{"id":95240,"date":"2023-09-26T12:27:35","date_gmt":"2023-09-26T08:27:35","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=95240"},"modified":"2023-09-26T12:34:56","modified_gmt":"2023-09-26T08:34:56","slug":"bir-qalanin-sirri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=95240","title":{"rendered":"Bir qalan\u0131n sirri"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Uzun ill\u0259r aliml\u0259r qalan\u0131n n\u0259 m\u0259qs\u0259dl\u0259 tikildiyini v\u0259 onun tarixi bar\u0259d\u0259 m\u00fcbahis\u0259l\u0259r apar\u0131r<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bak\u0131da bir yer var ki, \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u00e7oxlu sirrl\u0259r v\u0259 m\u00fc\u0259mmalar qizl\u0259dir. Bu \u0130\u00e7\u0259ri \u015f\u0259h\u0259r adlanan \u0259razidir. Burda h\u0259r bir da\u015f\u0131n \u00f6z tarixi var. Q\u0259dim qalan\u0131n divarlar\u0131 biz\u0259 bir \u00e7ox \u015feyl\u0259rd\u0259n b\u0259hs ed\u0259 bil\u0259r, sad\u0259\u00e7\u0259 e\u015fitm\u0259yi ist\u0259m\u0259k v\u0259 bacarmaq laz\u0131md\u0131r. M\u0259hz burda, \u0130\u00e7\u0259ri \u015f\u0259h\u0259rd\u0259, k\u00f6hn\u0259 bir qala yerl\u0259\u015fir. Bu tikilinin ad\u0131 Q\u0131z qalas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Z\u0259rd\u00fc\u015ftl\u00fck m\u0259b\u0259di v\u0259 q\u0259dim r\u0259s\u0259dxana<\/strong><br><br>Uzun ill\u0259r aliml\u0259r qalan\u0131n n\u0259 m\u0259qs\u0259dl\u0259 tikildiyini v\u0259 onun tarixi bar\u0259d\u0259 m\u00fcbahis\u0259l\u0259r apar\u0131r. Bel\u0259 bir m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259 var ki, qala m\u00fcdafiy\u0259 v\u0259 g\u00f6z\u0259t\u00e7i funksiyas\u0131n\u0131 yerin\u0259 yetirirdi, tikilm\u0259 vaxt\u0131 is\u0259 V-Xll \u0259sr\u0259 aid olunur. Alim-arxitektor, professor<strong>&nbsp;Davud Axundov yeni sensasiyaya s\u0259b\u0259b olan n\u0259z\u0259riyy\u0259 ir\u0259li s\u00fcr\u00fcb. Onun n\u0259z\u0259riyy\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 Bak\u0131n\u0131n simvolu olan \u2013 Q\u0131z qalas\u0131 &#8212; \u0259slind\u0259 z\u0259rd\u00fc\u015ftl\u00fck m\u0259b\u0259di v\u0259 q\u0259dim r\u0259s\u0259dxanad\u0131r. Bu fikir \u0259vv\u0259l q\u0259bul olunmu\u015f, qalan\u0131n tikilm\u0259 m\u0259qs\u0259di t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259rinin tam \u0259ksi idi.<\/strong><br><br>Q\u0259dim Qavkaz Albaniyas\u0131n\u0131n m\u0259d\u0259niy\u0259tin\u0259 v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259tin\u0259 aid olan \u00e7oxlu sayda elmi i\u015fl\u0259rin m\u00fc\u0259llifi, professor Davud Axundov kompyuter texnoloqiyalar\u0131n\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 qalan\u0131n tarixi bar\u0259d\u0259 yeni bax\u0131\u015fa nail olub. Diqq\u0259tl\u0259 qalan\u0131n konstruksiyas\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259kl\u0259, Axundov el\u0259 n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259ldi ki, bu tikili g\u00f6z\u0259t\u00e7i funksiyas\u0131n\u0131 yerin\u0259 yetir\u0259 bilm\u0259zdi v\u0259 \u0259l\u0259xsus