{"id":9558,"date":"2020-07-11T01:55:49","date_gmt":"2020-07-10T21:55:49","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=9558"},"modified":"2020-07-11T02:07:23","modified_gmt":"2020-07-10T22:07:23","slug":"cecen-s%c9%99hra-komandiri-samil-basayevin-s%c9%99had%c9%99t-gunudur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=9558","title":{"rendered":"\u00c7e\u00e7en s\u0259hra komandiri \u015eamil Basayevin \u015f\u0259had\u0259t g\u00fcn\u00fcd\u00fcr"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>\u00c7e\u00e7en s\u0259hra komandiri \u015eamil Basayevin \u015f\u0259had\u0259t g\u00fcn\u00fcd\u00fcr&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>1965-ci il yanvar\u0131n 14-d\u0259 \u00c7e\u00e7enistan\u0131n Vedeno k\u0259ndind\u0259 anadan olub.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p> Basayevin ail\u0259si 1944-c\u00fc ild\u0259 Stalinin s\u0259r\u0259ncam\u0131yla Qazax\u0131stana v\u0259 Sibir\u0259 s\u00fcrg\u00fcn edil\u0259n 800 min \u00e7e\u00e7en ail\u0259sind\u0259n biri olub. Xru\u015f\u015fovun hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259li\u015find\u0259n sonra 1957-ci ild\u0259 s\u00fcrg\u00fcnd\u0259ki \u00e7e\u00e7enl\u0259r \u00f6z torpaqlar\u0131na qay\u0131d\u0131rlar. \u015eamil 1982-ci ild\u0259 orta m\u0259kt\u0259bi bitirdikd\u0259n sonra iki il sovet ordusunda xidm\u0259t edir. Xidm\u0259ti ba\u015fa vurduqdan sonra Volqoqradda, Moskvada m\u00fch\u0259ndis kimi \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u015eamil Basayev sonralar verdiyi a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda inqilab\u00e7\u0131 ruhunun formala\u015fmas\u0131nda \u00c7e Qevara amilinin rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyd edir. Moskvadak\u0131 ota\u011f\u0131nda \u00c7enin b\u00f6y\u00fck portretini yap\u0131\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 da s\u00f6zl\u0259rin\u0259 \u0259lav\u0259 edir. 1991-ci ild\u0259 SSR\u0130-nin s\u00fcqutundan sonra C\u00f6vh\u0259r Dudayev \u00c7e\u00e7enistanda prezident se\u00e7ilir. Dudayev prezident se\u00e7il\u0259n kimi \u00c7e\u00e7enistan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyini elan edir. Rusiya \u00c7e\u00e7enistan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyini elan etm\u0259sind\u0259n d\u0259rhal sonra \u00c7e\u00e7enistan s\u0259rh\u0259din\u0259 qo\u015fun y\u0131\u011f\u0131r. D\u00fcnyaya \u00c7e\u00e7enistan h\u0259qiq\u0259tl\u0259rini \u00e7atd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Basayev Rusiya hava yollar\u0131na m\u0259xsus t\u0259yyar\u0259ni Ankaraya qa\u00e7\u0131rd\u0131r. <\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/107730514_4108038195934308_6542985181756094339_n.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-9559\" width=\"576\" height=\"788\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/107730514_4108038195934308_6542985181756094339_n.jpg 316w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/107730514_4108038195934308_6542985181756094339_n-219x300.jpg 219w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/107730514_4108038195934308_6542985181756094339_n-109x150.jpg 109w\" sizes=\"auto, (max-width: 576px) 100vw, 576px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>1992-ci ild\u0259 Dudayevin tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131yla Abxaziyaya ged\u0259n Basayev abxazlar\u0131n g\u00fcrc\u00fcl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131na da ciddi d\u0259st\u0259k verir. Abxaziyan\u0131n Xalq Q\u0259hr\u0259man\u0131 ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fcl\u0259n \u00e7e\u00e7en komandir Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 m\u00fccahidl\u0259riyl\u0259 birg\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 vuru\u015fur, h\u0259tta \u015eu\u015fan\u0131n onun t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fcdafi\u0259 