{"id":95228,"date":"2023-09-26T11:30:01","date_gmt":"2023-09-26T07:30:01","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=95228"},"modified":"2023-09-26T11:30:02","modified_gmt":"2023-09-26T07:30:02","slug":"siqaret-yaddas-itkisin%c9%99-s%c9%99b%c9%99b-olur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=95228","title":{"rendered":"Siqaret yadda\u015f itkisin\u0259 s\u0259b\u0259b olur"},"content":{"rendered":"\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi siqaretin z\u0259r\u0259rl\u0259rini izah ed\u0259n bir proqram haz\u0131rlay\u0131b. Bu proqramda&nbsp;siqaretin h\u0259r hans\u0131 x\u0259st\u0259lik \u0259leyhin\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n d\u0259rmanlar\u0131 z\u0259r\u0259rli hala g\u0259tirdiyi qeyd edilib.<\/p>\n\n\n\n<p>Proqramda az siqaret \u00e7\u0259km\u0259nin \u0259sla z\u0259r\u0259rsiz olmad\u0131\u011f\u0131na toxunulub, \u00e7\u0259kil\u0259n h\u0259r siqaretin insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na z\u0259r\u0259ri oldu\u011fu izah edilib.<a><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Nikotin b\u0259d\u0259n\u0259 daxil oldu\u011fu andan etibar\u0259n beyin v\u0259 \u0259s\u0259b sistemin\u0259 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q edir. Sonrak\u0131 daxil olmalar\u0131nda is\u0259 art\u0131q beyin v\u0259 \u0259s\u0259b sistemini z\u0259ifl\u0259tm\u0259y\u0259 v\u0259 onlara nakotik t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. O, h\u0259tta t\u0259n\u0259ff\u00fcs iflicin\u0259 yol a\u00e7araq \u00f6l\u00fcm\u0259 s\u0259b\u0259b olur.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Mentollu siqaretl\u0259rin d\u0259 sa\u011flaml\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn eyni d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 z\u0259r\u0259rli oldu\u011fu ifad\u0259 edil\u0259n proqramda siqaretin x\u0259r\u00e7\u0259ng\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131n\u0131n art\u0131q elmi olaraq s\u00fcbut edildiyi bildirilib. A\u011fciy\u0259r x\u0259r\u00e7\u0259nginin 85 faizi siqaretd\u0259n yaran\u0131r. Bundan \u0259lav\u0259, siqaretin a\u011f\u0131z, bo\u011faz, yem\u0259k borusu, q\u0131rtlaq, u\u015faql\u0131q, b\u00f6yr\u0259k v\u0259 s. x\u0259r\u00e7\u0259nginin meydana g\u0259lm\u0259sind\u0259 d\u0259 b\u00f6y\u00fck rolu var. \u018flav\u0259 olaraq qeyd edilib ki, a\u011fciy\u0259r x\u0259r\u00e7\u0259gin\u0259 tutulmu\u015f bir x\u0259st\u0259nin sa\u011falma \u015fans\u0131 \u00e7ox azd\u0131r. O, \u0259n \u00e7ox 5 il ya\u015faya bil\u0259r.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>Siqaret \u00e7\u0259k\u0259n \u015f\u0259xs t\u00fcst\u00fcn\u00fc i\u00e7in\u0259 \u00e7\u0259km\u0259s\u0259 bel\u0259 t\u0259mas etdiyi yerl\u0259rd\u0259 (dodaq, dil, a\u011f\u0131z i\u00e7i, yem\u0259k borusu, q\u0131rtlaq) onun m\u0259nfi t\u0259siri qal\u0131r v\u0259 t\u00fcst\u00fcn\u00fcn bir hiss\u0259si ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z a\u011f ciy\u0259rl\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r gedir.&nbsp;Proqramda \u00fcr\u0259k x\u0259st\u0259likl\u0259ri v\u0259 beyin qanamas\u0131 s\u0259b\u0259bi il\u0259 olan \u00f6l\u00fcml\u0259rin \u00fc\u00e7d\u0259 birinin siqaretl\u0259 ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu bildirilib.&nbsp;Ara\u015fd\u0131rmalar n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u0259lum olub ki, t\u0259hsil v\u0259 g\u0259lir s\u0259viyy\u0259si a\u015fa\u011f\u0131 olanlar daha \u00e7ox siqaret \u00e7\u0259kirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Hamil\u0259 qad\u0131n siqaret \u00e7\u0259kdiyi t\u0259qdird\u0259 hamil\u0259liyin ba\u015f a\u011fr\u0131l\u0131 v\u0259 ya \u00f6l\u00fc u\u015faq do\u011fmaqla n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259c\u0259yi ehtimal\u0131n\u0131n artd\u0131\u011f\u0131 ifad\u0259 edil\u0259n proqramda hamil\u0259lik \u0259leyhin\u0259 d\u0259rmandan istifad\u0259 ed\u0259n qad\u0131n\u0131n siqaret \u00e7\u0259km\u0259si hal\u0131nda \u00fcr\u0259k x\u0259st\u0259liyi riskinin artd\u0131\u011f\u0131 da bildirilib.