{"id":98267,"date":"2024-02-14T11:32:23","date_gmt":"2024-02-14T07:32:23","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=98267"},"modified":"2024-02-14T11:32:24","modified_gmt":"2024-02-14T07:32:24","slug":"insanin-yaradilis-hikm%c9%99ti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=98267","title":{"rendered":"\u0130nsan\u0131n yarad\u0131l\u0131\u015f hikm\u0259ti"},"content":{"rendered":"\n<p>Kainat\u0131n yarad\u0131c\u0131s\u0131 v\u0259 onun yegan\u0259 sahibi v\u0259 hakimi Uca Allah, ucsuz-bucaqs\u0131z al\u0259ml\u0259rin ki\u00e7ik bir hiss\u0259si olan d\u00fcnyam\u0131zda, dig\u0259r varl\u0131qlarla birlikd\u0259 insan\u0131 da yaratm\u0131\u015fd\u0131r. Varl\u0131qlar i\u00e7ind\u0259 \u0259n m\u00fck\u0259mm\u0259l bir \u015f\u0259kild\u0259&nbsp;yaratd\u0131\u011f\u0131 insan\u0131, d\u00fcnyada x\u0259lif\u0259 t\u0259yin etmi\u015f v\u0259 insan n\u0259slini yer \u00fcz\u00fcnd\u0259&nbsp;iman \u00fc\u00e7\u00fcn v\u0259zif\u0259l\u0259ndirmi\u015fdir. Varl\u0131qlar i\u00e7ind\u0259 yaln\u0131z insanlara v\u0259 insanlar\u0131n duy\u011fu orqanlanyla idrak edil\u0259 bilm\u0259y\u0259n varl\u0131qlar olan cinl\u0259r\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259,&nbsp;anlama, \u00f6yr\u0259nm\u0259 v\u0259 irad\u0259sini istifad\u0259 etm\u0259 qabiliyy\u0259ti ver\u0259r\u0259k bu iki varl\u0131q&nbsp;n\u00f6v\u00fcn\u0259 ilahi \u0259mrl\u0259r\u0259 tabe olma\u011f\u0131 \u0259mr etmi\u015fdir. Yaln\u0131z insanlara v\u0259 cinl\u0259r\u0259&nbsp;veril\u0259n bu qabiliyy\u0259tl\u0259r\u0259 sahib olmayan dig\u0259r b\u00fct\u00fcn canl\u0131lar is\u0259, \u00fcmumi&nbsp;m\u0259nada instinktl\u0259riyl\u0259 (hisl\u0259riyl\u0259) h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259rl\u0259r. H\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n v\u0259&nbsp;m\u0259hduddur, \u00f6zl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259yin olunmu\u015f dair\u0259nin xaricin\u0259 \u00e7\u0131xa bilm\u0259zl\u0259r.<br><a><\/a>B\u0259x\u015f etdiyi bu qabiliyy\u0259tl\u0259rl\u0259 insan\u0131 dig\u0259r varl\u0131qlardan ay\u0131ran Allah t\u0259ala, kainatdak\u0131 canl\u0131 v\u0259 cans\u0131z h\u0259r \u015feyi insan n\u0259slinin faydalanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yaratd\u0131\u011f\u0131n\u0131 x\u0259b\u0259r vermi\u015fdir. Qurani-K\u0259rimd\u0259 bir \u00e7ox yerd\u0259 bu h\u0259qiq\u0259ti bel\u0259 a\u00e7\u0131qlamaqdad\u0131r: \u201cO (Allah), g\u00f6yl\u0259rd\u0259 v\u0259 yerd\u0259 olan h\u0259r \u015feyi \u00f6z\u00fcnd\u0259n bir l\u00fctf olaraq sizin xidm\u0259tiniz\u0259 vermi\u015fdir. D\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n bir c\u0259miyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn, bunlarda n\u0259&nbsp;q\u0259d\u0259r ibr\u0259t v\u0259 d\u0259lill\u0259r vard\u0131r.\u201d (Casiy\u0259, 45\/13), \u201cYer \u00fcz\u00fcnd\u0259 n\u0259 varsa ham\u0131s\u0131n\u0131 sizin \u00fc\u00e7\u00fcn yaradan Odur.\u201d (B\u0259q\u0259r\u0259, 2\/29), \u201cYeri (Yer k\u00fcr\u0259sini) siz\u0259 ram&nbsp;ed\u0259n Odur. Onun qoynunda g\u0259zin, (Allah\u0131n) ruzisind\u0259n yeyin. Ax\u0131r d\u00f6n\u00fc\u015f&nbsp;d\u0259 Onad\u0131r!)\u201d (M\u00fclk, 67\/15), \u201cO, gec\u0259ni v\u0259 g\u00fcnd\u00fcz\u00fc, G\u00fcn\u0259\u015fi v\u0259 Ay\u0131 siz\u0259 ram&nbsp;etdi (sizin xidm\u0259tiniz\u0259 verdi). Ulduzlar da Onun \u0259mrin\u0259 boyun \u0259ymi\u015fdir.&nbsp;Do\u011frudan da, bunda a\u011f\u0131lla d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259nl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn ibr\u0259tl\u0259r vard\u0131r! (Allah) yer&nbsp;\u00fcz\u00fcnd\u0259 yaratd\u0131\u011f\u0131 c\u00fcrb\u0259c\u00fcr \u015feyl\u0259ri (heyvanlar\u0131, bitkil\u0259ri, meyv\u0259l\u0259ri v\u0259 s.)&nbsp;d\u0259 sizin ixtiyar\u0131n\u0131za verdi. \u00d6y\u00fcd-n\u0259sih\u0259t q\u0259bul ed\u0259nl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn, s\u00f6zs\u00fcz ki,&nbsp;bunda da (Allah\u0131n q\u00fcdr\u0259tini, \u0259z\u0259m\u0259tini bildir\u0259n) \u0259lam\u0259tl\u0259r vard\u0131r! T\u0259z\u0259&nbsp;\u0259t (bal\u0131q \u0259ti) yem\u0259yiniz, taxd\u0131\u011f\u0131n\u0131z b\u0259z\u0259k \u015feyl\u0259rini (inci, s\u0259d\u0259f, m\u0259rcan)&nbsp;\u00e7\u0131xartma\u011f\u0131n\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259nizi d\u0259 siz\u0259 ram ed\u0259n Odur. (Ey insan! Allah\u0131n)&nbsp;nem\u0259tind\u0259n ruzi axtarma\u011f\u0131n\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259n g\u0259mil\u0259rin onu yara-yara \u00fcz\u00fcb&nbsp;getdiyini g\u00f6r\u00fcrs\u0259n. B\u0259lk\u0259, (bundan sonra Allah\u0131n nem\u0259tl\u0259rin\u0259) \u015f\u00fck\u00fcr&nbsp;ed\u0259siniz! V\u0259 ya: S\u0259n g\u0259mil\u0259rin onu yara-yara \u00fcz\u00fcb getdiyini g\u00f6r\u00fcrs\u0259n.&nbsp;(B\u00fct\u00fcn bunlar) Onun l\u00fctf\u00fcn\u00fc axtarman\u0131z v\u0259 (k\u0259r\u0259min\u0259) \u015f\u00fck\u00fcr etm\u0259yiniz&nbsp;\u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr!\u201d (N\u0259hl, 16\/12-14)<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nsan\u0131 bu \u0259h\u0259miyy\u0259tli m\u00f6vqey\u0259 g\u0259tir\u0259n v\u0259 ona yer \u00fcz\u00fcn\u00fcn x\u0259lif\u0259si v\u0259zif\u0259sini ver\u0259n Allah, bunun qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda varl\u0131qlar i\u00e7ind\u0259 insan n\u0259slin\u0259&nbsp;\u0259h\u0259miyy\u0259tli bir m\u0259suliyy\u0259t y\u00fckl\u0259mi\u015f, insanlara a\u011f\u0131l v\u0259 \u015f\u00fcur bax\u0131m\u0131ndan onlara ortaq etdiyi cinl\u0259ri, d\u00fcnya h\u0259yat\u0131nda n\u0259tic\u0259sini axir\u0259td\u0259 \u00e7\u0259kil\u0259c\u0259kl\u0259ri&nbsp;bir imtahana tabe tutmu\u015fdur. Bu imtahan, insanlar v\u0259 cinl\u0259rin yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n&nbsp;hikm\u0259tidir ki, bu da, yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 yaln\u0131z Allaha qulluq ed\u0259r\u0259k, h\u0259yat\u0131 Allah\u0131n \u0259mr v\u0259 qada\u011fanlar\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 t\u0259\u015fkil etm\u0259kdir. Verdiyi a\u011f\u0131l v\u0259 irad\u0259&nbsp;qabiliyy\u0259tiyl\u0259 insanlar\u0131 v\u0259 cinl\u0259ri dig\u0259r canl\u0131lardan ay\u0131ran Allah t\u0259ala, bu b\u00f6y\u00fck l\u00fctf qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, onlardan yaln\u0131z \u00f6z\u00fcn\u0259 qulluq etm\u0259l\u0259rini ist\u0259mi\u015f v\u0259 yaln\u0131z \u00f6z\u00fcn\u0259 ibad\u0259tl\u0259 m\u00fck\u0259ll\u0259f tutmu\u015fdur. Uca Allah, insanlar\u0131 v\u0259 yen\u0259 qulluqla&nbsp;m\u00fck\u0259ll\u0259f tutmu\u015f oldu\u011fu cinl\u0259ri yaratma hikm\u0259tini bel\u0259 a\u00e7\u0131qlam\u0131\u015fd\u0131r: \u201cM\u0259n,&nbsp;cinl\u0259ri v\u0259 insanlar\u0131 yalniz M\u0259n\u0259 qulluq v\u0259 ibad\u0259t etsinl\u0259r dey\u0259 yaratd\u0131m\u201d&nbsp;(Zariyat, 51\/56), \u201cHans\u0131n\u0131z\u0131n \u0259m\u0259lc\u0259 daha g\u00f6z\u0259l oldu\u011funu s\u0131namaq (b\u0259lli etm\u0259k) \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6l\u00fcm\u00fc v\u0259 h\u0259yat\u0131 yaradan Odur. O, yenilm\u0259z q\u00fcvv\u0259t sahibidir,&nbsp;(\u00e7ox) ba\u011f\u0131\u015flayand\u0131r.\u201d (M\u00fclk 67\/2), \u201c\u018fr\u015fi su \u00fcz\u0259rind\u0259 ik\u0259n hans\u0131n\u0131z\u0131n daha&nbsp;g\u00f6z\u0259l \u0259m\u0259l (ita\u0259t) sahibi olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u0131nay\u0131b bilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6yl\u0259ri v\u0259 yeri alt\u0131&nbsp;g\u00fcnd\u0259 yaradan Odur. (Ya Pey\u011f\u0259mb\u0259rim!) \u018fg\u0259r des\u0259n ki: \u201cSiz \u00f6l\u0259nd\u0259n&nbsp;sonra, h\u0259qiq\u0259t\u0259n, dirildil\u0259c\u0259ksiniz!\u201d, kafir olanlar: \u201cBu, a\u00e7\u0131q-a\u015fkar sehrd\u0259n (yalandan) ba\u015fqa bir \u015fey deyildir!\u201d \u2014 dey\u0259 cavab ver\u0259rl\u0259r. (Hud, 11\/7)<\/p>\n\n\n\n<p><strong>A. Pey\u011f\u0259mb\u0259rlik M\u00fc\u0259ssis\u0259sin\u0259 Olan Ehtiyac<\/strong>Bu d\u00fcnyada imtahan \u00fc\u00e7\u00fcn yarad\u0131lm\u0131\u015f olan insanlar v\u0259 cinl\u0259rin h\u0259r c\u00fcr davran\u0131\u015flar\u0131, v\u0259zif\u0259li yaz\u0131\u00e7\u0131 m\u0259l\u0259kl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n davaml\u0131 bir \u015f\u0259kild\u0259 yaz\u0131lmaqdad\u0131r. M\u0259l\u0259kl\u0259rin tutdu\u011fu bu qeydl\u0259r, axir\u0259td\u0259 hesab g\u00fcn\u00fcnd\u0259 h\u0259r insan\u0131n&nbsp;\u00f6n\u00fcn\u0259 g\u0259tiril\u0259c\u0259kdir. Dolay\u0131s\u0131yla \u0259dal\u0259tli bir imtahan verm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn, insanlara&nbsp;b\u00fct\u00fcn xeyr v\u0259 \u015f\u0259r yollar\u0131n g\u00f6st\u0259rilm\u0259si, edilm\u0259si ya da t\u0259rk edilm\u0259si laz\u0131m olan&nbsp;\u015feyl\u0259ri t\u0259yin ed\u0259n qanun v\u0259 qaydalar\u0131n \u0259vv\u0259ld\u0259n bildirilmi\u015f olmas\u0131 laz\u0131md\u0131r.&nbsp;Yen\u0259 d\u00fcnyada edil\u0259c\u0259k yax\u015f\u0131l\u0131q v\u0259 pislikl\u0259rin axir\u0259td\u0259ki qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n x\u0259b\u0259r&nbsp;verilm\u0259si, insan\u0131n \u015feytana v\u0259 n\u0259fsin\u0259 uyub pislik arxas\u0131nca qa\u00e7d\u0131\u011f\u0131 t\u0259qdird\u0259&nbsp;alaca\u011f\u0131 c\u0259zan\u0131n, Allah\u0131n \u0259mrl\u0259rin\u0259 ita\u0259t etdiyi t\u0259qdird\u0259 is\u0259 \u0259ld\u0259 ed\u0259c\u0259yi m\u00fckafat\u0131n a\u00e7\u0131qlanmas\u0131 laz\u0131md\u0131r. Uca Allah, bu m\u0259lumatland\u0131rma\u011f\u0131, insanlar\u0131n&nbsp;i\u00e7ind\u0259n \u00f6z\u00fcn\u0259 el\u00e7il\u0259r olaraq se\u00e7diyi pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259ri vasit\u0259siyl\u0259 etmi\u015fdir.<br>Allah t\u0259ala, d\u00fcnyada insanlar\u0131 m\u0259sul tutdu\u011fu m\u0259suliyy\u0259tl\u0259rini \u0259hat\u0259 ed\u0259n qulluq v\u0259zif\u0259l\u0259rind\u0259n ibar\u0259t olan islam dinini, pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259ri vasit\u0259siyl\u0259&nbsp;g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdir. Bu el\u00e7il\u0259r vasit\u0259siyl\u0259 kainat\u0131n yegan\u0259 sahibinin \u00f6z\u00fc oldu\u011funu, \u00f6z\u00fcnd\u0259n ba\u015fqa sitayi\u015f edil\u0259c\u0259k bir varl\u0131\u011f\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131m bildirmi\u015fdir. \u0130nsan o\u011flunun \u00fcst\u00fcn qabiliyy\u0259tl\u0259rl\u0259 yarad\u0131lmas\u0131n\u0131n hikm\u0259tinin, \u0259slind\u0259 bir imtahandan ibar\u0259t oldu\u011funu v\u0259 imtahan m\u00fcdd\u0259ti sona \u00e7atd\u0131\u011f\u0131nda