olunmas\u0131 t\u0259klifini ir\u0259li s\u00fcr\u00fcr. Rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n 1994-c\u00fc ilin dekabr ay\u0131nda \u00c7e\u00e7enistana m\u00fcdaxil\u0259sind\u0259n sonra Dudayevin \u0259n g\u00fcv\u0259ndiyi generala \u00e7evril\u0259n \u015eamil ruslar t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259n \u00e7ox axtar\u0131lan \u00e7e\u00e7en komandir olur. Azadl\u0131q sava\u015f\u0131nda \u015eamil\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck z\u0259rb\u0259 ail\u0259sinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 evin bombalanmas\u0131 olur. 1995-ci ild\u0259 ruslar q\u0131r\u0131c\u0131 t\u0259yyar\u0259l\u0259rl\u0259 \u015eamilin evini bombalay\u0131rlar. Bombardman n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u015eamilin abxaz h\u0259yat yolda\u015f\u0131 da daxil olmaqla 11 ail\u0259 \u00fczvi \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Ail\u0259sinin m\u0259hvi \u015f\u00fcbh\u0259siz, \u015eamil\u0259 pis t\u0259sir etmi\u015fdi. Ancaq \u015eamil verdiyi m\u00fcsahib\u0259d\u0259 bu haqda bel\u0259 deyirdi: \u201cAil\u0259min intiqam\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yox, v\u0259t\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn vuru\u015furam. Sava\u015f\u0131m m\u00fcst\u0259qillik \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr\u201d. Ona terror\u00e7u dam\u011fas\u0131 yap\u0131\u015fd\u0131ranlara is\u0259 fikir vermirdi.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>O, \u201cAllah bilir m\u0259n kim\u0259m v\u0259 n\u0259 ist\u0259yir\u0259m\u201d deyirdi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/\u0437\u0430\u0433\u0440\u0443\u0436\u0435\u043d\u043e-2-2.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-9560\" width=\"592\" height=\"333\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>\u015eamil \u00f6z ad\u0131ndan daha \u00e7ox \u201cBudenosvk\u201d \u0259m\u0259liyyat\u0131ndan s\u00f6z etdir\u0259 bildi. 1995-ci ild\u0259 Moskvaya ged\u0259n avtomobill\u0259rin i\u00e7ind\u0259ki tabutlarda 150 n\u0259f\u0259r m\u00fccahidl\u0259rin aras\u0131nda gizl\u0259n\u0259n Basayev \u00f6z d\u0259st\u0259siyl\u0259 Budenovsk \u015f\u0259h\u0259rind\u0259ki polis \u015f\u00f6b\u0259sin\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7ir. Polis \u015f\u00f6b\u0259sind\u0259n sonra is\u0259 \u015f\u0259h\u0259r x\u0259st\u0259xanas\u0131na basq\u0131n ed\u0259n Basayev sakit, \u00fcz\u00fc t\u00fckl\u00fc v\u0259 ba\u015f\u0131ndak\u0131 ya\u015f\u0131l sar\u011f\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 \u201cAllahu \u018fkb\u0259r\u201d s\u00f6zl\u0259ri yaz\u0131lm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259td\u0259 d\u00fcnya g\u00fcnd\u0259mini z\u0259bt etdi. X\u0259st\u0259xanaya ruslar\u0131n h\u00fccumunun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fccahidl\u0259r \u0259sirl\u0259rin \u00fcz\u0259rin\u0259 benzin t\u00f6k\u0259r\u0259k p\u0259nc\u0259r\u0259l\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131nda qoymu\u015fdular. Budenovsk h\u00fccumu zaman\u0131 Rusiyan\u0131n sabiq prezidenti Boris Yeltsin Kanadada \u201cG-7\u201d sammitind\u0259 i\u015ftirak etdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn \u015eamill\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131 ba\u015f nazir Viktor \u00c7ernom\u0131rdin apar\u0131rd\u0131. Ba\u015f nazirl\u0259 \u015eamil aras\u0131nda 36 saat \u0259rzind\u0259 5 telefon dan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 olmu\u015fdu. Efird\u0259n birba\u015fa canl\u0131 yay\u0131mlanan dialoq bel\u0259 idi:<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>V. \u00c7ernom\u0131rdin:<\/strong> &#8212; Basayev, s\u0259n bel\u0259 davam ets\u0259n, s\u0259nin \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox pis olacaq. D\u00fcnya v\u0259 rus xalq\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131nda s\u00f6z verir\u0259m ki, s\u0259n\u0259 he\u00e7 n\u0259 olmayacaq.