{"id":98121,"date":"2024-01-31T11:52:00","date_gmt":"2024-01-31T07:52:00","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=98121"},"modified":"2024-01-31T21:58:18","modified_gmt":"2024-01-31T17:58:18","slug":"cecenistan-rus-h%c9%99rb-tarixcisi-vasili-pottonun-gozu-il%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=98121","title":{"rendered":"\u00c7e\u00e7enistan Rus h\u0259rb tarix\u00e7isi Vasili Pottonun g\u00f6z\u00fc il\u0259"},"content":{"rendered":"\n<p>Vasili Aleksandrovi\u00e7 Potto &#8212; Rus ordusunun Alman \u0259silli s\u00fcvari general\u0131, Kr\u0131m m\u00fcharib\u0259sinin v\u0259 Pol\u015fa \u00fcsyan\u0131n\u0131n yat\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131, Qafqaz H\u0259rbi Dair\u0259sinin q\u0259rargah\u0131nda H\u0259rb tarixi kafedras\u0131n\u0131n r\u0259isi, h\u0259rbi tarix\u00e7i.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8230;\u00c7e\u00e7enistan, \u015fimalda Terek \u00e7ay\u0131 v\u0259 \u0259traf\u0131nda da\u011f silsil\u0259si il\u0259 t\u0259xmin\u0259n \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n, onu Kum\u0131k \u00e7\u00f6ll\u0259rind\u0259n ay\u0131ran, qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259n s\u0259rh\u0259dl\u0259r i\u00e7\u0259risind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n geni\u015f bir \u00f6lk\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu \u0259l\u00e7atmaz \u00f6lk\u0259 Rus h\u00f6kmranl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yay\u0131lma yolunda dayan\u0131rd\u0131. Onun \u0259sas \u0259h\u0259miyy\u0259ti ondan ibar\u0259t idi ki, o, z\u0259ngin da\u011f otlaqlar\u0131, s\u0131x me\u015f\u0259l\u0259ri, ortas\u0131nda \u00e7oxdan s\u0259p\u0259l\u0259nmi\u015f d\u0259bd\u0259b\u0259li \u0259kin sah\u0259l\u0259rinin vah\u0259l\u0259ri, \u00e7oxlu \u00e7aylarla sulanan v\u0259 h\u0259r c\u00fcr z\u0259ngin bitki \u00f6rt\u00fcy\u00fc il\u0259 \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015f d\u00fcz\u0259nlikl\u0259ri il\u0259 bir tax\u0131l anbar\u0131 idi. V\u0259 yaln\u0131z \u00c7e\u00e7enistan\u0131 f\u0259th etm\u0259kl\u0259 \u015e\u0259rqi Qafqaz\u0131n da\u011f xalqlar\u0131n\u0131 t\u0259slim olma\u011fa v\u0259 dinc h\u0259yata m\u0259cbur etm\u0259y\u0259 \u00fcmid etm\u0259k olard\u0131. Ancaq he\u00e7 bir \u015fey yar\u0131m v\u0259h\u015fi \u00c7e\u00e7en xalq\u0131n\u0131 deyil, \u0259halisinin ke\u00e7ilm\u0259z m\u00fcdafi\u0259 tapd\u0131\u011f\u0131 \u00c7e\u00e7enistan\u0131n v\u0259h\u015fi t\u0259bi\u0259tini tabe etm\u0259kd\u0259n daha \u00e7\u0259tin deyildi. Ruslar\u0131n bura t\u0259cav\u00fcz etm\u0259k v\u0259 \u00f6lk\u0259y\u0259 n\u00fcfuz etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ilk c\u0259hdl\u0259ri &#8212; qraf Pavel Potemkinin r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda Pierinin ekspedisiyas\u0131 v\u0259 Bulqakovun Xanqala d\u0259r\u0259sin\u0259 h\u00fccumu qanl\u0131 epizodlarla h\u0259ll edildi v\u0259 Bulqakovdan sonra onlar art\u0131q \u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u0259l\u0259 bilm\u0259di. Ancaq \u00c7e\u00e7enistan\u0131n h\u0259m t\u0259bi\u0259ti, h\u0259m d\u0259 xalq\u0131 \u00f6z m\u00fcst\u0259qilliyinin