{"id":94797,"date":"2023-08-30T08:57:10","date_gmt":"2023-08-30T04:57:10","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=94797"},"modified":"2023-08-30T08:57:12","modified_gmt":"2023-08-30T04:57:12","slug":"turkiy%c9%99-tarixinin-q%c9%99hramanliq-s%c9%99hif%c9%99si","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=94797","title":{"rendered":"T\u00fcrkiy\u0259 tarixinin q\u0259hramanl\u0131q s\u0259hif\u0259si"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/image-135-727x1024.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-94799\" width=\"248\" height=\"349\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>                                   <strong>Polkovnik <strong>Salman Musayev<\/strong><\/strong> <\/p>\n\n\n\n<p><strong>Az\u0259rbaycan Respubilkas\u0131n\u0131n Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259ri v\u0259 m\u00fcharib\u0259 veteran\u0131 <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259tinin ordu tarixi z\u0259f\u0259rl\u0259rl\u0259 z\u0259ngindir. B\u00fct\u00fcn z\u0259f\u0259rl\u0259r T\u00fcrkiy\u0259 h\u0259rb tarixind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus \u00f6n\u0259mliliyi, \u0259h\u0259miyy\u0259ti il\u0259 x\u00fcsusi yer al\u0131b.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>30 avqust 1922-ci il Z\u0259f\u0259ri t\u00fcrk mill\u0259tinin XX y\u00fczillikd\u0259 d\u00fcnya tarixind\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 q\u0259hr\u0259manl\u0131q s\u0259hif\u0259sidir. Bu s\u0259hif\u0259l\u0259ri v\u0259r\u0259ql\u0259dikc\u0259 q\u0259hr\u0259man t\u00fcrk mill\u0259tinin yurd, torpaq sevgisi il\u0259 al\u0131\u015f\u0131b-yand\u0131\u011f\u0131na, v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rliyin\u0259, d\u00f6y\u00fc\u015fk\u0259nliyin\u0259 bir daha \u015fahid olursan\u2026<br><br>Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 Osmanl\u0131 T\u00fcrkiy\u0259si d\u0259 b\u00fct\u00fcn q\u00fcvv\u0259l\u0259rini s\u0259f\u0259rb\u0259r ed\u0259r\u0259k m\u00fcharib\u0259y\u0259 qo\u015fuldu. Bu qanl\u0131 m\u00fcharib\u0259 T\u00fcrkiy\u0259ni z\u0259if sald\u0131. Antanta d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri Osmanl\u0131n\u0131 bu sava\u015fda tam m\u0259\u011flubiyy\u0259t\u0259 u\u011fratd\u0131. 1918-ci il oktyabr\u0131n 30-da qalib d\u00f6vl\u0259tl\u0259rl\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 aras\u0131nda &#171;Mudros&#187; adl\u0131 t\u0259slim\u00e7i bar\u0131\u015f\u0131q sazi\u015fi imzaland\u0131. Bu anla\u015fmaya \u0259sas\u0259n, T\u00fcrkiy\u0259 par\u00e7alan\u0131rd\u0131. Bununla da i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259r ist\u0259diyi \u015f\u0259kild\u0259 b\u00f6y\u00fck t\u00fcrk torpaqlar\u0131nda hegemonluq ed\u0259 bil\u0259rdi. \u00d6lk\u0259nin \u015f\u0259rqind\u0259 Erm\u0259nistan d\u00f6vl\u0259ti yaratmaq da bu plana daxil idi. Bu planlar\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Yunan\u0131stan istilas\u0131ndan b\u0259hr\u0259l\u0259nirdil\u0259r. 1919-cu il may\u0131n 15-d\u0259 yunan qo\u015funlar\u0131 imperialist \u00f6lk\u0259l\u0259rin h\u0259rbi g\u0259mil\u0259rinin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 \u0130zmiri i\u015f\u011fal etdi. \u0130ngilis qo\u015funlar\u0131 is\u0259 \u0130stanbulun i\u00e7\u0259ril\u0259rin\u0259 do\u011fru ir\u0259lil\u0259yirdi.<br><br>\u0130zmirin i\u015f\u011fal\u0131ndan sonra i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin T\u00fcrkiy\u0259ni par\u00e7alamaq siyas\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 \u00f6lk\u0259d\u0259 milli azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131 ba\u015flad\u0131. Art\u0131q m\u00fcharib\u0259d\u0259n yorulmu\u015f Osmanl\u0131 t\u00fcrkl\u0259ri yenid\u0259n \u00f6zl\u0259rind\u0259 g\u00fcc taparaq d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rirdi. Bel\u0259likl\u0259, Mustafa Kamal Pa\u015fan\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 1919-cu il may\u0131n 19-da T\u00fcrkiy\u0259nin milli qurtulu\u015f sava\u015f\u0131 ba\u015flad\u0131.