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>\u015e. Basayev: <\/strong>&#8212; S\u0259n\u0259 inanm\u0131ram. S\u0259n bir t\u0259r\u0259fd\u0259n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyimiz\u0259 t\u0259minat verirs\u0259n, bir t\u0259r\u0259fd\u0259n d\u0259 ba\u015f\u0131m\u0131za bombalar at\u0131rsan. Ancaq m\u0259n s\u0259n\u0259 g\u00fcll\u0259 atm\u0131ram.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Uzun dan\u0131\u015f\u0131qlardan sonra raz\u0131la\u015fma ba\u015f tutur. \u015eamilin t\u0259l\u0259bl\u0259ri yerin\u0259 yetirilir. Yeddi avtobus v\u0259 meyidl\u0259ri da\u015f\u0131maq \u00fc\u00e7\u00fcn soyuduculu avtomobil x\u0259st\u0259xanaya g\u00f6nd\u0259rilir. Basayev v\u0259 m\u00fccahidl\u0259ri 150 \u0259sirl\u0259 birlikd\u0259 snayperl\u0259rin ni\u015fan\u0131 alt\u0131nda Budenovsku t\u0259rk edirl\u0259r. \u015eamil d\u0259 s\u00f6z\u00fcn\u00fc tutur v\u0259 \u0259sirl\u0259r s\u0259rb\u0259st burax\u0131l\u0131r. Budenovsk \u0259m\u0259liyyat\u0131 ruslar\u0131 t\u0259\u015fvi\u015f\u0259 sal\u0131r.<br>Budenovsk terakt\u0131 haqda sonralar \u015eamil bunlar\u0131 xat\u0131rlay\u0131r: \u201cBudenovska getm\u0259y\u0259c\u0259kdim. M\u0259n Moskvan\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutmu\u015fdum. Sad\u0259c\u0259, pulumuzun bitm\u0259yi plan\u0131m\u0131n d\u0259yi\u015fm\u0259yin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu v\u0259 Budenovsk \u0259m\u0259liyyat\u0131n\u0131 realla\u015fd\u0131rd\u0131m. 300 rus \u0259sg\u0259rini \u00f6ld\u00fcrd\u00fck, iki vertolyotlar\u0131n\u0131 vurduq. X\u0259st\u0259xanaya h\u00fccum etmi\u015fdik, ancaq ruslar \u00c7e\u00e7enistanda do\u011fum evl\u0259rini bombalay\u0131rd\u0131lar\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><br>1996-ci ilin 21 aprelind\u0259 C\u00f6vh\u0259r Dudayev \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fckd\u0259n sonra d\u00f6vl\u0259tin idar\u0259sini \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259n \u015eamil Basayev birinci Rus-\u00c7e\u00e7en m\u00fcharib\u0259sind\u0259 ruslara ciddi z\u0259rb\u0259l\u0259r vurur. Rusiyan\u0131n o vaxtk\u0131 M\u00fcdafi\u0259 naziri Qra\u00e7ovun 1994-c\u00fc ild\u0259 verdiyi \u201c\u0130ki saata Qrozn\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259c\u0259yik\u201d a\u00e7\u0131qlamas\u0131ndan sonra m\u00fcharib\u0259 iki il davam edir. Rusiya \u00fc\u00e7\u00fcn fiasko hesab edil\u0259n sava\u015f\u0131n kuliminasiya n\u00f6qt\u0259si \u201cC\u00f6vh\u0259rqala \u201d \u0259m\u0259liyyat olur. \u201cC\u00f6vh\u0259rqala\u201d \u0259m\u0259liyyat\u0131na Basayev r\u0259hb\u0259rlik edir. \u018fm\u0259liyyat sava\u015f\u0131n bitm\u0259sin\u0259 birba\u015fa t\u0259sir edir v\u0259 1996-c\u0131 il 31 avqustda \u201cXasavyurt\u201d m\u00fcqavil\u0259siyl\u0259 \u00c7e\u00e7enistanda s\u00fclh b\u0259rq\u0259rar olur. Rusiya qo\u015funlar\u0131n\u0131 \u00c7e\u00e7enistandan \u00e7\u0131xar\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/images-3-3.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-9561\" width=\"582\" height=\"382\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/images-3-3.jpg 277w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/images-3-3-150x99.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 582px) 100vw, 582px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>\u015eamil Basayev faktoru ruslar\u0131 narahat etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. Dudayevd\u0259n sonra d\u00f6vl\u0259tin ba\u015f\u0131na Aslan M\u0259sh\u0259dov ke\u00e7ir. 1997-ci ilin aprel ay\u0131nda Basayev ba\u015f nazir se\u00e7ils\u0259 d\u0259 \u00e7ox ke\u00e7mir ki, istefa verir. 