\u0131 aldad\u0131blar, qohumlar\u0131n\u0131n xaricd\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 gizl\u0259dibl\u0259r, \u0259slind\u0259&#8230;<br>\u018fslind\u0259, m\u0259s\u0259l\u0259 bel\u0259 idi: Mina xan\u0131mla Mir \u018fs\u0259dulla Mirqas\u0131movun qarda\u015f\u0131 Abidin Ta\u011f\u0131yevin maliyy\u0259 yard\u0131m\u0131yla xaric\u0259 oxuma\u011fa ged\u0259n t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rd\u0259n idi. \u0130nqilabdan sonra pul g\u00f6nd\u0259rilm\u0259diyind\u0259n onlar \u00e7\u0259tinlikl\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fmi\u015fdil\u0259r. Abidin geri d\u00f6nm\u0259mi\u015f, Parisd\u0259 v\u0259fat etmi\u015fdi. Seyidm\u0259mm\u0259dovlarla Mirqas\u0131movlar\u0131n y\u00fcks\u0259k v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259sini g\u00f6z\u00fc g\u00f6t\u00fcrm\u0259y\u0259nl\u0259r bu m\u0259s\u0259l\u0259ni qabardaraq onlar\u0131 l\u0259k\u0259l\u0259m\u0259k ist\u0259yirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fczakir\u0259l\u0259rd\u0259n \u0259s\u0259bil\u0259\u015f\u0259n Z\u00fcleyxa xan\u0131m aya\u011fa qalxd\u0131. Birinci katib \u0130mam Mustafayev\u0259 dedi: \u201cBirincisi, day\u0131m Parisd\u0259 ya\u015fam\u0131r, v\u0259fat edib. \u0130kincisi, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, bu m\u0259s\u0259l\u0259ni burada m\u00fczakir\u0259 etm\u0259yiniz m\u0259nim xo\u015fum g\u0259lmir. Siz n\u0259yi m\u00fczakir\u0259 edirsiniz? 1941-ci ild\u0259 m\u0259n \u0259riz\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131m ki, ist\u0259yir\u0259m, d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 partiya\u00e7\u0131 kimi gedim. Kommunist Partiyas\u0131na o zaman daxil oldum. \u0130ndi siz m\u0259nim partiyada olub-olmama\u011f\u0131m\u0131 fikirl\u0259\u015firsiniz? Partiya biletini m\u0259n\u0259 siz vermisiniz ki alas\u0131n\u0131z? M\u0259n sizin M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259nin b\u00fcrosunda he\u00e7 i\u015ftirak etm\u0259k ist\u0259mir\u0259m\u201d. Salondan \u00e7\u0131xd\u0131. Kabinetin\u0259 gir\u0259nd\u0259n on d\u0259qiq\u0259 sonra Moskvadan ona z\u0259ng g\u0259ldi. Ba\u015f ver\u0259nl\u0259r bar\u0259d\u0259 art\u0131q Moskvaya z\u0259ng vurub m\u0259lumat vermi\u015fdil\u0259r. Z\u00fcleyxa xan\u0131m q\u0259hr\u0259man idi. El\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 onu m\u00fchakim\u0259 etm\u0259dil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Sonuncu u\u00e7u\u015f<\/strong><br>&#8230;T\u0259yyar\u0259y\u0259 qalxd\u0131. Ba\u015fqa s\u0259rni\u015finl\u0259r kimi yerini tap\u0131b \u0259yl\u0259\u015fdi. St\u00fcardessan\u0131n s\u0259si e\u015fidildi. \u201cK\u0259m\u0259rl\u0259rinizi ba\u011flay\u0131n\u201d \u0259v\u0259zin\u0259 dedi: \u201cZ\u00fcleyxa Seyidm\u0259mm\u0259dova pilotun kabin\u0259sin\u0259 d\u0259v\u0259t olunur\u201d. T\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259ndi. Kabin\u0259y\u0259 ke\u00e7ib pilot yerind\u0259 Nuru \u018fliyevi g\u00f6r\u0259nd\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259ni anlad\u0131. Aeroportun r\u0259hb\u0259ri Nuru \u018fliyev, aviasiyan\u0131n qanunlar\u0131na g\u00f6r\u0259, ild\u0259 bir ne\u00e7\u0259 u\u00e7u\u015f ke\u00e7irm\u0259liydi. K\u00f6hn\u0259 tan\u0131\u015flar g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. Nuru ondan soru\u015fdu:<\/p>\n\n\n\n<p>\u2014 Z\u00fcleyxa, s\u0259n \u201cTU\u201d t\u0259yyar\u0259si s\u00fcrm\u00fcs\u0259n?