<br><br>Mustafa Kamal Pa\u015fa Osmanl\u0131 ordusunun \u0259n istedadl\u0131 generallar\u0131ndan biri idi. Onun r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda birl\u0259\u015f\u0259n m\u00fcqavim\u0259t q\u00fcvv\u0259l\u0259ri 1920-ci il aprelin 23-d\u0259 Ankarada T\u00fcrkiy\u0259 B\u00f6y\u00fck Mill\u0259t M\u0259clisin\u0259 toplan\u0131rlar. Mustafa Kamal Pa\u015fa m\u0259clisin s\u0259dri se\u00e7ilir. Bundan sonra parlament Milli Qurtulu\u015f Sava\u015f\u0131n\u0131n ba\u015flanmas\u0131n\u0131 elan edir. Bu a\u011f\u0131r v\u0259 \u00e7\u0259tin g\u00fcnl\u0259rd\u0259 \u00fcmumi s\u0259f\u0259rb\u0259rlik elan olunur. Qad\u0131n, g\u0259nc, u\u015faq, ya\u015fl\u0131 dem\u0259d\u0259n h\u0259r k\u0259s k\u00f6n\u00fcll\u00fc olaraq ordu s\u0131ralar\u0131na yaz\u0131l\u0131r, v\u0259t\u0259ninin, torpa\u011f\u0131n\u0131n xilas\u0131na t\u0259l\u0259sirdi. Amma i\u00e7\u0259rid\u0259n bu h\u0259r\u0259kata mane olan d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rin d\u0259 say\u0131 az deyildi. Bel\u0259l\u0259ri x\u0259yan\u0259td\u0259n v\u0259 yunan t\u0259r\u0259f\u0259 ke\u00e7m\u0259kd\u0259n \u00e7\u0259kinmirdil\u0259r ki, bu da Atat\u00fcrk\u00fcn planlar\u0131na mane olurdu. Buna baxmayaraq, h\u0259min g\u00fcnl\u0259rd\u0259 Mustafa Kamal Pa\u015fa \u00fcz\u00fcn\u00fc xalq\u0131na tutaraq b\u0259yan etdi: &#171;Efendiler! Dahilde ve hari\u00e7teki d\u00fc\u015fmanlar\u0131m\u0131z ister \u00e7ok, ister az olsun, faaliyetlerinin geni\u015fli\u011fi ne olursa-olsun, kesin ba\u015far\u0131, son ba\u015far\u0131 me\u015fru bir ama\u00e7 izleyenler olacakt\u0131r&#187;.<br><br>1921-ci ild\u0259 Sakarya m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 &#171;X\u0259tti-m\u00fcdafi\u0259 yoxdur, s\u0259thi-m\u00fcdafi\u0259 vard\u0131r&#187;. O &#171;S\u0259th b\u00fct\u00fcn v\u0259t\u0259ndir&#187; deyir b\u00f6y\u00fck s\u0259rk\u0259rd\u0259 Atat\u00fcrk v\u0259 h\u0259rb tarixin\u0259 yeni bir m\u0259fhum g\u0259tirir.<br><br>Mustafa Kamal Pa\u015fa 1922-ci il avqustun 6-da orduya m\u0259xfi olaraq sava\u015fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn haz\u0131rlanma tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 verir. \u00d6z\u00fc is\u0259 Ak\u015fehir\u0259 g\u0259l\u0259r\u0259k komandanlar\u0131 bir araya toplay\u0131r. H\u0259min toplant\u0131da m\u00fcharib\u0259nin ba\u015flanaca\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fc avqustun 26-na t\u0259yin edir.<br><br>26 avqust 1922-ci il tarixd\u0259 sabah erk\u0259nd\u0259n, saat 05.30-da top\u00e7ular\u0131n at\u0259\u015fiyl\u0259 Kocat\u0259p\u0259d\u0259n Meydan Sava\u015f\u0131 ba\u015flay\u0131r. Sava\u015f\u0131 Ba\u015fkomandan Mustafa Kamal Pa\u015fa idar\u0259 edirdi. Q\u0259hr\u0259man t\u00fcrk Ordusu g\u00fcneyd\u0259n, quzeyd\u0259n h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259r\u0259k q\u0131sa zamanda ir\u0259lil\u0259yir, yunanlar\u0131n m\u00fcdafi\u0259 x\u0259tti yar\u0131l\u0131r. 26-27 avqust gec\u0259si yunanlar\u0131n silah-sursat\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irilir. Q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 Afyon i\u015f\u011faldan azad edilir. Dumlup\u0131nara do\u011fru geri \u00e7\u0259kil\u0259n d\u00fc\u015fm\u0259n v\u0259 b\u00fct\u00fcn yunan ordusu tamamil\u0259 m\u0259\u011flub edilir. Sava\u015f\u0131n sonlar\u0131na az qalm\u0131\u015f yunan Ba\u015fkomandan Trikopis \u0259sir al\u0131n\u0131r. Bu arada K\u00fctahya da d\u00fc\u015fm\u0259ndan t\u0259mizl\u0259nir. Sava\u015f\u0131 Ba\u015fkomandan Mustafa Kamal Pa\u015fa idar\u0259 etdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn bu sava\u015f &#171;Meydan Sava\u015f\u0131&#187; ad\u0131n\u0131 al\u0131r. Minl\u0259rl\u0259 t\u00fcrk \u0259sg\u0259ri, g\u0259nci, qad\u0131n\u0131, qocas\u0131 \u015f\u0259hid olur bu sava\u015fda. Amma bir qar\u0131\u015f torpaq d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 gedilmir.