{"id":98187,"date":"2024-02-06T21:01:00","date_gmt":"2024-02-06T17:01:00","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=98187"},"modified":"2024-02-06T21:01:01","modified_gmt":"2024-02-06T17:01:01","slug":"r%c9%99ng-korlugu-n%c9%99dir-daltonizm","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=98187","title":{"rendered":"R\u0259ng korlu\u011fu n\u0259dir? (Daltonizm)"},"content":{"rendered":"\n<p>R\u0259ng korlu\u011fu r\u0259ngl\u0259rin v\u0259 ya r\u0259ngl\u0259r aras\u0131ndak\u0131 f\u0259rql\u0259rin q\u0259bul edil\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259yi g\u00f6rm\u0259 poz\u011funlu\u011fudur. Q\u0131rm\u0131z\u0131 v\u0259 ya\u015f\u0131l kimi r\u0259ngl\u0259rin tez-tez qar\u0131\u015fmas\u0131 \u015f\u0259klind\u0259 ortaya \u00e7\u0131xan r\u0259ng korlu\u011fu nadir hallarda b\u00fct\u00fcn r\u0259ngl\u0259rin boz v\u0259 onun \u00e7alarlar\u0131 kimi q\u0259bul edilm\u0259si kimi g\u00f6r\u00fcl\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">R\u0259ng korlu\u011fu kiml\u0259rd\u0259 olur?<\/h4>\n\n\n\n<p>R\u0259ng korlu\u011fu iki f\u0259rqli \u015f\u0259kild\u0259 ba\u015f ver\u0259 bil\u0259r. Bunlardan birincisi irsi s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n yaranan r\u0259ng korlu\u011fu, dig\u0259ri is\u0259 sonradan yaranan r\u0259ng korlu\u011fudur. Anadang\u0259lm\u0259 r\u0259ng korlu\u011fu tez-tez x xromosomu kimi tan\u0131nan cinsi xromosom vasit\u0259sil\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Ki\u015fil\u0259rd\u0259 t\u0259k X xromosomu, qad\u0131nlarda is\u0259 iki X xromosomu oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn r\u0259ng korlu\u011fu ki\u015fil\u0259rd\u0259 daha \u00e7ox rast g\u0259linir: Qad\u0131nlar\u0131n %0,5-d\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u0259rk\u0259n bu v\u0259ziyy\u0259t ki\u015fil\u0259rin %8-d\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir. Qazan\u0131lm\u0131\u015f r\u0259ng korlu\u011fu beynin tor qi\u015fas\u0131nda v\u0259 ya g\u00f6rm\u0259 m\u0259rk\u0259zind\u0259 probleml\u0259r, g\u00f6rm\u0259 qabiliyy\u0259tin\u0259 t\u0259sir ed\u0259n hiss\u0259l\u0259rin z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259si, b\u0259zi d\u0259rmanlar\u0131n yan t\u0259sirl\u0259ri kimi m\u00fcxt\u0259lif s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n yaran\u0131r.<br><\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">R\u0259ng korlu\u011funun s\u0259b\u0259bl\u0259ri<\/h4>\n\n\n\n<p>R\u0259ng korlu\u011fu tez-tez torlu qi\u015falarda konus fotoreseptorlar\u0131n\u0131n q\u00fcsurlar\u0131 il\u0259 birba\u015fa \u0259laq\u0259li olur, \u00e7\u00fcnki onlar dal\u011fa uzunluqlar\u0131na \u0259saslanan i\u015f\u0131\u011f\u0131 a\u015fkar ed\u0259n konuslara ba\u011fl\u0131d\u0131r. G\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn tor qi\u015fa dediyimiz t\u0259b\u0259q\u0259sind\u0259 &#171;\u00e7ubuqlar&#187; v\u0259 \u00abkonuslar\u00bb dediyimiz fotoreseptorlar var. Konuslar r\u0259ng g\u00f6rm\u0259 qabiliyy\u0259tin\u0259 cavabdehdir. R\u0259ng korlu\u011fu olan insanlarda b\u0259zi konuslar irsi olaraq yox olur v\u0259 ya f\u0259rqli i\u015fl\u0259yir. R\u0259ng korlu\u011fu ad\u0259t\u0259n irsi olaraq ke\u00e7\u0259n genetik bir x\u0259st\u0259likdir. \u00c7ox vaxt cinsi xromosomlardan X xromosomuna da\u015f\u0131naraq k\u00f6rp\u0259y\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Ancaq dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n r\u0259ng korlu\u011funa s\u0259b\u0259b ola bil\u0259c\u0259k 19 f\u0259rqli xromosom v\u0259 56 f\u0259rqli gen var. R\u0259ng