{"id":95357,"date":"2023-09-30T21:25:03","date_gmt":"2023-09-30T17:25:03","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=95357"},"modified":"2023-09-30T21:25:04","modified_gmt":"2023-09-30T17:25:04","slug":"ilk-hokmdar-qadin-tomiris","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=95357","title":{"rendered":"\u0130lk h\u00f6kmdar qad\u0131n Tomiris"},"content":{"rendered":"\n<p>Heredotun kitab\u0131nda yer alan \u0259fsan\u0259vi hadis\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 \u0130ran \u015fah\u0131 Kirin b.e.\u0259. 529-cu ild\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Kir m\u00fcasir Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259, Araz \u00e7ay\u0131ndan \u015fimalda yerl\u0259\u015f\u0259n Massaket \u00e7arl\u0131\u011f\u0131na<\/p>\n\n\n\n<p>( bir \u00e7ox tarix\u00e7il\u0259r bu \u00e7arl\u0131\u011f\u0131 Orta Asiyada yerl\u0259\u015fdirir, Araz\u0131 is\u0259 Amud\u0259rya il\u0259 eynil\u0259\u015fdirirl\u0259r) y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc zaman\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc.<br>Bu r\u0259vay\u0259tin q\u0259hr\u0259man\u0131 massaketl\u0259rin q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015f \u015fah\u0131n\u0131n dul qad\u0131n\u0131 Tomirisdir.<br>Heredot yaz\u0131r: \u00abMassaketl\u0259r, deyil\u0259n\u0259 g\u00f6r\u0259, \u00e7oxsayl\u0131 v\u0259 c\u0259sur bir tayfa olub. Onlar issedonlarla qar\u015f\u0131-qar\u015f\u0131ya, G\u00fcn\u0259\u015fin do\u011fu\u015fu istiqam\u0259tind\u0259 \u015f\u0259rqd\u0259, Araz \u00e7ay\u0131n\u0131n arxas\u0131nda ya\u015fay\u0131rd\u0131lar.\u00a0\u201eB\u0259zil\u0259ri onlar\u0131 skif tayfalar\u0131ndan say\u0131r. Massaketl\u0259rin \u015fah\u0131 \u00f6lm\u00fc\u015f, tayfan\u0131n ba\u015f\u0131na onun dul qad\u0131n\u0131 Tomiris ke\u00e7mi\u015fdi. Kir \u00f6z el\u00e7il\u0259rini g\u00f6nd\u0259r\u0259r\u0259k, onunla evl\u0259nm\u0259k ist\u0259diyini bildirdi. Ancaq Tomiris anlad\u0131 ki, Kir onunla evl\u0259nm\u0259k yox, bu yolla Massaket \u00e7arl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k ist\u0259yir v\u0259 el\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 h\u0259min t\u0259klifi r\u0259dd etdi. Bel\u0259 olduqda Kir hiyl\u0259g\u0259rlikl\u0259 \u00f6z ist\u0259yin\u0259 nail ola bilm\u0259diyini g\u00f6r\u00fcb, massaketl\u0259r \u00fcz\u0259rin\u0259 a\u00e7\u0131q h\u00fccuma ke\u00e7di. Araz \u00e7ay\u0131ndan ke\u00e7m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Kir g\u0259mil\u0259rd\u0259n k\u00f6rp\u00fc d\u00fcz\u0259ltm\u0259k v\u0259 h\u0259min g\u0259mil\u0259rin \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u00fcll\u0259l\u0259r qurma\u011f\u0131 \u0259mr etdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Kirin qo\u015funu bu i\u015fl\u0259rl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olark\u0259n Tomiris car\u00e7\u0131lar\u0131 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b, onlar\u0131n dili il\u0259 Kir\u0259 bel\u0259 bir m\u00fcraci\u0259t etdi: \u201cEy Midiya h\u00f6kmdar\u0131! \u00d6z niyy\u0259tind\u0259n geri \u00e7\u0259kil. Ax\u0131 s\u0259n ir\u0259lic\u0259d\u0259n bil\u0259 bilm\u0259zs\u0259n ki, bu k\u00f6rp\u00fcl\u0259rin qurulmas\u0131 s\u0259n\u0259 xeyirdir, yoxsa ziyan? Bu i\u015fin ba\u015f\u0131n\u0131 burax, get \u00f6z \u00f6lk\u0259nd\u0259 \u015fahl\u0131q el\u0259 v\u0259 bizim \u00f6z \u00f6lk\u0259mizd\u0259 h\u00f6kmranl\u0131q etm\u0259miz\u0259 pax\u0131ll\u0131\u011f\u0131n tutmas\u0131n. Ancaq s\u0259n \u0259lb\u0259t ki, bu m\u0259sl\u0259h\u0259t\u0259 qulaq asmayacaq v\u0259 \u00f6z bildiyin kimi h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259c\u0259k, aram\u0131zdak\u0131 s\u00fclh\u00fc pozacaqsan. \u018fg\u0259r s\u0259n massaketl\u0259rin \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7m\u0259yi bel\u0259 \u00e7ox ist\u0259yirs\u0259ns\u0259, k\u00f6rp\u00fc qurulmas\u0131n\u0131 dayand\u0131r. Rahatca \u00f6lk\u0259miz\u0259 gir, biz qo\u015funlar\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7aydan \u00fc\u00e7 g\u00fcnl\u00fck m\u0259saf\u0259y\u0259 geri \u00e7\u0259k\u0259rik. Yox, \u0259g\u0259r s\u0259n bizi \u00f6z torpa\u011f\u0131na buraxmaq ist\u0259yirs\u0259ns\u0259, i\u015fini davam el\u0259tdir.\u00bb<br>Bu m\u00fcraci\u0259td\u0259n sonra Kir m\u0259sl\u0259h\u0259t ist\u0259yir. Ham\u0131 bir a\u011f\u0131zdan m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcr ki, Tomirisin qo\u015fununu burada g\u00f6zl\u0259m\u0259k daha m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fundur.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fc\u015favir\u0259d\u0259 i\u015ftirak el\u0259y\u0259n lidiyal\u0131 Krez is\u0259 bu q\u0259rar\u0131n \u0259leyhin\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r.<br>\u00abM\u0259n\u0259 bel\u0259 g\u0259lir ki, biz g\u0259r\u0259k \u00e7ay\u0131 ke\u00e7\u0259r\u0259k, \u00f6lk\u0259nin i\u00e7\u0259ril\u0259rin\u0259 do\u011fru ir\u0259lil\u0259y\u0259k. Onlar geri \u00e7\u0259kildikc\u0259 biz ir\u0259lil\u0259y\u0259k. M\u0259n bil\u0259n fars h\u0259yat t\u0259rzinin g\u00f6z\u0259llikl\u0259ri v\u0259 bizim ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z b\u00f6y\u00fck h\u0259zz v\u0259 l\u0259zz\u0259tl\u0259r massaketl\u0259r\u0259 m\u0259lum deyil. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, biz g\u0259r\u0259k \u00f6z d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259mizd\u0259 onlar \u00fc\u00e7\u00fcn qonaql\u0131q d\u00fcz\u0259ld\u0259k, \u00e7oxlu qoyun k\u0259s\u0259k, masalar\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 \u015f\u0259rab v\u0259 c\u00fcrb\u0259c\u00fcr yem\u0259kl\u0259r d\u00fcz\u0259k. B\u00fct\u00fcn bunlardan sonra az miqdarda qo\u015funu orda saxlay\u0131b, qalanlar\u0131 il\u0259 \u00e7aya t\u0259r\u0259f geri \u00e7\u0259kil\u0259k. \u018fg\u0259r m\u0259n \u00f6z d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259md\u0259 yan\u0131lm\u0131ramsa, d\u00fc\u015fm\u0259n bu t\u0259l\u0259y\u0259 d\u00fc\u015f\u0259r\u0259k, \u00f6z\u00fcn\u00fc nem\u0259tl\u0259rimizin \u00fcst\u00fcn\u0259 atacaq v\u0259 bizim b\u00f6y\u00fck h\u00fcn\u0259rl\u0259r g\u00f6st\u0259rm\u0259miz \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259rait yaranacaqd\u0131r.