<br><br>T\u00fcrkiy\u0259nin b\u00f6y\u00fck qurbanlar v\u0259 da\u011f\u0131nt\u0131lar bahas\u0131na siyasi m\u00fcst\u0259qilliyini \u0259ld\u0259 etm\u0259si onun \u00e7ox\u0259srlik tarixind\u0259 d\u00f6n\u00fc\u015f n\u00f6qt\u0259si oldu. T\u00fcrk xalq\u0131n\u0131n milli m\u00fcst\u0259qillik u\u011frunda apard\u0131\u011f\u0131 azadl\u0131q m\u00fcbariz\u0259si v\u0259 imperialist d\u00f6vl\u0259tl\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259ki tarixi q\u0259l\u0259b\u0259si il\u0259 milli-d\u00fcny\u0259vi, m\u00fcst\u0259qil t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259ti t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl tapd\u0131. Bu hadis\u0259 \u015e\u0259rq xalqlar\u0131n\u0131n milli-azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131na da g\u00fccl\u00fc t\u0259kan oldu. 1922-ci ilin yay\u0131nda Atat\u00fcrk demi\u015fdi: &#171;T\u00fcrkiy\u0259nin bug\u00fcnk\u00fc m\u00fcbariz\u0259si yaln\u0131z \u00f6z\u00fcn\u00fcn azadl\u0131\u011f\u0131 namin\u0259 olsayd\u0131, b\u0259lk\u0259 daha q\u0131sa v\u0259 daha az qanl\u0131 olar v\u0259 tez d\u0259 qurtarard\u0131. T\u00fcrkiy\u0259 q\u0259ti v\u0259 ciddi s\u0259yl\u0259r s\u0259rf edir. \u00c7\u00fcnki apard\u0131\u011f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 m\u0259zlum mill\u0259tl\u0259rin, b\u00fct\u00fcn \u015e\u0259rqin m\u00fcbariz\u0259sidir&#187;.<br><br>Az\u0259rbaycan o a\u011f\u0131r ill\u0259rd\u0259 d\u0259 maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi yard\u0131m\u0131n\u0131 qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n \u0259sirg\u0259m\u0259di. Bu d\u00f6n\u0259min t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131 yaz\u0131rlar ki, Mustafa Kamal Pa\u015fa 1921-ci il mart\u0131n 17-d\u0259, y\u0259ni 2-ci \u0130n\u00f6n\u00fc sava\u015f\u0131ndan \u00f6nc\u0259 N\u0259riman N\u0259rimanova m\u0259ktub \u00fcnvanlayaraq, maliyy\u0259 d\u0259st\u0259yin\u0259 b\u00f6y\u00fck ehtiyac duyuldu\u011funu bildirmi\u015fdi. N.N\u0259rimanov d\u0259rhal b\u00fcdc\u0259d\u0259 olan 500 kiloqram q\u0131z\u0131l\u0131 Ankaraya, xeyli miqdarda silah-sursat\u0131 da Anadoluya g\u00f6nd\u0259rir.<br><br>B\u00fct\u00fcn bunlar qarda\u015f\u0131n qarda\u015fa k\u00f6m\u0259yi, v\u0259fa borcu idi. G\u00f6rk\u0259mli d\u00f6vl\u0259t xadimi N\u0259riman N\u0259rimanovun bu bar\u0259d\u0259 1921-ci il mart\u0131n 23-d\u0259 Mustafa Kamal Atat\u00fcrk\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubunda izah\u0131 daha g\u00f6z\u0259l verilir. N.N\u0259rimanov yaz\u0131rd\u0131: &#171;Pa\u015fam, t\u00fcrk mill\u0259tinin bir \u0259n\u0259n\u0259si vard\u0131r: qarda\u015f qarda\u015fa borc verm\u0259z. Qarda\u015f qarda\u015f\u0131n \u0259lind\u0259n tutar, biz qarda\u015f xalqlar\u0131q. H\u0259r zaman v\u0259 h\u0259r \u015f\u0259raitd\u0259 bir-birimizin \u0259lind\u0259n tutaca\u011f\u0131q. 1918-ci ild\u0259 siz bizim \u0259limizd\u0259n tutdunuz. Bizi \u00f6l\u00fcmd\u0259n qurtard\u0131n\u0131z. Bu g\u00fcn biz sizin qarda\u015f\u0131n\u0131z olaraq \u0259linizd\u0259n tutma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131q. \u0130mkan\u0131m\u0131z \u00e7atd\u0131\u011f\u0131 q\u0259d\u0259r pul g\u00f6nd\u0259r\u0259c\u0259yik. Bu g\u00fcn sizin \u00fc\u00e7\u00fcn etm\u0259k ist\u0259diyimiz bir qarda\u015f\u0131n, ba\u015fqa bir qarda\u015f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn etm\u0259k ist\u0259diyind\u0259n ba\u015fqa bir \u015fey deyil&#187;.