m\u00fcdafiy\u0259 m\u0259qs\u0259dl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 yarars\u0131z idi. Qalan\u0131n \u00f6n t\u0259r\u0259find\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n p\u0259nc\u0259r\u0259l\u0259ri t\u0259dqiq ed\u0259rk\u0259n, professor maraql\u0131 bir faktla \u00fczl\u0259\u015fib. Bel\u0259 ki \u0259<strong>q\u0259r qala mudafiy\u0259 funksiyas\u0131n\u0131 yetirirdis\u0259 o zaman onun p\u0259nc\u0259r\u0259li d\u00f6rd t\u0259r\u0259f\u0259 baxmal\u0131 idi. Bu p\u0259nc\u0259r\u0259l\u0259r is\u0259 yaln\u0131z bir t\u0259r\u0259f\u0259 y\u00f6n\u0259lib, \u00fcst\u0259lik a\u015fa\u011f\u0131ya yon\u0259lm\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259 &#8212; h\u00fccumlar\u0131 d\u0259f etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u2013 yuxariya bax\u0131rlar. Bir maraql\u0131 fakt daha \u2013 p\u0259nc\u0259r\u0259l\u0259rd\u0259n ac\u0131lan m\u0259nz\u0259r\u0259 v\u0259 onun ki\u00e7ik \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259ri h\u00fccumlardan mudafiy\u0259 olunmaq \u00fc\u00e7\u00fcn imkan vermir. Bu faktlara \u0259sas\u0259n s\u00f6yl\u0259m\u0259k olar ki, qaladan m\u00fcdafiy\u0259 olunmaq \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edilm\u0259si inand\u0131r\u0131c\u0131 deyil.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/kayzen.az\/uploads\/images\/9\/3\/d\/1\/291\/8dd1c48527.jpg\"><\/p>\n\n\n\n<p>Analoj\u0131 q\u0259dim m\u0259b\u0259dl\u0259r\u0259 n\u0259z\u0259r yetirm\u0259kl\u0259, professor tikilinin yeddi planet tanr\u0131lar\u0131n\u0131n m\u0259b\u0259di oldu\u011funa q\u0259na\u0259tin\u0259 q\u0259lib. Ara\u015ft\u0131rmalara \u0259sas\u0259n, qala 8 m\u0259rt\u0259b\u0259li konstruksiyadan ibar\u0259tdir. M\u0259b\u0259din birinci m\u0259rt\u0259b\u0259si qiri\u015f, qalan 7-si is\u0259 m\u00fcq\u0259d\u0259s m\u0259rt\u0259b\u0259l\u0259r say\u0131l\u0131rd\u0131.<br>Qaz k\u0259m\u0259ri il\u0259 birl\u0259\u015f\u0259n m\u0259rt\u0259b\u0259l\u0259rd\u0259 qura\u015ft\u0131r\u0131lan ocaqlar, qalan\u0131n yuxar\u0131 meydan\u00e7as\u0131nda yeddig\u00fcnb\u0259zli tac t\u0259\u015fkil edir. M\u0259b\u0259din yeddi yarusu s\u00f6nm\u0259z od i\u015f\u0131q\u0131 il\u0259 t\u0259min edilmi\u015fdir, bu da z\u0259rd\u00fc\u015fl\u0259r\u0259 ba\u015f s\u0259cd\u0259gahlar\u0131, simvolu od olan, Ormuza s\u0259cd\u0259 etm\u0259y\u0259 \u015f\u0259rait yarad\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tikili Qiza Misir piramidalarla h\u0259mya\u015f\u0131dd\u0131r<\/strong><br><br>Qalan\u0131n q\u0259dimliyi bar\u0259d\u0259 d\u0259 fikir ayr\u0131l\u0131q\u0131 var. \u0130lk \u0259vv\u0259l iddia edilirdi ki tikili V, lX, Xll \u0259srl\u0259r\u0259 aiddir. Lakin bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 d\u0259 professor Axundovun \u00f6z fikirl\u0259ri var idi. Onun dedikl\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n qala daha q\u0259dim tarix\u0259 malikdir. Bu tikili Qizada yerl\u0259\u015f\u0259n Misir piramidalarla h\u0259mya\u015f\u0131dd\u0131r v\u0259 onun tikilm\u0259 tarixi bizim eradan \u0259vv\u0259l Vll \u0259sr\u0259 aiddir!