{"id":9699,"date":"2020-07-12T04:47:47","date_gmt":"2020-07-12T00:47:47","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=9699"},"modified":"2020-07-12T12:36:30","modified_gmt":"2020-07-12T08:36:30","slug":"makedoniyali-isg%c9%99nd%c9%99r-v%c9%99-nadir-sah-%c9%99fsar-tale-oxsarliqlari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=9699","title":{"rendered":"MAKEDON\u0130YALI \u0130SG\u018fND\u018fR V\u018f NAD\u0130R \u015eAH \u018fF\u015eAR : TALE OX\u015eARLIQLARI"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Araz \u015e\u0259hrilinin \u201cS\u0259f\u0259vil\u0259r: paralell\u0259r, ehtimallar, h\u0259qiq\u0259tl\u0259r\u201d kitab\u0131ndak\u0131 faktlar \u0259sas\u0131nda haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Nadir \u015fah \u018ff\u015far Asiyan\u0131n sonuncu b\u00f6y\u00fck fatehi idi. Napoleon Bonapart \u00f6z\u00fcn\u00fc yeni Nadir hesab edirdi. Onu Avropan\u0131n Nadir \u015fah\u0131 da adland\u0131r\u0131rd\u0131lar. Deyil\u0259n\u0259 g\u00f6r\u0259, \u0130osif Stalin Nadir \u015fah\u0131 v\u0259 rus \u00e7ar\u0131 \u0130van Qrozn\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u00fc\u0259lliml\u0259ri bilirdi. B\u00fct\u00fcn \u0259traf xalqlar v\u0259 \u00f6z t\u0259b\u0259\u0259l\u0259ri Nadir \u015fah \u018ff\u015far\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda tir-tir \u0259sirdil\u0259r.<\/strong> <\/p>\n\n\n\n<p>O, Rusiya, Osmanl\u0131 v\u0259 B\u00f6y\u00fck Mo\u011fol imperiyalar\u0131n\u0131n \u0259n qorxulu yuxusuna \u00e7evrilmi\u015fdi. Frans\u0131z alimi, t\u00fcrkoloq v\u0259 yezuit Lui Bazen yaz\u0131r: \u201cNadir \u015fah sanki taxt-tac \u00fc\u00e7\u00fcn do\u011fulmu\u015fdu. Q\u0259hr\u0259manlara v\u0259 b\u00f6y\u00fck h\u00f6kmdarlara xas olan keyfiyy\u0259tl\u0259ri t\u0259bi\u0259t ondan \u0259sirg\u0259m\u0259mi\u015fdi\u201d. Dig\u0259r frans\u0131z alimi, yezuit Pierre Bayen: <strong>\u201cNadir \u015fah Osmanl\u0131 imperiyas\u0131n\u0131n d\u0259h\u015f\u0259ti, Hindistan\u0131n fatehi, b\u00fct\u00fcn Asiyan\u0131n h\u00f6kmdar\u0131 idi<\/strong>\u201d. Maraql\u0131d\u0131r ki, S\u0259f\u0259vi xan\u0259dan\u0131n\u0131n hakimiyy\u0259tin\u0259 son qoymu\u015f Nadir \u015fah \u018ff\u015far\u0131, m\u0259hz \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r s\u00fclal\u0259sini s\u00fcquta u\u011fratm\u0131\u015f Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259r\u0259 b\u0259nz\u0259d\u0259r\u0259k, ona \u015e\u0259rqin \u0130sg\u0259nd\u0259ri l\u0259q\u0259bini vermi\u015fdil\u0259r. Bu iki fateh aras\u0131ndak\u0131 dig\u0259r ox\u015farl\u0131qlara n\u0259z\u0259r salaq:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>1-ci paralel:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r imperiyas\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na son qoymu\u015f Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259r bu imperiyan\u0131n qurucusu B\u00f6y\u00fck Kirin v\u0259fat\u0131ndan 174 il sonra \u2013 e.\u0259. 356-c\u0131 ild\u0259 anadan olmu\u015fdur;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; S\u0259f\u0259vil\u0259r imperiyas\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na son qoymu\u015f Nadir \u015fah \u018ff\u015far bu imperiyan\u0131n qurucusu \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n v\u0259fat\u0131ndan 174 il sonra \u2013 1698-ci ild\u0259 anadan olmu\u015fdur (dig\u0259r m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, o, 1688-ci ild\u0259, ba\u015fqa bir m\u0259lumata \u0259sas\u0259n is\u0259, 1689-cu ild\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259lmi\u015fdir).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>2-ci paralel:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259r oktyabr ay\u0131nda (ba\u015fqa ehtimala g\u00f6r\u0259, iyul ay\u0131nda) anadan olmu\u015fdur;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Nadir \u015fah \u018ff\u015far da oktyabr ay\u0131nda anadan olmu\u015fdur (onun noyabrda v\u0259 ya avqust ay\u0131nda do\u011fuldu\u011funu g\u00f6st\u0259r\u0259n m\u0259lumatlar da vard\u0131r).