<br><br>T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u0259v\u0259zsiz liderl\u0259ri say\u0131lan Mustafa Kamal Atat\u00fcrk\u00fcn v\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyevin m\u00fcdrik k\u0259lamlar\u0131 tarixin h\u0259r d\u00f6n\u0259mind\u0259 m\u00fcasirdir, unudulmazd\u0131r. Atat\u00fcrk\u00fcn &#171;Az\u0259rbaycan\u0131n k\u0259d\u0259ri bizim k\u0259d\u0259rimiz, sevinci bizim sevincimizdir&#187;, Ulu \u00d6nd\u0259rin &#171;Bir mill\u0259t, iki d\u00f6vl\u0259t&#187; m\u00fcdrik k\u0259lamlar\u0131 sanki bu g\u00fcn \u00fc\u00e7\u00fcn deyilib.<br><br>Dar g\u00fcnd\u0259 qarda\u015f\u0131n qarda\u015fa v\u0259fa borcunu yerin\u0259 yetir\u0259n T\u00fcrkiy\u0259 44 g\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n sava\u015f\u0131nda da Az\u0259rbaycan\u0131n yan\u0131nda oldu, xalq\u0131m\u0131za b\u00f6y\u00fck d\u0259st\u0259yini \u0259sirg\u0259m\u0259di. H\u0259r il 30 avqust Z\u0259f\u0259r bayram\u0131 respublikam\u0131zda da qeyd olunur. \u018fminik ki, tezlikl\u0259 Az\u0259rbaycan Ordusu torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259n tapda\u011f\u0131ndan tamamil\u0259 azad etdikd\u0259n sonra b\u00fct\u00fcn t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 daha bir Z\u0259f\u0259r bayram\u0131n\u0131 da qeyd ed\u0259c\u0259k&#187;. B\u0259li, M\u00fcz\u0259ff\u0259r Ali Ba\u015f Komandan \u0130lham \u018fliyevin s\u0259rk\u0259rd\u0259liyi il\u0259 q\u00fcdr\u0259tli Az\u0259rbaycan Ordusu V\u0259t\u0259nimizin \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc b\u0259rpa etdi. Bu g\u00fcn b\u00fct\u00fcn t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n 44 g\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n sava\u015f\u0131nda qazand\u0131\u011f\u0131 B\u00f6y\u00fck Z\u0259f\u0259ri bayram edir.B\u0259li,T\u00fcrkiy\u0259nin h\u0259r bir u\u011furunu \u00f6z sevinci kimi\u00a0 qar\u0131\u015flayan, Az\u0259rbaycan xalq\u0131 30 avqust Z\u0259f\u0259r bayram\u0131 v\u0259 Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259r G\u00fcn\u00fcn\u00fc d\u0259 \u00a0\u00a0\u00a0b\u00f6y\u00fck qarda\u015f m\u0259h\u0259bb\u0259ti il\u0259\u00a0 q\u0259bul edir. <\/p>\n\n\n\n<p>Q\u0259hraman t\u00fcrk xalq\u0131,r\u0259\u015fad\u0259tli turk ordusu \u00a0Bayramn\u0131z M\u00fcbar\u0259k!<br><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Polkovnik Salman Musayev Az\u0259rbaycan Respubilkas\u0131n\u0131n Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259ri v\u0259 m\u00fcharib\u0259 veteran\u0131 T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259tinin ordu tarixi z\u0259f\u0259rl\u0259rl\u0259 z\u0259ngindir. B\u00fct\u00fcn z\u0259f\u0259rl\u0259r T\u00fcrkiy\u0259 h\u0259rb tarixind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus \u00f6n\u0259mliliyi, \u0259h\u0259miyy\u0259ti<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-94797","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gundm"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/94797","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=94797"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/94797\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":94800,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/94797\/revisions\/94800"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=94797"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=94797"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=94797"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}