<br>B\u0259s g\u00f6r\u0259s\u0259n qalan\u0131n ya\u015f\u0131n\u0131 nec\u0259 m\u00fc\u0259y\u0259nl\u0259\u015ftiribl\u0259r? Bu sirri a\u00e7maqa, qalan\u0131n p\u0259n\u00e7\u0259r\u0259l\u0259ri k\u00f6m\u0259k edib. Onlar\u0131n d\u00fcz\u00fcl\u00fc\u015f\u00fc m\u00fcdafiy\u0259 olunmaqdansa, s\u0259man\u0131 seyr etm\u0259y\u0259 daha \u0259lveri\u015flidir. Topoqrafik ara\u015ft\u0131rmalar aparmaqla v\u0259 sonradan \u0259ld\u0259 olunan n\u0259tic\u0259l\u0259ri z\u0259rd\u00fc\u015fl\u00fck dini il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndir\u0259r\u0259k, professor Axundov ehtimal edti ki, qalan\u0131n h\u0259r bir p\u0259nc\u0259r\u0259si m\u00fc\u0259y\u0259n bir ulduza y\u00f6n\u0259lib. Sirius, Veqa, Antares v\u0259 sair\u0259. Lakin ulduzlar\u0131n bu g\u00fcnk\u00fc d\u00fcz\u00fcl\u00fc\u015f\u00fc p\u0259nc\u0259r\u0259l\u0259rin istiqam\u0259ti il\u0259 uy\u011fun g\u0259lmirdi. Bunun \u0259sas s\u0259b\u0259bi kimi Yer k\u00fcrr\u0259sinin h\u0259r 72 ild\u0259n bir \u00f6z f\u0131rlanma oxundan m\u00fc\u0259y\u0259n bir bucaqa yer d\u0259yi\u015fm\u0259 etm\u0259sidir.&nbsp;<br><br>Astrofizik, professor R\u0259him H\u00fcseynovun k\u00f6m\u0259kliyi il\u0259 ulduzlu s\u0259man\u0131n modeli t\u0259rtib olundu. M\u00fc\u0259y\u0259n hesablamalar apar\u0131ld\u0131qdan sonra m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015ftirildi ki, d\u00fcz 2680 il \u0259vv\u0259l p\u0259nc\u0259r\u0259l\u0259r h\u0259min yeddi ulduza yon\u0259lmi\u015fdir. Bu Q\u0131z qalas\u0131na aid budun f\u0259rziy\u0259l\u0259ri altust etdi.<br>Qalan\u0131n tarixinin yanli\u015f hesablanmas\u0131n\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bi is\u0259 \u00fcst\u00fcnd\u0259 \u0259r\u0259b yaz\u0131lar\u0131 olan, tikiliy\u0259 qura\u015ft\u0131r\u0131lan tava da\u015f\u0131n\u0131n ekspertizas\u0131 oldu. M\u00fc\u0259yy\u0259n olundu ki, bu tava da\u015f\u0131 tikilinin yamaq\u0131n\u0131 d\u00fcz\u0259ltm\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 sonradan qura\u015ft\u0131r\u0131l\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>G\u00fcn\u0259\u015f sisteminin arxitektur proeksiyas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/kayzen.az\/uploads\/images\/4\/3\/e\/2\/291\/9ff80f7c19.jpg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Vaqif \u018fl\u0259kb\u0259rov, elmi m\u0259qal\u0259l\u0259rin m\u00fc\u0259lifidir. Baxm\u0131yaraq ki onun texniki t\u0259hsili var o elm\u0259 birba\u015fa aidiyati olan bir insand\u0131r. 20 il\u0259 yaxin \u018fl\u0259rb\u0259rov tarixi ara\u015ft\u0131rmalar apar\u0131r. Onun birne\u00e7\u0259 f\u0259rziy\u0259si aliml\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul olunub. Vaqif \u018fl\u0259kb\u0259rovuv dediyin\u0259 g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan tarixind\u0259 \u00e7oxlu sayda m\u00fc\u0259mmal\u0131 m\u0259qamlar var. Bura Q\u0131z qalas\u0131n\u0131n tarixini d\u0259 aid etm\u0259k olar.