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>3-c\u00fc paralel:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin Orta Asiya y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc e.\u0259. 329-cu ild\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. Politimet d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 so\u011fd \u0259yan\u0131 Spitamenin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi 600 n\u0259f\u0259r so\u011fd s\u00fcvarisi 4.000 h\u0259rb\u00e7id\u0259n ibar\u0259t g\u00fccl\u00fc Makedoniya birl\u0259\u015fm\u0259sini darmada\u011f\u0131n ets\u0259 d\u0259, iki il davam etmi\u015f inadl\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259n v\u0259 Spitamenin x\u0259yan\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259 h\u0259lak olmas\u0131ndan sonra \u0130sg\u0259nd\u0259r Soqdianan\u0131 (Orta Asiyan\u0131n b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259sini \u2013 indiki \u00d6zb\u0259kistan\u0131 v\u0259 Tacikistan\u0131) f\u0259th ed\u0259 bilmi\u015fdi;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Nadir \u015fah \u018ff\u015far\u0131n Orta Asiya y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc 1740-c\u0131 ild\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. Buxara \u0259traf\u0131nda \u00f6zb\u0259k ordusu \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 qazanan Nadir \u015fah Buxara xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irmi\u015fdi. Pitnak d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 is\u0259 Nadir \u015fah\u0131n el\u00e7il\u0259rini q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015f Xiv\u0259 xan\u0131 \u0130lbars\u0131n 30.000 n\u0259f\u0259rlik ordusu darmada\u011f\u0131n edilmi\u015f, \u0130lbars xan \u0259sir al\u0131naraq edam olunmu\u015f, bel\u0259likl\u0259, Orta Asiyan\u0131n b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259si (indiki Tacikistan, \u00d6zb\u0259kistan v\u0259 T\u00fcrkm\u0259nistan) Nadir \u015fah \u018ff\u015far\u0131n n\u0259zar\u0259ti alt\u0131na ke\u00e7mi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>4-c\u00fc paralel:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Orta Asiyan\u0131n b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259sini i\u015f\u011fal etdikd\u0259n sonra Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259r \u015fimal istiqam\u0259tind\u0259 h\u0259rbi ekspansiyan\u0131 dayand\u0131rm\u0131\u015f v\u0259 saka \u00e7\u00f6ll\u0259rin\u0259 (indiki Qazax\u0131stana) girm\u0259mi\u015fdi;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Orta Asiyan\u0131n b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259sini \u0259l\u0259 ke\u00e7irdikd\u0259n sonra Nadir \u015fah \u018ff\u015far \u015fimal istiqam\u0259tind\u0259 h\u0259rbi y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc dayand\u0131rm\u0131\u015f v\u0259 qazax \u00e7\u00f6ll\u0259rin\u0259 (indiki Qazax\u0131stana) girm\u0259mi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>5-ci paralel:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259r \u018fh\u0259m\u0259ni \u015fahzad\u0259l\u0259ri Statira v\u0259 Parisatida il\u0259 evl\u0259nmi\u015fdi;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Nadir \u015fah \u018ff\u015far S\u0259f\u0259vi \u015fahzad\u0259si Raziya Sultanla nikah ba\u011flam\u0131\u015f, o\u011flu Rzaqulu mirz\u0259ni is\u0259 dig\u0259r S\u0259f\u0259vi \u015fahzad\u0259si Fatim\u0259 Sultan B\u0259yiml\u0259 evl\u0259ndirmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>6-c\u0131 paralel:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259rin sonuncu \u015fah\u0131 V Artakserks Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin \u0259mri il\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 tarixi Xorasan vilay\u0259tinin m\u0259rk\u0259zi olacaq B\u0259lx \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 (\u018ffqan\u0131standa yerl\u0259\u015fir) q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdi;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; S\u0259f\u0259vil\u0259rin sonuncu \u015fah\u0131 III Abbas Nadir \u015fah \u018ff\u015far\u0131n o\u011flu Rzaqulu mirz\u0259nin \u0259mri il\u0259 tarixi Xorasan vilay\u0259tinin