yen\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259&nbsp;d\u00f6n\u00fcl\u0259c\u0259yini a\u00e7\u0131qlam\u0131\u015fd\u0131r. \u0130mtihan\u0131 qazanman\u0131n t\u0259k yolunun, g\u00f6nd\u0259rdiyi&nbsp;pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r\u0259, azad irad\u0259 il\u0259 tabe olmaq, \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259k ilah q\u0259bul etm\u0259k v\u0259 dinin \u0259mrl\u0259rin\u0259 uymaq oldu\u011funu x\u0259b\u0259r vermi\u015fdir. Pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r\u0259 iman edib,&nbsp;dinl\u0259rinin qaydalar\u0131n\u0131 laz\u0131mi \u015f\u0259kild\u0259 ya\u015fayanlar\u0131n imtihan\u0131 qazanaraq, d\u00fcnya&nbsp;v\u0259 axir\u0259t h\u0259yatlar\u0131nda b\u0259xtiyar olacaqlar\u0131n\u0131, bunun \u0259ksin\u0259 azad irad\u0259l\u0259riyl\u0259&nbsp;pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259ri dinl\u0259m\u0259yib, \u015feytan\u0131n arxas\u0131na d\u00fc\u015f\u0259r\u0259k batil dinl\u0259r \u0259ld\u0259 ed\u0259nl\u0259rin is\u0259 imtahan\u0131 itir\u0259r\u0259k \u0259b\u0259di olan axir\u0259t hayat\u0131nda c\u0259h\u0259nn\u0259m deyil\u0259n narahatl\u0131q \u00e7uxuruna d\u00fc\u015f\u0259c\u0259kl\u0259rini bildirmi\u015fdir.<br>Ona qulluq etm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn yaratd\u0131\u011f\u0131 insana h\u0259r\u0259k\u0259t azadl\u0131\u011f\u0131 ver\u0259n Allah t\u0259ala, pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259ri vasit\u0259siyl\u0259 g\u00f6st\u0259rdiyi haqq yoldan uzaqla\u015fanlar\u0131 x\u0259b\u0259rdar etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, yen\u0259 pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdir. \u0130nsanlar aras\u0131ndan&nbsp;se\u00e7diyi f\u0259zil\u0259tli qullar\u0131m, bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 el\u00e7i olaraq v\u0259zif\u0259l\u0259ndirmi\u015f, insanlara&nbsp;istiqam\u0259t ver\u0259c\u0259k h\u0259r c\u00fcr mesaj v\u0259 \u0259mrl\u0259rini, bu n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri vasit\u0259siyl\u0259&nbsp;t\u0259bli\u011f etmi\u015fdir. El\u00e7il\u0259rin\u0259 ilahi elmi \u00f6yr\u0259tmi\u015f v\u0259 h\u0259yat\u0131n ger\u00e7\u0259k qanunlar\u0131n\u0131&nbsp;izah etmi\u015fdir. A\u011f\u0131l vasit\u0259siyl\u0259 \u00e7at\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayan qeyb m\u0259lumatlar\u0131n\u0131&nbsp;da pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r vasit\u0259siyl\u0259 bildirmi\u015fdir.<br>D\u00fcnya s\u0259ad\u0259tini \u0259ld\u0259 etm\u0259k v\u0259 daha da \u0259h\u0259miyy\u0259tlisi axir\u0259td\u0259 xilas olub c\u0259nn\u0259t\u0259 qovu\u015fmaq, pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r\u0259 tabe olmaq v\u0259 g\u00f6st\u0259rmi\u015f olduqlar\u0131 i\u015f\u0131ql\u0131&nbsp;yolda getm\u0259kl\u0259 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ancaq insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn bu he\u00e7 bir zaman asan olmam\u0131\u015fd\u0131r. Allah t\u0259alan\u0131n el\u00e7isi v\u0259zif\u0259sini yerin\u0259 yetir\u0259n pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r, m\u00fcxt\u0259lif&nbsp;mill\u0259t v\u0259 m\u0259ml\u0259k\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6nd\u0259rilmi\u015fl\u0259r. Saylan r\u0259vay\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, minl\u0259ri h\u0259tta&nbsp;y\u00fcz minl\u0259ri a\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. Onlar eyni hiday\u0259t yolunun t\u0259qib\u00e7il\u0259ri v\u0259 eyni v\u0259zif\u0259ni&nbsp;icra etmi\u015fdirl\u0259r. \u0130nsanlar\u0131 Allah\u0131n dinin\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b, d\u0259v\u0259tl\u0259rini q\u0259bul ed\u0259nl\u0259ri&nbsp;bir \u00fcmm\u0259t hal\u0131nda birl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k Allah\u0131n qanunlar\u0131na g\u00f6r\u0259 bir nizam qurmaya&nbsp;\u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131rlar.<br>H\u0259r pey\u011f\u0259mb\u0259r, \u00f6z\u00fcn\u0259 veril\u0259n bu v\u0259zif\u0259ni, tam olaraq yerin\u0259 yetirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259\u015f\u0259r \u00fcst\u00fc bir c\u0259hd etmi\u015fdir. Ancaq imtahan \u00fc\u00e7\u00fcn yarad\u0131lm\u0131\u015f insanlar\u0131n&nbsp;ancaq bir qismi onlara iman etmi\u015f, dig\u0259rl\u0259ri is\u0259, onlar\u0131 yalanlam\u0131\u015f v\u0259 onlar\u0131n&nbsp;d\u00fc\u015fm\u0259ni olmu\u015fdur. Pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259ri v\u0259 g\u0259tirmi\u015f olduqlar\u0131 dinl\u0259ri r\u0259dd ed\u0259nl\u0259r,&nbsp;onlara v\u0259 \u00fcmm\u0259tl\u0259rin\u0259 h\u0259r c\u00fcr pislik v\u0259 i\u015fg\u0259nc\u0259ni etmi\u015fdir. \u0130nkar\u00e7\u0131 m\u00fc\u015frikl\u0259r,&nbsp;pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rin f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rin\u0259 son verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r yola m\u00fcraci\u0259t etmi\u015fl\u0259r.