korlu\u011funun \u0259n \u00e7ox yay\u0131lm\u0131\u015f irsi n\u00f6vl\u0259ri deuteranomaliya v\u0259 protanomaliyalard\u0131r. H\u0259r iki halda insan ya\u015f\u0131l v\u0259 mavi r\u0259ngl\u0259ri ay\u0131rd etm\u0259kd\u0259 \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kir. R\u0259ng korlu\u011fu \u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 irsi x\u0259st\u0259lik olmaqla yana\u015f\u0131, retinitis piqmentosa v\u0259 Leberin anadang\u0259lm\u0259 amavrozu kimi m\u00fcxt\u0259lif irsi x\u0259st\u0259likl\u0259rin \u0259lam\u0259ti kimi d\u0259 ba\u015f ver\u0259 bil\u0259r. R\u0259ng korlu\u011fu irsi v\u0259 ya sonradan \u0259ld\u0259 edil\u0259 bil\u0259r. Retinaya v\u0259 ya g\u00f6rm\u0259 sinirl\u0259rin\u0259 z\u0259r\u0259r ver\u0259 bil\u0259n x\u0259st\u0259likl\u0259r v\u0259 b\u0259zi d\u0259rmanlar\u0131n yan t\u0259sirl\u0259ri d\u0259 insan\u0131n sonradan r\u0259ng korlu\u011funa s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r.<br><\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">R\u0259ng korlu\u011funun simptomlar\u0131<\/h4>\n\n\n\n<p>-R\u0259ng korlar\u0131n\u0131n he\u00e7 bir r\u0259ng g\u00f6r\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259yin\u0259 v\u0259 d\u00fcnyan\u0131 boz \u00e7alarlarda g\u00f6r\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259yin\u0259 dair \u00fcmumi bir inanc var. Ancaq x\u0259st\u0259l\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn bu fikir do\u011fru deyil.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;-R\u0259ng korlu\u011fu \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 bir \u00e7ox simptomlar\u0131 olan bir x\u0259st\u0259lik deyil. R\u0259ng korlu\u011funun simptomlar\u0131 \u00e7ox vaxt qism\u0259n v\u0259 ya tam r\u0259ng korlu\u011fundan as\u0131l\u0131 olaraq d\u0259yi\u015f\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;-Qism\u0259n r\u0259ng korlu\u011funda mavi, q\u0131rm\u0131z\u0131 v\u0259 ya\u015f\u0131l r\u0259ngl\u0259r m\u00fcxt\u0259lif s\u0259viyy\u0259l\u0259rd\u0259 q\u0259bul edil\u0259 v\u0259 ya f\u0259rql\u0259ndiril\u0259 bilm\u0259z, tam r\u0259ng korlu\u011funda is\u0259 r\u0259ngl\u0259r qara, a\u011f v\u0259 boz \u00e7alarlar\u0131 kimi q\u0259bul edil\u0259 bil\u0259r. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n simptomlar insan\u0131n g\u00f6rm\u0259 qabiliyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u0259yi\u015f\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp; -R\u0259ng korlar\u0131 r\u0259ngl\u0259ri g\u00f6r\u00fcrl\u0259r, lakin b\u0259zi r\u0259ngl\u0259ri z\u0259if g\u00f6rd\u00fckl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn r\u0259ngl\u0259ri bir-biri il\u0259 qar\u0131\u015fd\u0131ra bil\u0259rl\u0259r. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, q\u0131rm\u0131z\u0131, mavi v\u0259 ya\u015f\u0131l r\u0259ngl\u0259ri ay\u0131rd etm\u0259k x\u00fcsusil\u0259 s\u00fcr\u00fcc\u00fcl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck problemdir.<br><\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">R\u0259ng korlu\u011fu diaqnozu nec\u0259 qoyulur?