S\u0259bzivar \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 (\u0130ran\u0131n Xorasan-R\u0259z\u0259vi ostan\u0131nda yerl\u0259\u015fir) q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>7-ci paralel:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin \u0259mri il\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015f V Artakserks \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r s\u00fclal\u0259sinin \u018fh\u0259m\u0259nd\u0259n ba\u015flanan birba\u015fa x\u0259ttinin 18-ci n\u00fcmay\u0259nd\u0259si (\u015fah\u0131) idi;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Nadir \u015fah \u018ff\u015far\u0131n o\u011flu Rzaqulu mirz\u0259nin \u0259mri il\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015f III Abbas S\u0259f\u0259vil\u0259r s\u00fclal\u0259sinin \u015eeyx S\u0259fi \u0259d-Dind\u0259n ba\u015flanan birba\u015fa x\u0259ttinin 18-ci n\u00fcmay\u0259nd\u0259si (\u015feyxi, \u015fah\u0131) idi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>8-ci paralel:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259r e.\u0259. 329-cu ild\u0259 \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r s\u00fclal\u0259sinin hakimiyy\u0259tin\u0259 son qoymu\u015f, bundan 2 il sonra \u2013 e.\u0259. 327-ci ild\u0259 Hindistan y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Nadir \u015fah \u018ff\u015far 1736-c\u0131 ild\u0259 S\u0259f\u0259vil\u0259r s\u00fclal\u0259sinin hakimiyy\u0259tin\u0259 son qoymu\u015f, bundan 2 il sonra \u2013 1738-ci ild\u0259 Hindistan y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>9-cu paralel:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin Hindistan y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc e.\u0259. 325-ci il\u0259d\u0259k \u2013 2 il davam etmi\u015fdir;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Nadir \u015fah \u018ff\u015far\u0131n Hindistan y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc 1740-c\u0131 il\u0259d\u0259k \u2013 2 il davam etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>10-cu paralel:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin \u00e7ox g\u00fccl\u00fc yadda\u015f\u0131 var idi. O, \u00f6z\u00fcn\u00fcn t\u0259xmin\u0259n 30.000 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fcn h\u0259r birini \u015f\u0259xs\u0259n tan\u0131y\u0131r, onlar\u0131n h\u0259r birinin ad\u0131n\u0131, xarakterini, f\u0259rdi x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini yax\u015f\u0131 bilirdi;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Nadir \u015fah \u018ff\u015far\u0131n \u00e7ox g\u00fccl\u00fc yadda\u015f\u0131 var idi. O, zabitl\u0259rinin ham\u0131s\u0131n\u0131, s\u0131ravi d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rinin is\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259tini \u015f\u0259xs\u0259n tan\u0131y\u0131r, onlar\u0131n h\u0259r birinin ad\u0131n\u0131, xarakterini, f\u0259rdi x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini, hans\u0131n\u0131 n\u0259 vaxt v\u0259 n\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u00fckafatland\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131, yaxud c\u0259zaland\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 yax\u015f\u0131 bilirdi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>11-ci paralel:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259r m\u00fcharib\u0259 vaxt\u0131 ordunun \u00f6n\u00fcnd\u0259 gedir, d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131na birinci at\u0131l\u0131rd\u0131;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Nadir \u015fah \u018ff\u015far m\u00fcharib\u0259 vaxt\u0131 ordunun \u00f6n\u00fcnd\u0259 gedir, d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131na birinci at\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>12-ci paralel:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259r i\u015f\u011fal etdiyi \u00f6lk\u0259l\u0259rin xalqlar\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rini, d\u00fcn\u0259nki d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rini (iranl\u0131lar\u0131, orta asiyal\u0131lar\u0131 v\u0259 s.) k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6z