<br><\/strong>O ara\u015ft\u0131rmalar aparark\u0259n qalan\u0131n q\u00fcn\u0259\u015f sisteminin arxitektur proeksiyas\u0131 oldu\u011funu q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u0259lib. Tikilinin 9 p\u0259nc\u0259r\u0259si var ki, bu da bizim g\u00fcn\u0259\u015f sistemini planetl\u0259rinin say\u0131 il\u0259 eynidir. P\u0259nc\u0259r\u0259l\u0259r simetriyas\u0131z d\u00fcz\u00fcl\u00fcb v\u0259 planetl\u0259rin h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259 traektorias\u0131n\u0131 \u0259ks etdirir. \u018fn b\u00f6yuk be\u015finci p\u0259nc\u0259r\u0259ni, \u0259n b\u00f6yuk be\u015finci planet olan &#8212; Yupiter\u0259, yedtinci \u201cT\u201d h\u0259rfin\u0259 b\u0259nz\u0259y\u0259n p\u0259nc\u0259r\u0259 is\u0259, G\u00fcn\u0259\u015f sisteminin yeddinci planeti olan v\u0259 ba\u015fka planetl\u0259rd\u0259n f\u0259rqli perpendikulyar h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259n Urana b\u0259nz\u0259tm\u0259k olar.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir maraql\u0131 fakt daha, qalan\u0131n h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc 28,7 m b\u0259rab\u0259rdir. G\u00fcn\u0259\u015f planetind\u0259n G\u00fcn\u0259\u015f sisteminin \u0259n uzag planeti, Urana g\u0259d\u0259r m\u0259saf\u0259 is\u0259 28700 mln km t\u0259\u015fkil edir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bahau \u2013 Baruk \u2013 Bak\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/kayzen.az\/uploads\/images\/2\/4\/c\/e\/291\/b1fba4b2de.jpg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Q\u0259dim vaxtlarda Az\u0259rbaycanda z\u0259rd\u00fc\u015fl\u00fckl\u0259 b\u0259rab\u0259r xristianl\u0131q da geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259 olduqu halda, qalan\u0131n \u0259h\u0259miy\u0259tini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, tikili bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatlar xristian m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 oz \u0259ksini tapmal\u0131 idi. \u0130ncil salnam\u0259l\u0259rin birind\u0259 konkret yer g\u00f6st\u0259rilir:<br>\u201cAlbaniyan\u0131n Baruk \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 bir qala yerl\u0259\u015fir. Bu qala insanlar\u0131n \u015f\u0259fa tapmas\u0131na k\u00f6m\u0259k edir\u201d (\u201cM\u00fcq\u0259dd\u0259sl\u0259rin h\u0259yat\u0131\u201d Dmitri Rostotskiy).<br>Q\u0131z qalas\u0131n\u0131n q\u0259dim z\u0259rd\u00fc\u015fl\u00fck m\u0259b\u0259di olmas\u0131na dair, Vll \u0259srin tan\u0131nm\u0131\u015f tarix\u00e7isi olan Moisey Kalantuyskinin yazilar\u0131nda da rast q\u0259lm\u0259k olar.&nbsp;<br>\u201c\u0130san\u0131n 12 \u015fagirdl\u0259rind\u0259n biri, apostol Varfolomey, tanr\u0131n\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fc Ki\u00e7ik Asiya v\u0259 Hindistanda t\u0259bli\u011f etdikd\u0259n sonra Qafkaz Albaniyas\u0131na yola d\u00fc\u015f\u00fcb. Burda o \u00f6z\u00fcn\u0259 \u00e7oxlu sayda t\u0259rafdarlar \u0259ld\u0259 edib. Lakin b\u00fct\u00fcn bunlar h\u00f6kmdar\u0131n qarda\u015f\u0131 olan, Astiaq\u0131n q\u0259z\u0259bl\u0259nm\u0259sin\u0259 q\u0259tirib \u00e7\u0131xardt\u0131. O Varfolameyi Baruk \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 g\u0259tirilm\u0259sin\u0259 \u0259mr edib. Burda o z\u0259rd\u00fc\u015fl\u0259rin m\u0259b\u0259dinin pill\u0259k\u0259nl\u0259rin \u00fcst\u00fcnd\u0259 ba\u015f\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7arm\u0131xa \u00e7\u0259kilib, sonra is\u0259 d\u0259risi soyulub\u201d.