<br>\u2014 Yox.<br>\u2014 Otur.<br>\u2014 Nuru, bir d\u0259qiq\u0259 dayan. \u0130yirmi il ke\u00e7ib\u2026 Bu k\u00f6hn\u0259 t\u0259yyar\u0259 deyil ax\u0131.<br>\u2014 Yox, idar\u0259etm\u0259ni verir\u0259m s\u0259n\u0259.<br>\u2014 H\u0259l\u0259 bir d\u0259qiq\u0259 dayan, ba\u015fa sal, bunlar n\u0259dir?<\/p>\n\n\n\n<p>Nuru \u018fliyev idar\u0259etm\u0259ni i\u015f\u0259 sal\u0131b Z\u00fcleyxa xan\u0131ma verdi. T\u0259r basd\u0131 onu. Ne\u00e7\u0259 ild\u0259n sonra sevimli t\u0259yyar\u0259 il\u0259 yenid\u0259n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. \u201cTU\u201d g\u00f6yl\u0259rd\u0259 s\u00fcz\u00fcrd\u00fc. S\u0259rni\u015finl\u0259r pilot kabin\u0259sind\u0259 ba\u015f ver\u0259nl\u0259rd\u0259n x\u0259b\u0259rsiz yol gedirdil\u0259r. Eni\u015f\u0259 az qalanda Z\u00fcleyxa xan\u0131m yerini Nuru \u018fliyev\u0259 verdi: \u201c\u00d6z\u00fcn endir\u201d, \u2014 dedi.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Q\u0259hr\u0259man v\u0259 h\u0259yat<\/strong><br>Azdan\u0131\u015fan adam idi. M\u00fcharib\u0259d\u0259n dan\u0131\u015fma\u011f\u0131 is\u0259 he\u00e7 sevmirdi. X\u0259sis deyildi. Ancaq israf\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 xo\u015flam\u0131rd\u0131. Deyirdi: \u201cGec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 girm\u0259k insan\u0131n psixikas\u0131na t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Ona g\u00f6r\u0259 h\u0259r u\u00e7u\u015fdan sonra biz\u0259 150-200 qram spirt verirdil\u0259r ki, i\u00e7\u0259k, bir az sakitl\u0259\u015f\u0259k. Qad\u0131n xeyla\u011f\u0131, h\u0259m d\u0259 seyid. M\u0259n spirt i\u00e7\u0259c\u0259kdim? Onlar\u0131 y\u0131\u011f\u0131rd\u0131m. Ki\u015fi aviasiyas\u0131na deyirdim spirti sabunla d\u0259yi\u015f\u0259k. C\u0259bh\u0259d\u0259n bir \u00e7amadan sabunla qay\u0131td\u0131m\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcharib\u0259, deyirl\u0259r, \u0259n c\u0259sur ki\u015fil\u0259ri d\u0259 d\u0259yi\u015fir, s\u0259rtl\u0259\u015firl\u0259r. Z\u00fcleyxa xan\u0131mdan m\u00fcharib\u0259 n\u0259yi alm\u0131\u015fd\u0131? Hirsl\u0259ns\u0259ydi, qar\u015f\u0131s\u0131nda dayanmaq olmazd\u0131. Ancaq o s\u0259rt g\u00f6rk\u0259mli insan\u0131n sin\u0259sind\u0259 inc\u0259 bir \u00fcr\u0259k d\u00f6y\u00fcn\u00fcrd\u00fc&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>O, h\u0259rbi akademiyan\u0131 se\u00e7\u0259nd\u0259 anas\u0131 a\u011flay\u0131rd\u0131. Deyirdi: \u201cQ\u0131zlar \u0259r\u0259 gedir, ev-e\u015fik yiy\u0259si olurlar. S\u0259nin n\u0259 i\u015fin var g\u00f6yl\u0259rd\u0259?\u201d. Ona cavab verirdi: \u201cM\u0259n bu idman n\u00f6v\u00fcn\u00fc sevir\u0259m\u201d. Onda atas\u0131n\u0131n m\u00f6vqeyi ax\u0131r\u0131nc\u0131 n\u00f6qt\u0259ni qoydu: \u201cB\u0259d g\u0259tirm\u0259. \u0130st\u0259yir, m\u0259n q\u0131z\u0131ma icaz\u0259 verir\u0259m\u201d. O ya\u015f d\u00f6vr\u00fcnd\u0259ki q\u0131zlar sevir, ail\u0259 qurur, u\u015faq d\u00fcnyaya g\u0259tirir, onlar\u0131 b\u00f6y\u00fcd\u00fcrl\u0259r, Z\u00fcleyxa xan\u0131m m\u00fcharib\u0259y\u0259 getdi. Geri qay\u0131danda partiya i\u015fin\u0259 c\u0259lb olundu. \u0130ki-\u00fc\u00e7 il sonra nazir se\u00e7ildi. Nazir nec\u0259 o\u011flanla g\u0259z\u0259rdi? Kim bu q\u0131za g\u00fcl