\u00bb<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259, m\u0259\u015fv\u0259r\u0259t\u00e7il\u0259rin fikirl\u0259ri ha\u00e7alan\u0131r. Kir \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0259vv\u0259lki fikrind\u0259n da\u015f\u0131naraq, Krezin t\u0259klifin\u0259 t\u0259r\u0259fdar \u00e7\u0131x\u0131r. \u015eah Tomiris\u0259 x\u0259b\u0259r g\u00f6nd\u0259rir ki, biz s\u0259nin \u00f6lk\u0259n\u0259 ke\u00e7m\u0259k ist\u0259yirik, geri \u00e7\u0259kil. Tomiris d\u0259 s\u00f6z\u00fcn\u0259 \u0259m\u0259l ed\u0259r\u0259k qo\u015fununu geri \u00e7\u0259kir. Bel\u0259 olduqda Kir Krezi \u00f6z varisin\u0259 o\u011flu Kambiz\u0259 h\u0259val\u0259 edir. \u015eah o\u011flundan israrla xahi\u015f edir ki, Krez\u0259 h\u00f6rm\u0259t g\u00f6st\u0259rilsin v\u0259 \u0259g\u0259r massaketl\u0259r \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u00fccum ba\u015f tutmasa onu himay\u0259 etsin. Bel\u0259likl\u0259, Kir Kambizi \u0130rana g\u00f6nd\u0259rib, \u00f6z\u00fc qo\u015funla birg\u0259 \u00e7ay\u0131 ke\u00e7ir. Bir g\u00fcn\u00fcn i\u00e7ind\u0259 Araz\u0131 ke\u00e7\u0259n Kir Krezin t\u0259klifin\u0259 \u0259m\u0259l edir. D\u00fc\u015f\u0259rg\u0259sind\u0259 \u0259n z\u0259if d\u0259st\u0259sini qoyaraq, \u00f6z\u00fc g\u00fccl\u00fc qo\u015funlar\u0131 il\u0259 geri \u00e7\u0259kilir. Massaket hiss\u0259l\u0259ri d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259y\u0259 h\u00fccum \u00e7\u0259kib, z\u0259if farslara q\u0259l\u0259b\u0259 \u00e7al\u0131r. Krezin dediyi kimi, q\u0259l\u0259b\u0259ni qeyd etm\u0259k d\u0259 yaddan \u00e7\u0131xm\u0131r. Yeyib-i\u00e7dikd\u0259n sonra massaketl\u0259ri yuxu tutur. Bel\u0259likl\u0259, onlar yuxuda ik\u0259n farslar\u0131n h\u00fccumuna m\u0259ruz qal\u0131r, bir \u00e7oxlar\u0131 \u00f6l\u00fcr, bir \u00e7oxlar\u0131 is\u0259 \u0259sir d\u00fc\u015f\u00fcrl\u0259r. Massaketl\u0259rin s\u0259rk\u0259rd\u0259si, Tomirisin o\u011flu Sparqapis d\u0259 \u0259sir d\u00fc\u015f\u0259nl\u0259rin i\u00e7\u0259risind\u0259 idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Tomiris qo\u015fununun v\u0259 o\u011flunun aqib\u0259tind\u0259n x\u0259b\u0259r tutan kimi Kirin yan\u0131na \u00e7anap g\u00f6nd\u0259rir. \u00c7apar deyir: \u00abQani\u00e7\u0259n Kir! \u00d6z h\u00fcn\u0259rinl\u0259 \u00f6y\u00fcnm\u0259! \u015e\u0259rab ba\u015fa vuranda siz farslar bu \u00fcz\u00fcm suyundan m\u0259st olur v\u0259 l\u0259yaq\u0259tsiz s\u00f6zl\u0259r dan\u0131\u015fars\u0131n\u0131z. Bax, el\u0259 h\u0259min z\u0259hrimarla da siz m\u0259nim o\u011flumun qo\u015fununa qalib g\u0259libsiz. \u018fg\u0259r hiyl\u0259 il\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 \u00e7almasayd\u0131n\u0131z, \u015f\u0259r\u0259fli d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 silah g\u00fcc\u00fcn\u0259 he\u00e7 n\u0259 el\u0259y\u0259 bilm\u0259zdiniz. \u0130ndi g\u0259l massaketl\u0259rin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc h\u0259rbi hiss\u0259sini yen\u0259nd\u0259n sonra xo\u015fluqla m\u0259nim m\u0259sl\u0259h\u0259tim\u0259 qulaq as: o\u011flumu qaytar v\u0259 nec\u0259 g\u0259lmis\u0259ns\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 sa\u011f-salamat \u00e7\u0131x get. \u018fg\u0259r bunu etm\u0259s\u0259n, and olsun b\u00fct\u00fcn massaketl\u0259rin p\u0259nah\u0131 olan G\u00fcn\u0259\u015f allah\u0131na ki, m\u0259n do\u011frudan da s\u0259ni qan g\u00f6l\u00fcnd\u0259 bo\u011faram.