<br>XlX \u0259srin tan\u0131nm\u0131\u015f fransal\u0131 \u015f\u0259rq\u015funas\u0131 M. J. Sen-Marten yaz\u0131rd\u0131:<br>\u201cBak\u0131 \u015f\u0259h\u0259ri h\u0259m yerli \u0259hali, h\u0259m farslar t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fcq\u0259dd\u0259s yer kimi q\u0259bul olunur\u201d&nbsp;<br>\u0130ngilis alimi Flinders Petri, Bak\u0131n\u0131 misir mifoloqiyas\u0131n\u0131n bizim eradan \u0259vv\u0259l lll \u0259srd\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f, \u201c\u00d6l\u00fcl\u0259r kitab\u0131nda\u201d b\u0259hs edil\u0259n Bahau il\u0259 eynil\u0259\u015ftirirdi.<br>Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rini ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 K\u0259sravi T\u0259brizinin d\u0259 maraql\u0131 yaz\u0131lar\u0131 olub. O Bak\u0131 s\u00f6z\u00fcn\u00fcn Baqa-Van v\u0259 Ate\u015fi-Baquan s\u00f6zl\u0259rind\u0259n \u0259m\u0259l\u0259 q\u0259lm\u0259si bar\u0259d\u0259 yaz\u0131rd\u0131. Bu s\u00f6zl\u0259rin m\u0259nas\u0131 is\u0259 \u201cTanr\u0131 \u015f\u0259h\u0259ri\u201d kimi t\u0259rc\u00fcm\u0259 olunur. \u015e\u0259h\u0259rin bel\u0259 adlanmas\u0131 is\u0259 burada yerl\u0259\u015f\u0259n b\u00f6yuk z\u0259rd\u00fc\u015fl\u00fck m\u0259b\u0259dinin yerl\u0259\u015fm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Guman olunur ki h\u0259min m\u0259b\u0259d \u0259slind\u0259 el\u0259 Q\u0131z qalas\u0131n\u0131n oz\u00fcd\u00fcr.<br><br>\u018fz\u0259m\u0259tli Q\u0131z qalas\u0131 q\u0259dim memarlar\u0131n ustal\u0131q\u0131n\u0131n \u015fahididir. Bak\u0131n\u0131n simvoluna \u00e7evril\u0259r\u0259k, bu qala \u00f6z\u00fcnd\u0259 h\u0259l\u0259 \u00e7ox sirl\u0259r gizl\u0259dir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Uzun ill\u0259r aliml\u0259r qalan\u0131n n\u0259 m\u0259qs\u0259dl\u0259 tikildiyini v\u0259 onun tarixi bar\u0259d\u0259 m\u00fcbahis\u0259l\u0259r apar\u0131r Bak\u0131da bir yer var ki, \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u00e7oxlu sirrl\u0259r v\u0259 m\u00fc\u0259mmalar qizl\u0259dir.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-95240","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gundm"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/95240","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=95240"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/95240\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":95243,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/95240\/revisions\/95243"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=95240"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=95240"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=95240"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}