{"id":96285,"date":"2023-11-04T12:22:16","date_gmt":"2023-11-04T08:22:16","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=96285"},"modified":"2023-11-04T12:22:16","modified_gmt":"2023-11-04T08:22:16","slug":"dunyada-nec%c9%99-g%c9%99nc%c9%99-var","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=96285","title":{"rendered":"D\u00fcnyada ne\u00e7\u0259 G\u0259nc\u0259 var?"},"content":{"rendered":"\n<p>Az\u0259rbaycan ad\u0131n\u0131n m\u0259nas\u0131n\u0131 izah ed\u0259n 12 f\u0259rziyy\u0259<\/p>\n\n\n\n<p>Belqay xalq\u0131n\u0131n ambiani v\u0259 atrebat tayfalar\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131qlar\u0131 \u0259razil\u0259ri bir-birind\u0259n bug\u00fcn Kanche adlanan \u00e7ay ay\u0131r\u0131rd\u0131. Kanche \u00e7ay\u0131n\u0131n sahill\u0259rind\u0259 Kanche adl\u0131 k\u0259nd vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Rusiya Federasiyas\u0131n\u0131n Krasnodar diyar\u0131nda Qanja ad\u0131n\u0131 \u00fc\u00e7 \u00e7ay v\u0259 bir ne\u00e7\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259t\u0259q\u0259si da\u015f\u0131y\u0131r. 631-ci ild\u0259 Xan Kubrat (605\u2013665) m\u0259hz indiki Krasnodar diyar\u0131n\u0131n \u0259razisind\u0259 B\u00f6y\u00fck Bulqar Xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 (631\u2013671) qurmu\u015fdu.<\/p>\n\n\n\n<p>E.\u0259. 323-c\u00fc ild\u0259n sonra Atropatenan\u0131n (Az\u0259rbaycan\u0131n) paytaxt\u0131 olmu\u015f \u015f\u0259h\u0259rin bir ad\u0131 G\u0259nc\u0259k, dig\u0259r ad\u0131 is\u0259 Qazaka idi.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u015eimali Az\u0259rbaycan\u0131n da \u0259n q\u0259dim \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259n biri G\u0259nc\u0259dir. Onun yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndan G\u0259nc\u0259\u00e7ay ax\u0131r. G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n 104 km q\u0259rbd\u0259 is\u0259 Qazax rayonu yerl\u0259\u015fir.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, G\u0259nc\u0259 toponimi b\u00fct\u00fcn Avrasiya m\u0259kan\u0131nda geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Rusiya, \u0130ran, Hindistan, Pakistan v\u0259 Nepalda G\u0259nc\u0259 adl\u0131 \u00e7oxlu ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si m\u00f6vcuddur. N\u0259z\u0259r\u0259 almal\u0131y\u0131q ki, ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259rin ham\u0131s\u0131 zaman-zaman saka d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin hakimiyy\u0259ti alt\u0131nda olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Qanja \u2013 Rusiyan\u0131n Krasnodar diyar\u0131nda \u00fc\u00e7 \u00e7ay v\u0259 bir k\u0259nd.<\/li>\n\n\n\n<li>G\u0259nc\u0259 \u2013 \u0130ran\u0131n H\u0259m\u0259dan ostan\u0131nda k\u0259nd.<\/li>\n\n\n\n<li>G\u0259nc\u0259 \u2013 \u0130ran\u0131n Luristan ostan\u0131nda k\u0259nd.<\/li>\n\n\n\n<li>G\u0259nc\u0259 \u2013 \u0130ran\u0131n \u0130sfahan ostan\u0131nda k\u0259nd.<\/li>\n\n\n\n<li>G\u0259nc\u0259 \u2013 \u0130ran\u0131n Gilan ostan\u0131nda k\u0259nd.<\/li>\n\n\n\n<li>G\u0259nc\u0259 \u2013 \u0130ran\u0131n \u0130lam ostan\u0131nda k\u0259nd.<\/li>\n\n\n\n<li>Ganja \u2013 Hindistan\u0131n Uttar-Prade\u015f \u015ftat\u0131n\u0131n Allahabad dair\u0259sind\u0259 k\u0259nd v\u0259 \u015f\u0259h\u0259r.<\/li>\n\n\n\n<li>Ganja \u2013 Hindistan\u0131n Faizabad dair\u0259sind\u0259 k\u0259nd.<\/li>\n\n\n\n<li>Ganja Rupana \u2013 Hindistan\u0131n Haryana \u015ftat\u0131nda \u015f\u0259h\u0259r.<\/li>\n\n\n\n<li>Ganja \u2013 Hindistan\u0131n Odi\u015fa \u015ftat\u0131n\u0131n Kendrapara v\u0259 Balasore dair\u0259l\u0259rind\u0259 iki k\u0259nd.<\/li>\n\n\n\n<li>Ganjam \u2013 Hindistan\u0131n Odi\u015fa \u015ftat\u0131nda vilay\u0259t.<\/li>\n\n\n\n<li>Surat Ganja \u2013 Hindistan\u0131n Q\u0259rbi Benqal \u015ftat\u0131n\u0131n Medinipur dair\u0259sind\u0259 k\u0259nd.