ordusuna g\u00f6t\u00fcr\u00fcr, sonuncular da ona s\u0259daq\u0259tl\u0259 xidm\u0259t edirdil\u0259r;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Nadir \u015fah \u018ff\u015far da \u0259l\u0259 ke\u00e7irdiyi \u00f6lk\u0259l\u0259rin xalqlar\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rini, d\u00fcn\u0259nki d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rini (\u0259fqanlar\u0131, \u00f6zb\u0259kl\u0259ri v\u0259 s.) k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6z ordusuna g\u00f6t\u00fcr\u00fcr, sonuncular da ona s\u0259daq\u0259tl\u0259 xidm\u0259t edirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>13-c\u00fc paralel:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259r dahi s\u0259rk\u0259rd\u0259 olsa da, ideal d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 deyildi;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Nadir \u015fah \u018ff\u015far dahi s\u0259rk\u0259rd\u0259 olsa da, ideal d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 deyildi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>14-c\u00fc paralel:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin qurdu\u011fu d\u00f6vl\u0259t, \u0259slind\u0259, h\u0259rbi xunta rejimi idi;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Nadir \u015fah \u018ff\u015far\u0131n da qurdu\u011fu d\u00f6vl\u0259t, \u0259slind\u0259, h\u0259rbi xunta rejimi idi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>15-ci paralel:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin ruhi durumunda probleml\u0259r e.\u0259. 327-ci ild\u0259n ba\u015flam\u0131\u015f, k\u00fctl\u0259vi q\u0259tll\u0259r\u0259 v\u0259 c\u0259za t\u0259dbirl\u0259rin\u0259 \u0259l atm\u0131\u015fd\u0131. Bu v\u0259ziyy\u0259t \u00e7ar\u0131n \u00f6l\u00fcm tarixin\u0259 \u2013 e.\u0259. 323-c\u00fc il\u0259d\u0259k, 4 il davam etmi\u015fdi;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Nadir \u015fah \u018ff\u015far\u0131n ruhi durumunda probleml\u0259r 1743-c\u00fc ild\u0259n ba\u015flam\u0131\u015f, k\u00fctl\u0259vi q\u0259tll\u0259r\u0259 v\u0259 c\u0259za t\u0259dbirl\u0259rin\u0259 \u0259l atm\u0131\u015fd\u0131. Bu v\u0259ziyy\u0259t \u015fah\u0131n \u00f6l\u00fcm tarixin\u0259 \u2013 1747-ci il\u0259d\u0259k, 4 il davam etmi\u015fdi;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>16-c\u0131 paralel:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Bir f\u0259rziyy\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259, Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259r e.\u0259. 323-c\u00fc ild\u0259 \u00f6z s\u0259rk\u0259rd\u0259si Antipatr t\u0259r\u0259find\u0259n z\u0259h\u0259rl\u0259n\u0259r\u0259k \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr (ba\u015fqa ehtimallara \u0259sas\u0259n, o, t\u0259sad\u00fcfi z\u0259h\u0259rl\u0259nm\u0259d\u0259n, s\u0259t\u0259lc\u0259md\u0259n, qaraciy\u0259r sirrozundan, tif v\u0259 ya malyariya x\u0259st\u0259liyind\u0259n v\u0259fat etmi\u015fdir);<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Nadir \u015fah \u018ff\u015far 1747-ci ild\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn bir qrup s\u0259rk\u0259rd\u0259sinin h\u0259yata ke\u00e7irdiyi sui-q\u0259sd n\u0259tic\u0259sind\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>17-ci paralel:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259r e.\u0259. 323-c\u00fc ilin iyun ay\u0131nda \u00f6lm\u00fc\u015f v\u0259 ya \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Nadir \u015fah \u018ff\u015far 1747-ci ilin iyun ay\u0131nda \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>18-ci paralel:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259r sonuncu \u018fh\u0259m\u0259ni \u015fahlar\u0131 III Daran\u0131n q\u0259tlind\u0259n 7 il (e.\u0259. 330-cu il), V Artakserksin q\u0259tlind\u0259n is\u0259 6 il (e.\u0259. 