ke\u015fiyind\u0259 m\u00f6hk\u0259m dayanm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Topoqrafik c\u0259h\u0259td\u0259n \u00c7e\u00e7enistan iki \u00e7ox f\u0259rqli hiss\u0259y\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u00fcr: c\u0259nub &#8212; da\u011fl\u0131q v\u0259 \u015fimal &#8212; d\u00fcz\u0259nlik, h\u0259r ikisi eyni d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 q\u0259dim me\u015f\u0259l\u0259rl\u0259 \u00f6rt\u00fcl\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fslind\u0259, \u0259sl me\u015f\u0259lik \u00c7e\u00e7enistanda yaln\u0131z Sunja \u00e7ay\u0131ndan k\u0259narda ba\u015flay\u0131r; Terekd\u0259n Sunjaya q\u0259d\u0259r olan bo\u015fluqda, bu \u00e7aylar\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 Terek\u0259 paralel iki al\u00e7aq da\u011f silsil\u0259si il\u0259 k\u0259sil\u0259n geni\u015f \u00fc\u00e7bucaqda, b\u00fct\u00fcn suvar\u0131lmas\u0131 yaln\u0131z bir ne\u00e7\u0259 mineral bulaqla m\u0259hdudla\u015fan \u00e7\u00f6l s\u0259hras\u0131 var. Bu b\u00f6lg\u0259d\u0259 dem\u0259k olar ki, ya\u015fay\u0131\u015f yoxdur v\u0259 \u00c7e\u00e7en k\u0259ndl\u0259rin\u0259 Yermolovun d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 yaln\u0131z Terekin sa\u011f sahilind\u0259 v\u0259 Sunjan\u0131n sol sahilind\u0259 rast g\u0259lm\u0259k olard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Ancaq Sunjadan k\u0259narda sonsuz me\u015f\u0259l\u0259r ba\u015flay\u0131r. Amma burada, \u0259sas\u0259n bu me\u015f\u0259lik \u00c7e\u00e7enistanda azad da\u011f tayfalar\u0131 il\u0259 \u015fimall\u0131lar aras\u0131nda da \u015fidd\u0259tli m\u00fcbariz\u0259 gedirdi; burada h\u0259r add\u0131mda bir d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn izin\u0259 rast g\u0259lm\u0259k olar, burada Germen\u00e7uq, \u015eali, Mayurtup, B\u00f6y\u00fck v\u0259 Ki\u00e7ik Ata\u011f\u0131, Urus-Martan, Ald\u0131, Belqotoy v\u0259 s. k\u0259ndl\u0259ri yerl\u0259\u015fir; Burada Fortanqa, Ro\u015fnya, Qoyta, Gexa v\u0259 Lermontovun \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 b\u0259hs etdiyi Arqun, Valerik v\u0259 bir \u00e7ox ba\u015fqa \u00e7aylar ax\u0131r. Buralar qoca Qafqazl\u0131lar\u0131n yadda\u015f\u0131nda silinm\u0259z izl\u0259r qoyur.<\/p>\n\n\n\n<p>Rusiyan\u0131n davaml\u0131 s\u0259yl\u0259ri indi me\u015f\u0259lik Sunja\u0259traf\u0131 \u00c7e\u00e7enistan\u0131n\u0131 ke\u00e7ilm\u0259z xarakterind\u0259n m\u0259hrum etdi; geni\u015f bo\u015fluqlar h\u0259r yer\u0259 n\u00fcfuz etm\u0259y\u0259 imkan verir v\u0259 daha da \u0259l\u00e7atmaz k\u0259ndl\u0259r yoxdur. Lakin \u00e7ox sonralar, Qafqaz i\u015f\u011fal\u0131n\u0131n son d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 m\u00fcbariz\u0259 meydan\u0131 olmu\u015f da\u011fl\u0131q \u00c7e\u00e7enistan h\u0259l\u0259 d\u0259 \u00f6z q\u0259dim fizioqnomiyas\u0131n\u0131 qoruyub saxlay\u0131r. \u018fvv\u0259ll\u0259r oldu\u011fu kimi, onun da\u011flar\u0131n\u0131n zirv\u0259l\u0259ri v\u0259 yamaclar\u0131 eyni d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 \u00e7ox\u0259srlik, g\u0259mi kimi, yarpaql\u0131 me\u015f\u0259l\u0259rl\u0259 \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr