{"id":95850,"date":"2023-10-20T10:22:17","date_gmt":"2023-10-20T06:22:17","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=95850"},"modified":"2023-10-20T10:22:18","modified_gmt":"2023-10-20T06:22:18","slug":"yuxu-haqqinda-bildikl%c9%99rimiz-yanlis-ola-bil%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=95850","title":{"rendered":"Yuxu haqq\u0131nda bildikl\u0259rimiz yanl\u0131\u015f ola bil\u0259r"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Texnologiya cihazlar\u0131n\u0131n yuxumuzu azaltmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 narahatl\u0131qlara baxmayaraq, q\u0259dim zamanlardak\u0131ndan daha \u00e7ox yata v\u0259 yuxunun m\u0259qs\u0259dini yanl\u0131\u015f anlam\u0131\u015f ola bil\u0259rik.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Fill\u0259rin he\u00e7 biri \u015feyi unutmad\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7oxumuza b\u0259llidir. Bir t\u0259r\u0259fd\u0259n d\u0259 yadda\u015f\u0131n g\u00fccl\u0259nm\u0259sind\u0259 yuxunun m\u00fch\u00fcm rolu oldu\u011fu deyilir. Halbuki, qurudak\u0131 m\u0259m\u0259lil\u0259r aras\u0131nda \u0259n b\u00f6y\u00fck beyin\u0259 sahib fill\u0259r, gec\u0259l\u0259r sad\u0259c\u0259 iki saat yat\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259r gec\u0259 yatma\u011f\u0131m\u0131za r\u0259\u011fm\u0259n, yuxu \u0259n \u00e7ox s\u0259hv anla\u015f\u0131lan davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131zdan biridir. Yuxu haqq\u0131nda t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259rimizin bir \u00e7oxu yanl\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259n, a\u011f\u0131ll\u0131 telefonlar\u0131m\u0131z\u0131n ekran\u0131ndan yay\u0131lan i\u015f\u0131\u011fa g\u00f6r\u0259 bizim, ulu babalar\u0131m\u0131zdan daha az yatd\u0131\u011f\u0131m\u0131z deyilir.<\/p>\n\n\n\n<p>California Universiteti Los Angeles Ara\u015fd\u0131rmalar M\u0259rk\u0259zinin r\u0259hb\u0259ri Jerry Siegel-\u0259 g\u00f6r\u0259, mediadan bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 e\u015fid\u0259n insanlar\u0131n \u00e7oxu, buna inan\u0131r. Halbuki, bu, s\u0259hv ola bil\u0259r. Bel\u0259 ki, \u0259limizd\u0259 h\u0259r hans\u0131 bir \u0259sas yoxdur.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/640\/cpsprodpb\/7C7C\/production\/_94786813_d169335b-ce22-4f25-9e77-9cd382b34355.jpg\" alt=\"yatakta ayaklar\"\/><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Ulu-babalarm\u0131z-bizd\u0259n-\u00e7ox-yat\u0131blarm\u0131\">Ulu babalarm\u0131z bizd\u0259n \u00e7ox yat\u0131blarm\u0131?<\/h2>\n\n\n\n<p>Babalar\u0131m\u0131z\u0131n n\u0259 q\u0259d\u0259r yatd\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilm\u0259diyimiz\u0259 g\u00f6r\u0259 Siegel, buna \u0259n yax\u0131n misal olan Tanzaniya, Namibiya v\u0259 Boliviyada h\u0259yat\u0131n\u0131 ov\u00e7uluq v\u0259 y\u0131\u011f\u0131c\u0131l\u0131qla ke\u00e7ir\u0259n m\u00fcasir k\u00f6\u00e7\u0259ri icmalar\u0131na ba\u015f \u00e7\u0259kib. Siegel d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ki, ulu babalar\u0131m\u0131z da bu q\u0259d\u0259r yat\u0131blar.