329-cu il) sonra \u00f6lm\u00fc\u015f v\u0259 ya \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Nadir \u015fah \u018ff\u015far sonuncu S\u0259f\u0259vi \u015fahlar\u0131 II T\u0259hmasibin v\u0259 III Abbas\u0131n q\u0259tlind\u0259n 7 il sonra \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>19-cu paralel:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin b\u00fct\u00fcn o\u011flanlar\u0131n\u0131 onun \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra \u00f6z yax\u0131n adamlar\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015fdil\u0259r;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Nadir \u015fah \u018ff\u015far\u0131n b\u00fct\u00fcn o\u011flanlar\u0131n\u0131 onun \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra \u00f6z yax\u0131n adamlar\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015fdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>20-ci paralel:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin qurdu\u011fu n\u0259h\u0259ng imperiya onun \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n 2 il sonra \u2013 e.\u0259. 321-ci ild\u0259 da\u011f\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r (e.\u0259. 321\u2013320-ci ill\u0259rd\u0259 Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259ri v\u0259 yax\u0131n qohumlar\u0131 aras\u0131nda birinci v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si ba\u015f vermi\u015f, e.\u0259. 321-ci ild\u0259 ba\u011flanm\u0131\u015f Triparadisus sazi\u015fi il\u0259 imperiyan\u0131n \u0259razil\u0259ri h\u0259min s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259rin aras\u0131nda b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fd\u00fcr);<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; Nadir \u015fah \u018ff\u015far\u0131n qurdu\u011fu n\u0259h\u0259ng imperiya onun \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n 2 il sonra \u2013 1749-cu ild\u0259 da\u011f\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r (s\u00f6z\u00fcged\u0259n hadis\u0259 1747\u20131748-ci ill\u0259rin v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sind\u0259n v\u0259 1749-cu ild\u0259 Nadir \u015fah\u0131n n\u0259v\u0259si \u015eahrux \u015fah\u0131n Mir Seyid t\u0259r\u0259find\u0259n devrilm\u0259sind\u0259n sonra ba\u015f vermi\u015fdir. 1750-ci ild\u0259 \u015eahrux \u015fah hakimiyy\u0259t ba\u015f\u0131na qay\u0131d\u0131b 1795-ci il\u0259d\u0259k d\u00f6vl\u0259t\u0259 r\u0259hb\u0259rlik ets\u0259 d\u0259, bu, art\u0131q imperiya deyil, \u0259sas\u0259n M\u0259\u015fh\u0259d \u015f\u0259h\u0259rini v\u0259 onun \u0259traf\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n ki\u00e7ik bir xanl\u0131q idi).<\/p>\n\n\n\n<p>Bu paralell\u0259rd\u0259n b\u0259zil\u0259rinin daxili m\u0259zmunu zahirind\u0259n daha d\u0259rindir. M\u0259s\u0259l\u0259n, Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rl\u0259 Nadir \u015fah\u0131n aqoniya d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn 4 il davam etm\u0259si&#8230; M\u00fcasirl\u0259rinin v\u0259 tarix\u00e7il\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259, Nadir \u015fah\u0131n psixoloji v\u0259ziyy\u0259ti o\u011flu Rzaqulu mirz\u0259ni kor etdirdikd\u0259n bir q\u0259d\u0259r sonra pisl\u0259\u015fmi\u015f, 1743-c\u00fc ild\u0259n etibar\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fc qabar\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 b\u00fcruz\u0259 vermi\u015fdir. Nadir \u015fah\u0131n n\u0259h\u0259ng imperiyas\u0131n\u0131n s\u00fcqutu da h\u0259min tarixd\u0259n ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. Lakin Nadirl\u0259 \u0130sg\u0259nd\u0259rin ox\u015far c\u0259h\u0259ti onlar\u0131n h\u0259r ikisinin t\u0259n\u0259zz\u00fcl v\u0259 deqradasiya d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn d\u00f6rd il \u00e7\u0259km\u0259si deyil. S\u00f6zs\u00fcz ki, tarixl\u0259rin \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259si s\u0131rf t\u0259sad\u00fcf\u00fcn n\u0259tic\u0259sidir. Nadir \u015fahla Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259ri eynil\u0259\u015fdir\u0259n \u0259sas c\u0259h\u0259t is\u0259 budur ki, onlar\u0131n h\u0259r ikisi qanuni s\u00fclal\u0259l\u0259ri m\u0259hv etmi\u015f, prosesl\u0259rin t\u0259bii axar\u0131n\u0131 pozmu\u015f, formala\u015fm\u0131\u015f sisteml\u0259ri da\u011f\u0131tm\u0131\u015fd\u0131lar. Lakin \u00f6zl\u0259ri d\u0259 sistemin t\u0259rkib hiss\u0259si olduqlar\u0131na