&nbsp;Ancaq n\u0259tic\u0259d\u0259, h\u0259r d\u0259f\u0259 qurtulu\u015fa \u00e7atanlar, pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r v\u0259 \u00fcmm\u0259tl\u0259ri olmu\u015fdur. Allah\u0131n yard\u0131m\u0131yla onlar d\u00fcnyada da xo\u015fb\u0259xt sona \u00e7atm\u0131\u015flar. Onlar\u0131n&nbsp;ger\u00e7\u0259k m\u00fckafat\u0131 is\u0259, \u015f\u00fcbh\u0259siz \u0259b\u0259dilik yurdu c\u0259nn\u0259t olacaq. Pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259ri&nbsp;inkar ed\u0259nl\u0259r\u0259 g\u0259linc\u0259 bir qismi bu d\u00fcnyada m\u00fcxt\u0259lif f\u0259lak\u0259tl\u0259rl\u0259 h\u0259lak&nbsp;edilmi\u015fl\u0259r. H\u0259lak edil\u0259n v\u0259 ya edilm\u0259y\u0259n inkar\u00e7\u0131lar, \u0259sl c\u0259zalar\u0131m is\u0259, \u0259b\u0259di&nbsp;qalacaqlar\u0131 c\u0259h\u0259nn\u0259md\u0259 \u00e7\u0259k\u0259c\u0259kdirl\u0259r.<br>\u018fvv\u0259lki \u00fcmm\u0259tl\u0259r, pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rinin v\u0259fat\u0131ndan sonra, bir m\u00fcdd\u0259t haqq din \u00fczr\u0259 m\u00fcs\u0259lman olaraq ya\u015fad\u0131lar. Ancaq zamanla bir s\u0131ra s\u0259hvl\u0259r\u0259 d\u00fc\u015f\u0259r\u0259k,&nbsp;haqq v\u0259 h\u0259qiq\u0259td\u0259n azd\u0131lar. N\u0259tic\u0259d\u0259, ilahi h\u0259qiq\u0259ti tamamil\u0259 unudub \u00f6zl\u0259ri&nbsp;\u00fc\u00e7\u00fcn batil dinl\u0259r uydurdular. Bu v\u0259ziyy\u0259tl\u0259rd\u0259 Allah t\u0259ala, yen\u0259 pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259ri&nbsp;vasit\u0259siyl\u0259, insanlar\u0131 t\u0259krar-t\u0259krar hiday\u0259t\u0259 \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. \u0130lk insan v\u0259 ilk pey\u011f\u0259mb\u0259r&nbsp;Hz. Ad\u0259m (\u0259.s) il\u0259 ba\u015flayan bu m\u00fcdd\u0259t, son pey\u011f\u0259mb\u0259r Hz. M\u0259h\u0259mm\u0259d (s.\u0259.s)&nbsp;g\u00f6nd\u0259ril\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r davam etdi v\u0259 onunla tamamland\u0131. Pey\u011f\u0259mb\u0259r \u0259f\u0259ndimiz&nbsp;(s.\u0259.s), m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u00f6vml\u0259r\u0259 g\u00f6nd\u0259ril\u0259n \u0259vv\u0259lki pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rin \u0259ksin\u0259, b\u00fct\u00fcn&nbsp;insanl\u0131\u011fa hiday\u0259t r\u0259hb\u0259ri olaraq g\u00f6nd\u0259rilmi\u015f v\u0259 v\u0259zif\u0259si b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131 haqqa&nbsp;d\u0259v\u0259t etm\u0259k idi. Hz. M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259 (s.\u0259.s) g\u00f6nd\u0259ril\u0259n islam dini, son ilahi din&nbsp;oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn, Qurani-K\u0259rim v\u0259 onun miras\u0131 olan s\u00fcnn\u0259 il\u0259 qiyam\u0259t g\u00fcn\u00fcn\u0259&nbsp;q\u0259d\u0259r oldu\u011fu \u015f\u0259kliyl\u0259 pozulmadan qalacaqd\u0131r. Allah t\u0259ala, bundan sonra&nbsp;qurtulu\u015fa \u00e7atmaq ist\u0259y\u0259nl\u0259ri, bu din\u0259 girm\u0259kl\u0259 m\u00fck\u0259ll\u0259f etmi\u015fdir. Qurani-K\u0259rimind\u0259 art\u0131q ba\u015fqa bir dini q\u0259bul etm\u0259y\u0259c\u0259yini a\u00e7\u0131qlamaqdad\u0131r: \u201cKim&nbsp;islamdan ba\u015fqa bir din ard\u0131nca ged\u0259rs\u0259, (o din) he\u00e7 vaxt ondan q\u0259bul&nbsp;olunmaz v\u0259 o \u015f\u0259xs axir\u0259td\u0259 z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259rd\u0259n olar!\u201d<\/p>\n\n\n\n<p><strong>B. Qurani-K\u0259rimd\u0259ki Pey\u011f\u0259mb\u0259r Hekay\u0259l\u0259rinin \u018fh\u0259miyy\u0259ti<\/strong>Pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r tarixi, s\u0259bir, d\u00f6z\u00fcm, c\u0259sar\u0259t v\u0259 q\u0259hr\u0259manl\u0131qlarla doludur. Onlar\u0131n m\u00fcbariz\u0259sinin b\u0259nz\u0259rini, dig\u0259r tarixi liderl\u0259rin m\u00fcbariz\u0259l\u0259rind\u0259 g\u00f6rm\u0259yimiz imkans\u0131zd\u0131r. Pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rin h\u0259yatlar\u0131, haqq\u0131 hakim etm\u0259k yolunda m\u0259ruz qald\u0131qlar\u0131 \u015fidd\u0259tl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 s\u0259br, \u0259ziyy\u0259tl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 d\u00f6z\u00fcm, batil\u0259&nbsp;qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259tiyl\u0259 b\u0259z\u0259nmi\u015fdir. Onlardak\u0131 q\u00fcvv\u0259tli inanc v\u0259 irad\u0259ni,&nbsp;s\u0259rh\u0259dsiz d\u00f6z\u00fcm v\u0259 s\u0259bri, dig\u0259r liderl\u0259r v\u0259 islahat\u00e7\u0131larda tapmaq m\u00fcmk\u00fcn&nbsp;deyil.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259bli\u011f\u00e7il\u0259r, \u00f6m\u0259k v\u0259 n\u00fcmun\u0259l\u0259rini pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rin m\u00fcbariz\u0259l\u0259rind\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u00fcrl\u0259r. D\u0259v\u0259t f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rind\u0259 v\u0259 b\u00fct\u00fcn davran\u0131\u015flar\u0131nda onlar\u0131 n\u00fcmun\u0259&nbsp;alma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. \u0130nananlar\u0131n yegan\u0259 n\u00fcmun\u0259l\u0259ri uca pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rdir.<strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bu&nbsp;h\u0259qiq\u0259t Quranda bel\u0259 qeyd olunur:<\/strong>\u201c\u015e\u00fcbh\u0259siz ki, pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rin hekay\u0259l\u0259rind\u0259, a\u011f\u0131l sahibl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn ibr\u0259tl\u0259r vard\u0131r.