1999-cu ild\u0259 yeni yarad\u0131lm\u0131\u015f \u0130slam \u015euras\u0131n\u0131n s\u0259dri se\u00e7il\u0259n Basayev v\u0259 \u018fmir X\u0259ttab iki min m\u00fccahidl\u0259 Rusiyaya qar\u015f\u0131 ikinci sava\u015fa ba\u015flay\u0131r. \u0130kinci Rus-\u00c7e\u00e7en m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 paytaxt Qrozn\u0131n\u0131n m\u00fcdafi\u0259sind\u0259 sa\u011f aya\u011f\u0131n\u0131 itir\u0259n \u015eamil silah\u0131n\u0131 yer\u0259 qoymur.<\/p>\n\n\n\n<p><br>2002-ci ilin oktyabr\u0131nda Moskvadak\u0131 m\u0259\u015fhur \u201cNord Ost\u201d teatr\u0131na h\u00fccumdan sonra M\u0259sh\u0259dovla aralar\u0131nda konflikt yaran\u0131r. S\u0259b\u0259b \u015eamilin M\u0259sh\u0259dovdan icaz\u0259siz, \u00f6zba\u015f\u0131na h\u00fccumu h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259si olur. \u0130ki ild\u0259n sonra \u015eimali Osetiyan\u0131n Beslan \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 orta m\u0259kt\u0259b\u0259 h\u00fccumunun t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 da \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u0259n \u015eamilin ba\u015f\u0131na 10 milyon dollar m\u00fckafat qoyurlar. <\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259kt\u0259bin m\u00fchasir\u0259sini d\u00fcnyaya canl\u0131 yay\u0131mlayan ruslar d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tinin diqq\u0259tini \u00e7\u0259k\u0259r\u0259k Basayevin terror\u00e7u obraz\u0131n\u0131 yarada bilirl\u0259r. Doku Omarovun k\u00f6m\u0259k\u00e7isi v\u0259zif\u0259sind\u0259 olan \u015eamil Basayev 2006-ci ilin 10 iyul tarixind\u0259 \u0130nqu\u015fetiyada ged\u0259n avtomobil kortejind\u0259ki bomban\u0131n partlamas\u0131ndan sonra d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fir&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p><br>2005-ci ild\u0259 Amerika Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar\u0131n\u0131n \u201cABC\u201d telekanal\u0131n\u0131n rusiyal\u0131 m\u00fcxbiri Andrey Babitskiy\u0259 m\u00fcsahib\u0259 ver\u0259n \u00e7e\u00e7en s\u0259hra komandiri \u015eamil Basayev ona g\u00fcnahs\u0131z yer\u0259 \u00f6ld\u00fcrd\u00fcy\u00fc rusiyal\u0131 u\u015faq v\u0259 qad\u0131nlar bar\u0259d\u0259 veril\u0259n suala bel\u0259 cavab verir:<strong> \u201cB\u0259s \u00c7e\u00e7enistanda \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259n g\u00fcnahs\u0131z k\u00f6rp\u0259l\u0259r? G\u00fcnahs\u0131z yer\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259n 40 min \u00e7e\u00e7en k\u00f6rp\u0259nin qatill\u0259ri kiml\u0259rdir?\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Leyla H\u0259s\u0259nova<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed-youtube wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-embed-aspect-4-3 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"150 \u00c7e\u00e7en tabutdan \u00e7\u0131x\u0131b Rusdan \u015f\u0259h\u0259r al\u0131b.\" width=\"715\" height=\"536\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/JrUGnqHS1Xc?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c7e\u00e7en s\u0259hra komandiri \u015eamil Basayevin \u015f\u0259had\u0259t g\u00fcn\u00fcd\u00fcr&#8230; 1965-ci il yanvar\u0131n 14-d\u0259 \u00c7e\u00e7enistan\u0131n Vedeno k\u0259ndind\u0259 anadan olub. Basayevin ail\u0259si 1944-c\u00fc ild\u0259 Stalinin s\u0259r\u0259ncam\u0131yla Qazax\u0131stana v\u0259<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-9558","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9558","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9558"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9558\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9564,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9558\/revisions\/9564"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9558"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9558"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9558"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}