{"id":97899,"date":"2024-01-20T22:04:13","date_gmt":"2024-01-20T18:04:13","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=97899"},"modified":"2024-01-20T22:04:14","modified_gmt":"2024-01-20T18:04:14","slug":"sahmat-oyununu-kim-k%c9%99sf-etdi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=97899","title":{"rendered":"\u015eahmat oyununu kim k\u0259\u015ff etdi?"},"content":{"rendered":"\n<p>1886-c\u0131 ild\u0259n bu yana bir \u00e7ox turnirl\u0259rin m\u00f6vzusu olan v\u0259 d\u00fcnyan\u0131n h\u0259r yerind\u0259n r\u0259qibl\u0259rin qat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u015fahmat yar\u0131\u015flar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259, h\u0259r\u0259k\u0259t v\u0259 planla\u015fd\u0131rma il\u0259 ir\u0259lil\u0259y\u0259n \u015fahmat\u0131 daha da populyarla\u015fd\u0131r\u0131b. G\u0259lin \u015fahmat\u0131n n\u0259 vaxt v\u0259 nec\u0259 icad edildiyin\u0259, b\u0259zil\u0259ri a\u011f, qalanlar\u0131 is\u0259 qara olan 64 kvadratl\u0131q taxtada oyun \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi fiqurlarla nec\u0259 oynan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na n\u0259z\u0259r salaq.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">\u015eahmat\u0131 kim icad edib?<\/h4>\n\n\n\n<p>K\u00f6kl\u00fc bir tarix\u0259 malik olan \u015fahmat oyunu arxeoloji t\u0259dqiqatlarda rast g\u0259lin\u0259n oyun n\u00f6vl\u0259rind\u0259n biridir. H\u0259r k\u0259s\u0259 tan\u0131\u015f olan&nbsp;<a href=\"https:\/\/kayzen.az\/blog\/maraqli-faktlar\/3215\/misir-piramidalar%C4%B1.html\">Misir piramidalar\u0131nda<\/a>&nbsp;b\u0259zi yerd\u0259 bu oyunun izl\u0259rin\u0259 rast g\u0259linm\u0259si \u015fahmat\u0131n kim t\u0259r\u0259find\u0259n k\u0259\u015ff edildiyi v\u0259 ilk d\u0259f\u0259 harada meydana g\u0259ldiyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 suallara s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. M\u00fcvafiq olaraq t\u0259xmin edilir ki, e.\u0259 2000-ci ill\u0259rd\u0259n oynan\u0131lma\u011fa ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u0259k olar. Lakin bundan ba\u015fqa yaz\u0131l\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 n\u0259z\u0259r salsaq 6-c\u0131 \u0259sr\u0259 qay\u0131tmaq laz\u0131md\u0131r. Eyni \u015f\u0259kild\u0259 Hindistanda tap\u0131lan yaz\u0131l\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 \u015fahmat oyunu Hindistanda oynan\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eahmata \u00e7ox b\u0259nz\u0259y\u0259n \u201c\u00c7aturanqa\u201d adl\u0131 oyunun Hindistandan sonra yay\u0131lmas\u0131nda b\u00f6y\u00fck s\u00fcr\u0259ti g\u00f6rm\u0259k olar. X\u00fcsusil\u0259 10-cu \u0259srd\u0259n sonrak\u0131 qeydl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 \u015fahmat oyunu s\u00fcr\u0259tl\u0259 Asiya, Avropa v\u0259 Yax\u0131n \u015e\u0259rq\u0259 yay\u0131ld\u0131. 15-ci \u0259srd\u0259 \u0259ks\u0259r Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 kral oyunu kimi zad\u0259ganlar\u0131n oyunlar\u0131 aras\u0131nda idi. T\u0259bii ki, zaman ke\u00e7dikc\u0259 oyunun b\u0259zi qaydalar\u0131 d\u0259yi\u015fs\u0259 d\u0259, 19-cu \u0259srd\u0259 son \u015f\u0259klini alm\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 populyarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 davam etdirir.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">\u015eahmat hans\u0131 \u00f6lk\u0259d\u0259 v\u0259 nec\u0259 yaran\u0131b?