\u201d<br>Pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r tarixi, ibr\u0259t, \u00f6y\u00fcd v\u0259 n\u00fcmun\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr. Bu hekay\u0259l\u0259r, \u0259vv\u0259lki pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rin ba\u015flar\u0131ndan ke\u00e7\u0259nl\u0259ri izah etm\u0259k \u015f\u0259rtiyl\u0259, sonradan g\u0259l\u0259n pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 b\u00f6y\u00fck bir d\u0259st\u0259k v\u0259 m\u0259n\u0259vi qaynaq olmu\u015fdur. Bu h\u0259qiq\u0259t, b\u0259zi ay\u0259l\u0259rd\u0259 bel\u0259 b\u0259yan edilir:<br>\u201c(Ya R\u0259sulum!) Biz pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rin x\u0259b\u0259rl\u0259rind\u0259n (ba\u015flar\u0131na g\u0259l\u0259nl\u0259rd\u0259n) \u00fcr\u0259yini m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndir\u0259c\u0259k (q\u0259lbin\u0259 q\u00fcvv\u0259t ver\u0259c\u0259k) n\u0259 varsa, (ham\u0131s\u0131n\u0131) s\u0259n\u0259 na\u011f\u0131l edirik. Bu (sur\u0259) s\u0259n\u0259 haqq, m\u00f6minl\u0259r\u0259 is\u0259 moiz\u0259&nbsp;v\u0259 \u00f6y\u00fcd-n\u0259sih\u0259t olaraq g\u0259lmi\u015fdir!\u201d Yen\u0259 Pey\u011f\u0259mb\u0259rimiz\u0259 xitab olaraq&nbsp;bel\u0259 buyurulmu\u015fdur: \u201cBilirik ki, onlar\u0131n (Quran bar\u0259sind\u0259) dedikl\u0259ri s\u00f6z&nbsp;s\u0259ni \u00e7ox k\u0259d\u0259rl\u0259ndirir. H\u0259qiq\u0259td\u0259 is\u0259 onlar s\u0259ni yalan\u00e7\u0131 hesab etmirl\u0259r&nbsp;(\u00fcr\u0259kl\u0259rind\u0259 s\u0259nin h\u0259qiqi pey\u011f\u0259mb\u0259r oldu\u011funu yax\u015f\u0131 bilirl\u0259r). Ancaq o zal\u0131mlar (m\u00fc\u015frikl\u0259r), Allah\u0131n ay\u0259l\u0259rini inadla inkar edirl\u0259r. S\u0259nd\u0259n \u0259vv\u0259l d\u0259&nbsp;pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r t\u0259kzib\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131lar. Lakin onlar t\u0259kzib olunduqlar\u0131&nbsp;v\u0259 \u0259ziyy\u0259t verildikl\u0259ri \u015feyl\u0259r\u0259 d\u00f6zd\u00fcl\u0259r. N\u0259hay\u0259t, Bizim k\u00f6m\u0259yimiz onlara yetdi. Allah\u0131n s\u00f6zl\u0259rini (pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r\u0259 verdiyi v\u0259dl\u0259ri) d\u0259yi\u015f\u0259 bil\u0259c\u0259k&nbsp;he\u00e7 bir kims\u0259 yoxdur! Do\u011frudan da, pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r\u0259 aid x\u0259b\u0259rl\u0259rin b\u0259zisi&nbsp;s\u0259n\u0259 g\u0259lib \u00e7atd\u0131.\u201d, \u201cBiz inanan bir tayfa \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259n\u0259 Musan\u0131n v\u0259 Fironun&nbsp;hekay\u0259tind\u0259n (bir qismini) oldu\u011fu kimi s\u00f6yl\u0259y\u0259c\u0259yik.\u201d.<br>Pey\u011f\u0259mb\u0259r hekay\u0259l\u0259ri, \u00f6zl\u0259rind\u0259n \u0259vv\u0259lki inkar\u00e7\u0131lar\u0131n ba\u015f\u0131na g\u0259l\u0259n hadis\u0259l\u0259rin izah edilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan da, kafirl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn bir x\u0259b\u0259rdarl\u0131q olmu\u015fdur. Bu hekay\u0259l\u0259rin izah edildiyi \u00e7ox yerd\u0259, onlardan ibr\u0259t g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si&nbsp;ist\u0259nilmi\u015fdir. Bir ne\u00e7\u0259 q\u00f6vm\u00fcn ba\u015f\u0131na g\u0259l\u0259n f\u0259lak\u0259tl\u0259ri xat\u0131rlatd\u0131\u011f\u0131 bir yerd\u0259&nbsp;Uca Allah, bel\u0259 buyurmaqdad\u0131r:<br>\u201cBiz etdikl\u0259ri poz\u011funlu\u011fa (g\u00fcnahlara) g\u00f6r\u0259 bu m\u0259ml\u0259k\u0259t \u0259hlinin ba\u015flar\u0131na g\u00f6yd\u0259n bir \u0259zab endir\u0259c\u0259yik!\u201d H\u0259qiq\u0259t\u0259n, Biz d\u0259rind\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n bir q\u00f6vm \u00fc\u00e7\u00fcn (bax\u0131b ibr\u0259t asls\u0131nlar dey\u0259) o m\u0259ml\u0259k\u0259td\u0259 a\u00e7\u0131q-ayd\u0131n bir&nbsp;ni\u015fan\u0259 (xarabal\u0131q) qoyduq. M\u0259dy\u0259n\u0259 d\u0259 qarda\u015flar\u0131 \u015e\u00fcveybi (pey\u011f\u0259mb\u0259r&nbsp;g\u00f6nd\u0259rdik). O dedi: \u201cEy q\u00f6vm\u00fcm! Allaha ibad\u0259t edin! Qiyam\u0259t g\u00fcn\u00fcn\u0259&nbsp;inan\u0131n! (D\u00fcnyada ibad\u0259t etm\u0259kl\u0259 qiyam\u0259t g\u00fcn\u00fcn\u0259 \u00fcmid b\u0259sl\u0259yib savab&nbsp;i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcn. Onun \u0259zabmdan qorxun!) Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 fitn\u0259-f\u0259sad t\u00f6r\u0259tm\u0259yin! \u201d&nbsp;Amma (m\u0259dy\u0259nlil\u0259r) onu t\u0259kzib etdil\u0259r. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 onlar\u0131 (d\u0259h\u015f\u0259tli) bir&nbsp;sars\u0131nt\u0131 (z\u0259lz\u0259l\u0259) b\u00fcr\u00fcd\u00fc. Onlar diz\u00fcst\u0259 \u00e7\u00f6k\u00fcb evl\u0259rind\u0259 qald\u0131lar (ham\u0131s\u0131&nbsp;h\u0259lak oldu). Biz Ad\u0131 v\u0259 S\u0259mudu da m\u0259hv etdik. (Ey M\u0259kk\u0259 \u0259hli! Onlarm&nbsp;ba\u015flarma n\u0259l\u0259r g\u0259tirdiyimiz xaraba qalm\u0131\u015f) m\u0259sk\u0259nl\u0259rind\u0259n siz\u0259 b\u0259llidir.