g\u00f6r\u0259 h\u0259min ictimai-siyasi m\u00fchitin m\u0259hvind\u0259n sonra qal\u0131b<\/p>\n\n\n\n<p>inki\u015faf ed\u0259 bilm\u0259zdil\u0259r. F\u0259rq yaln\u0131z ondad\u0131r ki, Nadir S\u0259f\u0259vil\u0259rin noyonu (general\u0131) kimi \u0259vv\u0259ld\u0259n sistemin i\u00e7ind\u0259 idi, \u0130sg\u0259nd\u0259r is\u0259 III Dara \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259d\u0259n sonra \u00f6z\u00fcn\u00fc Asiyan\u0131n v\u0259 \u0130ran\u0131n \u015fah\u0131 elan etm\u0259kl\u0259 u\u00e7ub-da\u011f\u0131lmaqda olan sistemin i\u00e7in\u0259 girmi\u015fdi. O, makedoniyal\u0131lar\u0131 iranl\u0131 v\u0259 baktriyal\u0131 q\u0131zlarla ail\u0259 qurma\u011fa m\u0259cbur etmi\u015f, \u00f6z\u00fc d\u0259 yaln\u0131z \u018fh\u0259m\u0259ni \u015fahzad\u0259l\u0259ri il\u0259 evl\u0259nmi\u015fdi. Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin d\u00f6rd h\u0259yat yolda\u015f\u0131ndan Statira \u018fh\u0259m\u0259ni \u015fah\u0131 III Daran\u0131n, Parisatida \u018fh\u0259m\u0259ni \u015fah\u0131 III Artakserksin, Barsina \u018fh\u0259m\u0259ni n\u0259slind\u0259n olan \u018frtabaz\u0131n, Roksana is\u0259 \u018fh\u0259m\u0259ni \u0259yan\u0131 Oksiart\u0131n q\u0131z\u0131 idi. O, yax\u0131n \u0259traf\u0131na, ordusuna ke\u00e7mi\u015f \u018fh\u0259m\u0259ni \u0259yanlar\u0131n\u0131, zad\u0259ganlar\u0131n\u0131, iranl\u0131lar\u0131, orta asiyal\u0131lar\u0131 y\u0131\u011fma\u011fa, saray\u0131nda \u018fh\u0259m\u0259ni m\u0259rasiml\u0259rini t\u0259tbiq etm\u0259y\u0259, \u015e\u0259rq libaslar\u0131 geyinm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. Bel\u0259likl\u0259, Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin aqib\u0259tini batan g\u0259miy\u0259 min\u0259n adam\u0131n taleyin\u0259 d\u0259 b\u0259nz\u0259tm\u0259k olar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Z\u0259nnimizc\u0259, h\u0259tta sonuncu nominal S\u0259f\u0259vi \u015fahlar\u0131n\u0131n hakimiyy\u0259ti d\u0259 fitri istedad\u0131na, c\u0259sar\u0259tin\u0259, liderlik keyfiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 v\u0259 xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 r\u0259\u011fm\u0259n Nadir \u015fah\u0131n hakimiyy\u0259tind\u0259n daha legitim olmu\u015fdur. B\u0259lk\u0259 d\u0259 Nadir \u015fah \u018ff\u015far\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcn v\u0259 s\u00fclal\u0259sinin hakimiyy\u0259tinin uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fc olmamas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bi bunda idi. S\u0259f\u0259vil\u0259r bu h\u00fcququ 431 illik \u015feyxlik v\u0259 \u015fahl\u0131qla qazanm\u0131\u015fd\u0131lar.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/107320157_6219232478160260_7272390202277645642_n.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-9700\" width=\"140\" height=\"159\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Araz \u015e\u018fHR\u0130L\u0130<\/strong>\/\/<em><strong>Ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131-jurnalist<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Araz \u015e\u0259hrilinin \u201cS\u0259f\u0259vil\u0259r: paralell\u0259r, ehtimallar, h\u0259qiq\u0259tl\u0259r\u201d kitab\u0131ndak\u0131 faktlar \u0259sas\u0131nda haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r Nadir \u015fah \u018ff\u015far Asiyan\u0131n sonuncu b\u00f6y\u00fck fatehi idi. Napoleon Bonapart \u00f6z\u00fcn\u00fc yeni Nadir hesab<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":9701,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-9699","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9699","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9699"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9699\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9711,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9699\/revisions\/9711"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/9701"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9699"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9699"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9699"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}