ki, bu da Ba\u015f Qafqaz da\u011flar\u0131ndan f\u0259rqli olaraq, bu \u00c7e\u00e7en y\u00fcks\u0259klikl\u0259rin\u0259 Qara Da\u011flar ad\u0131n\u0131 verdi. Buralar daim a\u011f qar \u00f6rt\u00fcy\u00fc il\u0259 \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Q\u00fcdr\u0259tli da\u011f \u00e7aylar\u0131 il\u0259 k\u0259silmi\u015f bu da\u011f me\u015f\u0259l\u0259ri, dem\u0259k olar ki, m\u00fcbariz\u0259nin son g\u00fcnl\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r \u00c7e\u00e7enl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259bii qala rolunu oynad\u0131, buradan onlar \u015fidd\u0259tli basq\u0131nlar etdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu s\u0259rt t\u0259bi\u0259tin aras\u0131nda \u0259srl\u0259r boyu xarici d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 yeti\u015fmi\u015f v\u0259 daxili \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259r\u0259 d\u00f6zm\u0259y\u0259n orijinal bir tayfa ya\u015fay\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7e\u00e7enl\u0259r ad\u0259t\u0259n bir \u00e7ox qruplara v\u0259 ya c\u0259miyy\u0259tl\u0259r\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u00fcr. \u00c7e\u00e7enl\u0259r \u00f6zl\u0259rini &#171;Nox\u00e7i&#187;, y\u0259ni xalq adland\u0131r\u0131rlar v\u0259 bu ad \u00c7e\u00e7en dilind\u0259 v\u0259 onun dialektl\u0259rind\u0259 dan\u0131\u015fan b\u00fct\u00fcn tayfa v\u0259 n\u0259sill\u0259r\u0259 eyni d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 aiddir.<\/p>\n\n\n\n<p>Qafqaz tayfalar\u0131n\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti kimi \u00c7e\u00e7en xalq\u0131n\u0131n m\u0259n\u015f\u0259yi v\u0259 tarixi ke\u00e7mi\u015fin duman\u0131nda itib. Bu bar\u0259d\u0259 etibarl\u0131 tarixi m\u0259lumat yoxdur v\u0259 xalq \u0259fsan\u0259l\u0259ri \u00f6z qeyri-adi yoxsullu\u011fu v\u0259 adiliyi il\u0259 diqq\u0259ti \u00e7\u0259kir. Xalq\u0131n m\u0259n\u015f\u0259yi haqq\u0131nda b\u0259zi \u0259fsan\u0259l\u0259r d\u0259 qorunub saxlan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r, lakin bu xalq\u0131n nec\u0259 b\u00f6y\u00fcd\u00fcy\u00fc v\u0259 inki\u015faf etdiyi, Ruslar Qafqazda g\u00f6r\u00fcnm\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l onlar\u0131n ke\u00e7mi\u015finin nec\u0259 oldu\u011fu haqq\u0131nda laz\u0131ml\u0131 olan m\u0259lumatlar epik \u0259fsan\u0259l\u0259rd\u0259n ba\u015fqa bir \u015fey deyildir.<\/p>\n\n\n\n<p>Qoca \u00c7e\u00e7enl\u0259r siz\u0259 dey\u0259c\u0259kl\u0259r ki, Da\u011f\u0131stan da\u011flar\u0131n\u0131n \u015fimal yamac\u0131ndan Sunja boyunca uzanan z\u0259ngin vadinin s\u0131x, ke\u00e7ilm\u0259z me\u015f\u0259l\u0259rind\u0259 bir m\u00fcdd\u0259t \u0259vv\u0259l yaln\u0131z v\u0259h\u015fi heyvanlar g\u0259zirdi v\u0259 insan varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n he\u00e7 bir izi yox idi. C\u0259mi 250 ild\u0259n \u00e7ox olmayaraq, bir ne\u00e7\u0259 da\u011f ail\u0259si \u0130\u00e7keriya da\u011flar\u0131ndan bu m\u00fcst\u0259viy\u0259 en\u0259r\u0259k sular\u0131n ax\u0131n\u0131 il\u0259 indiki me\u015f\u0259lik \u00c7e\u00e7enistanda, Arqun, G\u00f6yta, v\u0259 dig\u0259r m\u00fcnbit torpaqlarda