<\/h4>\n\n\n\n<p>Hans\u0131 \u00f6lk\u0259nin oyununun \u015fahmat oldu\u011funu ara\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman qar\u015f\u0131n\u0131za \u00e7\u0131xan ilk qeydl\u0259r arxeoloji qaz\u0131nt\u0131lardan \u0259ld\u0259 edil\u0259n m\u0259lumatlar olacaq. Lakin \u015fahmat\u0131n ixtiras\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif r\u0259vay\u0259tl\u0259r m\u00f6vcuddur. Bu \u0259fsan\u0259l\u0259r aras\u0131nda oyunun yaranmas\u0131n\u0131 t\u0259svir ed\u0259n \u0259n m\u0259\u015fhur \u0259fsan\u0259 Sissa ibn Dahiy\u0259 m\u0259xsusdur. Bu r\u0259vay\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00e7ox a\u011f\u0131ll\u0131 olan Sissa ibn Dahi Fars pad\u015fah\u0131n\u0131n v\u0259ziri idi. Pad\u015fah ondan bir oyun icad etm\u0259yi xahi\u015f etdikd\u0259 \u015fahmat oyunu ortaya \u00e7\u0131xd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eahmat oyununa \u0259sas\u0259n, 64 kvadratdan ibar\u0259t meydan\u00e7ada yar\u0131s\u0131 qara, yar\u0131s\u0131 a\u011f olmaqla c\u0259mi 32 fiqur var. 16-s\u0131 a\u011f, qalan\u0131 qara olan da\u015flar a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lard\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p>-8 piyada<\/p>\n\n\n\n<p>-2 at<\/p>\n\n\n\n<p>-2 fil<\/p>\n\n\n\n<p>-2 top<\/p>\n\n\n\n<p>-1 v\u0259zir<\/p>\n\n\n\n<p>-1 \u015fah<\/p>\n\n\n\n<p>64 meydanda m\u00fcxt\u0259lif ir\u0259lil\u0259m\u0259 strategiyalar\u0131 il\u0259 par\u00e7alar\u0131 ir\u0259lil\u0259d\u0259r\u0259k d\u00fc\u015fm\u0259nin \u0259n vacib par\u00e7as\u0131n\u0131 m\u0259\u011flub etm\u0259lisiniz. Yaln\u0131z bu yolla qalib g\u0259l\u0259 bil\u0259c\u0259yiniz oyundak\u0131 \u201c\u015fah\u201d ifad\u0259si farsca h\u0259rfi m\u0259nada \u201cpad\u015fah\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc\u201d dem\u0259kdir. Fars kral\u0131 bu oyunu \u00e7ox b\u0259y\u0259nir v\u0259 d\u0259rhal \u00f6z krali\u00e7as\u0131n\u0131 q\u0131z\u0131lda bo\u011fmaq ist\u0259yir, lakin krali\u00e7a \u00e7ox a\u011f\u0131ll\u0131d\u0131r v\u0259 ist\u0259diyi q\u0131z\u0131l deyil. O, pad\u015fah\u0131ndan el\u0259 bu\u011fda ist\u0259diyini bildirir ki, h\u0259r meydanda bir tax\u0131l olsun, sonrak\u0131 meydanlarda is\u0259 h\u0259dsiz \u00e7oxals\u0131n. Fars pad\u015fah\u0131na \u00e7ox ki\u00e7ik g\u00f6r\u00fcn\u0259n bu h\u0259diyy\u0259 64 kvadratl\u0131q oyunun sonunda krala 18 kvintilyon bu\u011fda d\u0259n\u0259sin\u0259 ba\u015fa g\u0259ldi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1886-c\u0131 ild\u0259n bu yana bir \u00e7ox turnirl\u0259rin m\u00f6vzusu olan v\u0259 d\u00fcnyan\u0131n h\u0259r yerind\u0259n r\u0259qibl\u0259rin qat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u015fahmat yar\u0131\u015flar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259, h\u0259r\u0259k\u0259t v\u0259 planla\u015fd\u0131rma il\u0259 ir\u0259lil\u0259y\u0259n \u015fahmat\u0131<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":97900,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-97899","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/97899","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=97899"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/97899\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":97901,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/97899\/revisions\/97901"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/97900"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=97899"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=97899"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=97899"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}