{"id":94560,"date":"2023-08-18T19:40:01","date_gmt":"2023-08-18T15:40:01","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=94560"},"modified":"2023-08-18T19:40:02","modified_gmt":"2023-08-18T15:40:02","slug":"kasib-g%c9%99ncin-z%c9%99ngin-qonaqlari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=94560","title":{"rendered":"Kas\u0131b g\u0259ncin z\u0259ngin qonaqlar\u0131"},"content":{"rendered":"\n<p>Rus \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnasl\u0131q elminin atalar\u0131ndan hesab olunan Mirz\u0259 Kaz\u0131mb\u0259y v\u0259 ya onun d\u00fcnyada tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ad\u0131 il\u0259 des\u0259k Aleksandr Kaz\u0131movi\u00e7 Kaz\u0131mbek 1802-ci ilin 22 iyulunda R\u0259\u015ft \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ruhani ail\u0259si olan M\u0259h\u0259mm\u0259d Qas\u0131m\u0131n ail\u0259sind\u0259 d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Qazi t\u0259yin olundu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn atas\u0131 D\u0259rb\u0259nd\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr, burada Mirz\u0259 Kaz\u0131mb\u0259y y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 dini t\u0259hsil al\u0131r. Hac\u0131 Qas\u0131m\u0131n D\u0259rb\u0259ndd\u0259ki n\u00fcfuzu ona xeyli a\u00e7\u0131q v\u0259 gizli d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259r qazand\u0131r\u0131r, \u00e7ar h\u00f6kum\u0259ti onu su\u00e7lu hesab ed\u0259r\u0259k b\u00fct\u00fcn \u0259mlak\u0131n\u0131 m\u00fcsadir\u0259 edir, \u00f6z\u00fcn\u00fc is\u0259 H\u0259\u015ft\u0259rxana s\u00fcrg\u00fcn edir. 1821-ci ild\u0259 g\u0259nc M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259li atas\u0131n\u0131n ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131na d\u00f6zm\u0259y\u0259r\u0259k yan\u0131na gedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Makferson v\u0259 Qlen: Bu iki ingilis casusu, missionerl\u0259r Mirz\u0259 Kaz\u0131m b\u0259yin h\u0259yat\u0131n\u0131 v\u0259 dinini d\u0259yi\u015fdir\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259r olublar. Onlar g\u0259nc M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259lini \u0259n h\u0259ssas-\u0259n kas\u0131b vaxt\u0131nda yaxalay\u0131rlar. H\u0259\u015ft\u0259rxana g\u0259ldikd\u0259n sonra i\u015f axtaran M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259li bu iki missioner\u0259 t\u00fcrk v\u0259 \u0259r\u0259b dilind\u0259n d\u0259rs dem\u0259k t\u0259klifini d\u0259rhal q\u0259bul edir. Missionerl\u0259rd\u0259n biri Kaz\u0131mb\u0259y haqq\u0131ndak\u0131 m\u0259qal\u0259sind\u0259 yaz\u0131rd\u0131:&nbsp;<a><\/a>\u201c\u018fvv\u0259ll\u0259r o, xristianl\u0131\u011f\u0131 m\u00fcdafi\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00f6yl\u0259n\u0259n h\u0259r s\u00f6z\u00fc \u015fidd\u0259tl\u0259 r\u0259dd edirdi, b\u0259z\u0259n \u00e7ox q\u0259z\u0259bl\u0259nirdi, \u00f6z hissiyyat\u0131na tam s\u0259rb\u0259stlik ver\u0259r\u0259k bizim s\u00f6yl\u0259diyimiz m\u00fcq\u0259dd\u0259s ada qar\u015f\u0131 m\u00fcrt\u0259dc\u0259sin\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131\u201d.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7ar d\u00f6n\u0259mind\u0259 yaz\u0131lan m\u0259qal\u0259l\u0259rd\u0259n birind\u0259 bu bar\u0259d\u0259 yaz\u0131l\u0131r: \u201cMissionerl\u0259r m\u00fcs\u0259lman aliml\u0259ri il\u0259 bax\u0131\u015flar\u0131 d\u00fcz g\u0259lm\u0259y\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r haqq\u0131nda ad\u0259t\u0259n m\u00fcbahis\u0259y\u0259 giri\u015fmirdil\u0259r, lakin M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259linin r\u0259ftar\u0131 a\u00e7\u0131q v\u0259 sad\u0259 oldu\u011funa, onun xarakteri \u00f6z h\u0259mv\u0259t\u0259nl\u0259rinin fanatik v\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259edici xarakterin\u0259 b\u0259nz\u0259m\u0259diyin\u0259 g\u00f6r\u0259 missionerl\u0259r onunla ba\u015fqalar\u0131ndan daha