m\u0259skunla\u015fd\u0131lar. \u018ffsan\u0259l\u0259rd\u0259n biri bu m\u00fchacirl\u0259rin \u0259cdad\u0131 kimi \u015eamdan olan bir \u018fli-\u018fr\u0259bin ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kir. V\u0259t\u0259nind\u0259 t\u00f6r\u0259tdiyi cinay\u0259tl\u0259r onu Qafqaz da\u011flar\u0131na qa\u00e7ma\u011fa m\u0259cbur etdi; vadinin yuxar\u0131 axarlar\u0131nda, Qalqaevlil\u0259r (\u0130nqu\u015flar\u0131n \u0259cdadlar\u0131) aras\u0131nda m\u0259skunla\u015fd\u0131 , orada evl\u0259ndi v\u0259 \u018fr\u0259bin \u00e7evikliyi, f\u0259ras\u0259ti v\u0259 \u015f\u0259rq natiqliyi ona da\u011flar\u0131n sakinl\u0259ri aras\u0131nda \u015f\u0259r\u0259fli m\u00f6vqe yaratd\u0131. O\u011flu Na\u00e7xou qeyri-adi g\u00fcc\u00fc v\u0259 qorxmazl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 se\u00e7ilirdi, buna g\u00f6r\u0259 Turpal (\u0431\u043e\u0433\u0430\u0442\u044b\u0440\u044c, q\u0259hr\u0259man) ad\u0131n\u0131 ald\u0131 v\u0259 art\u0131q Nax\u00e7e ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131yan n\u0259v\u0259l\u0259ri birt\u0259h\u0259r Qalqaevlil\u0259rin \u0259razisind\u0259n uzaqda qald\u0131lar. \u00c7ox sonralar, ail\u0259 nifaq\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n \u00f6z aralar\u0131nda par\u00e7aland\u0131lar v\u0259 \u0130\u00e7keriyan\u0131 t\u0259rk ed\u0259r\u0259k, m\u00fcxt\u0259lif m\u00fchacirl\u0259ri q\u0259bul ed\u0259r\u0259k, t\u0259dric\u0259n \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir xalqa \u00e7evril\u0259n bir tayfan\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoydular. \u00c7e\u00e7enl\u0259r h\u0259l\u0259 d\u0259 \u0130\u00e7keriyan\u0131 \u00f6zl\u0259rinin be\u015fiyi hesab edirl\u0259r v\u0259 Na\u00e7xoo ad\u0131n\u0131 \u00f6z \u0259cdadlar\u0131n\u0131n ad\u0131 kimi bilirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Davakar qon\u015fular\u0131ndan q\u0259dim me\u015f\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 s\u00fcr\u0259tli da\u011f \u00e7aylar\u0131 il\u0259 \u0259hat\u0259 olunan vadil\u0259r\u0259 s\u0131\u011f\u0131nan \u00c7e\u00e7enl\u0259r, Sulak v\u0259 Aksay \u00e7aylar\u0131 boyunca yay\u0131lma\u011fa ba\u015flayan y\u0131rt\u0131c\u0131 Kum\u0131klar onlar\u0131 Mi\u00e7ikd\u0259 qar\u015f\u0131layana q\u0259d\u0259r uzun m\u00fcdd\u0259t sakit v\u0259 dinc ya\u015fad\u0131lar. Sonra Kum\u0131klar, onlardan sonra is\u0259 Noqaylar v\u0259 Kabardinl\u0259r &#8212; \u0259n\u0259n\u0259vi d\u00f6y\u00fc\u015fk\u0259n xalqlar, z\u0259ngin qon\u015fular\u0131 haqq\u0131nda m\u0259lumat \u0259ld\u0259 ed\u0259r\u0259k, onlar\u0131 daimi qanl\u0131 h\u00fccumlar\u0131n\u0131n v\u0259 soy\u011funlar\u0131n\u0131n m\u00f6vzusuna \u00e7evirdil\u0259r. Bu \u00e7\u0259tin \u015f\u0259rtl\u0259r, qorunma\u011fa v\u0259 m\u00fcqavim\u0259t\u0259 olan \u0259b\u0259di ehtiyac, \u0259fsan\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259, \u00c7e\u00e7enl\u0259rin xarakterini tez bir zamanda d\u0259yi\u015fdirdi v\u0259 \u00e7oban tayfas\u0131n\u0131 o zaman Qafqazda ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn tayfalar\u0131n \u0259n s\u0259rt v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fk\u0259n