<\/h4>\n\n\n\n<p>M\u00fc\u0259yy\u0259n r\u0259ngl\u0259ri g\u00f6rm\u0259kd\u0259 \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kdiyinizi v\u0259 ya he\u00e7 onlar\u0131 g\u00f6r\u0259 bilm\u0259diyinizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrs\u00fcn\u00fczs\u0259 m\u00fcmk\u00fcn q\u0259d\u0259r tez bir zamanda oftalmoloqa m\u00fcraci\u0259t etm\u0259yiniz t\u00f6vsiy\u0259 olunur. \u018fg\u0259r h\u0259rt\u0259r\u0259fli m\u00fcayin\u0259d\u0259n sonra oftalmoloq sizin r\u0259ng korlu\u011funuz oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrs\u0259 r\u0259ng korlu\u011fu testl\u0259ri il\u0259 r\u0259ng korlu\u011funuzu t\u0259yin ed\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>R\u0259ng korlu\u011fu testi \u00e7ox asan bir testdir. Bu testd\u0259 sizd\u0259n r\u0259ngl\u0259r i\u00e7\u0259risind\u0259 gizl\u0259nmi\u015f m\u00fcxt\u0259lif r\u0259ngl\u0259rd\u0259 olan n\u00f6mr\u0259l\u0259ri v\u0259 ya nax\u0131\u015flar\u0131 tapma\u011f\u0131n\u0131z xahi\u015f olunacaq. Yar\u0131m v\u0259 ya tam r\u0259ng korsunuzsa m\u00fcxt\u0259lif r\u0259ngl\u0259rd\u0259n v\u0259 n\u00f6qt\u0259l\u0259rd\u0259n ibar\u0259t gizli \u015f\u0259kill\u0259ri v\u0259 ya r\u0259q\u0259ml\u0259ri oxuya bilm\u0259y\u0259c\u0259ksiniz. Test n\u0259tic\u0259l\u0259rind\u0259n as\u0131l\u0131 olaraq h\u0259kiminiz r\u0259ng korlu\u011funuz olub olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259yin ed\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">R\u0259ng korlu\u011funun m\u00fcalic\u0259 \u00fcsullar\u0131<\/h4>\n\n\n\n<p>2009-cu ild\u0259 AB\u015e-da apar\u0131lan bir ara\u015fd\u0131rmada meymunlarda r\u0259ng korlu\u011fu problemi gen terapiyas\u0131 il\u0259 d\u00fcz\u0259ldildi. Ancaq gen terapiyas\u0131 h\u0259l\u0259 insanlarda apar\u0131la bilm\u0259z. Uy\u011fun x\u0259st\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn r\u0259ngli kontakt linzalar v\u0259 eyn\u0259kl\u0259r m\u00f6vcuddur. Oftalmoloqunuz s\u0131naq d\u0259stind\u0259n f\u0259rqli r\u0259ngl\u0259ri s\u0131naqdan ke\u00e7irm\u0259yinizi xahi\u015f ed\u0259c\u0259k. R\u0259ngl\u0259ri daha yax\u015f\u0131 ay\u0131rd etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn hans\u0131 r\u0259ngli kontakt linzalardan v\u0259 ya eyn\u0259kl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259 bil\u0259c\u0259yiniz m\u00fc\u0259yy\u0259n edilir. Sonra bu r\u0259ngli kontakt linzalar v\u0259 eyn\u0259kl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 ba\u015flaya bil\u0259rsiniz. Bu c\u00fcr optik cihazlar tam m\u00fcalic\u0259ni t\u0259min etm\u0259s\u0259 d\u0259, r\u0259ngl\u0259ri ay\u0131rd etm\u0259k v\u0259 x\u00fcsusil\u0259 g\u00fcnd\u00fczl\u0259r g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131n\u0131z\u0131 asanla\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn faydal\u0131 bir \u00fcsuldur.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>R\u0259ng korlu\u011fu r\u0259ngl\u0259rin v\u0259 ya r\u0259ngl\u0259r aras\u0131ndak\u0131 f\u0259rql\u0259rin q\u0259bul edil\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259yi g\u00f6rm\u0259 poz\u011funlu\u011fudur. Q\u0131rm\u0131z\u0131 v\u0259 ya\u015f\u0131l kimi r\u0259ngl\u0259rin tez-tez qar\u0131\u015fmas\u0131 \u015f\u0259klind\u0259 ortaya \u00e7\u0131xan r\u0259ng<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":98188,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-98187","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundm"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98187","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=98187"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98187\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":98189,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98187\/revisions\/98189"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/98188"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=98187"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=98187"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=98187"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}