s\u0259rb\u0259st dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6z\u00fcn\u00fcn avtobioqrafiyas\u0131nda is\u0259 Kaz\u0131mb\u0259y yaz\u0131rd\u0131: \u201c\u0130slam\u0131n s\u0259rt qaydalar\u0131 \u0259sas\u0131nda t\u0259rbiy\u0259 edildiyimd\u0259n v\u0259 dinin \u015f\u0259r\u0259finin q\u0131z\u011f\u0131n m\u00fcdafi\u0259\u00e7isi oldu\u011fumdan, m\u0259n, \u00f6z \u015fagirdl\u0259riml\u0259 v\u0259 ya m\u00fc\u0259lliml\u0259riml\u0259 he\u00e7 bir zaman din haqq\u0131nda m\u00fcbahis\u0259y\u0259 giri\u015fmirdim v\u0259 ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z bu c\u00fcr m\u00fcbahis\u0259l\u0259r ba\u015f verdikd\u0259, h\u0259mi\u015f\u0259 m\u0259nim t\u0259r\u0259fimd\u0259n \u015fidd\u0259tli h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rl\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nirdi v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 biz bu c\u00fcr m\u00fcbahis\u0259l\u0259rd\u0259n x\u00fcsusil\u0259 \u00e7\u0259kinirdik\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Lakin m\u00fcbahis\u0259l\u0259r M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259linin inam\u0131n\u0131 hiss\u0259-hiss\u0259 yox edirdi, m\u00f6vcud durumunu o g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 bel\u0259 izah edirdi: \u201cM\u0259nim \u0259ziyy\u0259tli ara\u015fd\u0131rmalar\u0131m\u0131n birinci n\u0259tic\u0259si o oldu ki, m\u0259n \u0130slam\u0131n ilahi bir din oldu\u011funu \u00fcr\u0259yimd\u0259 tamamil\u0259 r\u0259dd etmi\u015fdim v\u0259 \u00fcmidsiz qalm\u0131\u015fd\u0131m\u201d. \u201cM\u0259nim iman\u0131m sars\u0131nm\u0131\u015fd\u0131, \u015f\u00fcbh\u0259 m\u0259n\u0259 rahatl\u0131q vermirdi, maraq is\u0259 m\u0259ni daha ir\u0259li apar\u0131rd\u0131\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Mirz\u0259 Kaz\u0131mb\u0259y b\u00f6y\u00fck sars\u0131nt\u0131lar i\u00e7ind\u0259 dola\u015f\u0131r, missionerl\u0259r d\u00fcnyada xristianlar\u0131n say\u0131n\u0131n daha \u00e7ox olmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ona r\u0259q\u0259ml\u0259r g\u00f6st\u0259rir, xristian d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin g\u00fccl\u00fc olmas\u0131, d\u00fcnyada dinl\u0259rini yaymaq \u00fc\u00e7\u00fcn nec\u0259 b\u00f6y\u00fck c\u0259fa \u00e7\u0259kdikl\u0259rini qeyd edir, h\u0259r d\u0259rsd\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259linin beynin\u0259 bunlar\u0131 yeridirl\u0259r, M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259li is\u0259 b\u00f6y\u00fck \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259r i\u00e7ind\u0259 \u0130ncili yenid\u0259n oxuma\u011fa ba\u015flay\u0131r: \u201cM\u0259n onu n\u0259 bir m\u00fcs\u0259lman kimi, n\u0259 d\u0259 bir xristian kimi deyil, h\u0259qiq\u0259t axtaran bir adam kimi oxuyurdum\u201d. Bel\u0259likl\u0259, Kaz\u0131mb\u0259y oxumaqla qalm\u0131r, 1823-c\u00fc il iyulun 11-d\u0259 xristianl\u0131\u011f\u0131n presviterian qolunu q\u0259bul edir, Aleksandr ad\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>O yaz\u0131rd\u0131: \u201cM\u0259n \u0259min\u0259m ki, m\u0259nim \u0130slamdan \u0259l \u00e7\u0259km\u0259yim onu \u00f6ld\u00fcr\u0259c\u0259kdir, m\u0259nim atam\u0131n D\u0259rb\u0259ndd\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259ni \u00e7oxdur v\u0259 onlar onun o\u011flunun dinind\u0259n d\u00f6nd\u00fcy\u00fcn\u00fc e\u015fitdikd\u0259 sevin\u0259c\u0259kl\u0259r v\u0259 Allaha \u015f\u00fck\u00fcr ed\u0259c\u0259kl\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259 d\u0259 olur. \u00d6z\u00fcn\u00fc t\u0259hqir olunmu\u015f hesab ed\u0259n Hac\u0131 Qas\u0131m o\u011flunun g\u00f6z ya\u015flar\u0131na, yalvar\u0131\u015flar\u0131na m\u0259h\u0259l qoymad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcb, evd\u0259 dustaq edir, ac saxlay\u0131r, d\u00f6y\u00fcr, \u0130randan v\u0259 Az\u0259rbaycandan g\u0259l\u0259n qohumlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259hqir