xalq\u0131na \u00e7evirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7e\u00e7en yara\u015f\u0131ql\u0131 v\u0259 g\u00fccl\u00fcd\u00fcr. H\u00fcnd\u00fcrboy, qam\u0259tli, s\u0259rt \u00fcz cizgil\u0259ri v\u0259 c\u0259ld, q\u0259tiyy\u0259tli g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc il\u0259, \u00f6z h\u0259r\u0259k\u0259tliliyi, \u00e7evikliyi il\u0259 heyranedicidir. Sad\u0259c\u0259, he\u00e7 bir t\u0259x\u0259yy\u00fcl olmadan geyinir, Kabardiyal\u0131larla r\u0259qab\u0259t aparan ekskl\u00fcziv silahlar n\u00fcmayi\u015f etdirir v\u0259 onlar\u0131 Kazaklar\u0131n v\u0259 dig\u0259r da\u011fl\u0131lar\u0131n diqq\u0259tini d\u0259rhal c\u0259lb ed\u0259n x\u00fcsusi yara\u015f\u0131qla geyinir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7e\u00e7enl\u0259rin xarakterin\u0259 g\u00f6r\u0259 Qafqaz\u0131n dig\u0259r da\u011f tayfalar\u0131 il\u0259 \u00e7oxlu \u00fcmumi c\u0259h\u0259tl\u0259ri var; h\u0259m tez \u0259s\u0259bl\u0259\u015fir, \u0259yilm\u0259zdir v\u0259 bir t\u0259\u0259ss\u00fcratdan dig\u0259rin\u0259 asanl\u0131qla ke\u00e7ir; lakin onun xarakterind\u0259, m\u0259s\u0259l\u0259n, qanl\u0131 Kabardiyal\u0131n\u0131n xarakterik x\u00fcsusiyy\u0259tini t\u0259\u015fkil ed\u0259n o n\u0259cib a\u00e7\u0131ql\u0131q yoxdur; m\u0259krli, intiqam\u00e7\u0131, xaindirl\u0259r v\u0259 a\u015fiqlik anlar\u0131nda h\u0259tta dost \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259lidirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Xalq\u0131n h\u0259qiqi h\u0259rbi qabiliyy\u0259tl\u0259ri ki\u00e7ik idi, lakin bu \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131q t\u0259hl\u00fck\u0259ni tamamil\u0259 unutdurmaq h\u0259ddin\u0259 \u00e7atan f\u00f6vq\u0259lad\u0259 \u015f\u0259xsi c\u0259sar\u0259tl\u0259ri il\u0259 kompensasiya edildi. \u00c7e\u00e7en qad\u0131n\u0131n mahn\u0131lar\u0131 is\u0259 \u00c7e\u00e7en atl\u0131s\u0131n\u0131n bu c\u0259sar\u0259tli, t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcskar, y\u0131rt\u0131c\u0131 ruhunu x\u00fcsusi parlaql\u0131qla \u0259ks etdirir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259, \u00c7e\u00e7enl\u0259r mahiyy\u0259t etibar\u0131 il\u0259 s\u00f6z\u00fcn adi m\u0259nas\u0131nda d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc deyil, sad\u0259c\u0259 olaraq quldur, q\u0259ddar v\u0259 y\u0131rt\u0131c\u0131 v\u0259h\u015fil\u0259rin \u00fcsullar\u0131 il\u0259 m\u00fcharib\u0259d\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259n barbar idil\u0259r. Kims\u0259 haql\u0131 olaraq qeyd etdi ki, \u00c7e\u00e7en tipind\u0259, onun m\u0259n\u0259vi xarakterind\u0259 canavar\u0131 xat\u0131rladan n\u0259s\u0259 var. Bu art\u0131q do\u011frudur, \u00e7\u00fcnki \u00c7e\u00e7enl\u0259r \u00f6z \u0259fsan\u0259 v\u0259 mahn\u0131lar\u0131nda \u00f6z q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131 onlara yax\u015f\u0131 tan\u0131\u015f olan canavarlarla m\u00fcqayis\u0259 etm\u0259yi xo\u015flay\u0131rlar; Da\u011fl\u0131n\u0131n anlay\u0131\u015flar\u0131na g\u00f6r\u0259 qurd \u0259n poetik heyvand\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Aslan v\u0259 qartal, deyirl\u0259r, g\u00fcc\u00fc