&nbsp;\u015eeytan (\u00e7irkin) \u0259m\u0259ll\u0259rini onlara g\u00f6z\u0259l g\u00f6st\u0259rib g\u00f6zl\u0259ri g\u00f6r\u0259-g\u00f6r\u0259 onlar\u0131 haqq yoldan \u00e7\u0131xartd\u0131. Biz Qarunu da, Fironu da, Haman\u0131 da (m\u0259hv&nbsp;etdik). Musa onlarm yanma a\u00e7\u0131q-ayd\u0131n d\u0259lill\u0259rl\u0259 g\u0259ldi. Lakin onlar yer&nbsp;\u00fcz\u00fcnd\u0259 (Misird\u0259) t\u0259k\u0259bb\u00fcrl\u00fck etdil\u0259r v\u0259 (buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u0259zab\u0131m\u0131zdan) qoruna bilm\u0259dil\u0259r! Biz onlarm h\u0259r birini \u00f6z g\u00fcnah\u0131 il\u0259 yaxalad\u0131q (h\u0259r\u0259y\u0259 \u00f6z&nbsp;g\u00fcnahma g\u00f6r\u0259 c\u0259za verdik). Kiminin ba\u015f\u0131 \u00fcst\u00fcn\u0259 (qas\u0131r\u011fa il\u0259) q\u0131zmar da\u015f&nbsp;ya\u011fd\u0131rd\u0131q, kimini d\u0259h\u015f\u0259tli (t\u00fck\u00fcrp\u0259dici) s\u0259s yaxalad\u0131, kimini yer\u0259 g\u00f6md\u00fck, kimini d\u0259 suya q\u0259rq etdik. Allah onlara z\u00fclm etmirdi, onlar \u00f6zl\u0259ri&nbsp;\u00f6zl\u0259rin\u0259 z\u00fclm edirdil\u0259r.\u201d<br>Yuxanda sayd\u0131qlanm\u0131z\u0131 v\u0259 \u00f6m\u0259k olaraq g\u00f6st\u0259rdiyimiz ay\u0259l\u0259rd\u0259n d\u0259 g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rin ya\u015fam\u0131\u015f olduqlan \u015f\u0259r\u0259fli, \u00e7\u0259tin, ibr\u0259tli h\u0259yat yolunun ara\u015fd\u0131nlmas\u0131 v\u0259 \u00f6yr\u0259dilm\u0259si h\u0259r c\u0259h\u0259ti il\u0259 b\u00fct\u00fcn insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox&nbsp;vacibdir. Bunu n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq son pey\u011f\u0259mb\u0259r olan Hz. M\u0259h\u0259mm\u0259d Mustafan\u0131n h\u0259yatm\u0131 v\u0259 ondan sonrak\u0131 islam tarixini q\u0259l\u0259m\u0259 alma\u011fa ba\u015flad\u0131q.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>C. N\u0259bi v\u0259 R\u0259sul n\u0259 Dem\u0259kdir?<\/strong><em>N\u0259bi:<\/em>&nbsp;Uca Allah\u0131n, \u00f6z\u00fcn\u0259 yeni bir \u015f\u0259ri\u0259t verm\u0259diyi, f\u0259q\u0259t insanlara Allah\u0131n ona v\u0259hy etdiyini t\u0259bli\u011f etm\u0259kl\u0259 m\u0259sul tutdu\u011fu kims\u0259y\u0259 deyilir.<\/p>\n\n\n\n<p><em>R\u0259sul:<\/em>&nbsp;Uca Allah\u0131n, \u00f6z\u00fcn\u0259 yeni bir \u015f\u0259ri\u0259t verdiyi v\u0259 insanlara Allah\u0131n ona v\u0259hy etdiyini t\u0259bli\u011f etm\u0259kl\u0259 m\u0259sul tutdu\u011fu kims\u0259y\u0259 deyilir.<em>Risal\u0259t:<\/em>&nbsp;Pey\u011f\u0259mb\u0259rlik m\u0259rt\u0259b\u0259sinin \u0259n b\u00f6y\u00fcy\u00fcn\u0259 v\u0259 \u0259n ucas\u0131na deyilir, \u00e7\u00fcnki (m\u0259\u015fhur olan g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259 g\u00f6r\u0259;) \u201ch\u0259r R\u0259sul N\u0259bidir, lakin h\u0259r N\u0259bi R\u0259sul&nbsp;deyil.\u201d<br>N\u0259bil\u0259rin sayma g\u0259linc\u0259; onlarm say\u0131lar\u0131, -b\u0259zi r\u0259vay\u0259tl\u0259rd\u0259 ifad\u0259 olundu\u011fu \u00fczr\u0259- 120 000-d\u0259n art\u0131q g\u00f6st\u0259rils\u0259 d\u0259 saylan q\u0259ti olaraq bilinm\u0259m\u0259kd\u0259dir. R\u0259sullar\u0131n sayma g\u0259linc\u0259; onlarm saylan azd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qurani-K\u0259rimd\u0259 ke\u00e7\u0259n pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rin say\u0131 25 olub \u00f6zl\u0259rin\u0259 ayn-ayn iman edilm\u0259si laz\u0131md\u0131r. Bunlar\u0131n ham\u0131s\u0131, pey\u011f\u0259mb\u0259r olub s\u0131ralamas\u0131 is\u0259 bu&nbsp;\u015f\u0259kild\u0259dir:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ad\u0259m, Nuh, \u0130brahim, \u0130smay\u0131l, \u0130shaq, Yaqub, Davud, S\u00fcleyman, Eyyub, Yusuf, Musa, Harun, Z\u0259k\u0259riyy\u0259, Y\u0259hya, \u0130dris, Yunus, Hud, \u015e\u00fcveyb, Saleh,&nbsp;Lut, \u0130lyas, Elyesa, Z\u00fclkifl, \u0130sa, Hz. M\u0259h\u0259mm\u0259d (s.\u0259.s) Allah\u0131n salat v\u0259 salam\u0131,&nbsp;onlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 olsun.<br>Onlar\u0131n pey\u011f\u0259mb\u0259rlikl\u0259rini, \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rini v\u0259 adlar\u0131m t\u0259sdiq ed\u0259r\u0259k onlara ayn-ayn iman edilm\u0259si laz\u0131md\u0131r. \u00c7\u00fcnki onlar, Qurani-K\u0259rimin m\u00fcxt\u0259lif yerl\u0259rind\u0259 xat\u0131rlanmaqdad\u0131rlar. Qurani-K\u0259rimd\u0259 ad\u0131 ke\u00e7m\u0259y\u0259n v\u0259 h\u0259disd\u0259&nbsp;ifad\u0259 olunan Pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r\u0259 g\u0259linc\u0259, Quranda xat\u0131rlananlar\u0131n xaricind\u0259 qalanlara, birg\u0259 iman edilm\u0259sinin vacib oldu\u011fu ifad\u0259 olunmaqdad\u0131r. \u00c7\u00fcnki, Uca&nbsp;Allah adlan Quranda ke\u00e7\u0259n v\u0259 ya ke\u00e7m\u0259y\u0259n pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r haqq\u0131nda bel\u0259 buyurmaqdad\u0131r:<br>\u201cEl\u0259 pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r (g\u00f6nd\u0259rdik ki,) onlar\u0131n hekay\u0259l\u0259rini s\u0259n\u0259 izah etdik. Yen\u0259 el\u0259 pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r g\u00f6nd\u0259rdik ki, onlar\u0131n hekay\u0259l\u0259rini s\u0259n\u0259 x\u0259b\u0259r verm\u0259dik. Allah, Musayla dan\u0131\u015fd\u0131\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rd\u0259n, on s\u0259kkizi,13 bir arada xat\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r. Geriy\u0259 qalan yeddisi is\u0259, Uca Allah\u0131n kitab\u0131n\u0131n m\u00fcxt\u0259lif ay\u0259l\u0259rind\u0259 zikr edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00c7. Pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r Aras\u0131nda \u00dcst\u00fcnl\u00fck<\/strong>Pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r, \u00fcst\u00fcnl\u00fck, yer v\u0259 m\u00f6vqe c\u0259h\u0259td\u0259n eyni