olunur. Bel\u0259 m\u0259qamda missionerl\u0259r Hac\u0131 Qas\u0131m\u0131n evin\u0259 g\u0259l\u0259r\u0259k M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259lini azad etm\u0259diyi t\u0259qdird\u0259 qubernatora \u015fikay\u0259t yazacaqlar\u0131n\u0131 bildirirl\u0259r. Missionerl\u0259r qap\u0131dan qovulduqdan sonra qubernatora m\u00fcraci\u0259t edirl\u0259r v\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259li ev dustaql\u0131\u011f\u0131ndan azad edil\u0259r\u0259k ingilisl\u0259rin yan\u0131nda qal\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ngilisl\u0259rin yan\u0131nda qald\u0131qdan sonra ingilis, frans\u0131z, alman, y\u0259hudi dilini \u00f6yr\u0259nm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan Kaz\u0131mb\u0259y daim qorxu alt\u0131nda ya\u015fay\u0131rd\u0131. Atas\u0131 il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri soyuq olsa da, o m\u00fcnt\u0259z\u0259m olaraq qoca atas\u0131n\u0131n yan\u0131na gedirdi. Bel\u0259 g\u00fcnl\u0259rin birind\u0259 ona sui-q\u0259sd plan\u0131 haz\u0131rlan\u0131r, lakin t\u0259sad\u00fcfd\u0259n h\u0259min g\u00fcn x\u0259st\u0259l\u0259ndiyi \u00fc\u00e7\u00fcn Kaz\u0131mb\u0259y atas\u0131n\u0131n yan\u0131na getmir. Q\u0131z\u0131 Baratinskaya ba\u015fqa bir xatir\u0259sind\u0259 atas\u0131n\u0131n d\u0259nizd\u0259 \u00e7im\u0259rk\u0259n iranl\u0131 bir d\u0259l\u0259duz t\u0259r\u0259find\u0259n bat\u0131r\u0131lmaq ist\u0259nilm\u0259sini, lakin yax\u015f\u0131 \u00fcz\u0259n Kaz\u0131mb\u0259yin xilas oldu\u011funu qeyd edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Uzun ayr\u0131l\u0131qdan sonra ata v\u0259 o\u011ful g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcrl\u0259r, t\u0259dric\u0259n m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini d\u00fcz\u0259ldirl\u0259r. H\u0259tta bel\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rin birind\u0259 bir d\u0259f\u0259 atas\u0131 onu \u00f6pm\u0259k ist\u0259yir, lakin ona deyir: \u201cS\u0259n murdarsan, m\u0259n s\u0259ni nec\u0259 \u00f6p\u0259 bil\u0259r\u0259m\u201d. Lakin ata onu \u00f6p\u00fcr, sonra is\u0259 bir xristian\u0131 \u00f6pd\u00fcy\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259 a\u011fz\u0131n\u0131 yuyaraq pak edir. Art\u0131q b\u00fct\u00fcn c\u0259hdl\u0259rinin \u0259b\u0259s oldu\u011funu g\u00f6r\u0259 Hac\u0131 Qas\u0131m q\u0259rar verir: \u201cG\u00f6r\u00fcn\u00fcr qism\u0259t bel\u0259 imi\u015f, m\u0259nim o\u011flum g\u0259r\u0259k kafir olaym\u0131\u015f\u201d. Al\u0131n yaz\u0131s\u0131na tabe olan Hac\u0131 Qas\u0131m icaz\u0259 ald\u0131qdan sonra D\u0259rb\u0259nd\u0259 qay\u0131d\u0131r v\u0259 bir daha ata il\u0259 o\u011ful g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259 bilmirl\u0259r. H\u0259mv\u0259t\u0259nl\u0259ri is\u0259 Kaz\u0131m b\u0259yin s\u00fcrg\u00fcn olunmas\u0131na nail olurlar.(Dilq\u0259m)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Rus \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnasl\u0131q elminin atalar\u0131ndan hesab olunan Mirz\u0259 Kaz\u0131mb\u0259y v\u0259 ya onun d\u00fcnyada tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ad\u0131 il\u0259 des\u0259k Aleksandr Kaz\u0131movi\u00e7 Kaz\u0131mbek 1802-ci ilin 22 iyulunda R\u0259\u015ft<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-94560","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gundm"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/94560","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=94560"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/94560\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":94562,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/94560\/revisions\/94562"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=94560"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=94560"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=94560"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}