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu icmalar h\u0259mi\u015f\u0259, bizim ya\u015fay\u0131\u015f v\u0259 yuxumuza m\u00fcdaxil\u0259 ed\u0259n modern cihazlardan uzaq olublar. Aralar\u0131nda minl\u0259rc\u0259 kilometr m\u0259saf\u0259 olmas\u0131na baxmayaraq, h\u0259r \u00fc\u00e7 icman\u0131n h\u0259r gec\u0259 yatd\u0131\u011f\u0131 m\u00fcdd\u0259t, tamamil\u0259 eyni olub: t\u0259xmin\u0259n alt\u0131 saat yar\u0131m. Siegel, atalar\u0131m\u0131z\u0131n da q\u0259dimd\u0259 bu q\u0259d\u0259r yatd\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Texnologiya v\u0259 elektrik\u0259 sahib m\u00fcasir c\u0259miyy\u0259tl\u0259rd\u0259 is\u0259 insanlar, orta hesabla 6-8 saat aras\u0131 yat\u0131rlar. Y\u0259ni, babalar\u0131m\u0131z bizd\u0259n daha art\u0131q yatm\u0131rm\u0131\u015flar. Bundan \u0259lav\u0259, m\u00fcasir h\u0259yat\u0131n b\u0259x\u015f etdiyi \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259rd\u0259n yararlanm\u0131r, da\u015f, ya da torpaq \u00fcz\u0259rind\u0259, h\u0259tta b\u0259lk\u0259 d\u0259, a\u011facda yat\u0131r v\u0259 dan yeri s\u00f6k\u00fcld\u00fckd\u0259 ay\u0131l\u0131rm\u0131\u015flar. Eyni zamanda, y\u0131rt\u0131c\u0131 heyvan, d\u00fc\u015fm\u0259n q\u0259bil\u0259 v\u0259 ya z\u0259h\u0259rli b\u00f6c\u0259k kimi narahat\u00e7\u0131l\u0131qlar\u0131 da olub. Y\u0259ni, gec\u0259 sad\u0259c\u0259 6 saat yar\u0131m yatmaq \u0259b\u0259s yer\u0259 deyilmi\u015f.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/640\/cpsprodpb\/1AFB\/production\/_94770960_f92520e5-79f1-4b26-887e-d1668d2145fd.jpg\" alt=\"uyku ve teknoloji\"\/><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Oyanmadan-yoxsa-hiss\u0259hiss\u0259-yatmaq\">Oyanmadan, yoxsa hiss\u0259-hiss\u0259 yatmaq?<\/h2>\n\n\n\n<p>Siegel, babalar\u0131m\u0131zla \u0259laq\u0259dar ba\u015fqa bir s\u0259hv m\u0259lumat\u0131n, oyanmadan yatmaq oldu\u011funu deyir. Onlar hiss\u0259-hiss\u0259 yat\u0131rm\u0131\u015flar v\u0259 Siegel bunu, ev heyvanlar\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirir.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Bu fikrin m\u0259nb\u0259yi, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, pi\u015fik v\u0259 itl\u0259rdir; onlar bu formada yat\u0131rlar, amma, primatlar is\u0259 yox.&#187; \u0130nsanlar gec\u0259 \u0259rzind\u0259 uzun v\u0259 oyanmadan yat\u0131rlar. Arada bir oyananlar da olur \u0259lb\u0259tt\u0259 ki, lakin bu, normativ deyil.<\/p>\n\n\n\n<p>Siegel-in ara\u015fd\u0131rmalar\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 ov\u00e7uluq v\u0259 y\u0131\u011f\u0131c\u0131l\u0131qla ya\u015fayan icmalar\u0131n q\u0131\u015fda he\u00e7 g\u00fcnd\u00fcz yuxusuna dalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, yayda is\u0259 g\u00fcnorta istisind\u0259n qurtulmaq \u00fc\u00e7\u00fcn daha \u00e7ox g\u00fcnd\u00fcz yuxusu adl\u0131qlar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rib. Amma, g\u00fcnd\u00fcz yuxusuna orta hesabla, be\u015f g\u00fcnd\u0259 bir d\u0259f\u0259 gedilir.<\/p>\n\n\n\n<p>F\u0259q\u0259t, Siegel-in ara\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bu icmalar, ekvatora yax\u0131n b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 ya\u015fay\u0131rlar. \u015eimala do\u011fru getdikc\u0259 gec\u0259l\u0259rin uzand\u0131\u011f\u0131 v\u0259 q\u0131\u015fda gec\u0259l\u0259rin 16 saata \u00e7atd\u0131\u011f\u0131 \u015eimali Avropada ulu babalar\u0131m\u0131z, ola bilsin ki, q\u0131\u015f yuxusunu bir ne\u00e7\u0259 hiss\u0259y\u0259 b\u00f6l\u00fcbl\u0259r. Ancaq, insan\u0131n yuxusunun art\u0131q f\u0259sill\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn, \u015eimali Avropada bel\u0259, m\u00fcasir insan q\u0131sa bir tualet ehtiyac\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn durmaqdan ba\u015fqa, gec\u0259 boyu yatma\u011fa meyllidir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/640\/cpsprodpb\/691B\/production\/_94770962_86b83231-cd6c-4af5-a81f-fab843f0c84b.jpg\" alt=\"uyuyan maymunlar\"\/><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Yuxunun-funksiyas\u0131-n\u0259dir\">Yuxunun funksiyas\u0131 n\u0259dir?