ba\u011f\u0131\u015flaya, g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259 d\u0259v\u0259t ed\u0259 bil\u0259rdi? Ona g\u00f6r\u0259 \u015f\u0259xsi h\u0259yat\u0131 al\u0131nmad\u0131. \u00d6z\u00fc sevmirdi bu bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fma\u011f\u0131. Jurnalistl\u0259r sual ver\u0259nd\u0259 g\u00fcl\u00fcr, \u201cBu m\u00f6vzulara toxunmay\u0131n, laz\u0131m deyil\u201d, -deyirdi. O, gec ail\u0259 qurmu\u015fdu. U\u015faqlar\u0131 olmam\u0131\u015fd\u0131. Bu da tale idi. U\u015faq d\u00fcnyaya g\u0259tirm\u0259k s\u0259ad\u0259tini ondan \u0259sirg\u0259y\u0259n q\u0259d\u0259r anal\u0131q xo\u015fb\u0259xtliyini \u0259lind\u0259n almam\u0131\u015fd\u0131. Qarda\u015f\u0131 Kamal\u0131n h\u0259yat yolda\u015f\u0131 v\u0259fat edib, k\u00f6rp\u0259 q\u0131z\u0131 G\u00fclar\u0259 anas\u0131z qalanda onu himay\u0259sin\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. 1959-cu ild\u0259 Z\u00fcleyxa xan\u0131m\u0131n ki\u00e7ik qarda\u015f\u0131 X\u0259lil otuz doqquz ya\u015f\u0131nda d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdi. Ondan iki il qabaq da Sima xan\u0131m cavan ya\u015f\u0131nda v\u0259fat etmi\u015fdi. X\u0259lilin iki \u00f6vlad\u0131 iyirmidoqquzya\u015fl\u0131 h\u0259yat yolda\u015f\u0131n\u0131n \u00fcmidin\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131. Z\u00fcleyxa xan\u0131m bu d\u0259f\u0259 d\u0259 \u201cX\u0259lilin yadigar\u0131d\u0131r\u201d, \u2014 deyib, qarda\u015f\u0131n\u0131n alt\u0131ayl\u0131q o\u011fluna anal\u0131q etm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259ldi. U\u015fa\u011f\u0131 ev\u0259 g\u0259tir\u0259nd\u0259 G\u00fclar\u0259ni g\u0259lin k\u00f6\u00e7\u00fcrtm\u00fc\u015fd\u00fc. Sonra onun ilkini \u2014 C\u0259mili d\u0259 \u201cn\u0259v\u0259mdir\u201d, deyib evin\u0259 g\u0259tirdi. Qarda\u015f\u0131 o\u011flu il\u0259 birlikd\u0259 b\u00f6y\u00fctd\u00fc, oxutdu, evl\u0259ndirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>O, iyirmi il nazir i\u015fl\u0259di. Nazir olanda g\u00f6zl\u0259ri tutulma\u011fa ba\u015flad\u0131. \u0130\u015fd\u0259n azad olunmaq bar\u0259d\u0259 \u0259riz\u0259sin\u0259 birinci katib Heyd\u0259r \u018fliyev \u0259vv\u0259l qol \u00e7\u0259km\u0259di. \u0130kinci d\u0259f\u0259 ona dedi ki, g\u00f6rm\u00fcr\u0259m, x\u0259b\u0259rim olmaz, el\u0259 s\u0259n\u0259d\u0259 qol \u00e7\u0259k\u0259r\u0259m\u2026 Heyd\u0259r \u018fliyev onda demi\u015fdi ki, Z\u00fcleyxa xan\u0131m, evd\u0259 oturmaqdan he\u00e7 n\u0259 \u00e7\u0131xmaz, siz biz\u0259 laz\u0131ms\u0131n\u0131z. Onu Dostluq C\u0259miyy\u0259tin\u0259 m\u00fcavin t\u0259yin etdil\u0259r. Heyd\u0259r \u018fliyev m\u00fcdrikliyi say\u0259sind\u0259 Z\u00fcleyxa xan\u0131m ev\u0259 qapanmaqdan qurtuldu. G\u00f6zl\u0259ri art\u0131q he\u00e7 g\u00f6rm\u00fcrd\u00fc. Ancaq i\u015f\u0259 h\u0259v\u0259sl\u0259 gedirdi. C\u0259miyy\u0259t\u0259 laz\u0131m oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259k onu canland\u0131r\u0131rd\u0131. B\u00fct\u00fcn probleml\u0259r\u0259 d\u00f6z\u00fcrd\u00fc. \u00d6mr\u00fcnd\u0259 \u015fikay\u0259t etm\u0259zdi. Yen\u0259 etmirdi\u2026<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Z\u00fcleyxa xan\u0131m\u0131n o\u011flu<\/strong><br>Bu dan\u0131\u015fd\u0131qlar\u0131m m\u0259nim anam Z\u00fcleyxa xan\u0131m haqq\u0131ndayd\u0131\u2026 G\u00fclar\u0259nin