d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 olmay\u0131b, \u0259ksin\u0259 b\u0259zil\u0259ri, b\u0259zil\u0259rind\u0259n daha \u00fcst\u00fcnd\u00fcr. \u00c7\u00fcnki, Uca Allah onlara m\u00fcxt\u0259lif&nbsp;d\u0259r\u0259c\u0259l\u0259r vermi\u015fdir. Bu m\u00f6vzu da Allah, Qurani-k\u0259rimind\u0259 bel\u0259 buyurmaqdad\u0131r:<br>\u201c(Ey R\u0259sulum!) Bu pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rin b\u0259zisini dig\u0259rind\u0259n \u00fcst\u00fcn etdik&#8230;\u201d<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Yen\u0259 Uca Allah bu m\u00f6vzuda bel\u0259 buyurmaqdad\u0131r:<\/strong><br>\u201c(Ey R\u0259sulum!) R\u0259bbin g\u00f6yl\u0259rd\u0259 v\u0259 yerd\u0259 olanlar\u0131 (\u00d6z\u00fcn\u00fcn b\u00fct\u00fcn yaratd\u0131qlar\u0131n\u0131) \u00e7ox g\u00f6z\u0259l tan\u0131y\u0131r. Biz pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rin b\u0259zisini dig\u0259rl\u0259rind\u0259n \u00fcst\u00fcn etdik v\u0259 Davuda Z\u0259buru verdik.\u201d<br>Ayeyi-k\u0259rim\u0259l\u0259rd\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259rind\u0259n b\u0259hs edil\u0259nl\u0259r, Qurani-K\u0259rimin \u201cUlul-azm\u201d dey\u0259 adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 r\u0259sullard\u0131r. Ulul-azm olanlar, pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rin&nbsp;\u00f6nd\u0259 g\u0259l\u0259nl\u0259rind\u0259ndir. Uca Allah, Qurani-K\u0259rimin m\u00fcxt\u0259lif yerl\u0259rind\u0259 onlar\u0131,&nbsp;g\u00f6z\u0259l t\u0259rifl\u0259rl\u0259 zikr etmi\u015f v\u0259 el\u00e7isi Hz. M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259 (s.\u0259.s) d\u0259 m\u00fc\u015frikl\u0259rl\u0259&nbsp;olan m\u00fcbariz\u0259sind\u0259, onlar kimi m\u00fcbariz\u0259 aparmas\u0131 v\u0259 s\u0259br m\u00f6vzusunda da onlara tabe olmaq x\u00fcsusunda bel\u0259 buyurmaqdad\u0131r: \u201c(Ey R\u0259sulum!)&nbsp;Pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rd\u0259n \u0259zm (v\u0259 s\u0259bat, \u015f\u0259ri\u0259t) sahibl\u0259ri olanlar\u0131n s\u0259br etdiyi&nbsp;kimi, s\u0259n d\u0259 (Allah yolunda \u00e7\u0259tinlikl\u0259r\u0259, \u0259ziyy\u0259tl\u0259r\u0259) s\u0259br et. (M\u00fc\u015frikl\u0259r\u0259)&nbsp;tez (\u0259zab) g\u0259lm\u0259sini ist\u0259m\u0259. Onlar v\u0259d olunduqlarm\u0131 (\u0259zab\u0131) g\u00f6r\u0259c\u0259kl\u0259ri&nbsp;g\u00fcn g\u00fcnd\u00fcz\u00fcn ancaq bir saat\u0131 q\u0259d\u0259r (d\u00fcnyada) qald\u0131qlar\u0131n\u0131 sanacaqlar.&nbsp;(Bu Quran Allah d\u0259rgahmdan siz\u0259 olan) bir x\u0259b\u0259rdarl\u0131qd\u0131r. Fasiq bir&nbsp;q\u00f6vmd\u0259n ba\u015fqas\u0131 da he\u00e7 m\u0259hv edil\u0259rmi?! (\u018fzab g\u0259ldikd\u0259 ancaq Allah\u0131n&nbsp;ita\u0259tind\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131\u015f fasiql\u0259r m\u0259hv edil\u0259c\u0259kl\u0259r!)\u201d<br>Ay\u0259d\u0259 \u00f6zl\u0259rind\u0259n b\u0259hs edil\u0259n pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r, \u201cUlul-azm\u201d dey\u0259 adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015flar. Ulul-azm pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r g\u00fccl\u00fc, q\u00fcvv\u0259tli olmalar\u0131 s\u0259b\u0259bi il\u0259 m\u0259ruz qald\u0131qlar\u0131 m\u00fcsib\u0259tl\u0259r \u015fidd\u0259tli v\u0259 q\u00f6vml\u0259riyl\u0259 m\u00fcbariz\u0259l\u0259ri d\u0259 \u00e7\u0259tin v\u0259 a\u011fr\u0131larla dolu olmu\u015fdur\u2026 Bundan \u00f6t\u0259ri Ulul-azm pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r, uzun zamanlar&nbsp;\u00e7\u0259tinlikl\u0259r\u0259 v\u0259 yalanlamalara qar\u015f\u0131 s\u0259br etmi\u015f v\u0259 bu pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rin h\u0259yatlar\u0131&nbsp;boyunca says\u0131z n\u0259sill\u0259r v\u0259 mill\u0259tl\u0259r g\u0259lib ke\u00e7mi\u015fdir. \u00c7\u00fcnki, bu pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r,&nbsp;uzun \u00f6m\u00fcr s\u00fcrm\u00fc\u015fl\u0259r. Lakin, h\u0259yatlar\u0131n\u0131n ham\u0131s\u0131 \u0259zab v\u0259 \u00e7\u0259tinlikl\u0259rl\u0259 ke\u00e7mi\u015fdir. M\u0259s\u0259l\u0259n, Hz. Nuh (\u0259.s) kimi\u2026 O da, q\u00f6vm\u00fc i\u00e7\u0259risind\u0259 min il\u0259 yax\u0131n bir&nbsp;zaman ya\u015fam\u0131\u015f, lakin, onunla birlikd\u0259 iman ed\u0259nl\u0259rin say\u0131 \u00e7ox az olmu\u015fdur.<br>Bu Ulul-azm pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rind\u0259n b\u0259zil\u0259ri h\u00fczn v\u0259 \u00e7\u0259tinlikl\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131la\u015faraq, \u00e7\u0259tin h\u0259yat yolu ke\u00e7mi\u015fl\u0259r. H\u0259tda, b\u0259zil\u0259rini at\u0259\u015fd\u0259 yand\u0131r\u0131lmas\u0131na bel\u0259 h\u00f6km vermi\u015fl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n; Hz. \u0130brahim X\u0259lilurr\u0259hman (\u0259.s) kimi\u2026 Lakin, Allah at\u0259\u015f\u0259 Hz. \u0130brahim \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259rin v\u0259 z\u0259r\u0259rsiz olmasm\u0131 \u0259mr ed\u0259r\u0259k at\u0259\u015fin alovundan onu qurtarm\u0131\u015fd\u0131r. Uca Allah bu m\u00f6vzuda bel\u0259 buyurmaqdad\u0131r:<br>\u201cBiz d\u0259: Ey at\u0259\u015f! \u0130brahim\u0259 qar\u015f\u0131 s\u0259rin v\u0259 z\u0259r\u0259rsiz ol! (H\u0259tta soyu\u011fun bel\u0259 ona z\u0259r\u0259r yetirm\u0259sin!) \u2014 dey\u0259 buyurduq. Onlar (\u0130brahim\u0259) hiyl\u0259 qurmaq ist\u0259dil\u0259r, lakin Biz onlar\u0131 (c\u00fcrb\u0259c\u00fcr m\u00fcsib\u0259tl\u0259r\u0259 d\u00fc\u00e7ar etm\u0259kl\u0259,&nbsp;x\u00fcsusil\u0259 \u00fcstl\u0259rin\u0259 \u0259tl\u0259rini yeyib qanlar\u0131n\u0131 i\u00e7\u0259n h\u0259\u015f\u0259rat g\u00f6nd\u0259rm\u0259kl\u0259)&nbsp;daha \u00e7ox ziyana u\u011fratd\u0131q.