{"id":97573,"date":"2024-01-06T08:58:47","date_gmt":"2024-01-06T04:58:47","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=97573"},"modified":"2024-01-06T08:58:48","modified_gmt":"2024-01-06T04:58:48","slug":"goygol-s%c9%99h%c9%99rind%c9%99-alman-evl%c9%99ri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=97573","title":{"rendered":"G\u00f6yg\u00f6l \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 alman evl\u0259ri"},"content":{"rendered":"\n<p>Almanlar Az\u0259rbaycana 1810-cu ill\u0259rin sonlar\u0131nda g\u0259lmi\u015fdil\u0259r. Onlar \u0259sas\u0259n V\u00fcrtemberq krall\u0131\u011f\u0131n\u0131n sakinl\u0259ri \u2013 \u015fvablar (alman dilinin \u015fvab dialektind\u0259 dan\u0131\u015fanlar) idil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Almaniyan\u0131n c\u0259nubunda yerl\u0259\u015f\u0259n bu krall\u0131q Napoleon m\u00fcharib\u0259l\u0259ri zaman\u0131 \u00e7ox z\u0259r\u0259r g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fc. 1815-ci ilin yay\u0131nda \u0130ndoneziyada Tambora vulkan\u0131n p\u00fcsk\u00fcrm\u0259sind\u0259n sonrak\u0131 iqlim d\u0259yi\u015fikliyi k\u00fctl\u0259vi acl\u0131\u011fa s\u0259b\u0259b olmu\u015fdu.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015evablar\u0131n bir hiss\u0259si \u00e7ar I Aleksandra m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k Rusiyaya k\u00f6\u00e7m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn icaz\u0259 ist\u0259dil\u0259r. \u00c7ar da onlar\u0131 yenic\u0259 i\u015f\u011fal etdiyi C\u0259nubi Qafqazda, yerl\u0259\u015fdirm\u0259yi q\u0259rara ald\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu q\u0259rar t\u0259kc\u0259 humanizmd\u0259n do\u011fmurdu. \u00c7arizm h\u0259m C\u0259nubi Qafqazda xristian elementini g\u00fccl\u0259ndirir, h\u0259m d\u0259 burada almanlar\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131 v\u0259 s\u0259nayeni inki\u015faf etdir\u0259r\u0259k g\u0259lirini art\u0131rmaq ist\u0259yirdi. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, k\u00f6\u00e7\u0259 697 428 rubl pul ayr\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lk alman koloniyalar\u0131 Tiflis yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda yarad\u0131ld\u0131. Onlar\u0131n say\u0131 6 idi. Sonra g\u0259l\u0259nl\u0259r\u0259 h\u0259min \u0259razil\u0259rd\u0259 torpaq \u00e7atmad\u0131\u011f\u0131ndan Qafqaz cani\u015fini Yermolovun g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 ke\u00e7mi\u015f G\u0259nc\u0259 xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259razisin\u0259 g\u00f6nd\u0259rildil\u0259r. Almanlar 1819-cu ild\u0259 Helenendorf (G\u00f6yg\u00f6l), 1820-ci ild\u0259 Annenfeld (indiki \u015e\u0259mkir) m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rinin \u0259sas\u0131n\u0131 qoydular. M\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rin h\u0259r ikisi \u00e7ar\u0131n bac\u0131lar\u0131n\u0131n (Yelena v\u0259 Anna) \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu koloniyalardan ba\u015fqa almanlar Georqsfeld (\u00c7inarl\u0131, \u015e\u0259mkir rayonu), Qr\u00fcnfeld (H\u0259s\u0259nsu, A\u011fstafa rayonu), Ayxenfeld (\u0130rma\u015fl\u0131, \u015e\u0259mkir rayonu), Traubenfeld (Tovuz \u015f\u0259h\u0259ri), Yelizavetinka (A\u011fstafa \u015f\u0259h\u0259ri) kimi k\u0259ndl\u0259rd\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Almanlar Az\u0259rbaycanda elm v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tin, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 v\u0259 s\u0259nayenin inki\u015faf\u0131na b\u00f6y\u00fck t\u00f6hf\u0259l\u0259r verdil\u0259r, bir s\u0131ra sah\u0259l\u0259rin \u0259sas\u0131n\u0131 qoydular. S\u00fcr\u0259tl\u0259 b\u00f6y\u00fcy\u0259n Bak\u0131n\u0131n memarl\u0131\u011f\u0131nda da g\u00f6rk\u0259mli rol oynad\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin parlamenti yarananda almanlar \u00fc\u00e7\u00fcn 1 yer ayr\u0131ld\u0131. Onu Helenendorf sakini Lorens Kun tutdu. 1919-cu ild\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti \u00f6lk\u0259d\u0259 m\u0259skunla\u015fmalar\u0131n\u0131n 100 illiyi m\u00fcnasib\u0259til\u0259 almanlara t\u0259brik \u00fcnvanlad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Sovet i\u015f\u011fal\u0131ndan sonrak\u0131 repressiyalar, kollektivl\u0259\u015fm\u0259, qol\u00e7omaqs\u0131zla\u015fd\u0131rma kimi t\u0259dbirl\u0259r almanlardan da yan ke\u00e7m\u0259di. Ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rinin alman adlar\u0131 t\u0259dric\u0259n d\u0259yi\u015fdirildi. M\u0259s\u0259l\u0259n, Georqsfeld \u0259vv\u0259lc\u0259 Leninfeld, sonra Lenink\u0259nd oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>Nasist Almaniyas\u0131n\u0131n 1941-ci ild\u0259 SSR\u0130-y\u0259 h\u00fccum etm\u0259sind\u0259n sonra C\u0259nubi Qafqazda v\u0259 Volqaboyunda (burada onlar\u0131n muxtar vilay\u0259tl\u0259ri vard\u0131) ya\u015fayan almanlar \u0259sas\u0259n Qazax\u0131stana, Sibir\u0259 s\u00fcrg\u00fcn edildil\u0259r. Az\u0259rbaycandan 22.741 alman deportasiya olundu. Yaln\u0131z Stalinin \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra onlara qay\u0131tmaq icaz\u0259si verildi.<\/p>\n\n\n\n<p>Sa\u011f qalanlar\u0131n b\u0259zil\u0259ri Az\u0259rbaycana geri qay\u0131td\u0131lar. Ke\u00e7mi\u015f Helenendorfda ilk m\u00fchacirl\u0259r n\u0259slinin sonuncu n\u00fcmay\u0259nd\u0259si olan Viktor Klein 2007-ci ild\u0259 v\u0259fat etdi. Onun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ev 2014-c\u00fc ild\u0259 Alman beyn\u0259lxalq \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (G\u0130Z) d\u0259st\u0259yi il\u0259 muzey\u0259 \u00e7evrildi.<\/p>\n\n\n\n<p>Yadigar Sad\u0131ql\u0131<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Almanlar Az\u0259rbaycana 1810-cu ill\u0259rin sonlar\u0131nda g\u0259lmi\u015fdil\u0259r. Onlar \u0259sas\u0259n V\u00fcrtemberq krall\u0131\u011f\u0131n\u0131n sakinl\u0259ri \u2013 \u015fvablar (alman dilinin \u015fvab dialektind\u0259 dan\u0131\u015fanlar) idil\u0259r. Almaniyan\u0131n c\u0259nubunda yerl\u0259\u015f\u0259n bu krall\u0131q<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":97574,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-97573","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundm"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/97573","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=97573"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/97573\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":97575,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/97573\/revisions\/97575"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/97574"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=97573"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=97573"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=97573"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}