d\u0259, m\u0259nim d\u0259 t\u0259kc\u0259 s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 anam\u0131z olmay\u0131b o. H\u0259r c\u0259fam\u0131za d\u00f6z\u00fcb. Etibarl\u0131 adam idi. Sirl\u0259rini \u00e7\u0259kinm\u0259d\u0259n ona dey\u0259 bil\u0259rdin. D\u00fcz yol g\u00f6st\u0259r\u0259rdi. Ciddi, s\u0259liq\u0259liydi. M\u0259n\u0259 deyirdi, arxivimi qoru, bir g\u00fcn s\u0259n\u0259 m\u00fcraci\u0259t olunacaq. Bir d\u0259 m\u0259n\u0259 v\u0259siyy\u0259t etdi: \u201cM\u0259n \u00f6l\u0259c\u0259y\u0259m. Komissiya t\u0259\u015fkil ed\u0259c\u0259kl\u0259r. Dey\u0259c\u0259kl\u0259r ki, m\u0259ni F\u0259xri Xiyabanda basd\u0131rs\u0131nlar. Qoymazsan. M\u0259ni \u015e\u00fcv\u0259landa ata-anam\u0131n yan\u0131nda d\u0259fn ed\u0259rsiniz\u201d. Mir M\u00f6vs\u00fcm a\u011fa v\u0259 bizim ba\u015fqa qohumlar\u0131m\u0131z orada d\u0259fn olunublar. 1999-cu ild\u0259 anam d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdi. V\u0259siyy\u0259tin\u0259 \u0259m\u0259l etdim\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259 demi\u015fdis\u0259, ham\u0131s\u0131 yerini tap\u0131r. Arxivi il\u0259 maraqlan\u0131rlar, xatir\u0259sini \u0259ziz tuturlar. Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Aviasiya Akademiyas\u0131 b\u00f6y\u00fck i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcr. Bu yax\u0131nlarda Z\u00fcleyxa Seyidm\u0259mm\u0259dovan\u0131n 90 illiyini t\u0259nt\u0259n\u0259 il\u0259 qeyd etdil\u0259r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8230;Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda anam\u0131n ordenl\u0259ri v\u0259 ba\u015fqa \u0259\u015fyalar\u0131 Tarix Muzeyind\u0259 daim n\u00fcmayi\u015f olunan eksponatlar\u0131n aras\u0131nda idi. 9 May Q\u0259l\u0259b\u0259 g\u00fcn\u00fcnd\u0259 m\u00fc\u0259lliml\u0259rimiz bizi muzey\u0259 apar\u0131rd\u0131lar. M\u0259n haqq\u0131nda f\u0259xrl\u0259 dan\u0131\u015f\u0131lan o q\u0259hr\u0259man\u0131n o\u011flu idim. Bu g\u00fcn d\u0259 m\u0259nd\u0259n soru\u015fsalar, \u201cQ\u0259hr\u0259manlar h\u0259yatda nec\u0259 olurlar?\u201d. Dey\u0259r\u0259m, q\u0259hr\u0259manlar m\u00fcharib\u0259 zaman\u0131 q\u0259hr\u0259manl\u0131qlar edirl\u0259r. Ancaq m\u00fcharib\u0259d\u0259n sonra da d\u0259yi\u015fmirl\u0259r. Onlar el\u0259 bu h\u0259yatda da q\u0259hr\u0259mand\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00abEL\u00bb jurnal\u0131\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>O ya\u015f d\u00f6vr\u00fcnd\u0259ki q\u0131zlar sevir, ail\u0259 qurur, u\u015faq d\u00fcnyaya g\u0259tirir, onlar\u0131 b\u00f6y\u00fcd\u00fcrl\u0259r, Z\u00fcleyxa xan\u0131m m\u00fcharib\u0259y\u0259 getdi. Geri qay\u0131danda partiya i\u015fin\u0259 c\u0259lb olundu. \u0130ki-\u00fc\u00e7 il<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-93379","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/93379","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=93379"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/93379\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":93381,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/93379\/revisions\/93381"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=93379"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=93379"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=93379"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}