t\u0259msil edir: onlar z\u0259ifin arxas\u0131nca gedirl\u0259r, canavar is\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259n g\u00fccl\u00fc birinin arxas\u0131nca gedir, ikinci halda h\u0259r \u015feyi sonsuz c\u0259sar\u0259t v\u0259 \u00e7eviklik il\u0259 \u0259v\u0259z edir. Qaranl\u0131q gec\u0259l\u0259rd\u0259 ovunun dal\u0131nca gedib k\u0259ndl\u0259ri, s\u00fcr\u00fcl\u0259ri dola\u015f\u0131r, oradan da \u00f6l\u00fcm onu \u200b\u200bh\u0259r d\u0259qiq\u0259 t\u0259hdid edir&#8230; V\u0259 bir d\u0259f\u0259 \u00fcmidsiz bir b\u0259laya d\u00fc\u00e7ar olanda n\u0259 qorxu, n\u0259 d\u0259 a\u011fr\u0131 ifad\u0259 ed\u0259r\u0259k s\u0259ssizc\u0259 \u00f6l\u00fcr&#187;<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259g\u0259r bizim qar\u015f\u0131m\u0131zda \u0259sl \u00c7e\u00e7en q\u0259hr\u0259man\u0131n\u0131n obraz\u0131n\u0131 canland\u0131ran eyni x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r deyilmi ki, onun do\u011fulmas\u0131 sanki t\u0259bi\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259 qeyd olunur; xalq\u0131n \u0259n yax\u015f\u0131 mahn\u0131lar\u0131ndan biri bel\u0259 deyir:<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Anan\u0131n \u00c7e\u00e7eni d\u00fcnyaya g\u0259tirdiyi gec\u0259 canavar t\u00fckl\u0259nir&#187;<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259 tipik xarakter x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 ayd\u0131nd\u0131r ki, \u00c7e\u00e7en h\u0259tta s\u00fclh d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 bel\u0259 evd\u0259 \u00f6z v\u0259h\u015fi, cilovsuz irad\u0259sini h\u0259r \u015feyd\u0259n \u00fcst\u00fcn tutur v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 he\u00e7 vaxt birlik ruhuna v\u0259 dinc inki\u015fafa nail ola bilm\u0259z.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259nb\u0259: Vasili Potto. Qafqaz m\u00fcharib\u0259si. O\u00e7erkl\u0259rd\u0259, epizodlarda, \u0259fsan\u0259l\u0259rd\u0259 v\u0259 t\u0259rc\u00fcmeyi-hallarda<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Rafael Da\u011fl\u0131<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Vasili Aleksandrovi\u00e7 Potto &#8212; Rus ordusunun Alman \u0259silli s\u00fcvari general\u0131, Kr\u0131m m\u00fcharib\u0259sinin v\u0259 Pol\u015fa \u00fcsyan\u0131n\u0131n yat\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131, Qafqaz H\u0259rbi Dair\u0259sinin q\u0259rargah\u0131nda H\u0259rb tarixi kafedras\u0131n\u0131n<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":98124,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-98121","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98121","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=98121"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98121\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":98125,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98121\/revisions\/98125"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/98124"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=98121"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=98121"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=98121"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}