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p><strong>1. Pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r Aras\u0131nda \u00dcst\u00fcnl\u00fck Caizdirmi?<\/strong><br>\u201cPey\u011f\u0259mb\u0259r R\u0259bbi t\u0259r\u0259find\u0259n ona nazil edil\u0259n\u0259 (Qurana) inanm\u0131\u015f v\u0259 m\u00f6minl\u0259r d\u0259 iman g\u0259tirmi\u015fl\u0259r. (Onlar\u0131n) ham\u0131s\u0131 Allaha, Onun m\u0259l\u0259kl\u0259rin\u0259, kitablar\u0131na v\u0259 (b\u00fct\u00fcn) pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rin\u0259 iman g\u0259tir\u0259r\u0259k&nbsp;dedil\u0259r: \u201cBiz Onun pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259ri arasmda f\u0259rq qoymuruq. (Allah\u0131n&nbsp;h\u00f6kml\u0259rini) e\u015fitdik (anlad\u0131q) v\u0259 ita\u0259t etdik. Ey R\u0259bbimiz, bizi ba\u011f\u0131\u015fla,&nbsp;(ax\u0131rda) S\u0259nin d\u0259rgah\u0131na (h\u00fczuruna) qay\u0131daca\u011f\u0131q!\u201d18 dey\u0259 buyuruldu\u011fu&nbsp;halda, N\u0259bil\u0259r il\u0259 R\u0259sullar arasmda nec\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck olar?\u201d dey\u0259 sual soru\u015fula&nbsp;bil\u0259r.<br>Buna bel\u0259 cavab veril\u0259r: Ayeyi-k\u0259rim\u0259d\u0259ki pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rin aras\u0131n\u0131 ay\u0131rmaqdan m\u0259qs\u0259d, insano\u011flunun, pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rd\u0259n bir qismin\u0259 iman etm\u0259si v\u0259 dig\u0259r qismini d\u0259 inkar etm\u0259si dem\u0259ktir. Nec\u0259 ki, y\u0259hudil\u0259r v\u0259 xristianlar, pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rd\u0259n bir qisminin risal\u0259tin\u0259 iman etmi\u015fl\u0259r v\u0259 dig\u0259r qisminin&nbsp;risal\u0259tini is\u0259 inkar etmi\u015fl\u0259r. Buna g\u00f6r\u0259 onlar, pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rin aras\u0131m bel\u0259c\u0259&nbsp;ay\u0131rm\u0131\u015f olmaqdad\u0131rlar.<br>Pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rin aras\u0131n\u0131 ay\u0131rmaqdan (bir qismini dig\u0259rl\u0259rin\u0259 \u00fcst\u00fcn tutmaqdan) m\u0259qs\u0259d; Uca Allah\u0131n a\u00e7\u0131q Quran n\u0259ssiyl\u0259, pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rin bir qismini dig\u0259r bir qismin\u0259 \u00fcst\u00fcn tutmas\u0131yla \u0259laq\u0259dar deyil. \u00c7\u00fcnki Allah, bu m\u00f6vzuda bel\u0259 buyurmaqdad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c(Ey R\u0259sulum!) Bu pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rin b\u0259zisini dig\u0259rind\u0259m \u00fcst\u00fcn etdik. Allah bunlardan b\u0259zisi il\u0259 dan\u0131\u015fm\u0131\u015f, b\u0259zisinin is\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259l\u0259rini&nbsp;y\u00fcks\u0259ltmi\u015fdir. M\u0259ry\u0259m o\u011flu \u0130saya a\u00e7\u0131q m\u00f6c\u00fcz\u0259l\u0259r verdik v\u0259 onu&nbsp;m\u00fcq\u0259dd\u0259s ruhla (C\u0259braill\u0259) q\u00fcvv\u0259tl\u0259ndirdik. \u018fg\u0259r Allah ist\u0259s\u0259ydi,&nbsp;bu pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rin ard\u0131nca g\u0259l\u0259n insanlar onlara g\u00f6nd\u0259ril\u0259n a\u015fkar&nbsp;d\u0259lill\u0259rd\u0259n sonra bir-biril\u0259ri il\u0259 vuru\u015fmazd\u0131lar. F\u0259q\u0259t (bununla bel\u0259 yen\u0259&nbsp;d\u0259) ixtilafa d\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. Onlardan b\u0259zil\u0259ri (Allaha) iman g\u0259tirdil\u0259r, b\u0259zil\u0259ri&nbsp;is\u0259 kafir oldular. \u018fg\u0259r Allah ist\u0259s\u0259 idi, onlar bir-biril\u0259ri il\u0259 vuru\u015fmazd\u0131lar. Lakin Allah \u00d6z ist\u0259diyini ed\u0259r!\u201d<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fc\u0259llif:<\/strong>&nbsp;Abbas QURBANOV, \u0130lahiyyat elml\u0259ri namiz\u0259di, Bak\u0131 \u0130slam Universitetinin m\u00fc\u0259llimi, tarix \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kainat\u0131n yarad\u0131c\u0131s\u0131 v\u0259 onun yegan\u0259 sahibi v\u0259 hakimi Uca Allah, ucsuz-bucaqs\u0131z al\u0259ml\u0259rin ki\u00e7ik bir hiss\u0259si olan d\u00fcnyam\u0131zda, dig\u0259r varl\u0131qlarla birlikd\u0259 insan\u0131 da yaratm\u0131\u015fd\u0131r. Varl\u0131qlar<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":98268,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-98267","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundm"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98267","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=98267"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98267\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":98269,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98267\/revisions\/98269"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/98268"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=98267"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=98267"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=98267"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}