\u00bb<\/p>\n\n\n\n<p>Kir is\u0259 bu s\u00f6zl\u0259r\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259t verm\u0259di. Tomirisin o\u011flu Sparqapis \u015f\u0259rab\u0131n duman\u0131 ba\u015f\u0131ndan \u00e7\u0259kil\u0259n kimi hans\u0131 v\u0259ziyy\u0259t\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fcn\u00fc anlay\u0131r v\u0259 Kird\u0259n \u0259ll\u0259rini a\u00e7d\u0131rmas\u0131n\u0131 xahi\u015f edir. \u018fll\u0259ri a\u00e7\u0131lan kimi \u015fahzad\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00f6ld\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Tomiris Kirin m\u0259sl\u0259h\u0259t\u0259 qulaq asmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bil\u0259n kimi \u00f6z qo\u015funu il\u0259 farslar \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7ir. Bu, m\u0259nim z\u0259nnimc\u0259, barbarlar aras\u0131nda ba\u015f vermi\u015f \u0259n qanl\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f idi. D\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn gedi\u015fi haqda m\u0259n\u0259 m\u0259lum olanlar bunlard\u0131r:<br>\u0259vv\u0259lc\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n qo\u015funlar\u0131 \u00fcz-\u00fcz\u0259 duraraq, uzaqdan bir-birini oxa tutdular. Sonra niz\u0259 v\u0259 x\u0259nc\u0259rl\u0259 \u0259lb\u0259yaxa d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 ke\u00e7dil\u0259r. D\u00f6y\u00fc\u015f uzan\u0131r, he\u00e7 kim geri \u00e7\u0259kilm\u0259k ist\u0259mirdi. N\u0259hay\u0259t, massaketl\u0259r q\u0259l\u0259b\u0259 \u00e7ald\u0131lar. Az qala farslar\u0131n ham\u0131s\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nda h\u0259lak oldu. Kirin \u00f6z\u00fc d\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Onun 29 illik hakimiyy\u0259tin\u0259 son qoyuldu. Tomiris \u015f\u0259rab bad\u0259sini insan qan\u0131 il\u0259 dolduraraq, Kirin c\u0259s\u0259dini tapma\u011f\u0131 \u0259mr etdi. Onun ba\u015f\u0131n\u0131 bad\u0259nin i\u00e7in\u0259 soxaraq.bel\u0259 s\u00f6yl\u0259di:<br>\u00abM\u0259n ca\u011f qalsam da, s\u0259n m\u0259ni m\u0259hv etdin. S\u0259n hiyl\u0259g\u0259rlikl\u0259 m\u0259nim o\u011flumu \u0259limd\u0259n ald\u0131n. M\u0259n demi\u015fdim ki, s\u0259n\u0259 qan i\u00e7ird\u0259c\u0259y\u0259m. \u0130ndi n\u0259 q\u0259d\u0259r ist\u0259yirs\u0259n, i\u00e7 bu insan qan\u0131ndan.\u00bb<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259, farslar\u0131n B\u00f6y\u00fck Midiyan\u0131n xarabal\u0131qlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 qurduqlar\u0131 \u0130ran d\u00f6vl\u0259tinin ilk \u015fah\u0131 \u015f\u0259r\u0259fsiz \u015f\u0259kild\u0259 qad\u0131n \u0259lind\u0259 m\u0259hv oldu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Heredotun kitab\u0131nda yer alan \u0259fsan\u0259vi hadis\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 \u0130ran \u015fah\u0131 Kirin b.e.\u0259. 529-cu ild\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Kir m\u00fcasir Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259, Araz \u00e7ay\u0131ndan \u015fimalda<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-95357","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/95357","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=95357"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/95357\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":95359,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/95357\/revisions\/95359"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=95357"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=95357"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=95357"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}