<\/h2>\n\n\n\n<p>Yuxu m\u00f6vzusundak\u0131 bu iki yanl\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259ni ortaya \u00e7\u0131xard\u0131qdan sonra, Siegel, daha m\u00fch\u00fcm bir suala m\u00fcraci\u0259t edib: Niy\u0259 yat\u0131r\u0131q?<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fg\u0259r yuxunun hafiz\u0259 il\u0259 \u0259laq\u0259dar bir rolu varsa, yarasalar g\u00fcn\u00fcn 20 saat\u0131n\u0131 yataraq ke\u00e7irdikl\u0259ri halda, niy\u0259 \u0259n g\u00fccl\u00fc yadda\u015fa sahib Afrika fill\u0259ri sad\u0259c\u0259 iki saat yat\u0131rlar?<\/p>\n\n\n\n<p>Siegel-\u0259 g\u00f6r\u0259, yuxu b\u0259lk\u0259 d\u0259, bioloji ehtiyac olmaqdan ba\u015fqa, t\u0259kam\u00fcl\u00fcn m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131 art\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn yaratd\u0131\u011f\u0131 bir y\u00f6nt\u0259mdir. 2009-cu ild\u0259 Nature Reviews Neuroscience jurnal\u0131nda d\u0259rc olunan bir m\u0259qal\u0259sind\u0259 Siegel, b\u0259lk\u0259 d\u0259 yuxunun &#171;aktiv olma\u011f\u0131n faydal\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 zamanda enerji istifad\u0259sini azaldaraq, m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131 art\u0131ran bir davran\u0131\u015f&#187; oldu\u011funu vur\u011fulay\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/640\/cpsprodpb\/B73B\/production\/_94770964_7e98cfc8-0490-4479-9800-98fe5441a2f3.jpg\" alt=\"ay\u0131\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Bu, heyvanlar al\u0259mind\u0259 oldu\u011fu kimi, bitkil\u0259r al\u0259mind\u0259 d\u0259 geni\u015f istifad\u0259 olunan bir \u00fcsuldur. B\u0259zi a\u011faclar pay\u0131zda yarpaq t\u00f6k\u0259r\u0259k fotosintezi dayand\u0131r\u0131rlar. Qida q\u0131t oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn ay\u0131lar, q\u0131\u015f aylar\u0131nda bo\u015f yer\u0259 enerji s\u0259rf etm\u0259m\u0259kd\u0259n \u00f6tr\u00fc, q\u0131\u015f yuxusuna dal\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Yuxu b\u0259lk\u0259 d\u0259, aktiv g\u00fcnd\u00fcz saatlar\u0131ndan sonra, gec\u0259l\u0259r \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc bo\u015f yer\u0259 m\u0259cbur edib enerji itirm\u0259y\u0259r\u0259k, n\u00f6vb\u0259ti g\u00fcn\u0259 daha m\u0259hsuldar ba\u015flama\u011f\u0131 t\u0259min ed\u0259n bir vasit\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p>Buna, se\u00e7ici t\u0259nb\u0259llik dem\u0259k d\u0259 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Texnologiya cihazlar\u0131n\u0131n yuxumuzu azaltmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 narahatl\u0131qlara baxmayaraq, q\u0259dim zamanlardak\u0131ndan daha \u00e7ox yata v\u0259 yuxunun m\u0259qs\u0259dini yanl\u0131\u015f anlam\u0131\u015f ola bil\u0259rik. Fill\u0259rin he\u00e7 biri \u015feyi<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-95850","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gundm"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/95850","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=95850"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/95850\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":95852,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/95850\/revisions\/95852"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=95850"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=95850"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=95850"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}