&nbsp;Proqramda siqaret \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259rin \u00e7\u0259km\u0259y\u0259nl\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 daha cavan ya\u015fda h\u0259yat\u0131n\u0131 itirdikl\u0259ri ifad\u0259 edilib. \u00c7ox siqaret \u00e7\u0259k\u0259n \u015f\u0259xs siqareti t\u0259rgitdikd\u0259 t\u0259rl\u0259m\u0259, \u00fcr\u0259k s\u00fcr\u0259tinin d\u0259yi\u015fm\u0259si, h\u0259zmsizlik, yuxu poz\u011funlu\u011fu, \u0259s\u0259bilik kimi \u0259lam\u0259tl\u0259r \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fcruz\u0259 verir. Ancaq bunlar\u0131n da h\u0259r birinin \u00e7ar\u0259si var v\u0259 bu hallar bir h\u0259ft\u0259 \u0259rzind\u0259 azala bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcn \u0259rzind\u0259 qutu-qutu siqaret \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259r var. Onlar\u0131n h\u0259r biri maarifl\u0259ndirilm\u0259li v\u0259 bu z\u0259r\u0259rli v\u0259rdi\u015find\u0259n \u0259l \u00e7\u0259km\u0259lidir. \u00c7\u00fcnki siqaret x\u0259st\u0259likl\u0259ri v\u0259 \u00f6l\u00fcm hallar\u0131n\u0131 getdikc\u0259 daha da s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu proqram n\u0259tic\u0259sind\u0259 b\u0259lli olub ki, siqaret \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259rin \u0259n az\u0131 \u00fc\u00e7d\u0259 ikisi bu v\u0259rdi\u015fd\u0259n \u0259l \u00e7\u0259km\u0259k ist\u0259yir, lakin bunu bacarm\u0131r. Onlara m\u0259sl\u0259h\u0259t budur ki, h\u0259kim\u0259 m\u00fcraci\u0259t etsinl\u0259r. Bir \u00e7ox hallarda m\u00fc\u015fahid\u0259 edilib ki, siqareti t\u0259rgitdikd\u0259n bir m\u00fcdd\u0259t sonra yenid\u0259n siqaret\u0259 geri qay\u0131tma hallar\u0131 olur. Bu zaman t\u0259k bir siqaret bel\u0259 insan\u0131n yenid\u0259n bu v\u0259rdi\u015fin\u0259 qay\u0131tma\u011f\u0131na s\u0259b\u0259b olur.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Siqareti \u00e7\u0259km\u0259m\u0259k kifay\u0259t etmir. Siqaret \u00e7\u0259km\u0259y\u0259nl\u0259r bel\u0259 onun adic\u0259 t\u00fcst\u00fcs\u00fcnd\u0259n t\u0259sirl\u0259n\u0259r\u0259k x\u0259r\u00e7\u0259ng, t\u0259n\u0259ffus x\u0259st\u0259likl\u0259ri v\u0259 dig\u0259r x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 tutula bilirl\u0259r. Siqaret \u00e7\u0259kil\u0259n evl\u0259rd\u0259 b\u00f6y\u00fcy\u0259n u\u015faqlarda bu tip x\u0259st\u0259likl\u0259r \u00f6z\u00fcn\u00fc daha \u00e7ox b\u00fcruz\u0259 verir.<\/p>\n\n\n\n<p>Proqramda qeyd edilib:&nbsp;\u00abDumanda olan q\u0259tran\u0131n i\u00e7ind\u0259 4 min kimy\u0259vi madd\u0259 var. Bunlar aras\u0131nda olan tur\u015fular, spirt aldehidl\u0259r, ketonlar, karbon monoksid kimi madd\u0259l\u0259r birba\u015fa z\u0259h\u0259rli t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir v\u0259 orqanlarda x\u0259st\u0259lik yarad\u0131r. Siqretin t\u0259siri n\u0259tic\u0259sind\u0259 orqanlar kifay\u0259t q\u0259d\u0259r oksigen ala bilmir. X\u00fcsusil\u0259 beynin kifay\u0259t q\u0259d\u0259r oksigen ala bilm\u0259m\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259, q\u0259rar verm\u0259, d\u0259qiq g\u00f6rm\u0259 v\u0259 e\u015fitm\u0259 kimi b\u0259zi funksiyalarda z\u0259ifl\u0259m\u0259 olur.&nbsp;Siqareti t\u0259rgid\u0259nl\u0259rd\u0259 x\u00fcsusil\u0259 \u00fcr\u0259k x\u0259st\u0259liyi v\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ng riskind\u0259 azalma m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. Siqareti t\u0259rgitdikd\u0259n bir il sonra infarkt riski yar\u0131ya enir. On il sonra is\u0259 \u00fcr\u0259k x\u0259st\u0259liyi v\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ng riski siqaret \u00e7\u0259km\u0259y\u0259n \u015f\u0131xsl\u0259 b\u0259rab\u0259r s\u0259viyy\u0259y\u0259 yax\u0131nla\u015f\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrkiy\u0259 S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi siqaretin z\u0259r\u0259rl\u0259rini izah ed\u0259n bir proqram haz\u0131rlay\u0131b. Bu proqramda&nbsp;siqaretin h\u0259r hans\u0131 x\u0259st\u0259lik \u0259leyhin\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n d\u0259rmanlar\u0131 z\u0259r\u0259rli hala g\u0259tirdiyi qeyd edilib.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-95228","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gundm"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/95228","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=95228"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/95228\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":95230,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/95228\/revisions\/95230"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=95228"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=95228"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=95228"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}