<\/li>\n\n\n\n<li>Ganja &#8212; Hindistan\u0131n P\u0259ncab \u015ftat\u0131n\u0131n Gurdaspur dair\u0259sind\u0259 k\u0259nd.<\/li>\n\n\n\n<li>Ganjha \u2013 Hindistan\u0131n Uttarakhand \u015ftat\u0131n\u0131n Bageshwar dair\u0259sind\u0259 \u015f\u0259h\u0259r.<\/li>\n\n\n\n<li>Ganja \u2013 Nepalda k\u0259nd.<\/li>\n\n\n\n<li>Ganja \u2013 Pakistan\u0131n P\u0259ncab vilay\u0259tind\u0259 yer ad\u0131.<\/li>\n\n\n\n<li>Ganja \u2013 Pakistan\u0131n Khyber Pakhtunkhwa vilay\u0259tind\u0259 toponim.<\/li>\n\n\n\n<li>Hindistan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck \u00e7ay\u0131n\u0131n \u2013 Qanq\u0131n da ad\u0131 ehtimal ki, G\u0259nc\u0259 v\u0259 ya G\u0259nc\u0259k ad\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259lidir. Q\u0259dim yunan co\u011frafiya\u00e7\u0131s\u0131 Megasthenesin (e.\u0259. 350\u2013290) \u0259s\u0259rin\u0259 \u0259saslanan yunan tarix\u00e7isi Siciliyal\u0131 Diodor (e.\u0259. 90\u201330) yaz\u0131rd\u0131: \u201cHindistanda g\u0259mi\u00e7iliy\u0259 yararl\u0131 \u00e7oxlu \u00e7ay var. Onlar\u0131n m\u0259nb\u0259l\u0259ri (bu \u00f6lk\u0259nin) \u015fimal s\u0259rh\u0259dl\u0259ri boyunca uzanan da\u011flardad\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li>H\u0259min \u00e7aylar d\u00fcz\u0259nlik \u0259razil\u0259rd\u0259n ke\u00e7ir, sonra bir-birin\u0259 qovu\u015faraq Qanq adl\u0131 \u00e7ayla birl\u0259\u015firl\u0259r. Eni 30 stadiya (bir stadiya 178 metrdir) olan bu \u00e7ay \u015fimaldan c\u0259nuba do\u011fru ax\u0131r v\u0259 okeana t\u00f6k\u00fcl\u00fcr. Gangaridai (d\u00f6vl\u0259tinin) \u015f\u0259rq s\u0259rh\u0259dl\u0259ri Qanq \u00e7ay\u0131na dir\u0259nir. Bu, b\u00f6y\u00fck fill\u0259ri olan g\u00fccl\u00fc xalqd\u0131r\u201d.<\/li>\n\n\n\n<li>Gangaridai etnonimil\u0259 ba\u011fl\u0131 tarix\u00e7il\u0259r q\u0259ti bir fikr\u0259 g\u0259l\u0259 bilm\u0259yibl\u0259r. Z\u0259nnimizc\u0259, gangaridai ad\u0131n\u0131 q\u0259dim k\u0259ng\u0259r etnonimil\u0259 d\u0259 m\u00fcqayis\u0259 etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. 659-cu ild\u0259 indiki Qazax\u0131stan \u0259razisind\u0259 qurulmu\u015f, 750-ci ild\u0259 s\u00fcqut etmi\u015f t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tinin ad\u0131 K\u0259ng\u0259r Oda\u011f\u0131 (\u0130ttifaq\u0131) idi.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>N\u00fcfuzlu tarix\u00e7il\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti k\u0259ng\u0259r xalq\u0131n\u0131 kanql\u0131, qanql\u0131 v\u0259 kanqyu xalqlar\u0131 il\u0259 eynil\u0259\u015fdirirdil\u0259r. Populyar n\u0259z\u0259riyy\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n, kanql\u0131 (qanql\u0131) xalq\u0131 t\u00fcrkdilli, kanqyu xalq\u0131 (e.\u0259. IV \u0259sr \u2013 eram\u0131z\u0131n IV \u0259sri) is\u0259 hind\u2013Avropa dilli olmu\u015fdur. Amma tan\u0131nm\u0131\u015f sovet tarix\u00e7il\u0259ri Aleksandr Natanovi\u00e7 Bern\u015ftam (1910\u20131956) v\u0259 Anatoliy Qavrilovi\u00e7 Malyavkin (1917\u20131994) hesab edirdil\u0259r ki, kanqyu xalq\u0131 da t\u00fcrk dilli idi. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, bel\u0259 fikirl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 A.N.Bern\u015ftam 1953-ci ild\u0259 \u00e7ox s\u0259rt t\u0259nqidl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131. Y\u0259hudi \u0259silli bu obyektiv alimi t\u00fcrk mill\u0259t\u00e7iliyind\u0259 ittiham etmi\u015fdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Kanqyu d\u00f6vl\u0259tinin ilk paytaxt\u0131 Kanka adlan\u0131rd\u0131. Qazax dil\u00e7isi Abduali Kaydarovun (1924\u20132019) fikrinc\u0259, kanql\u0131 (qanql\u0131) tayfas\u0131n\u0131n ad\u0131 iki komponentd\u0259n \u2013 Sibir t\u00fcrkl\u0259rinin dilind\u0259ki \u201ckanq\u201d (\u00e7ay) s\u00f6z\u00fcnd\u0259n v\u0259 \u201cl\u0131\u201d m\u0259nsubiyy\u0259t \u015f\u0259kil\u00e7isind\u0259n ibar\u0259tdir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cQ\u0259dim t\u00fcrk dili l\u00fc\u011f\u0259ti\u201dn\u0259 \u0259sas\u0259n, \u0259ski t\u00fcrk dilind\u0259 \u201ckan\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn bir m\u0259nas\u0131 da m\u0259nb\u0259 (qaynaq) olmu\u015fdur. Rusiya Federasiyas\u0131 Krasnoyarsk diyar\u0131n\u0131n \u0259n iri \u00e7aylar\u0131ndan biri Kan (629 km) adlan\u0131r. H\u0259m\u00e7inin Rusiyan\u0131n Altay Respublikas\u0131nda Kan (30 km), Saxa Respublikas\u0131nda da Kan (22 km), Xant\u0131-Mansi Respublikas\u0131nda is\u0259 Kanya (23 km) adl\u0131 \u00e7aylar vard\u0131r. Qan (446 km, 760 km) adl\u0131 daha iki \u00e7ay \u00c7inin Daxili Monqolustan Muxtar Rayonundad\u0131r. Rusiyan\u0131n Murmansk vilay\u0259tind\u0259 bir \u00e7ay\u0131n (48 km) v\u0259 bir g\u00f6l\u00fcn ad\u0131 Kanad\u0131r. Rusiyan\u0131n Ba\u015fkortostan Respublikas\u0131nda da Kana (94 km) ad\u0131n\u0131 bir \u00e7ay da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ukrayna \u0259silli AB\u015e tarix\u00e7isi Omelyan \u0130osifovi\u00e7 Pritsak (1919\u20132006) hesab edirdi ki, k\u0259ng\u0259r etnoniminin ilkin formas\u0131 k\u0259ng\u0259r as olmu\u015fdur. Sovet tarix\u00e7isi Sergey Tolstov (1907\u20131976) k\u0259ng\u0259r as (pe\u00e7eneq) tayfas\u0131n\u0131 saka xalq\u0131n\u0131n apasiak tayfas\u0131 il\u0259 eynil\u0259\u015fdirmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>P.S. VIII \u0259srd\u0259 k\u0259ng\u0259rl\u0259rin indiki Qazax\u0131stan \u0259razisind\u0259 sald\u0131qlar\u0131 \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259n birinin ad\u0131 Yas\u0131 idi. M\u0259\u015fhur sufi \u015feyxi Xoca \u018fhm\u0259d Yas\u0259vi (1103\u20131166) bu \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259min \u015f\u0259h\u0259r bug\u00fcn T\u00fcrk\u00fcstan adlan\u0131r. Yas\u0131 toponimi Avrasiyan\u0131n dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 m\u00f6vcuddur:<\/p>\n\n\n\n<p>Yas\u0131 \u2013 Rum\u0131niyada q\u0259za v\u0259 \u015f\u0259h\u0259r (ke\u00e7mi\u015fd\u0259 alan yurdu olub).<br>Yas\u0131 \u2013 Rusiyan\u0131n Pskov vilay\u0259tinin Pusto\u015fkin rayonunda g\u00f6l v\u0259 k\u0259nd.<br>Yas\u0131 \u2013 Rusiyan\u0131n Tver vilay\u0259tinin Toropetsk rayonunda g\u00f6l.<br>Yas\u0131 \u2013 Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan\u0131n Uzgen rayonunda \u00e7ay.<\/p>\n\n\n\n<p>Ard\u0131 var\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fc\u0259llif: Milli Kimlik Ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 Qrupunun \u00fczv\u00fc Araz \u015e\u0259hrili<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan ad\u0131n\u0131n m\u0259nas\u0131n\u0131 izah ed\u0259n 12 f\u0259rziyy\u0259 Belqay xalq\u0131n\u0131n ambiani v\u0259 atrebat tayfalar\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131qlar\u0131 \u0259razil\u0259ri bir-birind\u0259n bug\u00fcn Kanche adlanan \u00e7ay ay\u0131r\u0131rd\u0131. Kanche \u00e7ay\u0131n\u0131n sahill\u0259rind\u0259<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":96286,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-96285","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundm"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/96285","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=96285"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/96285\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":96287,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/96285\/revisions\/96287"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/96286"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=96285"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=96285"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=96285"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}